351 94. Табылдиев Ә. Халық тағылымы. - Алматы: Қазақ университетi баспасы, 1992. - 195 б. 95. Тажибаев Т.Т. Педагогическая мысль в Казахстане во второй половине ХІХ века. Алма-ата, 1965. 96. Таникеев М. Мир народного спорта. – Алматы: Санат, 1998. - 288 б. 97. Таубаева Ш.Т. Педагогика әдіснамасы. Оқу құралы. – Алматы: Қарасай, 2016. - 432 бет. 98. Таубаева Ш.Т. Педагогиканың философиясы және әдіснамасы. Оқулық. – Алматы: Қазақ университеті, 2016. – 340 б. 99. Төлеубекова Р. Қоғам дамуының жаңа кезеңіндегі адамгершілік тәрбиесінің теориялық-әдіснамалық негізі. – Алматы: Комплекс, 2001. – 295 с. 100. Төтенаев Б. Қазақтың ұлттық ойындары. – Алматы: Қазақстан, 1978. – 87 б. 101. Ушинский К.Д. О нравственном элементе в русском воспитании. Собр. соч. – М.: - Т. 2. 102. Ұзақбаева С.А. Тамыры терең тәрбие. – Алматы: Білім, 1995. – 232 б. 103. Урунбасарова Э.А. Становление и развитие теории нравственного воспитания школьников Казахстана (60-е г.г. XIX в. – 90 –е г.г. XX в.). Монография. – Алматы: 1999. -270 с. 104. Фридман Л.М., Пушкина Т.А., Каплунович И.Я., Изучение личности учащегося и ученических коллективов. – М.: Просвещение, 1998. – 207 с. 105. Халитова I.Р. Абай Құнанбаев мұрасын оқу-тәрбие процесіне енгізудің педагогикалық негіздері. – Алматы: 1997. –200 б. 106. Хан Н.Н. Научно-практические основы сотрудничества и его реализация в педагогическом процессе школы – Алматы: 2000. -96 с. 107. Хмель Н.Д. Теория и технология реализации целостного педагогического процесса. Учебное пособие. – Алматы: КазНПУ им.Абая, 2008. – 176 с. 108. Хуторской А.В. Педагогическая инноватика. Учебное пособие. - М.: Академия, 2010.-254 с. 109.Шахгулари В.В., Иманбаева С.Т., Муратханова Р., Мухамединова Н.А. Педагогика школы. Учебное пособие. –Алматы: Казахский государственный женский педагогический институт, 2004. – 186 с. 110.Шоқай М. Таңдамалышығармалары. Т. 1. – Алматы: Қайнар. -1998. -512 б. 111. Щукина Г.И. Проблема познавательного интереса в педагогике. - М.: Педагогика, 1971. - 351 с. 112. Щуркова Н.Е. Новое воспитание. – М.: «Педобщество России», 2000. 113. Лемберг Р.Г. Дидактические очерки. – Алматы: Учпедгиз, 1954. 114. 12-летняя школа. Проблемы и развития общего среднего образования. /Под ред. В.С.Леднева, Н.И.Дика, А.В.Хуторского. –Москва: ИОСОРА,1999. 265 с. МАЗМҰНЫ КІРІСПЕ3 І БӨЛІМ. ПЕДАГОГИКАЛЫҚ МАМАНДЫҚҚА КІРІСПЕ 1. Қазіргі әлеуметтік-мәдени жағдайлардағы білім берудің рөлі мен ерекшеліктері 5 1.1 Замануи мәдениеттегі білім берудің орны мен ролі 5 1.2 «Білім беру» ұғымының мағынасы 6 1.3 Қазіргі білім беру парадигмасының нәтижеге және жеке тұлғаға бағдарлануы 12 1.4 Білім беру саласындағы өзгерістерге әсер ететін факторлар 14 1.5 Қазақстан Республикасының білім беру жүйесінің заңнамалық негіздері және мемлекеттік білім беру саясаты 17 2 Педагогикалық кәсіп пен іс-әрекеттің жалпы сипаттамасы 21
352 2.1 Педагогикалық мамандықтың пайда болуы және қалыптасуы 21 2.2 Мұғалім еңбегінің профессиограммасы – мұғалім тұлғасының моделі ретінде 23 2.3 Мұғалімнің кәсіби іс-әрекеті 25 2.4 Мұғалімнің кәсіби маңызды қасиеттері 28 2.5 Мұғалімнің педагогикалық іс-әрекетінің стилі 29 3 Педагог тұлғасы және оның кәсіби құзыреттілігі 32 3.1 Жеке тұлғаның психологиялық-педагогикалық сипаттамасы, жеке тұлға компоненттері 32 3.2 Педагогтық кәсіпке деген қызығушылық, оның қоғамдағы рөлін түсіну - болашақ мұғалімнің кәсіби жолын таңдауы мен кәсіби өзін-өзі жетілдіру негізі 33 3.3 Мұғалімнің кәсіби-педагогикалық мәдениеті 36 3.4 Кәсіби құзыреттілік және педагогикалық шеберлік 41 4 Педагогикалық қарым-қатынас – педагогикалық үдеріс субъектілерінің өзара әрекеттестік негізі 47 4.1 Педагогикалық қарым-қатынас туралы түсінік 47 4.2 Кәсіптік-педагогикалық қарым-қатынас түрлері 49 4.3 Әртүрлі жастағы оқушылармен педагогикалық қарымқатынастың ерекшеліктері 53 4.4 Педагогтың сөйлеу мәдениеті – кәсіби іс-әрекет жетістігінің шарты 56 5 Педагогтың үздіксіз кәсіби өсу факторлары 60 5.1 Тұлғаға үздіксіз білім беру - қоғамның тұрақты дамуының шарты 60 5.2 Кәсіби өзін-өзі тәрбиелеу - қазіргі мұғалім тұлғасын дамыту факторы 62 5.3 Педагогикалық рефлексия- өзін-өзі тәрбиелеу негізі 66 5.4 Өздігінен білім алу - қазіргі заман жағдайында мұғалімнің кәсіби іс-әрекетінің нормасы 69 ІІ БӨЛІМ. ПЕДАГОГИКАНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ-ӘДІСНАМАЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ 1 Педагогика адам туралы ғылымдар жүйесінде 74 1.1 Педагогика ғылымының қалыптасуы мен дамуы 74 1.2 Педагогиканың негізгі категориялары (тәрбие, оқыту, білім беру, педагогикалық үдеріс), олардың өзара байланысы. 78 1.3 Педагогика ғылымындағы пәнаралық ұғымдар 79 1.4 Педагогикалық ғылымдар жүйесі 80 2 Педагогикалық зерттеудің әдіснамалық негіздері мен әдістері 84 2.1 Педагогика ғылымының әдіснамасы 84 2.2 Педагогика әдіснамасының деңгейлері 86 2.3 Философиялық заңдар, заңдылықтар 87 2.4 Педагогикалық теория 89 2.5 Педагогика әдіснамасының мәнін зерделеу бағыттары 94 2.6 Педагогика әдіснамасының даму тарихы 95 3 Педагогикалық зерттеудің мәні мен мазмұны 97 3.1 Педагогикалық зерттеудіңтүрлері 97
353 3.2 Педагогикалық зерттеудің әдіснамалық және теориялық негіздері 98 3.3 Педагогикалық зерттеудің әдістері 99 3.4 Ғылымизерттеу бағдарламасы мен технологиясы 101 3.5 Нақты педагогикалық зерттеуді ұйымдастыру және жүргізу әдістемесі 103 3.6 Педагогтің зерттеушілік әрекеті және зерттеушілік мәдениеті 103 4 Жеке тұлға тәрбиесінің әдіснамалық негіздері 105 4.1 Тәрбие философиясы 105 4.2 Тұлға - тәрбиенің, өзіндік дамудың объектісі және субъектісі 107 4.3 Тұлғаны «дамыту», «тәрбиелеу», «қалыптастыру», «әлеуметтендіру» ұғымдары және олардың арақатынасы 109 4.4 Білім алушының жеке тұлғалық дамуындағы жас ерекшелік кезеңдері 111 4.5 Балалардың психофизиологиялық әркелкі дамуы 112 4.6 Дарындылықтың диагностикасы 113 4.7 Интеллектуалды тұлғаның әлеуетін қалыптастырудың әлемдік тәжірибелері 116 4.8 Білім алушыларға оқытуда, өзін-өзі тәрбиелеуде, өзін-өзі дамытуда педагогикалық қолдау көрсету 119 4.9 Білім берудің инклюзивті тәсілі және оны Қазақстанда іске асыру 121 ІІІ БӨЛІМ. ТҰТАС ПЕДАГОГИКАЛЫҚ ҮДЕРІСТІҢ ТЕОРИЯСЫ МЕН ПРАКТИКАСЫ 1 Тұтас педагогикалық үдерістің (ТПҮ) мәні және құрылымы 126 1.1 «Мұғалімнің іс-әрекет объектісі» және «педагогикалық үдеріс» ұғымдары 126 1.2 Педагогикалық үдеріс - әлеуметтік жүйе 127 1.3 Білім беру парадигмасы және субъект-субъектілі қатынас 127 1.4 Мұғалім мен оқушылардың өзара әрекеттестігі іс-әрекет субъектісі ретінде 129 1.5 Тұтас педагогикалық үдерістің қызметтері 130 1.6 Тұтас педагогикалық үдеріс құрылымы 132 1.7 Тұтас педагогикалық үдеріс теориясы туралы білім – мұғалімнің кәсіби құзыреттілігінің негізі 135 2 Тәрбиенің мақсаты, оның әлеуметтік тұрғыдан негізделуі 137 2.1 Тәрбиенің мақсаты 137 2.2 Жалпыадамзаттыққұндылықтар- тәрбиемақсатыныңнегізі 140 2.3 Тәрбиенің қағидалары 141 2.4 Тәрбиенің негізгі тұғырлары 143 2.5 Педагогика тарихындағы тәрбие мақсаты туралы ойлар 145 2.6 Педагогқұзыреттілігініңтәрбиенің мақсаттыүдерісінеәсері 152 3 Ғылыми дүниетаным – оқушының интеллектуалды
354 дамуының негізі 155 3.1 Оқушылардың дүниетанымының мәні мен қызметтері 155 3.2 Тұлғаның дүниетанымын қалыптастырудың әдіснамалық негізі 156 3.3 «Мәңгілік ел» идеясының ұстанымдары 158 3.4 Тұлғаның интеллектуалды даму деңгейі – оның дүниетанымының қалыптасу көрсеткіші 159 3.5 Мектеп пен отбасының өзара әрекеттестігі 160 4 Тұтас педагогикалық үдерістегі тәрбиенің мәні мен мазмұны 161 4.1 Тәрбие – тұтас педагогикалық үдерістің құрамдас бөлігі 161 4.2 Тәрбие мазмұны 162 4.3 Тәрбиенің түрлері 164 4.4 Тәрбиенің заңдылықтары 167 4.5 Тәрбие үдерісінің жалпы ұстанымдары 169 4.6 Ұлттың тәрбиелік әлеуеті 170 4.7 Тәрбиенің замануи тұжырымдамалары мен бағдарламалары 171 4.8 Тұлғаның өзін-өзі тану, өзін-өзі дамыту, өзін-өзі тәрбиелеу үдерісінің мазмұны 175 4.9 Оқушының өмірлік өзін өзі анықтауы. Тұлғаның әлеуметтік белсенділігі 181 4.10 Кәсіптік бағдар беру жұмысының ерекшеліктері 184 5 Тәрбие үдерісінің формалары, әдістері мен құралдарының жүйесі 188 5.1 Тәрбие әдістері жайлы түсінік 188 5.2 Тәрбие әдістерінің жіктелуі 189 5.3 Оқушының жағымды тәжірибесі мен мәдени деңгейін қалыптастыру әдістері 192 5.4 Тұлға тәрбиелігінің диагностикасы 193 5.5 Оқу-тәрбие үдерісіндегі тәрбие технологиясы 198 5.6 Тәрбие жұмысын жүзеге асырудың теориялық, әдістемелік және технологиялық деңгейлері 200 5.7 Мұғалімнің тәрбиелік іс-әрекетті ұйымдастырудағы кәсіптік құзыреттілігі 205 6 Отбасы тәрбиесінің негіздері 207 6.1 Отбасы – бала тұлғасын әлеуметтендірудің факторы және белсенді субъектісі 207 6.2 Отбасындағы педагогикалық үдерістің негізгі компоненттері 208 6.3 Отбасының қызметтері, типтері 209 6.4 Отбасындағытәрбие жұмысын ұйымдастыру 211 7 Оқыту - тұтас педагогикалық үдерістің құрамдас бөлігі 215 7.1 Дидактика - оқыту және білім беру теориясы 215 7.2 Педагогика тарихындағы дидактикалық теориялардың дамуы 217 7.3 Оқытудың әдіснамалық негізі 220 7.4 Дидактиканың негізгі категориялары 224 7.5 Оқыту үдерісінің құрылымы, негізгі кезеңдері 229
355 7.6 12-жылдық мектептегі оқытудың өзіндік ерекшеліктері 230 7.7 Қазіргі мектептегі электронды (E-learning) оқыту жүйесі 232 7.8 Дидактикалық құзыреттілік – мұғалімнің кәсібипедагогикалық құзыреттілігінің құрылымдық компоненті 233 8 Қазіргі мектептегі білім мазмұнының ғылыми негізі 236 8.1 «Білім мазмұны» ұғымы 236 8.2 Білім мазмұнының теориялары 236 8.3 Білім мазмұны - тұтас педагогикалық үдерістің компоненті 239 8.4 Білім мазмұнын ізгілендіру, гуманитарландыру, этнопедагогикаландыру 241 8.5 Функционалды сауаттылық – тұлғаның өмір тіршілігінің әр түрлі саласындағы міндеттерді шешу нәтижесі және негізі 243 8.6 Бейіндік оқыту мазмұнының ерекшіліктері 245 8.7 Білім мазмұнын анықтайтын нормативті құжаттар 247 9 Оқыту формалары, әдістері мен құралдары - тұтас педагогикалық үдерістің қозғаушы тетігі ретінде 250 9.1 Оқыту құралдары туралы түсінік 250 9.2 Дидактикадағы дәстүрлі оқыту құралдары 252 9.3 Мұғалім мен оқушының өзара әрекеттестігінің тәсілі 253 9.4 Педагогикалық шығармашылықтың нәтижесі ретінде оқытудың инновациялық формалары 255 10 Сабақ – оқытудың негізгі формасы 261 10.1 Қазіргі сабақтың теориясы 261 10.2 Сабақтың типологиясы және құрылымы 263 10.3 Сабақтың логикалық-психологиялық, дидактикалық және әдістемелік құрылымының арақатынасы 264 10.4 Сабақта оқушылардың оқу іс-әрекетін ұйымдастырудың топтық, дербес, фронтальды формалары 264 10.5 Оқушылардың сабақ барысындағы жұмысын ұйымдастырудың дара түрі 265 10.6 Мұғалімнің сабаққа дайындалу жүйесі 266 11 Оқыту әдістері 267 11.1 Оқыту әдісі туралы жалпы түсінік 267 11.2 Оқыту әдістерінің жіктемесі 270 11.3 Оқыту тәсілі және оның дидактикалық мағынасы 273 11.4 Оқыту әдістерінің, құралдары мен тәсілдерінің өзара байланысы 274 11.5 Оқытудың интербелсенді әдістері 274 12 Оқытудағы диагностика және бақылау 276 12.1 Оқыту сапасын диагностикалау 276 12.2 Оқыту үдерісіндегі білімді бағалау және тексерудің қызметтері 277 12.3 Білім сапасын бақылаудың теориялық негіздері және оқыту жұмысының нәтижелілігін есепке алу 278 12.4 Оқушылардың оқу жетістіктерін бағалау өлшемдерінің жүйесі 281 12.5 Оқыту нәтижелерін тексеру мен бағалау формалары мен
356 әдістері 286 12.6 Бағалау үдерісін ұйымдастыруға қойылатын талаптар 288 12.7 Тұлғаның коммуникативтік құзыреттілігін қалыптастыру 290 13 Оқушылардың тұтас педагогикалық үдерістегі танымдық іс-әрекетін белсендіру 291 13.1 Белсенді танымдық іс-әрекет ұғымы. 291 13.2 Оқушылардың оқу мотивтері 292 13.3 Оқушылардың белсенді танымдық іс-әрекетке және өзінің интеллектуалдық қабілеттерін дамытуға мотивациялық дайындығын қалыптастыру 295 13.4 Оқушылардың өз бетімен білім алуы, ақпараттық, коммуникативтік, құзыреттілігі, функционалдық сауаттылығы - олардың белсенді танымдық іс-әрекеттерінің нәтижесі 297 14 Мұғалімнің кәсіби іс-әрекетіндегі оқыту технологиялары 299 14.1 Педагогикалық технология туралы түсінік 299 14.2 Педагогикалық технологиялардың өлшемдері және атқаратын қызметтері 304 14.3 Тұтас педагогикалық үдеріс теориясы-педагогикалық технологияларды қолданудың әдіснамалық негізі 306 14.4 Қазіргі педагогикалық технологиялардың әр түрлі тұрғыдан жіктелуі 308 14.5 Педагогикалық технологиялардың түрлерi және сипаттамалары 310 ГЛОССАРИЙ 323 Әдебиеттер тізімі 328 Педагогика Оқулық Таубаева Шаркуль Таубайқызы - педагогика ғылымдарының докторы, профессор; Иманбаева Сауле Тохтарқызы - педагогика ғылымдарының докторы, профессор; Берикханова Айман Еженханқызы - педагогика ғылымдарының кандидаты, Абай атындағы ҚазҰПУ-нің профессоры. Таубаева Ш.Т.ІІ бөлімнің 1, 2, 3-тақырыптарын, ІІІ бөлімнің 1, 7-13-тақырыптарын, Иманбаева С.Т. ІІ бөлімнің4-тақырыбын,
357 ІІІ бөлімнің 2-6-тақырыптарын, Берикханова А.Е. І бөлімнің 1-5- тақырыптарын, ІІІ бөлімнің 14-тақырыбын дайындады. Басуға қол қойылды 31.09.2018 ж. Пішімі 64х84/16. Шартты баспа табағы 21,25. Офсеттік басылым. Таралымы 1000 дана.Тапсырыс №195. “ОНОН”баспасы.