คู่มือคำแนะนำมมาตรฐานโลจิสติกส์ฉบับย่อ(อุปกรณ์โลจิสติกส์))

คมู่ อื แนะนำ� มาตรฐานโลจสิ ติกสฉ์ บบั ยอ่ : อุปกรณโ์ ลจิสตกิ ส์

จำ� นวน 48 หนา้
จดั ทำ� โดย :
ส�ำนกั โลจสิ ติกส์
กรมอุตสาหกรรมพ้ืนฐานและการเหมอื งแร่
กระทรวงอตุ สาหกรรม
ถนนพระรามที่ 6 เขตราชเทวี กรงุ เทพฯ 10400
โทรศัพท์ 0 2202 3618 โทรสาร 0 2644 4355
รว่ มกับ
สภาอตุ สาหกรรมแหง่ ประเทศไทย
60 ถนนรัชดาภิเษกตัดใหม่ เขตคลองเตย กรงุ เทพฯ 10110
โทรศัพท์ 0 2345 1000 โทรสาร 0 2345 1296-9

พมิ พ์ครง้ั ท่ี 1 จำ� นวน 1,000 เล่ม
มกราคม 2554

พิมพ์ท่ี : โรงพมิ พ์ดอกเบย้ี
ออกแบบกราฟฟิก : จารวุ รรณ ศกั ดม์ิ งั กร





ค�ำนำ�

การด�ำเนนิ กจิ กรรมด้านโลจิสตกิ ส์ เช่น การเคลอ่ื นยา้ ย การจัดเก็บ และ
การขนส่งและกระจายสินค้า จ�ำเป็นต้องมีอุปกรณ์โลจิสติกส์ซึ่งออกแบบมาให้
สามารถใชใ้ นการดำ� เนนิ กจิ กรรมตา่ งๆไดอ้ ยา่ งมปี ระสทิ ธภิ าพ มมี าตรฐานของอปุ กรณ์
ท่ีใช้ รวมถึงผู้ใช้งานจ�ำเป็นต้องมีความรู้ความเข้าใจในอุปกรณ์เหล่านั้น เพ่ือให้
การเลือกใช้งานอุปกรณ์ต่างๆเป็นไปอย่างเหมาะสม คุ้มคา่ และก่อให้เกิดประโยชน์
สูงสดุ
ด้วยเหตุน้ี กรมอุตสาหกรรมพื้นฐานและการเหมืองแร่โดยส�ำนักโลจิสติกส์
ซึ่งเป็นหน่วยงานท่ีมีพันธกิจด้านการพัฒนาส่งเสริมระบบโลจิสติกส์ของภาค
อตุ สาหกรรม จงึ ได้รว่ มมอื กับสภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย ดำ� เนนิ การรวบรวม
ขอ้ มลู เนอื้ หาทส่ี ำ� คญั เกย่ี วกบั อปุ กรณท์ ใ่ี ชใ้ นการดำ� เนนิ งานดา้ นโลจสิ ตกิ สแ์ ละจดั พมิ พ์
คู่มือแนะน�ำมาตรฐานด้านโลจิสติกส์ฉบับย่อ : อุปกรณ์โลจิสติกส์ ข้ึน โดยมี
วัตถุประสงค์เพื่อให้ผู้ประกอบการสามารถใช้เป็นข้อมูลในการตัดสินใจเลือกใช้
อุปกรณ์โลจิสติกส์ได้อย่างเหมาะสมกับการใช้งาน ช่วยเพ่ิมประสิทธิภาพการด�ำเนิน
กจิ กรรมโลจสิ ตกิ ส์ และใชเ้ ปน็ มาตรฐานอา้ งองิ ประกอบการด�ำเนนิ กจิ กรรมโลจสิ ตกิ ส์
ท้ังภายในและภายนอกประเทศ โดยเน้ือหาของคู่มือฉบับน้ีประกอบด้วย ข้อมูล
อปุ กรณโ์ ลจสิ ตกิ สป์ ระเภทตา่ งๆ เชน่ ชน้ั วางในคลงั สนิ คา้ (Racking system) อปุ กรณ์
ทใ่ี ชใ้ นการขนยา้ ยสนิ คา้ (Moving Equipment) อปุ กรณเ์ คลอ่ื นยา้ ยของเหลว (Liquid
Bulk Equipment) อุปกรณ์ลำ� เลียง (Conveyor) รถยก (Forklift) ต้คู อนเทนเนอร์
(Container) เปน็ ต้น
คณะผู้จัดท�ำหวังว่าคู่มือฉบับนี้จะเป็นประโยชน์ต่อผู้ประกอบการใน
การตดั สินใจเลือกใช้อปุ กรณโ์ ลจสิ ตกิ สต์ ่างๆไดอ้ ยา่ งเหมาะสม ชว่ ยเพ่ิมประสิทธภิ าพ
การจัดการโลจสิ ตกิ สข์ องสถานประกอบการ และสง่ ผลตอ่ การพฒั นาขดี ความสามารถ
ดา้ นโลจสิ ตกิ สข์ องประเทศตอ่ ไป
สำ� นักโลจิสติกส์
ผูจ้ ัดทำ�

สารบญั


หน้า

มาตรฐานอปุ กรณ์โลจิสติกส์ (Logistics Equipment) 1

1. ระบบชน้ั วางในคลังสนิ ค้า (Racking System) 1

2. อปุ กรณ์ที่ใช้ส�ำหรับการขนยา้ ยสนิ ค้า (Moving Equipment) 3

3. อุปกรณ์เคลื่อนยา้ ยของเหลว (Liquid Bulk Equipment) 4

4. ประตูส�ำหรับอุตสาหกรรม (Industrial Door) 5

5. อปุ กรณล์ ำ� เลียง (Conveyor Equipment) 7

6. อปุ กรณส์ ำ� หรับเคลอื่ นย้ายสนิ คา้ ท่อี ยูใ่ นรูปของผง 8

(Dry Bulk Equipment)

7. หนุ่ ยนต์ (Robots) 9

8. สะพานเคล่อื นย้ายสินคา้ (Dock Leveller) 10

9. ระบบจดั เก็บสินคา้ แนวตัง้ 11

(Hanel Vertical Storage System)

10. รถยกหรอื โฟลค์ ลิฟท์ (Forklift) 12

11. ระบบการจดั การคลงั สินค้าอตั โนมตั ิ 24

(Automated Storage and Retrieval Systems

หรือ AS/RS)

12. ตู้คอนเทนเนอร์ (Container Box) 28

ค่มู ือแนะนำ�มาตรฐานอุปกรณ์โลจิสติกส์ 1

Logistics Equipment



มาตรฐานอปุ กรณ์โลจสิ ตกิ ส์

(Logistics Equipment)

เน่ืองจากพันธกิจส�ำคัญของการบริหารจัดการโลจิสติกส์ เก่ียวข้องกับกิจกรรม
หลกั ทสี่ ำ� คญั ไดแ้ ก่ การเคลอื่ นยา้ ย การจดั เกบ็ การขนสง่ -กระจายสนิ คา้ ทำ� ใหจ้ ำ� เปน็
ต้องมีอุปกรณ์ซึ่งออกแบบมาให้สามารถใช้ในการเคลื่อนย้ายสินค้าในคลังสินค้าหรือ
โรงงานไดอ้ ยา่ งมปี ระสทิ ธภิ าพ มมี าตรฐานของอปุ กรณท์ ใี่ ช้ รวมถงึ ผใู้ ชง้ านจ�ำเปน็ ตอ้ ง
มีความรู้ความเข้าใจในอุปกรณ์ต่างๆท่ีใช้ในโรงงานเพ่ือให้สามารถเลือกใช้งาน
อุปกรณ์ตา่ งๆได้อยา่ งเหมาะสม คุ้มค่า และเกิดประโยชนส์ งู สดุ ทั้งนีส้ ามารถจำ� แนก
อุปกรณ์โลจสิ ติกส์ทใ่ี ชก้ ันมาก ดงั ตอ่ ไปนี้

1. ระบบช้ันวางในคลงั สนิ ค้า (Racking System)

Racking System คอื ช้นั วางในคลงั สนิ ค้าดงั้ เดมิ ท่ีพบเห็นได้โดยท่วั ไป ซ่ึงมี
หลากหลายรูปแบบ ขึน้ อยกู่ ับประเภทสินค้าท่ตี อ้ งการจัดเก็บ และลกั ษณะการใช้งาน
ประเภทของ Racking System มีหลายประเภทดว้ ยกัน ยกตัวอยา่ งท่ใี ชโ้ ดยทว่ั ไป
ดังน้ี
1. Selective Racking
เหมาะกับสินค้าหลากหลายประเภท จำ�หน่ายเรว็ สามารถรับนำ้ �หนกั มากๆ
ได้ เพราะมคี วามคงทน แขง็ แรง สะดวกในการใช้งาน ประหยัดเวลา และค่าใชจ้ า่ ย
ในการตดิ ตง้ั เหมาะจดั เกบ็ สนิ คา้ ทมี่ ลี กั ษณะเปน็ Unit-LOAD สามารถจดั เกบ็ แนวสงู
ไดถ้ ึง 11.5 เมตร

2 คมู่ อื แนะน�ำ มาตรฐานอปุ กรณ์โลจิสตกิ ส์
Logistics Equipment

ตวั อย่างภาพ Selective Racking
2. Drive-In Rack
เหมาะกบั การจดั เกบ็ สนิ คา้ ทม่ี ปี รมิ าณมาก ชนดิ เดยี วกนั ขนาดของสนิ คา้ ใกล้
เคยี งกนั สนิ ค้าตามฤดกู าล สามารถใช้ประโยชน์ของพน้ื ที่ได้อยา่ งเตม็ ที่ โดยการเพ่ิม
พน้ื ทจี่ ดั เกบ็ สนิ คา้ ในแนวสงู และแนวราบ สนิ คา้ จะไมค่ อ่ ยไดร้ บั ความเสยี หายทเ่ี กดิ จาก
การกระแทก การลำ�เลียง เพราะระบบนีจ้ ะมชี อ่ งทางเดินสำ�หรับรถยก เป็นชอ่ งทาง
เดินเดยี ว และการจดั เกบ็ การจา่ ยสนิ คา้ จะเป็น Lot ซึ่งเรยี กวา่ ระบบ เข้าหลัง-ออก
ก่อน (Last-in, First-Out)


ตัวอย่างภาพ Drive-In Rack

ค่มู อื แนะนำ�มาตรฐานอปุ กรณ์โลจสิ ติกส์ 3

Logistics Equipment

2. อุปกรณท์ ่ใี ช้ส�ำ หรับการขนย้ายสินคา้ (Moving Equipment)

Moving Equipment คอื อุปกรณ์ทใี่ ชส้ ำ�หรบั การขนยา้ ยสนิ ค้า/ช้ินงานจากจุด
หน่ึงไปยังอีกจุดหน่ึง โดยการเลือกรูปแบบของอุปกรณ์นั้นต้องเลือกให้เหมาะสมกับ
สนิ คา้ /ช้ินงานท่ีต้องการขนเป็นสำ�คญั โดยคำ�นงึ ถงึ รปู ร่าง น้ำ�หนัก ลักษณะเฉพาะ
ของธรุ กจิ เช่น บางกรณีจำ�เปน็ ต้องเปน็ สแตนเลสเนื่องจากโดนนำ้ � ความชืน้ หรอื
วงการอาหารซึง่ มีมาตรฐานต่างๆมากำ�หนดไว้ โดยมากอปุ กรณ์เหล่าน้จี ะเป็นอุปกรณ์
พน้ื ฐานที่พบเหน็ ตามโรงงานอตุ สาหกรรมและคลงั สินค้าตา่ งๆท่วั ไป


ตวั อยา่ งภาพ Moving Equipment

4 คู่มือแนะน�ำ มาตรฐานอุปกรณโ์ ลจิสติกส์
Logistics Equipment

3. อปุ กรณ์เคล่ือนยา้ ยของเหลว (Liquid Bulk Equipment)

Liquid Bulk Equipment คือ อปุ กรณ์โลจิสตกิ ส์ท่ีเหมาะกับสินค้าท่อี ยใู่ นรปู
“ของเหลว” ไม่ว่าจะเป็นรถขนส่งผลิตภัณฑ์ท่ีเป็นของเหลว เช่น น้ำ�มัน สารเคมี
อปุ กรณท์ ่ีใช้ในการจดั เก็บสินค้าในรูปของเหลว เชน่ IBC Tank หรือ Intermediate
Bulk Container ซ่ึงมีขนาดการบรรจุที่ปริมาณ 1,000 ลิตร ใหญ่กว่าถังขนาด
200 ลิตร ซ่ึงมีการออกแบบรูปทรงมาให้เหมาะสมกับการขนส่ง ลดพ้ืนท่ีท่ีเสียไป
จากการขนส่งถงั 200 ลิตร ลดเรื่องของเสียทีต่ กคา้ งอยใู่ น IBC Tank และอ่นื ๆ
สำ�หรบั ธรุ กจิ ทมี่ กี ารใชว้ ตั ถดุ บิ ทเ่ี ปน็ ของเหลวจำ�นวนมากๆนน้ั ควรตอ้ งคำ�นงึ ถงึ รปู แบบ
การขนสง่ และการจดั เกบ็ เพอื่ ใหส้ ะดวกและประหยัดมากท่ีสุด

ตวั อยา่ งภาพ Liquid Bulk Equipment

คู่มือแนะน�ำ มาตรฐานอปุ กรณ์โลจิสตกิ ส์ 5

Logistics Equipment

4. ประตสู �ำ หรบั อตุ สาหกรรม (Industrial Door)

Industrial Door คือ อุปกรณ์จำ� พวกประตูในโรงงานอตุ สาหกรรม ปจั จุบนั ได้
ถูกพัฒนาเพ่ือตอบสนองกระบวนการโลจิสติกส์ในโรงงานอุตสาหกรรมมากยิ่งข้ึน
โดยบางโรงงานท่ีได้รับมาตรฐาน GMP หรือ HACCP น้ัน ถูกกำ� หนดเรื่องของ
การรักษาคุณภาพและมาตรฐานของสินค้า หลายที่จึงมีความจ�ำเป็นท่ีจะต้องมีประตู
อัตโนมัติในโรงงาน เพื่อช่วยป้องกันในเร่ืองของสิ่งปลอมปนและสิ่งปนเปื้อนต่างๆ
ที่มีโอกาสเข้าไปสัมผัสกับคลังสินค้า หรือสายการผลิต โดยประตูที่ได้รับความนิยม
ได้แก่
1. Hi-Speed Door
เป็นชนิดท่ีท�ำงานเปิดปิดอัตโนมัติด้วยความเร็วสูง เหมาะอย่างยิ่งส�ำหรับ
กรณที มี่ คี นเขา้ ออกบอ่ ยๆ หรอื โฟลค์ ลฟิ ทผ์ า่ นประตเู ขา้ ออกบอ่ ยๆ การใชป้ ระตลู กั ษณะ
นี้จะช่วยให้เกิดความคล่องตัวในการท�ำงาน เน่ืองจากไม่ต้องเสียเวลากับการรอเปดิ
และปิดประตูทุกครั้งที่เข้าออก ประตูจะเปิดและปิดเองหลังจากท่ีคนเดินผ่าน หรือ
โฟล์คลิฟท์วิ่งผ่านไปแล้ว ส่วนการควบคุมการเปิดปิดน้ันมีหลายรูปแบบให้เลือก
ข้ึนอยกู่ ับความตอ้ งการ ไม่ว่าจะเป็น เรดาห์ รีโมทคอนโทรล ป่มุ กดธรรมดา โซด่ ึง
และอ่ืนๆ


ตัวอย่างภาพ Hi-Speed Door

6 คู่มอื แนะนำ�มาตรฐานอปุ กรณ์โลจิสตกิ ส์
Logistics Equipment

2. Sectional Door
นิยมใช้กันมากในคลังสินค้าบริเวณหน้าทางออกลานโหลดสินค้าข้ึน
รถขนส่ง/รถบรรทุก โดยเมื่อรถเข้ามาประตูจะถูกเปิดออก เม่ือโหลดสินค้า
เปน็ ทเ่ี รียบรอ้ ยและไม่ใช้งานกจ็ ะปดิ ลงมาปกติ ต่างจากประตูทีเ่ ปน็ Hi-Speed Door
ซง่ึ โดยมากวสั ดทุ ำ�จากผา้ ใบ PVC เกรดพเิ ศษ ซง่ึ เหมาะกบั กรณที ค่ี วามถใ่ี นการเปดิ ปดิ
มากกวา่ สว่ นประตู Sectional Door นนั้ เปน็ ประตทู โ่ี ครงสรา้ งตวั ประตมู คี วามแขง็ แรง
มากกวา่ แตไ่ มไ่ ดใ้ ชค้ วามเร็วในการขึ้นลงประตู

ตัวอยา่ งภาพ Sectional Door

ค่มู อื แนะน�ำ มาตรฐานอุปกรณโ์ ลจสิ ติกส์ 7

Logistics Equipment

5. อปุ กรณ์ลำ�เลยี ง (Conveyor Equipment)

Conveyor Equipment คือ อุปกรณ์ลำ�เลียงที่ทำ�หน้าที่ในการลำ�เลียงสินค้า
หรือชนิ้ งานจากจุดหนงึ่ ไปยังอกี จุดหน่งึ อยา่ งตอ่ เน่ือง ซึ่งมีอุปกรณป์ ระเภทนี้อยหู่ ลาย
แบบ เชน่ รางสง่ ลกู กลงิ้ โซส่ ง่ สายพาน เปน็ ตน้ ลกั ษณะของการใชง้ านเพอื่ ใหม้ กี าร
เคลือ่ นย้ายอยา่ งตอ่ เนอ่ื งในเส้นทางทไ่ี ม่เปล่ียนแปลง (แต่อาจมกี ารเปลยี่ นทิศทางได)้
โดยปกติมักใช้งานท่ีมีการเคล่ือนย้ายบ่อยๆแต่ระยะทางในการเคลื่อนย้ายไม่ไกล
จนเกินไป ท้ังนี้เน่ืองจากค่าใช้จ่ายในการติดต้ังและค่าอุปกรณ์ประเภท Conveyor
จะข้นึ กบั ชนดิ และความยาวของระยะทางด้วย สำ�หรับการตดิ ตงั้ อุปกรณ์ Conveyor
จะมีทั้งแบบติดเพดาน (เหมาะกับการย้ายชิ้นส่วนขนาดใหญ่) แบบติดต้ังบนพ้ืน
(เช่น ใชข้ นยา้ ยกล่องหรือตู้คอนเทนเนอร์) การเคลื่อนยา้ ยอาจอาศัยแรงโน้มถว่ งหรือ
เปน็ แบบท่ใี ช้พลงั งานขับเคลอ่ื น (เช่น มอเตอร์)

ตวั อยา่ งภาพ Conveyor Equipment

8 คู่มอื แนะนำ�มาตรฐานอุปกรณ์โลจสิ ตกิ ส์
Logistics Equipment

6. อปุ กรณส์ �ำ หรับเคลอ่ื นยา้ ยสินคา้ ท่ีอยใู่ นรปู ของผง
(Dry Bulk Equipment)

Dry Bulk Equipment คอื อปุ กรณโ์ ลจิสติกส์สำ�หรบั สินค้าที่อยูใ่ นรปู ของผงเมด็
เชน่ ผงแปง้ เม็ดพลาสตกิ เปน็ ต้น ซ่งึ เทคโนโลยีโลจิสตกิ ส์ปัจจบุ ันไดพ้ ฒั นารปู แบบ
การขนส่ง จากเดิมขนส่งเป็นกระสอบหรือเป็นถุง ซ่ึงมีเร่ืองของแรงงานคนในการ
จัดการและต้นทุนของบรรจุภัณฑ์เป็นตัวแปร ปัจจุบันหลายๆแห่งที่ใช้สินค้าจำ�พวก
ผง เม็ด จำ�นวนมาก หนั มาเปลย่ี นรูปแบบการขนสง่ จากบรรจภุ ัณฑข์ นาดเลก็ มาเปน็
รถ Tank ขนาดใหญ่

ตัวอย่างภาพ Dry Bulk Equipment

ประโยชน์ของ Dry Bulk Equipment
1. ลดตน้ ทนุ Packaging
2. เพิ่มความรวดเร็วในการขนถ่าย ซึ่งสามารถเป่าสินค้าขึ้นจัดเก็บในระบบ
Silo System ไดโ้ ดยใช้เวลาเพียงไมก่ น่ี าที
3. เป็นระบบปิด (Close System) ต้ังแต่ต้นทางถึงปลายทาง ซึ่งป้องกัน
การสัมผสั กับส่งิ ปลอมปน/ปนเป้อื นท่ีเกดิ ขน้ึ ระหวา่ งทาง
4. ลดของเสยี ที่ตกคา้ งอยใู่ นบรรจภุ ัณฑ์
5. ลดจำ�นวนแรงงานท่ีใช้ในกระบวนการโหลดสินค้าเข้าออกจากรถ และ
กระบวนการนำ�สินคา้ จากคลังสินคา้ วตั ถุดิบเข้าสายการผลิต เป็นต้น

คูม่ ือแนะนำ�มาตรฐานอปุ กรณ์โลจสิ ตกิ ส์ 9

Logistics Equipment

7. หนุ่ ยนต์ (Robots)

หุ่นยนต์ หรอื ที่เรามักเรยี กวา่ Robots อุปกรณป์ ระเภทน้ีอาจถูกตั้งโปรแกรมให้
ทำ�งานไดห้ ลายๆแบบ เชน่ ใชเ้ คลอื่ นหรอื หมนุ วสั ดใุ นการเชอ่ื มชนิ้ สว่ น การใชห้ นุ่ ยนต์
มักเป็นการเคลื่อนย้ายทีละช้ินงานมากกว่าที่จะเป็นการเคล่ือนย้ายวัสดุจำ�นวนมาก
หรอื งานทต่ี อ้ งการความแมน่ ยำ�สูง เป็นต้น

ตัวอยา่ งภาพ Robots

10 คมู่ ือแนะนำ�มาตรฐานอุปกรณโ์ ลจสิ ติกส์
Logistics Equipment

8. สะพานเคลอ่ื นยา้ ยสินค้า (Dock Leveller)

Dock Leveller คอื อปุ กรณท์ ท่ี ำ� หนา้ ทเี่ หมอื นเปน็ สะพานพาดระหวา่ งลานโหลด
สินค้าและพื้นรถบรรทุก เพ่ือเพ่ิมความสะดวกในการนำ� สินค้าเข้าออกจากรถบรรทุก
ลดช่องว่างระหว่างลานโหลดสินค้ากับรถบรรทุก เป็นอุปกรณ์มาตรฐานที่พบเห็นได้
บอ่ ยตามคลงั สนิ คา้ หรอื ศนู ยก์ ระจายสนิ คา้ ทไ่ี ดม้ าตรฐาน อปุ กรณน์ จ้ี ะถกู ฝงั ไวบ้ รเิ วณ
ลานโหลดสนิ ค้า ในขณะท่ไี ม่ได้ใช้งานจะมรี ะดับเดียวกนั เสมอกับพ้นื ปกติ แตเ่ ม่ือใช้
งานจะถูกยกขึ้นและน�ำไปพาดกับท้ายรถบรรทุก เพ่ิมความคล่องตัวให้กับผู้ใช้งาน
ในการนำ� สินค้าขน้ึ ลงจากรถบรรทุก

ตัวอย่างภาพ Dock Leveller

คู่มือแนะน�ำ มาตรฐานอปุ กรณ์โลจิสติกส์ 11

Logistics Equipment

9. ระบบจัดเก็บสินค้าแนวตงั้ (Hanel Vertical Storage System)

Hanel Vertical Storage System คือ ระบบการจัดเกบ็ อตั โนมัติสมยั ใหม่ ที่
ใช้พ้นื ท่ใี นแนวสูงเปน็ ส�ำคัญ โดยมีหลกั การง่ายๆ คือ เปน็ ระบบท่ใี ห้สนิ คา้ /ชน้ิ งานที่
จัดเก็บนั้นมาหาผู้ใช้งานโดยที่ผู้ใช้งานไม่ต้องปีนหรือไปหาสินค้าตามช่องที่จัดเก็บ
นอกจากนยี้ งั เปน็ ระบบทชี่ ว่ ยประหยดั พนื้ ทก่ี ารจดั เกบ็ โดยเราสามารถใชพ้ น้ื ทแี่ นวสงู
ให้เป็นประโยชน์สูงสุด สามารถใช้ได้กับหลายๆรูปแบบการใช้งาน เช่น การจดั เกบ็
เอกสาร การจดั เกบ็ อะไหลช่ น้ิ เลก็ ชนิ้ นอ้ ย การจดั เกบ็ แมพ่ มิ พ์ การจดั เกบ็ ยา การจดั เกบ็
อปุ กรณก์ ารแพทย์ การจัดเกบ็ กระจกแผ่น เป็นตน้
ประโยชน์ของ Hanel Vertical Storage System
1. ลดพนื้ ทก่ี ารจดั เกบ็ โดยระบบนส้ี ามารถชว่ ยลดพน้ื ทกี่ ารจดั เกบ็ เดมิ ไดก้ วา่ 60 %
2. ลดเวลาในการคน้ หา
3. สะดวกกับผู้ใช้งาน โดยที่ไม่ต้องก้ม เงย หรือปีนขึ้นไปเอาสินค้าในช้ันสูง
ซงึ่ มีโอกาสเกดิ อบุ ัติเหตุสูง
4. สามารถเชือ่ มตอ่ กับระบบ Networking ของแตล่ ะองค์กรได้
5. สามารถตรวจเช็ค Inventory โดยง่ายไดจ้ ากระบบทีค่ วบคุมการทำ� งาน
6. เพิ่มระบบการรักษาความปลอดภยั โดยการปดิ ลอ็ คทตี่ วั ชอ่ งทางสนิ ค้า หรือ
เพิม่ ระบบ Access Code ตงั้ รหัสเฉพาะส�ำหรับผใู้ ชง้ านที่ไดร้ บั อนุญาตเทา่ นัน้

ตัวอย่างภาพ Hanel Vertical Storage System

12 คู่มือแนะน�ำ มาตรฐานอปุ กรณโ์ ลจสิ ตกิ ส์
Logistics Equipment

10. รถยกหรือโฟล์คลฟิ ท์ (Forklift)

รถยก หรอื Forklift หมายถึง เคร่ืองจักรอุปกรณ์ท่ไี ดร้ บั การออกแบบเพือ่ ใชใ้ น
การยกและบรรทกุ สนิ คา้ เปน็ อปุ กรณท์ ขี่ บั เคลอ่ื นดว้ ยเครอ่ื งยนต์ ซงึ่ อาจเปน็ เครอ่ื งยนต์
ดีเซล ไฟฟา้ (แบตเตอร)่ี เบนซนิ หรอื แกส๊ (แก๊สปิโตรเลยี มเหลว) โดยหนา้ ที่ของ
รถยก ได้แก่ เคล่ือนย้ายและขนส่งสินค้าท่ีมีน้�ำหนักจากท่ีหน่ึงไปยังอีกท่ีหนึ่ง
เคล่ือนย้ายสินค้าในคลังสินค้า เคล่ือนย้ายสินค้าในรัศมีวงเลี้ยวที่แคบ เคลื่อนย้าย
ในความแตกต่างด้านความสูง และเคลื่อนย้ายในความแตกต่างด้านความกว้าง
ของสนิ ค้า

ตวั อยา่ งภาพ Forklift

คมู่ ือแนะนำ�มาตรฐานอุปกรณโ์ ลจิสตกิ ส์ 13

Logistics Equipment
รถยกมีสว่ นประกอบดงั ตอ่ ไปน้ี
โซ่ยก เสายก แผงกั้นของตก กระบอกเอียงเสา งา ไฟสอ่ งหนา้ กระจกสอ่ งหลงั
ไฟสัญญาณต่างๆ เหล็กถ่วงทา้ ย ฝาครอบเครอ่ื งยนต์ ไฟสญั ญาณเตอื นไฟชาร์จ
ไฟสญั ญาณเตอื นแรงดนั นำ้� มนั เครอ่ื ง ไฟสญั ญาณเตอื นอณุ หภมู หิ อ้ งเกยี ร์ ไฟสญั ญาณ
หวั เผา ไฟสญั ญาณเตอื นไสก้ รองนำ�้ มนั เชอ้ื เพลงิ มาตรวดั ชว่ั โมงทำ� งาน มาตรวดั ความ
รอ้ นในหม้อน้ำ� มาตรวดั นำ้� มันเชอ้ื เพลิงพวงมาลยั แตร คนั บงั คบั เกยี ร์ เบรกมือ แป้น
เหยียบเบรกอนิ ชง่ิ แปน้ เหยียบเบรก แปน้ เหยยี บคนั เร่ง คนั บงั คับระบบไฮโดรลคิ

ตวั อย่างภาพ ส่วนประกอบของรถยก

14 คมู่ ือแนะนำ�มาตรฐานอปุ กรณโ์ ลจิสตกิ ส์
Logistics Equipment

ตัวอย่างภาพ สว่ นประกอบของรถยก (ตอ่ )

คมู่ ือแนะน�ำ มาตรฐานอปุ กรณโ์ ลจิสติกส์ 15

Logistics Equipment
การท�ำงานของรถยก
1. หลกั การของรถยกอาศยั จดุ การงัด (Fulcrum) เป็นพ้นื ฐานการท�ำงาน
รถยกแต่ละคนั จะต้องมีการระบขุ ้อมูลส�ำคัญสองประการคอื Load Centre
และ Load Capacity โดย Load Centre คอื จดุ ศนู ยก์ ลางวสั ดซุ งึ่ หมายถงึ จดุ กง่ึ กลาง
ระหวา่ งวสั ดุและพ้นื ผิวหนา้ งา และ Load Capacity คอื น้�ำหนกั สงู สุดที่งาสามารถ
แบกยกรบั นำ�้ หนกั ภายใต้จดุ ศนู ย์กลางของวัสดุ
2. ประเภทของเสากระโดง
= แบบ 2 ตอน กำ� หนดจงั หวะยกอสิ ระ ทัศนวิสยั กวา้ ง
ประโยชน์ : ออกแบบเพ่ือทศั นวิสัยกว้างไกลในการมองเหน็
ขอ้ จำ� กัด : รถยกแบบเสากระโดงสองตอนกำ� หนดจงั หวะยกอิสระหรอื
ฟรีลิฟท์ ไม่สามารถใช้งานบรรจุสินค้าหรือขนย้ายสินค้าเข้า-ออกตู้คอนเทนเนอร์
ยกสนิ คา้ /วัสดุผา่ นทางเข้า-ออกประตหู รอื ภายในอาคารที่มีเพดานต่ำ� ๆหรือสิ่งกดี ขวางได้
= แบบ 2 ตอน ฟูล ฟรี ลิฟท์ (จงั หวะยกอสิ ระเต็มอัตรา)
= แบบ 3 ตอน ฟลู ฟรี ลฟิ ท์ (จงั หวะยกอสิ ระเตม็ อตั รา)
ประโยชน์ : รถยกแบบเสากระโดงสามตอนจงั หวะยกอสิ ระเตม็ อตั รา
หรือฟรีลิฟท์ สามารถใช้งานบรรจุสินค้าหรือขนย้ายสินค้าในตู้คอนเทนเนอร์
เข้ายกสินค้า/วัสดุผ่านทางประตูเข้า-ออกหรือภายในอาคารท่ีมีเพดานต่�ำๆหรือ
ส่งิ กดี ขวางได้
ข้อจ�ำกัด : ทัศนวิสัยในการมองเห็นถูกบดบังด้วยกระบอกยกกลาง
เสากระโดง

ค�ำว่า ฟรลี ิฟท์ หมายถงึ จงั หวะยกอิสระของเสากระโดง คือจังหวะงายกสงู จาก
พน้ื ขณะเสากระโดงอยใู่ นตำ� แหนง่ เดมิ หรอื เสากระโดงมไิ ดข้ ยบั เลอื่ นจากต�ำแหนง่ เดมิ

16 คู่มือแนะนำ�มาตรฐานอุปกรณโ์ ลจิสตกิ ส์
Logistics Equipment

3. กฎและขอ้ ควรระวงั
= ห้ามใช้ความเร็วหรือเร่งเกินพิกัด ควรขับอย่างระมัดระวัง หลีกเล่ียง
การออกรถเรว็ หรือหยดุ รถโดยกะทันหัน
= หลกี เลยี่ งการหยอกลอ้ การขาดสตยิ ง้ั คดิ หรอื หยอกลอ้ สนกุ สนานขณะ
ปฏิบัตงิ านอาจก่อให้เกดิ อนั ตราย
= คิดถึงความปลอดภัยเวลาบรรทุก ห้ามจัดวางสินค้าในต�ำแหน่งที่ไม่
เหมาะสมหรือบรรทุกสนิ คา้ สงู เกินไป อาจท�ำให้เสียการทรงตวั อนั กอ่ ใหเ้ กดิ ความเสยี
หายกบั สนิ คา้
= ระวังการเหว่ียงตัวของรถเมื่อบงั คบั เล้ียว ควรมองด้านหลังเสมอ เพ่ือ
ม่ันใจว่าปลอดภยั กอ่ นท�ำการเลีย้ ว
= หา้ มบรรทุกน�ำ้ หนักเกินอัตราที่กำ� หนด
= ห้ามบรรทุกผู้โดยสาร หรือห้ามอนุญาตให้ผู้โดยสารร่วมทาง ในขณะ
ขับขี่รถโฟล์คลฟิ ท์
= ควรลดความเรว็ หรอื หยดุ ขณะขบั เขา้ ใกล้มุมอาคาร
= ขบั ถอยหลังเม่ือทศั นวสิ ัยด้านหน้าถูกบดบงั ดว้ ยสนิ ค้า ถ้าจำ� เปน็ ควรมี
ผบู้ อกนำ� ทางเสมอ
= สังเกตหรือจดจ�ำข้อจ�ำกัดทางด้านความสูงของสภาพแวดล้อมขณะใช้
โฟล์คลฟิ ท์
= ควรใช้ไฟหน้าเมื่อแสงสว่างไม่เพียงพอ ให้แน่ใจเสมอว่าสามารถมอง
เห็นไดอ้ ย่างชัดเจน
= ดูแลสินค้าหรือส่ิงของต่างๆ รักษาความสะอาดเรียบร้อยของสถานท่ี
และเคลื่อนยา้ ยส่ิงของตา่ งๆออกจากทางวิง่
= ระมัดระวังตลอดเวลาเก่ียวกับสภาพแวดล้อมและอุปสรรคต่างๆ
ตลอดเวลาขณะขบั ข่ี

คู่มอื แนะนำ�มาตรฐานอุปกรณ์โลจิสติกส์ 17

Logistics Equipment

4. รายละเอียดท่วั ไปของรถยกประเภทเครื่องยนตเ์ บนซนิ


ขนาด ตัน 1 1.5 2 2.5 3 3.5 4 4.5 5

ระยะนำ้ �หนักตก มม. 500 500 500 500 500 500 500 600 600

ระยะยกสงู เมตร 3-7 3-7 3-7 3-7 3-7 3-7 3-7 3-7 3-7

ความยาวงา มม. 1,070 1,070 1,070 1,070 1,070 1,070 1,070 1,070 1,220
มาตรฐาน

มมุ ควำ่ �หงายของงา องศา 6-12 6-12 6-12 6-12 6-12 6-12 6-12 6-12 6-12
(หน้า-หลงั )
ความยาวตัวรถ มม. 2,210 2,260 2,488 2,555 2,725 2,790 3,070 3,175 3,305
(ไมร่ วมงา)

ความกว้างตัวรถ มม. 1,065 1,065 1,150 1,150 1,275 1,290 1,415 1,460 1,460

ความสูงหลงั คารถ มม. 2,065 2,065 2,070 2,070 2,095 2,105 2,250 2,250 2,250

รัศมวี งเล้ียว มม. 1,910 1,950 2,200 2,230 2,380 2,440 2,735 2,820 2,965

ความเรว็ ในการ กม./ 19.5 19.5 19.5 19.5 19.5 19.5 19.5 19.5 19.5
ขับขีส่ งู สดุ ชม.

ความเรว็ ในการ มม./ 560 560 600 600 515 430 510 440 440
ยกสูงสดุ วนิ าที

แรงลากจูง กก. 1,040 1,010 1,340 1,310 1,670 1,580 - - -
(เกียร์คลัตช์) 1,320 1,290 1,750 1,730 1,950 1,850 2,900 3,000 4,400
34 26 26 22 23 20 - - -
แรงลากจงู กก. 38 28 30 25 24 20 35.7 28.7 41.5
(เกียร์อตั โนมตั ิ)

อตั ราไต่ทางลาดชนั %
(เกยี ร์คลตั ช)์

อตั ราไตท่ างลาดชัน %
(เกียรอ์ ตั โนมัต)ิ

18 ค่มู ือแนะน�ำ มาตรฐานอปุ กรณโ์ ลจสิ ตกิ ส์
Logistics Equipment

5. รายละเอยี ดท่ัวไปของรถยกประเภทเครื่องยนต์ดีเซล

ขนาด ตัน 1 1.5 2 2.5 3 3.5 4 4.5 5

ระยะน้ำ�หนกั ตก มม. 500 500 500 500 500 500 500 600 600

ระยะยกสงู เมตร 3-7 3-7 3-7 3-7 3-7 3-7 3-7 3-7 3-7

ความยาวงา มม. 1,070 1,070 1,070 1,070 1,070 1,070 1,070 1,070 1,220
มาตรฐาน องศา 6-12 6-12 6-12 6-12 6-12 6-12 6-12 6-12 6-12
มมุ ควำ่ �หงายของ มม. 2,210 2,260 2,488 2,555 2,725 2,790 3,070 3,175 3,305
เสา (หน้า-หลงั ) มม. 1,065 1,065 1,150 1,150 1,275 1,290 1,415 1,460 1,460
ความยาวตวั รถ
(ไมร่ วมงา)
ความกว้างตัวรถ

ความสงู หลังคารถ มม. 2,065 2,065 2,070 2,070 2,095 2,105 2,250 2,250 2,250

รศั มีวงเล้ยี ว มม. 1,910 1,950 2,200 2,230 2,380 2,440 2,735 2,820 2,965

ความเร็วในการ กม./ 19.5 19.5 19.5 19.5 19.5 19.5 19.5 19.5 19.5
ขับขีส่ งู สดุ ชม.

ความเร็วใน มม./ 650 650 670 670 545 460 520 450 450
การยกสงู สุด วนิ าที

แรงลากจูง กก. 1,430 1,400 1,500 1,480 1,460 1,380 1,700 1,700 -
(เกียรค์ ลัตช์)

แรงลากจงู กก. 1,670 1,650 2,030 2,000 1,970 1,860 2,400 2,300 3,400
(เกยี ร์อตั โนมัต)ิ

อัตราไต่ทางลาดชนั % 49 36 29 24 20 17 27.2 24.2 -
(เกียร์คลัตช์)

อัตราไตท่ างลาดชนั % 54 39 36 30 25 21 27.3 24.3 26.3
(เกยี รอ์ ัตโนมตั ิ)

คมู่ ือแนะนำ�มาตรฐานอุปกรณ์โลจสิ ตกิ ส์ 19

Logistics Equipment
6. ตัวอยา่ งของรถยกตามประเภทและขนาด

20 คมู่ อื แนะน�ำ มาตรฐานอปุ กรณโ์ ลจิสตกิ ส์
Logistics Equipment

คู่มอื แนะนำ�มาตรฐานอุปกรณ์โลจิสตกิ ส์ 21

Logistics Equipment
7. รถยกไฟฟา้ สำ�หรบั งานคลังสนิ ค้า

22 คูม่ อื แนะนำ�มาตรฐานอปุ กรณโ์ ลจิสติกส์
Logistics Equipment

8. อปุ กรณ์เสรมิ ต่างๆ

คู่มือแนะน�ำ มาตรฐานอปุ กรณ์โลจสิ ตกิ ส์ 23

Logistics Equipment


อุปกรณเ์ สริมตา่ งๆ (ตอ่ )

24 คู่มือแนะนำ�มาตรฐานอุปกรณ์โลจสิ ตกิ ส์
Logistics Equipment

11. ระบบการจดั การคลงั สนิ ค้าอัตโนมัติ
(Automated Storage and Retrieval Systems หรอื AS/RS)

AS/RS คือ ระบบอัตโนมัติท่ีเกิดจากการสร้างและออกแบบระบบให้เข้ากับ
การดำ�เนินการแกป้ ญั หาคลงั สนิ ค้า โดยมเี ครือ่ งจกั รท่เี ป็นจดุ ศูนยก์ ลาง หรอื Stack
Crane ซงึ่ จะคอยจดั การกบั สนิ คา้ ทงั้ เขา้ และออกในทกุ ทศิ ทาง ตวั ควบคมุ ทจี่ ดุ ศนู ยก์ ลาง
คือ RCP และระบบซอฟต์แวร์รายการสินค้า โดยท้ังหมดนี้จะเชื่อมโยงถึงกันและ
เขา้ ใจการทำ�งานของแตล่ ะจดุ ซึ่งจะทำ�ให้ระบบทำ�งานเปน็ ไปอย่างราบรนื่ ตลอดเวลา
อปุ กรณแ์ บบ AS/RS เหมาะกบั งานทตี่ อ้ งการจดั เกบ็ และเรยี กใชว้ สั ดหุ ลากหลายแบบ
ในหงิ้ จดั เกบ็ ทห่ี นาแนน่ มาก การเลอื กใชอ้ ปุ กรณแ์ บบ AS/RS จะมที ง้ั แบบใช้ AS/RS
เครอ่ื งเดยี วตอ่ การจดั เก็บหลายช่องทาง และใช้ AS/RS หลายเคร่ืองในการจดั เก็บ
1 ชอ่ งทาง ท้ังนี้ขน้ึ อยู่กบั ความหนาแน่นของพ้ืนท่ีจัดเกบ็ ความถ่ใี นการจัดเกบ็ และ
เรียกใช้วสั ดุ

ตัวอยา่ งภาพ ระบบการจดั เก็บและใช้งานอัตโนมัติ (AS/RS)

คมู่ ือแนะน�ำ มาตรฐานอุปกรณโ์ ลจสิ ตกิ ส์ 25

Logistics Equipment

นวัตกรรมระบบการทำ�งานอัตโนมัติในคลังและการกระจายสินค้าเป็นหน่ึงใน
พัฒนาการของเทคโนโลยีทางธุรกิจท่ีใช้แก้ปัญหาระบบการจัดเก็บในแบบดั้งเดิม
ท่ียังคงใช้ห้ิงหรือคนในการจัดเก็บและนำ�ของออกมาใช้งาน ซึ่งเป็นการจำ�กัดโอกาส
และอนาคตทางธรุ กจิ ตลอดจนตรรกะในการทำ�งานทมี่ กี ารแขง่ ขนั ในการพฒั นาความรู้
ทางด้าน Logistics & Supply Chain ท่ีรุนแรง และการขยายตัวทางธุรกิจ
จากเมอื งสปู่ ระเทศและภมู ภิ าค สนิ คา้ จำ�เปน็ ตอ้ งมกี ารนำ�สง่ ทรี่ วดเรว็ จากคลงั สจู่ ดุ ขาย
และขยายต่อไปยังจุดอื่น ความซับซ้อนในการรับและรวบรวมสินค้าท่ีจะมีมากขึ้น
จนเกนิ ความสามารถของมนุษย์ ระบบจัดเก็บและค้นคืนอตั โนมตั ิ AS/RS สามารถ
ออกแบบและจัดเกบ็ สินคา้ ทมี่ นี ำ้ �หนกั ไม่เกนิ 50 กโิ ลกรมั ตอ่ 1 ชน้ิ งาน และสามารถ
จัดเกบ็ ไดม้ ากกว่า 100 ชน้ิ งาน โดยสามารถนำ�สนิ คา้ ออกมาทำ�งานตามการสัง่ งาน
ของระบบ ไม่ว่าจะเป็นช่วงกลางวันหรือกลางคืน ในความมืดหรือสว่าง ซ่ึงถือเป็น
สงิ่ ทจ่ี ำ�เปน็ เนอื่ งจากปรมิ าณการผลติ ทม่ี ากขนึ้ ในแตล่ ะวนั และเพอื่ ไมใ่ หเ้ กดิ ความลา่ ชา้
ไปยงั วนั อน่ื ระบบอตั โนมตั ิ AS/RS จะเปน็ คำ�ตอบทสี่ ามารถแกไ้ ขปญั หาทง้ั หมด และ
เปน็ พื้นฐานการพัฒนาทางความรู้ในดา้ น Logistics Equipments ของอุตสาหกรรม
ไทยในอนาคต

26 คมู่ ือแนะน�ำ มาตรฐานอุปกรณโ์ ลจิสติกส์
Logistics Equipment

องคป์ ระกอบของ AS/RS
AS/RS เปน็ ระบบการจดั การคลงั สนิ คา้ อตั โนมตั ิ ซงึ่ เปน็ การพฒั นากระบวนการนำ�
เขา้ -ออกของสนิ คา้ โดยมกี ารควบคมุ จากระบบคอมพวิ เตอร์ และซอฟตแ์ วร์ ประสานงาน
กบั เครอ่ื งจกั รอตั โนมตั ิ โดยหลกั การแลว้ ระบบ AS/RS นนั้ ประกอบไปด้วย
1. SRM (Storage & Retrieval Machine) หรือบางคนเรียกวา่ Stacker
Crane ซง่ึ เปน็ เครอื่ งจกั รตวั หนง่ึ ทำ�หนา้ ทเ่ี หมอื นกบั รถยกโฟรค์ ลฟิ ท์ นำ�สนิ คา้ เขา้ ออก
จาก Racking System แตเ่ ครอ่ื งจกั รตวั นถ้ี กู ควบคมุ และสง่ั การดว้ ยระบบคอมพวิ เตอร์
และซอฟต์แวรจ์ ากศนู ยก์ ลาง ไม่ไดใ้ ชค้ นบังคับโดยตรงทตี่ ัวเครื่อง SRM น้นั มีรนุ่ ที่
เหมาะกับสินค้าช้ินเล็ก สินค้าที่วางบนพาเลท และสินค้าท่ีมีน้ำ�หนักมากเป็นพิเศษ
เช่น คอยล์เหลก็ หนกั 10 ตนั เป็นต้น
2. Racking System ทำ�หนา้ ทีเ่ ป็นช้นั วางสนิ ค้า โดยเป็น Rack ทีอ่ อกแบบ
พเิ ศษเฉพาะสำ�หรบั ระบบ AS/RS โดยจะมคี วามสงู และความถกู ตอ้ งแมน่ ยำ�มากกวา่
Racking System ในคลงั สนิ ค้าดงั้ เดิม
3. Building or Panel เปน็ อาคารสำ�หรบั ระบบ AS/RS หรอื ผนังท่ปี ิดตัว
Racking System ทเ่ี ราเรยี กวา่ Rack Support ทั้งนี้ ขึ้นอยกู่ บั การออกแบบอาคาร
ตง้ั แตต่ ้น
4. Conveyor System เป็นระบบสายพานลำ�เลยี งที่ออกแบบมาพิเศษสำ�หรบั
ลำ�เลียงสินค้าที่มีการเข้าออกจากระบบ AS/RS ลำ�เลียงไปยังจุดต่างๆท่ีต้องการ
เช่น สนิ คา้ ทเ่ี บกิ ออกจากระบบ AS/RS แลว้ จะถกู ลำ�เลยี งบนสายพานลำ�เลยี งมายัง
บรเิ วณหน้าลานโหลดสนิ ค้าขาออกไปสง่ ยังลกู คา้
5. AGV (Auto Guide Vehicle) หรือ RGV (Rail Guide Vehicle) เปน็
ยานพาหนะทที่ ำ�หน้าท่ีในการลำ�เลียงสินค้าจากจุดหน่งึ ไปยังอีกจุดหน่ึง
6. WMS (Warehouse Management System) เป็นซอฟตแ์ วรท์ ่ีมาช่วย
บรหิ ารจัดการระบบคลงั สินคา้

คู่มือแนะนำ�มาตรฐานอปุ กรณ์โลจิสติกส์ 27

Logistics Equipment

ประโยชนข์ องระบบการจัดคลงั สินค้าแบบ AS/RS
1. ประหยัดพื้นทก่ี ารจดั เกบ็ โดยคลงั สินคา้ AS/RS นัน้ สามารถใช้พ้นื ทีแ่ นว
สงู ไดอ้ ย่างเต็มทถ่ี ึง 35 เมตร (ต่างจากคลงั สินคา้ แบบดง้ั เดมิ ซง่ึ สามารถทำ�ไดส้ งู สุด
ประมาณ 10-12 เมตร ตามความสามารถของรถยกทจี่ ะนำ�มาใชง้ าน)
2. ลดจำ�นวนพนกั งาน หรอื เจ้าหน้าทท่ี ีด่ แู ลคลงั สินค้า เนอ่ื งจากระบบทำ�งาน
โดยอัตโนมัติ ผ่านการป้อนข้อมูลคำ�ส่ังบนคอมพิวเตอร์และซอฟต์แวร์ในการจัดการ
มกี ารใชเ้ ครอ่ื งจกั รเขา้ มามสี ว่ นรว่ มในกจิ กรรมตา่ งๆ ทำ�ใหส้ ามารถลดจำ�นวนเจา้ หนา้ ที่
ในคลังสินคา้ AS/RS ไดม้ าก
3. เพม่ิ ประสทิ ธภิ าพของระบบรกั ษาความปลอดภัย เนือ่ งจากระบบคลงั สินค้า
อตั โนมัตไิ ม่อนุญาตใหค้ นเขา้ ไปยงั พน้ื ที่การจัดเกบ็ สินคา้ ทำ�ใหย้ ากต่อการเขา้ ขโมยสินค้า
4. ความถูกต้องแม่นยำ�ของข้อมูล ระบบมีคอมพิวเตอร์และซอฟต์แวร์ใน
การควบคุมการเข้าออกของสินคา้ ทำ�ให้สามารถตรวจเชค็ จำ�นวนสินค้าในคลังสนิ ค้า
ได้ตลอดเวลา โดยข้อมลู ทไี่ ด้น้ันจะมคี วามน่าเช่ือถือกว่าระบบทจี่ ัดการด้วย Manual
5. ความรวดเรว็ ในการทำ�งาน การนำ�สนิ คา้ เขา้ ออกจากคลงั สนิ คา้ AS/RS แตล่ ะ
คร้ัง จะมคี วามรวดเร็วกวา่ การนำ�สนิ คา้ เขา้ ออกจากคลังสนิ ค้าปกติท่ัวไปมาก
6. ลดความเสียหายท่ีเกิดข้ึนจากการจัดเก็บ ระบบถูกออกแบบมาอย่างมี
ประสทิ ธภิ าพ ทำ�ใหเ้ หมาะกบั สนิ คา้ แตล่ ะประเภททต่ี อ้ งการจดั เกบ็ อนั จะชว่ ยลดโอกาส
ในการเกดิ สนิ คา้ เสยี หายจากการจดั การทไ่ี มถ่ กู วธิ ี หรอื อบุ ตั เิ หตตุ า่ งๆทเ่ี กดิ ขนึ้ ระหวา่ ง
การขนยา้ ย

28 คมู่ อื แนะน�ำ มาตรฐานอปุ กรณโ์ ลจิสติกส์
Logistics Equipment

12. ตูค้ อนเทนเนอร์ (Container Box)

ตู้คอนเทนเนอร์ คือ ตู้ขนส่งสินค้าซึ่งเป็นอุปกรณ์ที่ใช้ในการบรรจุสินค้า
สำ�หรบั ใช้ขนสง่ โดยรถบรรทกุ รถไฟ เรอื หรอื แมแ้ ต่เครือ่ งบนิ มักจะเป็นการใช้งาน
ด้านการขนสง่ และถา่ ยเทสนิ คา้ เปน็ หลัก
ตคู้ อนเทนเนอรข์ นาดมาตรฐานอาจทำ�ดว้ ยเหลก็ หรอื อะลมู เิ นยี ม โดยมโี ครงสรา้ ง
ภายนอกทแ่ี ขง็ แรงสามารถวางเรยี งซอ้ นกนั ไดไ้ มน่ อ้ ยกวา่ 10 ชน้ั โดยจะมตี วั ยดึ หรอื
Slot เพื่อให้แต่ละตจู้ ะมีการยดึ ติดกนั โดยสว่ นใหญ่แล้วจะมีประตู 2 บาน ซ่ึงจะมี
รายละเอยี ด ระบหุ มายเลขตู้ (Container Number) นำ้ �หนกั ของสนิ คา้ บรรจสุ งู สดุ ฯลฯ
เมอ่ื ปดิ ตแู้ ลว้ จะมที ลี่ อ็ กตซู้ งึ่ ใชใ้ นการคลอ้ งซลี (Seal) ซง่ึ เดมิ นน้ั เปน็ ตะกว่ั แตป่ จั จบุ นั
จะเป็นพลาสติกมีหมายเลขกำ�กับสำ�หรับใช้ในการบ่งช้ีสถานภาพ ซ่ึงได้มีการพัฒนา
ไปถึง Electronic Seal ซ่ึงสามารถเข้าไปตรวจสอบทางอเิ ล็กทรอนิกส์ (Electronic
Tracking) หาตำ�แหน่งของการเคลื่อนย้ายตู้สินค้า ภายในตู้จะมีพื้นท่ีสำ�หรับใช้ใน
การวางและบรรจุสินคา้


ตัวอยา่ งภาพ DRY CARGOES CONTAINER

คมู่ อื แนะน�ำ มาตรฐานอุปกรณโ์ ลจสิ ติกส์ 29

Logistics Equipment
1. ขนาดของต้คู อนเทนเนอร์ (Container Size)
ตคู้ อนเทนเนอรท์ ใ่ี ชก้ ันอยู่ทว่ั โลก มคี วามกวา้ ง 8 ฟุต สงู 8.5 ฟตุ ยกเวน้
ตู้ขนาดพิเศษหรือ High Cube มีขนาดสูง 9.5 ฟุต โดยขนาดความยาวของ
ตคู้ อนเทนเนอรจ์ ะมี 5 ขนาด คอื 20 ฟตุ 40 ฟตุ 45 ฟตุ 48 ฟตุ และ 53 ฟตุ ปจั จบุ นั
ตคู้ อนเทนเนอรท์ ่ีใชก้ นั จนเป็นมาตรฐานไปท่ัวโลกจะเปน็ ขนาด 20 ฟุต ซ่งึ มกั เรียกวา่
ตูส้ ้ัน และขนาด 40 ฟุต ซ่งึ เรียกวา่ ตยู้ าว ส่วนตูค้ อนเทนเนอร์ขนาดอนื่ ๆ ใชก้ ันใน
บางประเทศเทา่ น้นั โดยเฉพาะการขนสง่ ทางบก
โดยที่ตู้คอนเทนเนอร์ไม่ว่าจะสูงหรือมีขนาดความยาว แต่จะมีความกว้าง
ที่เป็นมาตรฐาน คือ ขนาดความกว้าง 8 ฟุต หรือประมาณ 2.3 เมตร
ซึ่งเป็นขนาดภายในจึงทำ�ให้มีการกำ�หนดมาตรฐานของพาเลท (Pallet Size)
ซึ่งสามารถจัดเรียงได้ในตู้คอนเทนเนอร์ ให้เกิดประสิทธิภาพในการใช้พ้ืนที่สูงสุด
ไดแ้ ก่ ขนาด 100 x 120 ซ.ม. และ 110 x 110 ซ.ม. ดงั รูป

ตัวอยา่ งภาพ การเรยี งพาเลทขนาด 100x120 ซ.ม. และขนาด 110x110 ซ.ม.

30 คู่มือแนะน�ำ มาตรฐานอุปกรณโ์ ลจสิ ติกส์
Logistics Equipment

2. มาตรฐานตู้คอนเทนเนอร์สำ�หรบั ขนส่งสินค้า
ประเทศไทยได้มีการกำ�หนดมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมของตู้ขนส่ง
สนิ คา้ (Standard for Freight Containers : Designation) โดยสำ�นกั งานมาตรฐานผลติ
ภัณฑ์อุตสาหกรรม กระทรวงอุตสาหกรรม ตามมอก. 587-2528 ต้ังแต่ปี 2528
โดยมรี ายละเอียดดงั นี้
= ขอบขา่ ย
มาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมนี้กำ�หนด ขนาดระบุ มิติภายนอก
และระวางการขนส่ง และการแสดงเคร่ืองหมายและฉลากของตู้ขนส่งสินค้าที่ใช้ใน
การขนส่งทางบกและทางน้ำ� ไม่รวมตู้ขนส่งสินค้าที่ใช้ในการขนส่งทางอากาศ
มาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมนี้ไม่ครอบคลุมถึงคุณลักษณะที่ต้องการของตู้ขนส่ง
สนิ ค้า ซ่ึงมกี ฎระเบียบสากลกำ�หนดอยู่แลว้
= บทนยิ าม
ความหมายของคำ�ท่ีใช้ในมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม (Freight
Container) หมายถงึ อุปกรณท์ ่ีใช้ในการขนสง่ ซ่ึงมคี ณุ ลกั ษณะดงั นี้
1) มีรปู ร่างถาวรและมคี วามแข็งแรงพอทจ่ี ะนำ�กลบั มาใช้ได้อีก
2) มรี ปู รา่ งทสี่ ะดวกตอ่ การขนสง่ สนิ คา้ ไมว่ า่ จะเปน็ ระบบการขนสง่ ใด
ระบบหนึง่ หรอื หลายระบบ โดยไมต่ ้องขนถา่ ยสินค้าระหว่างทาง และสะดวกต่อการ
บรรจุหรอื ขนถา่ ยสินคา้
3) เหมาะสมสำ�หรับใช้งานกับอุปกรณ์ต่างๆ ที่ใช้ในการขนถ่าย
โดยเฉพาะเมื่อขนถ่ายจากระบบขนสง่ หนงึ่ ไปยงั อีกระบบการขนสง่ หนงึ่
4) มปี รมิ าณภายในไมน่ อ้ ยกวา่ 1 ลกู บาศกเ์ มตร ทง้ั นไ้ี มร่ วมถงึ พาหนะ
หรอื กฎเกณฑ์การบรรจหุ ีบห่อ
5) ระวางการขนส่ง หมายถึง มวลรวมทั้งหมดสูงสุดในการขนส่ง
ซ่งึ จะรวมทงั้ มวลของตู้ขนสง่ สินคา้ และสนิ คา้ ที่บรรจุ
6) รหสั ตรวจสอบ (Check Digit) หมายถงึ รหัสที่ใช้ในการควบคมุ
และตรวจสอบการใชง้ านของตู้ขนส่งสินคา้

คู่มือแนะน�ำ มาตรฐานอุปกรณ์โลจสิ ติกส์ 31

Logistics Equipment

3. ความสงู ของตู้คอนเทนเนอรข์ ณะวางอย่บู นแคร่หรือคสั ซรี ถบรรทกุ
3.1 ความสูงของตู้คอนเทนเนอรข์ นาด 20 ฟตุ ขณะอยู่บนรถก่งึ พ่วง
= ความสูง = 2.59 เมตร + (สว่ นหวั อยบู่ นจานลากจาก
พื้นถึงจดุ สูงสดุ ของตู้)
= ความสงู หาง = 1.60 เมตร
= รวมระยะความสูง = 4.19 เมตร
= ความกว้าง = 2.50 เมตร
= ความยาว = 6.00 เมตร

32 คมู่ ือแนะน�ำ มาตรฐานอุปกรณ์โลจสิ ติกส์
Logistics Equipment

3.2 ความสูงของตคู้ อนเทนเนอรข์ นาด 40 ฟตุ ขณะอยบู่ นรถก่ึงพว่ ง
= ความสูง = 2.59 เมตร + (สว่ นหวั อยบู่ นจานลากจาก
พืน้ ถึงจุดสงู สดุ ของต)ู้
= ความสงู หาง = 1.60 เมตร
= รวมระยะความสงู = 4.19 เมตร

คู่มอื แนะน�ำ มาตรฐานอุปกรณโ์ ลจิสติกส์ 33

Logistics Equipment

3.3 ตู้คอนเทนเนอรข์ นาด 40 ฟตุ
= ความสูง = 2.59 เมตร + (ส่วนทา้ ยรถลาดเอยี ง)
= ความสูงหาง = 1.60 เมตร
= รวมระยะความสูง = 4.19 เมตร
= ความกว้าง = 2.50 เมตร
= ความยาว = 12.0 เมตร

34 ค่มู อื แนะน�ำ มาตรฐานอุปกรณโ์ ลจิสติกส์
Logistics Equipment

3.4 ตู้คอนเทนเนอรข์ นาด 40 ฟตุ HQ
= ความสูง = 2.90 เมตร + (สว่ นหวั อยบู่ นจานลากจาก
พื้นถึงจดุ สงู สุดของต)ู้
= ความสูงหาง = 1.60 เมตร
= รวมระยะความสูง = 4.50 เมตร

คู่มือแนะน�ำ มาตรฐานอปุ กรณโ์ ลจสิ ตกิ ส์ 35

Logistics Equipment

3.5 ตู้คอนเทนเนอรข์ นาด 40 ฟตุ HQ
= ความสูง = 2.90 เมตร + (ส่วนทา้ ยรถลาดเอียง)
= ความสูงหาง = 1.60 เมตร
= รวมระยะความสูง = 4.50 เมตร
= ความกวา้ ง = 2.50 เมตร
= ความยาว = 12.0 เมตร

36 ค่มู อื แนะน�ำ มาตรฐานอุปกรณโ์ ลจิสติกส์
Logistics Equipment

3.6 ตู้คอนเทนเนอรข์ นาด 45 ฟตุ HQ
= ความสูง = 2.90 เมตร + (สว่ นหวั อยบู่ นจานลากจาก
พื้นถึงจดุ สงู สุดของต)ู้
= ความสูงหาง = 1.60 เมตร
= รวมระยะความสูง = 4.50 เมตร

คู่มอื แนะนำ�มาตรฐานอปุ กรณโ์ ลจสิ ติกส์ 37

Logistics Equipment

4. มาตรฐานความสงู ของตคู้ อนเทนเนอร์
ความสูงของตู้คอนเทนเนอร์ด้านหน้าที่อยู่บนรถลากจูงจากพื้นถึงจุดสูงสุด
ของรถ = 4.60 เมตร สำ�หรับตู้ 45 ฟุต HQ และความสูงของตู้คอนเทนเนอร์
ด้านหนา้ ท่อี ยบู่ นรถลากจูงจากพืน้ ถงึ จุดสงู สุดของรถ = 4.15 เมตร สำ�หรบั ขนาดตู้
20 ฟุต มาตรฐาน ท้ังนี้ ความสงู ของตคู้ อนเทนเนอร์ขณะเมือ่ วางอยบู่ นรถบรรทกุ
ประเภท Trailer หรือก่งึ รถพ่วง ขนึ้ อยู่กบั ชนิดและประเภทของหางแครใ่ นแต่ละแบบ
เช่น แบบแคร่ (กา้ งปลา) พื้นเรยี บและแบบอนมุ ตั ิของโรงงานประกอบ โดยความสูง
ของตู้คอนเทนเนอร์ ขึน้ อย่กู บั
= ชนดิ และประเภทของจานลากเทรลเลอร์ และแผ่นเหลก็ รองพืน้
= ลักษณะของกระทะล้อ และขนาดยางรถยนต์

5. มาตรฐานขนาดระบุ มิตภิ ายนอก และระวางการขนส่ง
มาตรฐานขนาดระบุ มติ ภิ ายนอก และระวางการขนสง่ แสดงดงั ตารางขา้ งลา่ งน้ี
(โดยการวดั มติ ภิ ายนอกใหใ้ ชเ้ คร่ืองวัดท่ีมีความละเอยี ดถงึ 1 มลิ ลเิ มตร)

ตารางแสดงมาตรฐานขนาดระบุ มติ ภิ ายนอก และระวางการขนส่ง

ขนาด มติ ิภายนอก (มิลลิเมตร) ระวาง
ระบุ การขนสง่
ความ เกณฑ์ ความ เกณฑ์ ความ เกณฑ์ (กโิ ลกรมั )
ยาว ความคลาด กวา้ ง ความคลาด สูง ความคลาด
เคล่ือน สำ�หรบั เคลอ่ื นสำ�หรับ เคล่ือนสำ�หรบั
ความยาว ความกวา้ ง ความสูง

1AA 12 0 2,438 0 2,591 0 30,480
192 -10 -5
1CC -00 2,438 0 2,591 0 20,320
6 058 -5 -5

38 คมู่ ือแนะน�ำ มาตรฐานอุปกรณโ์ ลจิสติกส์
Logistics Equipment

6. การแสดงเครอื่ งหมายและฉลาก
ท่ีตู้ขนส่งสินค้าทุกหน่วยอย่างน้อยต้องมีเลข อักษร หรือเครื่องหมายแจ้ง
รายละเอียดตามท่ีระบุเป็น ISO 6346 ให้เห็นได้ง่ายชัดเจน ซึ่งอย่างน้อยต้อง
ประกอบด้วยรายละเอียดต่อไปน้ี
1) ชอ่ื เจ้าของตขู้ นสง่ สนิ คา้
2) เลขประจำ� ตวั (Serial Number)
3) รหสั ตรวจสอบ
4) ขนาดระบุ
5) หนว่ ยของต้คู อนเทนเนอร์ (Container Unit) จะมหี น่วยเรียกว่า TEU
หรอื Twenty Foot Equivalent Unit ซ่งึ หมายถึง ต้คู อนเทนเนอร์ขนาดความยาว
20 ฟตุ 1 หน่วย ฉะนั้นตูค้ อนเทนเนอรข์ นาด 40 ฟตุ จึงเทา่ กบั 2 TEU การเรยี ก
หนว่ ยของตคู้ อนเทนเนอรเ์ ปน็ TEU จะไมข่ น้ึ อยกู่ บั ความสงู ของตู้ โดยขนาดบรรจขุ อง
ตู้คอนเทนเนอรท์ ่ีสำ� คัญ มีดงั นี้
= ตคู้ อนเทนเนอรข์ นาด 20 ฟตุ มปี รมิ าตรบรรจตุ ปู้ ระมาณ 30-32 ลบ.ม.
และนำ�้ หนกั บรรจตุ ูส้ ูงสดุ ไดป้ ระมาณ 21 ตนั
= ตคู้ อนเทนเนอรข์ นาด 40 ฟตุ มปี รมิ าตรบรรจตุ ปู้ ระมาณ 60-65 ลบ.ม.
ยกเว้นตู้ HQ มีปริมาตรบรรจุ 72-75 ลบ.ม. และน้�ำหนักบรรจุตู้สูงสุดได้
ประมาณ 27 ตัน

คู่มอื แนะน�ำ มาตรฐานอุปกรณโ์ ลจิสตกิ ส์ 39

Logistics Equipment
7. ลักษณะของตคู้ อนเทนเนอร์
ตคู้ อนเทนเนอรไ์ ดร้ บั การพฒั นาใหม้ รี ปู แบบตา่ งๆเหมาะสำ� หรบั การขนสง่ สนิ คา้
เฉพาะอยา่ งมากยง่ิ ขนึ้ ในหลายประเทศนำ้� หนกั สงู สดุ ของการบรรจตุ คู้ อนเทนเนอรจ์ ะ
ถกู จำ� กัดโดยข้อกำ� หนดทางการคมนาคมขนส่งทางถนน โดยตคู้ อนเทนเนอร์ ท่ีทำ� ด้วย
เหลก็ เหนยี วและมโี ครงสรา้ งทที่ ำ� เปน็ ลอนเพอ่ื ใหเ้ กดิ ความแขง็ แรงในแนวตง้ั มากยง่ิ ขนึ้
สามารถวางเรยี งซอ้ นกนั ไดถ้ ึง 10 ชนั้ โดยมที ่ียดึ หรือ Slot เพอื่ ให้ตูส้ ามารถยึดติด
กนั ไดอ้ ยา่ งมนั่ คง ตคู้ อนเทนเนอรท์ วั่ ไปมปี ระตสู องบาน ดา้ นนอกจะมรี ายละเอยี ดระบุ
หมายเลขตู้ (Container Number) น�ำ้ หนกั ตเู้ ปล่า (Tare) และน้ำ� หนักบรรจสุ งู สุด
(Max Gross)

OWNER’S PREFIX AND SERIAL NUMBER
(INCLUDING CHECK DIGIT)

COUNTRY AND TYPE CODE
WEIGHT PANEL

CONSOLIDATED DATA PLATE
(CSC PLATE. CUSTOMS PLATE, ETC.)-OPTIONAL LOCATION

ตัวอย่างภาพ แสดงรายละเอยี ดระบบุ นตูค้ อนเทนเนอร์

40 ค่มู อื แนะน�ำ มาตรฐานอปุ กรณโ์ ลจิสติกส์
Logistics Equipment

8. ประเภทของตู้คอนเทนเนอร์ (Type of Container)
8.1 ตสู้ นิ คา้ ทวั่ ไปหรอื ตแู้ หง้ (General Cargo Container/Dry Container)
เปน็ ตทู้ ใี่ สส่ นิ คา้ ทว่ั ไปทม่ี กี ารบรรจหุ บี หอ่ แลว้ เปน็ สนิ คา้ ทสี่ ามารถเกบ็ รกั ษา
ไดใ้ นอุณหภูมชิ ว่ งปกติ อาจสงู หรือต่ำ� ได้บ้างตามลกั ษณะภูมิศาสตร์ สินคา้ นี้เขา้ ตู้แลว้
มักมกี ารเรียงหรือจดั ใหม้ ชี ่องว่างน้อยที่สุด โดยท่วั ไปมีการบล็อก (Block) มใิ หเ้ กิด
การขยับหรือเคล่ือนตัว ป้องกันการกระแทก ซ่ึงอาจท�ำให้สินค้าได้รับความเสียหาย
โดยท่ัวไปอาจใช้การตีไม้ รัดเชือก หรือปัจจุบันมีการใช้ถุงลม (Air Bag) ซ่ึงมี
ประสทิ ธิภาพดที ส่ี ุด


ตัวอย่างภาพ ตู้สินคา้ ท่ัวไปหรือตแู้ หง้

(General Cargo Container/Dry Container)

คมู่ ือแนะนำ�มาตรฐานอปุ กรณ์โลจสิ ติกส์ 41

Logistics Equipment
8.2 ตคู้ วบคมุ อุณหภูมิ (Thermal Control Container)
เป็นตคู้ อนเทนเนอรท์ ีใ่ ช้กับสินคา้ ทีม่ ีความอ่อนไหวตอ่ การเปล่ยี นแปลง
อุณหภูมิ อาจท�ำให้คุณภาพลดลงหรือเสยี หาย เช่น ไวน์ อุปกรณท์ างอิเล็กทรอนิกส์
บางอย่าง สารเคมีบางชนิด หรือผลไม้ เป็นต้น ตู้คอนเทนเนอร์ควบคุมอุณหภูมิ
แบ่งออกไดเ้ ปน็ 3 แบบ
= ต้ปู รับอณุ หภมู ิ (Reefer Container)
= ตฉู้ นวน (Insulated Container)
= ตรู้ ะบายอากาศ (Ventilated Container)

ตวั อย่างภาพ ตปู้ รับอณุ ภมู ิ (Reefer Container)

42 ค่มู ือแนะน�ำ มาตรฐานอุปกรณโ์ ลจิสติกส์
Logistics Equipment

ตวั อย่างภาพ ตู้ฉนวน (Insulated Container)

ตวั อย่างภาพ ต้รู ะบายอากาศ (Ventilated Container)

คู่มอื แนะนำ�มาตรฐานอปุ กรณโ์ ลจิสติกส์ 43

Logistics Equipment
8.3 ตพู้ ิเศษ (Special Container)
เปน็ ตคู้ อนเทนเนอร์ (Container) ทอี่ อกแบบมาเพอื่ ใชก้ บั สนิ คา้ ทมี่ ลี กั ษณะ
พิเศษแตกต่างจากสินคา้ ทวั่ ไป เช่น อาจเปน็ ของเหลว (Liquid) สารเคมี (Chemical
Solvent) หรืออาจมีขนาดไม่ปกติ ทำ�ให้ไม่สามารถทำ�การบรรจุโดยเข้าทางประตูตู้
ตามปกติได้ จึงมีการออกแบบพิเศษแต่ก็เป็นไปในมาตรฐานเดียวกันทั่วโลก ตู้พิเศษ
แบ่งออกเปน็
= ตู้แทง้ เกอร์ (Tank Container)
= ตเู้ ปดิ หลงั คา (Open Top Container)
= ต้แู พลตฟอร์ม (Platform Based Container)
= ตเู้ ปดิ ขา้ ง (Open Side Container)
= ตู้พับด้าน (Collapsible Container)

ตัวอย่างภาพ ตู้แทง้ เกอร์ (Tank Container)

44 คู่มือแนะน�ำ มาตรฐานอปุ กรณ์โลจสิ ตกิ ส์
Logistics Equipment

ตัวอย่างภาพ ต้เู ปิดหลงั คา ตัวอย่างภาพ ตู้แพลตฟอร์ม
(Open Top Container) (Platform Based Container)

ตัวอยา่ งภาพ ตเู้ ปิดขา้ ง ตัวอยา่ งภาพ ตู้พบั ดา้ น
(Open Side Container) (Collapsible Container)