ποίησι της ζωής μας ένδοξη Αλεξάνδρεια Μνήμη ρυθμός Νόησις τεχνουργός Ένα «Ψυ[χ]ήν» διακρίνω ένα πρωί της φεγγερό Ιθάκη για το βαθὺ αίσθημά των στην ιστορία Philosophical Scrutiny Translation ΣΤΗΝ ΑΞΙΟΘΕΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΗΜΕΡΙΔΑ μνήμη Μιχάλη Πιερή ΣΑΒΒΑΤΟ 14 ΟΚΤ 2023 | 9:30 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ «ΜΙΧΑΛΗΣ ΠΙΕΡΗΣ» ΑΡΧΟΝΤΙΚΟ ΑΞΙΟΘΕΑΣ, ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΕΙΣΟΔΟΣ ΕΛΕΥΘΕΡΗ
ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΗΜΕΡΙΔΑΣ Σταματία Λαουμτζή Νάντια Στυλιανού Γραμματειακή υποστήριξη Ιρένα Αλέξιεβα Παναγιώτα Χατζόγλου Τεχνική υποστήριξη: Κυριάκος Κακκουλής Γραφικά: Γιάννος Χριστοφόρου Σχέδιο εξωφύλλου: Γιάννης Κεφαλληνός Το Πολιτιστικό Κέντρο «Μιχάλης Πιερής» –σε συνεργασία με το Υφυπουργείο Πολιτισμού της Κυπριακής Δημοκρατίας, την Πρεσβεία της Ελλάδος στην Κύπρο και με τη στήριξη της εταιρείας Medochemie–, διοργανώνει τριήμερο αφιέρωμα επιστημονικών και καλλιτεχνικών εκδηλώσεων για τον ποιητή Κ. Π. Καβάφη, με αφορμή τα 160 χρόνια από τη γέννηση και τα 90 χρόνια από τον θάνατό του. ΣΤΗΝ ΑΞΙΟΘΕΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΗΜΕΡΙΔΑ μνήμη Μιχάλη Πιερή Ο «Κύκλος Καβάφη στην Αξιοθέα» είναι αφιερωμένος στον Μιχάλη Πιερή, τον ιδρυτή του Πολιτιστικού Κέντρου του Πανεπιστημίου Κύπρου, έναν από τους σημαντικότερους σε διεθνές επίπεδο καβαφιστές, ο οποίος ως πανεπιστημιακός δάσκαλος, μελετητής, ποιητής και σκηνοθέτης δίδαξε, προσέγγισε και ανέδειξε με γνώση και αισθητική το έργο του Αλεξανδρινού.
09.30 9.30-10.30 9.30- 9.50 9.50-10.10 10.10- 10.30 10.30-10.45 10.45–11.45 10.45- 11.05 Εγγραφή συνέδρων | Έναρξη Α´ Συνεδρία Renata Lavagnini Ομότιμη καθηγήτρια Πανεπιστημίου Palermo Eusebi Ayensa Prat Καθηγητής, Βαρκελώνη, Αντεπιστέλλον μέλος Ακαδημίας Αθηνών Σαμουήλ Μπισσάρας Μεταφραστής Συζήτηση B´ Συνεδρία Hero Hokwerda Νεοελληνιστής, μεταφραστής Πρόεδρος: Χ. Λ. Καράογλου Η πρώτη αποδοχή του Καβάφη στην Ιταλία Η πρώτη υποδοχή (μέχρι τη δεκαετία του ’50 του περασμένου αιώνα) του Καβάφη στην Ιταλία οφείλεται κυρίως στο μεταφραστικό και ερμηνευτικό έργο του F. M. Pontani, και, εν μέρει, στις μεταφράσεις του Β. Lavagnini. Στην ανακοίνωση εξετάζονται οι επιλογές των δύο μεταφραστών, το έργο των οποίων συνδέεται στενά με την ανάπτυξη και την εξέλιξη των νεοελληνικών σπουδών στη Ιταλία. O Carles Riba, μεταφραστής του Καβάφη: από την αδιαφορία στη γοητεία Σ’ αυτή την ανακοίνωση θα παρουσιάσουμε την καταλανική μετάφραση 66 ποιημάτων του Καβάφη –που έγινε από τον ποιητή Carles Riba (1893- 1959) στο τέλος της ζωής του–, η οποία αποτελεί επίσης την πρώτη μετάφραση του Αλεξανδρινού σε γλώσσα της Ιβηρικής Χερσονήσου. Όπως θα δείξουμε, η Ελληνίδα συγγραφέας, μεταφράστρια και ισπανίστρια Ιουλία Ιατρίδη έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη μετάφραση αυτή, όπως προκύπτει από τις επιστολές που αντάλλαξαν και οι οποίες ήρθαν εν μέρει στο φως μόλις πριν από λίγα χρόνια. Οι απόψεις του Riba για την ποίηση του Καβάφη —οι πρώτες που γνωρίζουμε στην Ισπανία— θα αποτελέσουν επίσης αντικείμενο της ανακοίνωσης. Μεταφράζοντας τον Καβάφη στα αραβικά Η ανακοίνωση εστιάζει, μεταξύ άλλων, στο εγχείρημα απόδοσης του έργου του Κ. Π. Καβάφη στα αραβικά, τις κυριότερες μεταφράσεις που εκδόθηκαν στην Αίγυπτο και εκπονήθηκαν από τους Ναήμ Ατέγια, Μωχάμεντ Χάμντη Ιμπραχήμ, Ρέφαατ Σαλλάμ και Σαμουήλ Μπισσάρα. Η ανακοίνωση αναφέρει κάποιες αραβικές λέξεις που υπάρχουν αυτούσιες σε ποιήματα του Καβάφη. Πρόεδρος: Μαριλίζα Μητσού Εμείς ως Τρώες. Eρμηνευτικές παρατηρήσεις ενός μεταφραστή πάνω στο καβαφικό ποίημα «Τρώες» Στην τριαδική διαίρεση των ιστορικών ποιημάτων του Καβάφη από τον Μιχάλη Πιερή, σε ιστοριογενή, ιστοριοφανή και ψευδοϊστορικά, τα ψευδοϊστορικά δεν παύουν να ανήκουν στην κατηγορία των ιστορικών ποιημάτων, παρ’ όλο που ο προσδιορισμός τους ως «μεταφορικών» (από τον ίδιο τον Πιερή) ουσιαστικά τα απομακρύνει από τα ιστορικά και τα μετατοπίζει σε μια άλλη περιοχή. Για το ποίημα «Τρώες» (του 1905) συγκεκριμένα, προκύπτουν διάφορα ερωτήματα: το θέμα του, είναι οι Τρώες; Ποιοι είναι οι «εμείς» για τους οποίους μιλάει το ποίημα, και ποιο ρόλο ακριβώς παίζουν οι Τρώες; ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΗΝ ΑΞΙΟΘΕΑ ΣΑΒΒΑΤΟ 14 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2023 ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΗΜΕΡΙΔΑ μνήμη Μιχάλη Πιερή
11.05-11.25 11.25-11.45 11.45-12.00 12.00-12.30 12.30-13.30 12.30-12.50 12.50-13.10 Matthias Kappler - Σταματία Λαουμτζή Πανεπιστήμιο Ca’Foscari, Βενετία Πανεπιστήμιο Κύπρου Fatima Eloeva Πανεπιστήμιο του Vilnius Συζήτηση Διάλειμμα Γ´ Συνεδρία Διονύσης Καψάλης Ποιητής, μεταφραστής Μαριλίζα Μητσού Ομότιμη Διευθύντρια Σπουδών της École des Hautes Études en sciences sociales (CRH), Παρίσι «Τρισβάρβαρα τα ελληνικά των, οι άθλιοι» / «Σε ξένη γλώσσα η λύπη μας κι η αγάπη μας περνούν»: γλωσσικές στάσεις και η ελληνική ως ξένη γλώσσα στην ποίηση του K. Π. Kαβάφη Οι πρωταγωνιστές των ποιημάτων στο έργο του Κ. Π. Καβάφη, που μπορεί να είναι Έλληνες, Σύροι, Μήδοι, Ιταλιώτοι, Ρωμαίοι, Εβραίοι ή άλλοι, εκφράζουν συχνά απόψεις που αφορούν τη γλώσσα, και συγκεκριμένα την ελληνική και τις ποικιλίες της. Η ανακοίνωση εστιάζει στην ανάλυση αυτών των στάσεων από τη σκοπιά διαφόρων κοινωνιογλωσσολογικών αρχών (language attitudes, κατάκτηση μιας ξένης γλώσσας, κοινωνική διγλωσσία, κοινή και κοινές γλώσσες), λαμβάνοντας υπόψη ιδιαίτερα τις περιστάσεις όταν έχουμε να κάνουμε με ομιλητές που χρησιμοποιούν την ελληνική ως «ξένη» γλώσσα. Μια περίπτωση συνομιλίας Καβάφη με τον Πλουτάρχο Η ανακοίνωση αναλύει τρία κείμενα που συνδέονται μεταξύ τους σε μια χρονολογική και σημασιολογική αλυσίδα: «Ο βίος του Αντωνίου» από τους Βίους Παράλληλους του Πλουτάρχου (45-125 μ.Χ.), το ποίημα του Κωνσταντίνου Καβάφη (1863-1933) «Απολείπειν ο θεός Αντώνιον» και το ποίημα του Ιωσήφ Μπρόντσκι (1940–1996) «Έμπαινα σε ένα κλουβί αντί για ένα άγριο θηρίο…», που φαίνεται να σχετίζεται άμεσα με το κείμενο του Καβάφη. Φαίνεται ότι η ανάλυση αυτής της αλυσίδας κειμένων μας δίνει την ευκαιρία να εντοπίσουμε ορισμένα χαρακτηριστικά της εκδήλωσης της διακειμενικότητας και τις ιδιαιτερότητες της πρόσληψης (reception) υπό το πρίσμα της θεωρίας της ανταπόκρισης του αναγνώστη (reader response theory), και επίσης καταδεικνύει πώς ακριβώς ένας έξυπνος αναγνώστης (με την ορολογία του Umberto Eco) γίνεται συγγραφέας και δημιουργός (Eco 2000). Για το αυτοβιογραφικό ποίημα του Ι. Μπρόντσκι «Έμπαινα σε ένα κλουβί αντί για ένα άγριο θηρίο...» προτείνεται μια νέα διακειμενική ερμηνεία. Πρόεδρος: Diana Haas Νόησις, αυτονόησις, επινόησις. Σχόλια σ’ ένα ποίημα του Καβάφη Η ομιλία προτίθεται να διερευνήσει τα ερωτήματα και τις απορίες που γεννά η ανάγνωση του ποιήματος «Νόησις» και να σχεδιάσει τη θέση του ποιήματος στην υπόθεση της κατά Καβάφη ποιητικής αυτογνωσίας. Το μοτίβο του αποχωρισμού στην ποίηση του Καβάφη Με αφορμή τη συζήτηση για τη θεωρία του πένθους, που αντιμετωπίζει τον λογοτεχνικό τόπο του αποχωρισμού στη νεοτερική λογοτεχνία ως συνείδηση της χρονικότητας και αναστοχασμό για την αδιάλειπτη ροή του (ανθρώπινου) χρόνου, επιχειρείται μια πρώτη χαρτογράφηση τύπων αποχωρισμού στην ποίηση του Καβάφη. Από τη ρήξη με την κανονικότητα, τη μετοικεσία, την έξοδο στη σωματική φθορά, την απώλεια, την αρχειοθέτηση του βιώματος στο παρελθόν και την απουσία προοπτικής, ο αποχωρισμός μοιάζει να μορφοποιείται, μεταξύ άλλων, ως γενεσιουργός αιτία της μνημονικής λειτουργίας, της ήπιας και ατάραχης ποιητικής ανάμνησης. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΗΝ ΑΞΙΟΘΕΑ ΣΑΒΒΑΤΟ 14 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2023 ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΗΜΕΡΙΔΑ μνήμη Μιχάλη Πιερή
13.10-13.30 13.30-13.45 13:45-14.45 13:45-14.05 14.05-14.25 14.25-14.45 14.45-15.00 Δημήτρης Αγγελάτος Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Συζήτηση Δ´ Συνεδρία Χ. Λ. Καράογλου Ομότιμος Καθηγητής, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Μάρθα Βασιλειάδη Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Diana Haas Ομότιμη Καθηγήτρια Νεοελληνικής Φιλολογίας, Πανεπιστήμιο Πατρών Συζήτηση Λήξη ημερίδας H επιτέλεση του ποιητικού έργου και το γλυπτικό εντασιακό ποιόν των λέξεων: μια διαμεσική και διακαλλιτεχνική προσέγγιση της καβαφικής ποιητικής Η ανακοίνωση επικεντρώνεται στην ερμηνευτική προσέγγιση ορισμένων ποιημάτων του Καβάφη, που σκηνοθετούνται αφηγηματικά να αποδίδουν τις διεργασίες καλλιτεχνικής επεξεργασίας στη γλυπτική. Η προσέγγιση συνδέεται με τις σύγχρονες διαμεσικές και διακαλλιτεχνικές προσεγγίσεις, όπου ακριβώς εξετάζονται οι τρόποι που τα υλικά μέσα έκφρασης στη λογοτεχνία και την Τέχνη πτυχώνονται και αλληλοπεριχωρούν μεταξύ τους δημιουργώντας εντασιακές συνθήκες ως προς την επενέργειά τους σε αναγνώστες/θεατές. Εν προκειμένω, εξετάζονται όψεις της αλληλοπεριχώρησης (ποιητικού) λόγου και γλυπτικής σε ποιήματα όπως τα «Η συνοδεία του Διονύσου» (1907), «Τυανεύς γλύπτης» (1911) και «Τεχνουργός κρατήρων (1921) που έχουν δόκιμα απασχολήσει την κριτική. Πρόεδρος: Δημήτρης Αγγελάτος Ο θεωρητικός-κριτικός Καβάφης: Αλήθεια, αληθοφάνεια και ειλικρίνεια. Πρόδρομη ανακοίνωση Τί είναι, για τον Καβάφη, «ποίηση»; Με αφετηρία το κομβικό κείμενο «Φιλοσοφική εξέταση» (1903) και με την συνεπικουρία των αυτοσχολίων και των ποιημάτων ποιητικής, διερευνάται ο προβληματισμός του Καβάφη γύρω από το πρωταρχικό θεωρητικό-κριτικό πρόβλημα «τί είναι ποίηση», ενταγμένος στους θεωρητικούς προβληματισμούς της εποχής, δηλαδή στις σύγχρονές του θεωρίες (του 19ου αιώνα). Ειδικότερα, διερευνάται η «αλήθεια» της τέχνης (η αληθοφάνεια) ως αισθητικό κριτήριο αξιολόγησης των έργων. Οι καβαφικές επιστολές ως ημερολόγια ανάγνωσης Στη γραμματειακή μας μνήμη ο Καβάφης έχει καταχωρηθεί ως «ποιητής-αναγνώστης», ένας ιδιαίτερος τύπος, δηλαδή, λογίου ποιητή που συνομιλεί διαρκώς με τις πηγές της έμπνευσής του, ταυτίζοντας κάποτε την ποιητική του με τις αναγνωστικές του τεχνικές. Αν, όμως, διερευνήσει κανείς το σώμα της προσωπικής του αλληλογραφίας, όσο κι αν αυτό παρουσιάζεται ελλειπτικό και κρυπτικό στις επιστολές του αδελφού του John ή παιγνιώδες στις νεανικές επιστολές των φίλων του της Αλεξάνδρειας, το «οξύτερο βλέμμα του ποιητή» φαίνεται να ακολουθεί συχνά τους συρμούς της μόδας, να ξοδεύεται σε ευπώλητα βικτοριανά μυθιστορήματα, να ανοίγεται στην εντυπωσιακή πολυφωνία και πολυγλωσσία της διασπορικής λογιοσύνης. Στόχος της ανακοίνωσης είναι να χαρτογραφήσει μέσα από ενδεικτικά παραδείγματα επιστολών προς και από τον Καβάφη την περιπέτεια των προσωπικών αναγνώσεων που διαμόρφωσαν και καθόρισαν το ρευστό, κοσμοπολίτικο αναγνωστικό σύμπαν του. Κ. Π. Καβάφης: δύο ανέκδοτα αυτοσχόλια στο ποίημα «Ιθάκη» Πρόκειται για την παρουσίαση και τον σχολιασμό των συγκεκριμένων αυτόγραφων σχολίων του ποιητή. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΗΝ ΑΞΙΟΘΕΑ ΣΑΒΒΑΤΟ 14 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2023 ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΗΜΕΡΙΔΑ μνήμη Μιχάλη Πιερή
ΣΤΗΝ ΑΞΙΟΘΕΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΗΜΕΡΙΔΑ μνήμη Μιχάλη Πιερή ΟΜΙΛΗΤΕΣ Δημήτρης Αγγελάτος Καθηγητής, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Eusebi Ayensa Prat Νεοελληνιστής, μεταφραστής, Βαρκελώνη, Αντεπιστέλλον μέλος Ακαδημίας Αθηνών Μάρθα Βασιλειάδη Επίκουρη Καθηγήτρια, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Fatima Eloeva Καθηγήτρια, Πανεπιστήμιο του Βίλνιους Diana Haas Ομότιμη Καθηγήτρια, Πανεπιστήμιο Πατρών Hero Hokwerda Νεοελληνιστής, μεταφραστής, Χρόνιγκεν, Άμστερνταμ Matthias Kappler Αναπληρωτής καθηγητής, Πανεπιστήμιο Ca’Foscari, Βενετία Χ. Λ. Καράογλου Ομότιμος Καθηγητής, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Διονύσης Καψάλης Ποιητής, μεταφραστής Renata Lavagnini Ομότιμη Καθηγήτρια, Πανεπιστήμιο Παλέρμο Σταματία Λαουμτζή Ειδικό Εκπαιδευτικό Προσωπικό, ΣΕΓ, Πανεπιστήμιο Κύπρου Μαριλίζα Μητσού Ομότιμη Διευθύντρια Σπουδών, École des Hautes Études en sciences sociales, Centre de Recherches Historiques (CRH), Παρίσι Σαμουήλ Μπισσάρας Μεταφραστής του Κ. Π. Καβάφη στα αραβικά
ΘΕΑΤΡΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΥΠΡΟΥ Χορηγοί Επικοινωνίας Χορηγοί Συνδιοργανωτές ΠΡΕΣΒΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΕΙΣΟΔΟΣ ΕΛΕΥΘΕΡΗ Πληροφορίες 22894531-2 | [email protected]