มาตรฐานเหล็ก

6.2.10 รูระบายน้าํ ในชน้ิ สวนรูปปด

สาํ หรบั ชน้ิ สว นรปู ปด หรอื เหลก็ กลอง ระหวางทําการกอ สรางและใชงาน ตอ งมีการปด ปลาย
และมรี ูเจาะสําหรบั ระบายนํ้าทฐ่ี าน หรือวธิ ีการอน่ื ทเี่ หมาะสม

6.3 การทาํ ความสะอาดและทาสี

6.3.1 ขอ กําหนดท่วั ไป

หากไมไดกําหนดเปนอยางอื่นในมาตรฐานความคงทนของอาคารเหล็กโครงสรางรูปพรรณ
ของกรมโยธาธกิ ารและผงั เมอื ง ใหเปน ไปตามขอกําหนดในมาตรฐานฉบบั นี้

เหล็กโครงสรางท่ีไมไดกําหนดใหมีการทาสีจากโรงงานผลิต จะตองมีการทําความสะอาดให
ปราศจากคราบนํ้ามนั คราบจาระบี ฝุน หรอื เศษวสั ดุตาง ๆ ดวยวิธีการท่ีเหมาะสม สําหรับเหล็ก-
โครงสรา งท่ีกําหนดใหมกี ารทาสีมาจากโรงงานผลิต มีขอ กาํ หนดตอ ไปนี้

(1) ผูผลิตไมตองรับผิดชอบความเสื่อมสภาพของสีที่เกิดจากการสัมผัสสิ่งแวดลอมท่ีรุนแรงกวา
สภาพแวดลอ มปกติ

(2) หากไมม ีการระบุในสัญญาจาง ผูผลิตควรกําจัดสนิมฝุนหรอื สิ่งสกปรกที่ไมพึงประสงคต าง ๆ
ออกจากผิวเหล็กกอนท่ีจะทาสี ดวยวิธที ี่เหมาะสม

(3) หากไมมีการระบุในสัญญาจาง ผูผลิตสามารถใชวิธีใดก็ไดท่ีเหมาะสมในการลงสี และสีน้ัน
ตอ งมีความหนาอยา งนอ ย 25 ไมโครเมตร

(4) รอยขีดขวนตาง ๆ ท่ีเกิดจากการจัดการหลังจากทาสีเรียบรอยแลว ถือวาอยูใน
ความรับผดิ ชอบของผรู บั จา งทท่ี ําใหเ กิดรอยน้ันขึ้น

6.3.2 พน้ื ผวิ ท่ีไมสามารถเขาถงึ ได

พ้ืนผิวที่ไมสามารถเขาถึงไดหลังจากประกอบติดต้ังชิ้นสวนแลวจะตองทําความสะอาด และ
ทาสใี หท ่วั ถึงกอ นทาํ การประกอบติดตั้ง

6.3.3 พนื้ ผวิ สัมผัส (contact surface)

รอยตอรับแรงแบกทานสามารถทาสีไดเลย สวนรอยตอแบบเลื่อนวิกฤติผิวสัมผัสตองเปาให
สะอาด และทาดว ยสที ี่ไดม าตรฐาน (class A และ class B)

มาตรฐานคุณลักษณะเฉพาะของเหล็กโครงสรา งรปู พรรณท่ใี ชใ นโครงสรา งอาคาร หนาที่ 38

6.4 การตดิ ต้งั

6.4.1 การวางตําแหนงฐานเสา

ฐานเสาควรมีการตรวจสอบคาระดับ เพื่อใหไดความสูงท่ีถูกตอง และสามารถรับน้ําหนัก
แบกทานบนคอนกรตี หรอื อิฐรับแรง

6.4.2 เสถยี รภาพ และจดุ ยึดตอ

ระบบโครงขอแข็งโครงสรางเหล็กจะตองไดดิ่งฉาก ตามที่กําหนดไวในมาตรฐานการกอสราง
ระหวางการติดตั้งชิ้นสวนโครงสรางควรมีค้ํายันชั่วคราวที่มั่นคง สามารถรองรับนํ้าหนักระหวาง
การติดต้ังได รวมถึงเครื่องจักร และเครื่องมือในการยกติดตั้ง ควรมีการคํ้ายัน และวางในจุดท่ี
สามารถทํางานไดอยางปลอดภัย

6.4.3 การจัดแนว

ไมควรทําการยึดแนนดวยสลักเกลียวหรือเช่ือมแข็ง จนกวาจะไดทําการจัดแนวของระบบ
โครงสรา งในสว นท่ตี ิดกันใหไดด่งิ ฉากถกู ตองเสียกอน

6.4.4 การตดิ ต้งั เสา รอยตอรบั แรงอัด และแผน เหล็กรองรบั เสา

ยอมใหพื้นผิวสัมผัสของชิ้นสวนรับแรงอัดสามารถหางออกจากกันไดไมเกิน 2 มิลลิเมตร
(1/16 น้ิว) โดยไมตองคํานึงถึงชนิดรอยตอ (เชน การเชื่อมแบบบากรอง หรือ การตอโดยใช
สลกั เกลียว)

ถาผิวสัมผัสของชนิ้ สวนรับแรงอัดมีชองวางหางกันเกิน 2 มิลลิเมตร (1/16 นิ้ว) แตไมเกิน 6
มิลลิเมตร (1/4 น้ิว) และวิศวกรไดต รวจสอบแลว วาพ้ืนทีส่ ัมผสั ไมเพียงพอ จะตอ งมกี ารปด ชองวาง
ดว ยเหล็กเศษเหล็กรูปลม่ิ ซงึ่ เปน วสั ดุเหล็กกลาละมนุ โดยไมตอ งคํานึงถงึ วัสดหุ ลกั ทใ่ี ช

6.4.5 การเชือ่ มที่หนางาน

พ้ืนผิวที่ใกลรอยตอที่จะตองเช่ือมที่หนางาน จะตองจัดเตรียมใหสะอาดปราศจากสนิมและ
ฝุนละออง เพื่อจะสามารถทํางานเช่ือมไดอยางมีคุณภาพ ในข้ันตอนการเตรียมจะรวมถึง
การปอ งกันความเสียหายที่อาจเกดิ ข้นึ และลําดบั ข้นั ตอนในการประกอบช้ินงานดว ย

6.4.6 การทาสที ีห่ นางาน

การทาสีซอม การทําความสะอาด และการทาสีท่ีหนางาน จะตองสอดคลองกับการปฏิบัติ
ที่หนางาน และมคี วามชดั เจนในเอกสารการออกแบบ

มาตรฐานคุณลกั ษณะเฉพาะของเหลก็ โครงสรางรปู พรรณท่ใี ชใ นโครงสรา งอาคาร หนา ท่ี 39

6.5 การควบคมุ คุณภาพ

การควบคุมคณุ ภาพ (QC) ท่ีระบุในสวนน้ี ใหดําเนินการโดยผูประกอบชิ้นงาน (fabricator) และผตู ิดตั้ง
(erector) การประกันคุณภาพ (QA) ที่ระบุในสวนนี้ ใหดําเนินการโดยหนวยงานอื่นเมื่อถูกกําหนด
โดยหนวยงานท่ีมีอํานาจตามกฏหมาย มาตรฐานสําหรับอาคารที่เกี่ยวของ ผูซื้อ เจาของาน หรือวิศวกร
ผูรับผิดชอบ (engineer of record) การทดสอบแบบไมทําลายตองจัดทําโดยหนวยงานหรือองคก รทมี่ ีหนาที่
เก่ียวกับการประกันคณุ ภาพ

6.5.1 การตรวจสอบการเช่อื ม
การสังเกตรอยตอเชื่อมและการตรวจพินิจในระหวางการทํางาน และเมื่อการเช่ือมแลวเสร็จ

อันดับแรกตรวจสอบวัสดุ กระบวนการ และชางฝมือ ใหเปนไปตามรายการประกอบแบบ
และสําหรับโครงสรางเหล็กใหเปนไปตาม มอก. 49 - 2556 หรือมาตรฐานอ่ืนที่เกี่ยวของ
หรอื ตามขอกาํ หนดในรายการประกอบแบบ ดังแสดงในตารางท่ี 25 - 27

มาตรฐานคุณลกั ษณะเฉพาะของเหล็กโครงสรางรปู พรรณทใ่ี ชในโครงสรางอาคาร หนา ท่ี 40

ตารางที่ 25 รายการตรวจสอบกอนการเชื่อม
(ขอ 6.5.1)

รายการตรวจสอบกอ นการเชอ่ื ม ควบคมุ การประกัน
คุณภาพ คุณภาพ
รายการประกอบแบบขนั้ ตอนการเช่ือมทม่ี ีอยู
ตรวจสอบคณุ สมบตั ขิ องลวดเช่ือม P P
ตรวจสอบคุณสมบัติของวสั ดุ เหลก็ (ชนดิ /ชน้ั คุณภาพ) P P
คณุ สมบัตขิ องชา งเชอ่ื ม O O
ตรวจสอบความพอดีของรอยเชอ่ื มแบบเซาะรอง (รวมถึง มมุ และตาํ แหนงของช้ินสวน) O O

 เตรยี มความพรอมของวสั ดุ และอปุ กรณในการทํารอยตอ OO
 มิติ (การจัดตาํ แหนง , ชองเปด , หนาสัมผสั , ความเอียง)
 ความสะอาด (สภาพของผวิ เหลก็ ) OO
 การเชือ่ มแตะ (คณุ ภาพและตําแหนง) OO
 เสรมิ แถบเหลก็ ดานหลงั ใหพ อดี (ถา จาํ เปน ) OO
คาํ นวณ และวางตําแหนงรูเจาะ
เชอ่ื มเขา มมุ ใหพ อดี
 มิติ (การจัดตําแหนง, ชองวาง)
 ความสะอาด (สภาพของผวิ เหลก็ )
 การเช่ือมแตะ (คณุ ภาพ และตําแหนง)
ตรวจสอบอปุ กรณก ารเชือ่ ม

O – ตรวจสอบรายการเหลานแ้ี บบสุม กระบวนการทํางานไมจาํ เปน ท่จี ะตอ งชะลอเพื่อการตรวจสอบนี้
P – ทําการตรวจสอบกจิ กรรมดงั กลา วในแตละรอยเช่อื มของจุดตอ หรือองคอ าคาร

มาตรฐานคณุ ลกั ษณะเฉพาะของเหล็กโครงสรา งรูปพรรณที่ใชในโครงสรา งอาคาร หนาที่ 41

ตารางที่ 26 รายการตรวจสอบระหวา งการเช่ือม
(ขอ 6.5.1)

รายการตรวจสอบระหวา งการเชอื่ ม ควบคุม การประกัน
คุณภาพ คณุ ภาพ
ชา งเชอ่ื มเปน ไปตามคุณสมบตั ิท่กี ําหนด
ตรวจสอบคุณภาพของลวดเชอื่ ม O O

 การบรรจุหบี หอ OO
 ลวดเชื่อมละลายไดดี
ไมม รี อยรา วระหวางการเช่อื ม OO
สภาพแวดลอ ม
 ความเร็วลมไมเ กินท่กี ําหนด OO
 ความสมาํ่ เสมอของกระแสไฟและอณุ หภมู ิ
รายการประกอบแบบรอยเชอ่ื ม OO
 การตดิ ตัง้ อปุ กรณก ารเชือ่ ม
 ความเร็วในการเชอื่ ม OO
 การเลือกวสั ดตุ ามท่กี ําหนดในแบบ
 ชนิดของแก็ส และอัตราการไหล
 มีการใหค วามรอนกอน
 อณุ หภมู ริ ะหวา งการเช่ือม (คาตํ่าสดุ /คา สูงสดุ )
 ทา เช่อื ม(ทา ราบ ทาดิ่ง ทา ระดบั ทาเหนอื ศีรษะ)
เทคนิคการเช่ือม
 ความสะอาดระหวาง และหลังเสรจ็ งาน
 ความเรยี บของรอยเชอ่ื มหลังเสรจ็ งาน
 รอยเชอื่ มมีคณุ ภาพตามท่ีกําหนดในงาน

O – ตรวจสอบรายการเหลา น้ีแบบสุม กระบวนการทํางานไมจําเปน ทจ่ี ะตอ งชะลอเพ่ือการตรวจสอบนี้
P – ทาํ การตรวจสอบกิจกรรมดังกลาวในแตล ะรอยเชือ่ มของจดุ ตอ หรือองคอ าคาร

มาตรฐานคณุ ลกั ษณะเฉพาะของเหล็กโครงสรางรูปพรรณท่ใี ชในโครงสรา งอาคาร หนา ที่ 42

ตารางที่ 27 รายการตรวจสอบหลงั การเช่ือม
(ขอ 6.5.1)

รายการตรวจสอบหลังการเช่ือม ควบคมุ การประกัน
คุณภาพ คุณภาพ
รอยเชอ่ื มสะอาด
ขนาด ความยาว ตําแหนง ของรอยเช่ือมถกู ตอ งตามแบบ O O
รอยเชอ่ื มผานคณุ สมบตั กิ ารตรวจพินิจ
P P
 ไมม รี อยแตกรา ว
 รอยเชือ่ ม ความสมํ่าเสมอ PP
 ชอ งเปดของหนาตัด
 ผวิ หลังการเชื่อม PP
 ขนาดรอยเชื่อม PP
 ผวิ หลังการตดั PP
 ความพรุน PP
เชื่อมโคง PP
K - Area
เอาคาํ้ ยนั ออก หรอื เอาทเ่ี ชือ่ มคาํ้ ออก (ถา ตองการ)
งานซอ ม
เอกสารสง งาน หรอื ปฏิเสธรอยเชอ่ื มของชน้ิ สว น

O – ตรวจสอบรายการเหลานีแ้ บบสุม กระบวนการทาํ งานไมจ ําเปนท่ีจะตองชะลอเพื่อการตรวจสอบนี้
P – ทําการตรวจสอบกจิ กรรมดังกลาวในแตละรอยเชอ่ื มของจดุ ตอหรอื องคอ าคาร

6.5.2 การตรวจสอบรอยตอสลกั เกลยี วกาํ ลังสูง

สังเกตการติดต้ังสลักเกลียว อันดับแรกตรวจสอบวัสดุ กระบวนการ และชางฝมือ ใหเปนไป
ตามรายการประกอบแบบ ในขอตอขันแนนพอดี ข้ันเตรียมการทดสอบ ระหวางการติดตั้ง
และหลังการตดิ ตัง้ แสดงในตารางที่ 28 - 30

มาตรฐานคณุ ลักษณะเฉพาะของเหลก็ โครงสรา งรปู พรรณทีใ่ ชใ นโครงสรางอาคาร หนา ที่ 43

ตารางท่ี 28 รายการตรวจสอบกอนการติดตงั้ สลักเกลียว
(ขอ 6.5.2)

รายการตรวจสอบกอนการตดิ ตง้ั สลกั เกลยี ว ควบคุม การประกนั
คุณภาพ คณุ ภาพ
เอกสารรับรองวัสดุยึดทีท่ างโรงงานรบั รองมา
วัสดยุ ดึ ตองมเี คร่ืองหมายตามขอ กาํ หนดของ ASTM O P
ตรวจสอบคณุ สมบัตขิ องวัสดุยึด (ชนดิ , ช้ันคุณภาพ, ความยาวสลักเกลยี ว ถา เกลยี วอยใู น O O
ระนาบแรงเฉือน)
ข้นั ตอนการตดิ ตั้งตามแบบรายละเอียดของขอ ตอ O O
จุดตอชนิ้ สวน รวมถึงการเตรียมพน้ื ผิว รูเจาะ เปน ไปตามขอ กาํ หนด
กอ นติดตง้ั ควรทดสอบประกอบชนิ้ สวน เพอ่ื สงั เกตตามเอกสารประกอบของอปุ กรณยึด O O
และวิธีการตดิ ต้ัง O O
การกองเก็บสลักเกลยี ว แปน เกลยี ว แหวนรอง และอุปกรณทเ่ี ก่ยี วของอื่น ๆ
P O

O O

O – ตรวจสอบรายการเหลา นแ้ี บบสุม กระบวนการทํางานไมจําเปนทจ่ี ะตองชะลอเพ่อื การตรวจสอบนี้
P – ทําการตรวจสอบกจิ กรรมดังกลา วในแตล ะรอยเชอ่ื มของจดุ ตอ หรอื องคอ าคาร

ตารางที่ 29 รายการตรวจสอบระหวางการติดต้ังสลักเกลียว
(ขอ 6.5.2)

รายการตรวจสอบระหวา งการติดตง้ั สลกั เกลยี ว ควบคุม การประกนั
คุณภาพ คุณภาพ
อปุ กรณย ดึ ติดตั้งในทุกรู มีแหวนรอง (ถา ระบุในแบบ) อยใู นตาํ แหนงที่ถกู ตอง
ขอ ตอ มกี ารขนั แนนกอนรบั แรงดึง O O
อุปกรณยดึ ยังไมถ กู ขนั ดวยประแจ O O
อปุ กรณย ดึ รับแรงดงึ กอน O O
O O

O – ตรวจสอบรายการเหลานี้แบบสุม กระบวนการทํางานไมจ ําเปน ทจ่ี ะตองชะลอเพื่อการตรวจสอบนี้
P – ทาํ การตรวจสอบกจิ กรรมดงั กลา วในแตละรอยเชื่อมของจุดตอหรอื องคอ าคาร

มาตรฐานคณุ ลกั ษณะเฉพาะของเหลก็ โครงสรางรปู พรรณทใ่ี ชใ นโครงสรางอาคาร หนา ท่ี 44

ตารางท่ี 30 รายการตรวจสอบหลังการตดิ ต้งั สลักเกลยี ว
(ขอ 6.5.2)

รายการตรวจสอบกอนการติดตง้ั สลักเกลียว ควบคมุ การประกนั
เอกสารตรวจรบั งานหรอื ปฏเิ สธ การตดิ ตั้งสลกั เกลยี ว คุณภาพ คณุ ภาพ

P P

O – ตรวจสอบรายการเหลานีแ้ บบสมุ กระบวนการทํางานไมจ าํ เปน ทีจ่ ะตอ งชะลอเพ่ือการตรวจสอบนี้
P – ทาํ การตรวจสอบกิจกรรมดงั กลาวในแตละรอยเชื่อมของจุดตอหรือองคอาคาร

มาตรฐานคุณลกั ษณะเฉพาะของเหล็กโครงสรางรูปพรรณท่ใี ชใ นโครงสรางอาคาร หนา ท่ี 45

มาตรฐานคุณลกั ษณะเฉพาะของเหลก็ โครงสรา งรปู พรรณที่ใชใ นโครงสรา งอาคาร หนา ท่ี 46

เอกสารอา งองิ

เอกสารอางองิ เกี่ยวกบั การเช่อื ม (American Welding Society, AWS)

(1) American Welding Society (AWS), “Structural Welding Code – Steel (AWS D1.1/D1.1M)”,
2010

เอกสารอางองิ เกีย่ วกบั สลกั เกลียว (American Society for Testing and Materials, ASTM)

(1) American Society for Testing and Materials (ASTM), “Standard Specification for Structural
Bolts, Steel, Heat Treated, 120/105 ksi Minimum Tensile Strength (ASTM A325 - 09a)”,
2009

(2) American Society for Testing and Materials (ASTM), “Standard Specification for Heat -
Treated Steel Structural Bolts, 150 ksi Minimum Tensile Strength (ASTM A490 - 09)”, 2009

(3) American Society for Testing and Materials (ASTM), “Standard Specification for Carbon
and Alloy Steel Nuts (ASTM A563 - 07a)”, 2007

(4) American Society for Testing and Materials (ASTM), “Standard Specification for Hardened
Steel Washers (ASTM F436 - 09)”, 2009

(5) American Society for Testing and Materials (ASTM), “Standard Specification for
Compressible-Washer-Type Direct Tension Indicators for Use with Structural Fasteners
(ASTM F959 - 09)”, 2009

(6) American Society for Testing and Materials (ASTM), “Standard Specification for “Twist
Off” Type Tension Control Structural Bolt/Nut/Washer Assemblies, Steel, Heat Treated,
120/105 ksi Minimum Tensile Strength (ASTM F1852 - 08)”, 2008

(7) American Society for Testing and Materials (ASTM), “Standard Specification for “Twist
Off” Type Tension Control Structural Bolt/Nut/Washer Assemblies, Steel, Heat Treated,
150 ksi Minimum Tensile Strength (ASTM F2280 - 08e1)”, 2008

มาตรฐานคณุ ลักษณะเฉพาะของเหล็กโครงสรา งรปู พรรณทใ่ี ชใ นโครงสรา งอาคาร หนาที่ 47