PERISTIWA BERSEJARAH

Terowong bukit tebok Peristiwa
Bersejarah
Bukit Besi

Mari kita mengenali tempat-
tempat bersejarah di negeri
Terengganu .Dungun iaitu sebuah
daerah di Terengganu yang dulu
terkenal dengan perlombongan biji
besi.

Kampung Padang Jambu

ISI KANDUNGAN

KAMPUNG 1
Pengenalan Dungun 2
Kampung Padang Jambu 3
Keganasan Komunis di
Kampung Padang Jambu Where to Next? 34
TEROWONG
Penutupan
Sejarah Penubuhan Pembinaan Terowong Di Bukit 4
Kesimpulan Tebok 5
6
Penggunaan Kereta Api I di Bukit
Tebok

Perlombongan

7
8
9

Pengenalan Dungun Tempat-Tempat
terkenal di Dungun,
Dungun merupakan sebuah daerah di
bahagian tengah selatan di Negeri Terengganu
Terengganu. Meliputi kawasan seluas kira-
kira 2637.64 km², bersempadan dengan
Daerah Kemaman di selatan dan Daerah
Marang di utara. Dungun merupakan
tempat yang sarat dengan sejarah pada
zaman dahulu.

Tambahan pula, aktiviti perlombongan bijih
besi di Dungun antara tahun 1930 hingga
1971, kawasan tersebut semakin terkenal di
seluruh dunia, yang memacu pembangunan
sosio-ekonomi kawasan tersebut dan
menyumbang suku daripada pendapatan
negeri Terengganu. Malah, sektor ini pernah
menjadi penyumbang utama kepada
pembangunan industri keluli Jepun.
Kampung Padang Jambu, Terowong Bukit
Tebuk dan juga Bukit Besi merupakan antara
tempat bersejarah di Dungun yang
mempunyai ceritanya sendiri.

KAMPUNG PADANG JAMBU 16 Disember 2022
Dungun, Terengganu

Pengenalan Latar belakang
Kampung Padang

Jambu

Sebuah kampung yang berhampiran Sungai Petempatan

Dungun, iaitu 550 meter ke utara Sungai Dungun. Bagi dijadikan petempatan, hampir
Kampung ini terletak 2.26 kilometer dari bandar kesemua pokok gajus telahpun ditebang.
Dungun, 2 kilometer dari Kuala Dungun yang Semenjak itu, penempatan ini dinamakan
menghadap Laut China Selatan. Pada jar ak 1.28 Kampung Padang Jambu untuk
kilometermenghala ke barat laut terdapat menunjukkan bilangan pokok gajus yang
jambatan Sungai Dungun. Di sebelah utara pula terlalu banyak. Kawasan Kampung Padang
ialah Kampung Nibong Bawah, manakala di Jambu adalah tanah rata dengan semak
sebelah barat daya ialah Kampong Tanjung Pagar. yang tebal, pokok gajus dan kawasan
Kampung Bukit Chatak terletak dibahagian beralun. Pada awal penempatan, hanya
selatan, manakala Kampung Jalan Merpati beberapa keluarga yang duduk di tanah
dibahagian timur. Selain itu, di bahagian barat seluas 79 hektar ini.
Kampung Padang Jambu terdapat sebuah

kawasan paya dan Kampung Belakang Bukit Ekonomi penduduk dahulu
Tebuk.
Penduduk menjalankan aktiviti ekonomi yang

tidak moden, seperti mengutip hasil hutan seperti

Asal usul nama kampung madu, buah-buahan, rotan, dan damar yang
diperoleh dari kawasan hutan Bukit Tebuk. Hasil

Kampung ini dinamakan Kampung Padang hutan termasuk rotan dan buah-buahan. Di
Jambu, kerana ada kaitan dengan pokok kawasan berpaya dan laluan air di barat Kampung
gajus "anacardium occidentale" atau Padang Jambu, ia menjadi sumber ikan darat
dipanggil jambu golok oleh penduduk seperti haruan, keli, sepat dan puyu kepada
Terengganu. penduduk awal kampung tersebut.

Sejarah

Bagaimana mereka datang? Jumaat, 16 Disember 2022

pada zaman penjajahan Jepun, pihak
komunis melalui "Malayan People's
Anti-Japanese Army" (MPAJA) telah
dianggap sebagai pasukan pejuang
kemerdekaan yang menentang
penjajah Jepun di Tanah Melayu. Oleh
itu, perjuangan komunis telah disokong
oleh penduduk tempatan. Apabila
kuasa kerajaan berubah selepas Jepun
berputus asa dan British menguasai
kembali tanah Melayu, MPAJA mula
menunjukkan "taring" mereka.

Kekejaman yang tidak dapat
dilupakan dilakukan oleh MPAJA
sehingga kini

Komunis melalui perantaraan Parti dibunuh semasa beliau berangkat pulang
Komunis Malaya (PKM) semakin dari Jerangau selepas memimpinsatu
berleluasa di semua kawasan Tanah gerakan di Kampung Serdang, Batu 6, Ulu
Melayu. Penduduk tempatan mula diseksa Sungai Kuala Dungun. Pada masa itu,
dengan kejam oleh PKM. Terdapat beliau bersama lima anggota "Jungle
perlbagai cara pembunuhan yang Squad", namun yang lain terselamat.
dilakukan oleh PKM seperti ditanam
hidup-hidup, diseksa hingga mati, direbus
hingga mati atau diseret di jalan raya
sehingga ramai penduduk menjadi
mangsa kekejaman PKM. Pada tahun
1948 sehingga 1950, penduduk Dungun
juga tidak terlepas daripada kekejaman
komunis. Kejadian yang paling diingati
berlaku pada 1949 apabila Ketua Polis
Daerah Dungun iaitu Tuan Bacheor

PEMBINAAN TEROWONG

BUKIT
TEBOK

Ditulis oleh Yasmin
Diedit oleh Ardania

Nama Bukit Tebuk ini mungkin dimana menjadi tempat
pengumpulan bijih besi
agak janggal dalam kalangan popular suatu ketika dahulu.
Kesan laluan kereta api ini
anak muda pada zaman ini, masih boleh dilihat di Sura
Gate yang terletak di Pantai
namun ianya pasti cukup sinonim Teluk Lipat sehingga
sekarang.
bagi penduduk yang terlibat

secara langsung dalam kerja-

kerja perlombongan bijih besi di

Bukit Besi. Nama Terowong Bukit

Tebuk berkemungkinan diambil

bersempena peristiwa bukit ini Apa yang membuatkan

ditebuk oleh tentera Jepun untuk terowong ini menarik?

dijadikan laluan terowong. terowong ini unik kerana

Terowong Bukit Tebuk ini dibina terdapat dua bilik kecil yang

pada tahun 1935 oleh tentera tidak mempunyai pintu dan

Jepun bersama arkitek Jepun berbentuk separuh bulatan di

melalui sebuah syarikat dalamnya. Kedua-dua bilik kecil

perlombongan iaitu Syarikat itu dipercayai merupakan

Kuhara Mining Ltd untuk dijadikan tempat persembunyian dan

sebagai laluan kereta api yang tempat menyelamatkan diri

membawa bijih besi. Pembinaan bagi penunggang basikal atau

terowong yang sepanjang 15 pejalan kaki yang sedang

meter ini siap pada 1936 dan melalui terowong itu.

menjadi laluan perhubungan Mereka berkemungkinan

antara Bukit Besi ke Sura Gate, menyembunyikan diri di bilik

Dungun. Terowong Bukit Tebuk tersebut jika ada kereta api

ini terletak 77 kilometer dari Kuala yang melalui terowong itu

Terengganu dan 33 kilometer dari memandangkan ianya agak

bandar Dungun. Selain dari itu, kecil.

seperti yang dinyatakan sebelum

ini, Terowong Bukit Tebuk

menjadi laluan perhubungan

kereta api antara Bukit Besi yang

merupakan tempat perlombongan

ke Pelabuhan Sura Gate

Penggunaan 2022

kereta api di

Dungun

Stesyen-Stesyen kereta D aerah Dungun, Terengganu merupakan antara
api antara Bukit Besi daerah yang mempunyai perkhidmatan kereta api
Dan Sura Gate pada awal 30-an. Perkhidmatan kereta api ini
bermula sejak tahun 1930, di mana awal pembinaannya,
I. Bukit Besi laluan dapat disiapkan bermula dari Bukit Besi hingga ke
II. Luit stesen Che Lijah, yang merupakan tempat pemunggahan
bijih besi yang telah dilombong. Setelah beberapa tahun
III. Pinang pengoperasian, pihak Jepun mengambil keputusan untuk
IV. Padang Pulut menebuk Bukit Tebuk pada tahun 1936 dan membina
landasan kereta api menerusi Terowong Bukit Tebuk.
V. Kemudi Perkhidmatan kereta api di Dungun menjadi sistem
VI. Kumpal pengangkutan utama pada ketika itu sebagai medium
VII. Serdang penghantaran muatan bijih besi ke pelabuhan untuk
VIII. Binjai pengeksportan dan para penduduk untuk berulang-alik ke
IX. Che Lijah tempat kerja mereka di Bukit Besi.Sepanjang perjalanan
X. Nibung dari Bukit Besi ke Dungun pula, terdapat lebih kurang 11
XI. Sura Gate stesyen keretapi sebagai kemudahan bagi kereta api
mengambil dan menurunkan penumpang, selain untuk

memunggah bijih besi.

FAKTOR BUKIT TEBUK
PEMBINAAN

TEROWONG
BUKIT TEBUK

PERLOMBONGAN PENEMUAN
AWAL

KAYA HASIL
BUMI

BIJIH
BESI

KUHARA
MINING
LTD.

Pada tahun 1916, kajian telah dibuat oleh seorang ahli kajibumi
berasal dari Jepun bernama Mr. Kuhara di Konsesi Chemuak,
Hulu Dungun.

Tahun 1935, penduduk DIJADIKAN KAWASAN PERLOMBONGAN BESAR-
BESARAN
yang menetap di Bukit
Berikutan dengan ciri kawasan tersebut yang kaya dengan bijih besi, Bukit
Besi meningkat Besi telah dijadikan kawasan perlombongan secara besar-besaran sejak
tahun 1927. Pada mulanya, bijih besi ini hanya diangkut daripada Bukit Besi
mendadak kepada 6000 ke Kampung Dendang hanya dengan menggunakan kereta sorong.
Kemudian, ianya dibawa ke Dungun dengan menggunakan bot.
orang termasuk 3000
Kegiatan perlombongan bijih timah ini dijalankan oleh syarikat Kuhara
orang tenaga kerja Mining Ltd. Namun, pada 13 Januari 1929, pihak kerajaan Terengganu telah
menukar namanya kepada Nippon Mining Ltd
Aktiviti perlombongan
Aktiviti perlombongan di Bukit Besi masih berjalan dengan lancar dengan
dijalankan dengan sangat pantauan Kosaki Ishigai, seorang perisik Jepun. Terowong Bukit Tebuk
yang menjadi laluan keretapi dari Bukit Besi ke Sura Gate juga aktif
aktif kerana pekerja digunakan. Ianya membolehkan syarikat Jepun untuk membawa hasil
bijih besi ke Sura Gate untuk dieksport ke Jepun.
bekerja 24Jam tanpa

henti sekaliogus

menyebabkan terciptanya

landasan keretapi pada

1935.

3.2 FAKTOR KEWUJUDAN

DITUTUP ATAS FAKTOR YANG TIDAK
DAPAGT DIELAKKAN ANTARANYA
ADALAH PIHAK JEPUN TERLALU LEKA
MENGAUT KESEMUA HASIL BUMI IAITU
BIJIH BESI SEHINGGA HABIS.

PENUTUPAN

Pada 1 Oktober 1970, pengusaha bijih besi di Bukit Besi iaitu Eastern Mining
and Metal Berhad(EMMCO) telah membuat keputusan untuk menutup
terowong Bukit Tebuk atas beberapa faktor tertentu.

Penutupan perlombongan bijih besi di Bukit Besi pada 1 Oktober 1970 secara
tidak langsung telah mendorong kepada penutupan Terowong Bukit Tebuk
sebagai laluan perhubungan keretapi ke Sura Gate, Kuala Dungun. Namun
begitu, terowong tersebut masih lagi aktif digunakan oleh penduduk
sebagai laluan alternatif ke bandar Dungun.

Kini, pihak Tourism Malaysia telah EMMCO
mewartakan Terowong Bukit Tebuk
sebagai salah satu tarikan pelancong di EASTERN MINING AND
Dungun, Terengganu. Sehingga tahun
2019 sebelum berlakunya PKP, Terowong METAL BERHAD
Bukit Tebuk masih aktif dikunjungi para
pelancong. Namun, selepas Malaysia 1 OKTOBER 1970
telah dilanda wabak Covid-19, terowong
tersebut semakin sunyi dan terbiar
begitu sahaja.

SEJARAH

PENUBUHAN

terdapat bukti kewujudan penempatan Zaman Paleolitik
Akhir/Hoabinhian Awal dan berterusan sehingga Zaman
Neolitik, dengan jumpaan beberapa alat batu berupa
kapak batu licin di tapak terbuka juga ditemui secara
tidak sengaja.

Ia mendapat nama dari aktiviti perlombongan bijih besi
di situ. Ia dikenali juga sebagai 'Bukit Batu Besi'. Bukit
Besi ini terletak dalam kawasan Ketengah (Kemajuan
Terengganu Tengah). Ia juga terletak dalam jajaran
Lebuh Raya Jerangau-Jabor.

BUKTI PENUBUHAN

Lembaga Kemajuan Terengganu Tengah (KETENGAH)
telah membantu meningkatkan kehidupan penduduk di
pedalaman Negeri Terengganu. Bandar Bukit Besi yang
berada di kawasan operasi KETENGAH telah
dibangunkan secara terperinci dan terancang. Pelbagai
kemudahan awam, kemudahan sosial dan premis-premis
perniagaan, telah diwujudkan selari dengan
pembangunan negara.

Tinggalan sejarah perlombongan masih tersimpan di
Bandar Besi. Beberapa artifak sejarah yang menjadi
aset penting dalam industri pelancongan seperti
chimney, stockpile, washing plant/tin plant, crushing
plant, tempat menyimpan bahan letupan dan
sebahagian daripada kuarters masih tersergam hingga

KkeEhNaAriLinIi. LEBIH LANJUT BERKENAAN BUKIT
BESI

Terdapat galeri di pejabat Lembaga Kemajuan
Terengganu Tengah (KETENGAH) Cawangan Bukit Besi
yang memaparkan gambar dan maklumat mengenai
operasi perlombongan yang telah berlaku di kawasan
tersebut. Pelbagai usaha berterusan dilakukan oleh
pihak KETENGAH sehingga Muzium Bukit Besi dibina.
Menurut Wan Mohd Rosli, pengunjung boleh memasuki
lombong bijih besi itu secara percuma sehingga satu
hari nanti. Mereka juga akan mengetahui lebih lanjut
tentang proses mengestrak bijih besi dari lombong,
sehinggalah ke pengeksportannya.

Beberapa pengunjung yang ditemui mengakui mereka
teruja dapat melihat semula nostalgia kehidupan pada
masa dahulu dan menghargai kesungguhan kerajaan
yang komited membina muzium berkenaan. Penduduk
tempatan menyatakan bahawa muzium itu adalah bukti
betapa tabahnya generasi terdahulu mengharungi liku-
liku kehidupan meskipun terpaksa bekerja di bawah
syarikat asing pascaperang dunia kedua ketika itu.

KESIMPULAN

DUNGUN - TEMPAT KAYA SEJARAH

Berdasarkan sejarah di tiga tempat ini, maka jelaslah bahawa Dungun juga merupakan tempat yang kaya
dengan sejarah yang tidak diketahui ramai. Kampung Padang Jambu merupakan tempat ditawan

komunis, Terowong Bukit Tebuk menjadi laluan perhubungan antara Bukit Besi ke Sura Gate, Dungun
manakala Bukit Besi ialah sebuah bandar perlombongan bijh besi suatu ketika dahulu. Peristiwa sejarah di

Dungun boleh dijadikan bukti betapa rajin dan bersemangat orang-orang pada zaman dahulu dalam
mencari sumber pendapatan. Peristiwa ini boleh dijadikan iktibar dan contoh kepada anak muda zaman
kini supaya terus berjuang demi mengejar kejayaan. Sehingga ke hari ini, Dungun terus terkenal sebagai
kawasan yang kaya akan budaya, seni, dan warisan, serta terus menginspirasi masyarakat menuju arus

pembangunan yang semakin pesat mengikut peredaran semasa.