Linh Sơn - Cao Hành Kiện Trần Đĩnh dịch

Ta
 nói
 không
 cần,
 tốt
 nhất
 là
 nói
 ngay
 ra
 điều
 cần
 nói
 với
 nhau.
 
Anh
 sục
 cả
 hai
 tay
 vào
 trong
 xắc
 rút
 ra
 bao
 thuốc
 lá.
 Ta
 đưa
 diêm
 cho
 anh,
 
hy
 vọng
 anh
 châm
 nhanh
 thuốc
 rồi
 nói
 xem
 cần
 gì.
 
Anh
 ấp
 úng
 nói
 anh
 viết
 một
 chuyện
 chân
 thực.
 
Ta
 ngắt
 lời
 nói
 rõ
 ta
 không
 phải
 nhà
 báo,
 ta
 không
 thú
 gì
 cái
 chân
 thực.
 
Càng
  lúng
  búng
  hơn,
  anh
  nói
  anh
  biết
  văn
  học
  không
  giống
  phóng
  sự
  báo
 
chí.
 Cái
 anh
 viết
 đúng
 là
 một
 tiểu
 thuyết
 dựa
 trên
 sự
 việc
 và
 nhân
 vật
 có
 thật,
 
với
 hư
 cấu
 cần
 thiết.
 Anh
 mong
 ta
 nói
 xem
 liệu
 tiểu
 thuyết
 này
 có
 xuất
 bản
 được
 
không.
 
Ta
 nói
 ta
 không
 phải
 nhà
 xuất
 bản.
 
Anh
 bảo
 anh
 biết
 rõ
 thế,
 anh
 chỉ
 muốn
 ta
 khuyên
 bảo
 anh
 và
 sửa
 bản
 thảo
 
cho
 anh.
 Nếu
 ta
 bằng
 lòng,
 ta
 có
 thể
 thêm
 cả
 tên
 ta
 vào,
 cái
 đó
 như
 thể
 một
 sự
 
cộng
 tác
 vậy.
 Dĩ
 nhiên
 tên
 anh
 sẽ
 được
 đặt
 dưới
 tên
 ta
 ở
 bìa
 sách.
 
Ta
 nói
 ta
 sợ
 nếu
 thêm
 tên
 ta
 vào
 lại
 càng
 khó
 xuất
 bản.
 
-­‐‑
 Tại
 sao?
 
-­‐‑
 Vì
 để
 xuất
 bản
 tác
 phẩm
 của
 tôi,
 tôi
 gặp
 phải
 nhiều
 khó
 khăn
 lắm.
 
Anh
 ừ
 một
 tiếng
 chứng
 tỏ
 rằng
 anh
 hiểu.
 
Tuy
 thế
 ta
 vẫn
 sợ
 anh
 chưa
 hiểu
 hoàn
 toàn,
 ta
 nói
 tốt
 hơn
 cả
 là
 anh
 tự
 tìm
 
lấy
 người
 biên
 tập.
 
Anh
 im
 lặng,
 phân
 vân.
 
Lo
 xa,
 ta
 hỏi
 anh:
 anh
 có
 thể
 mang
 bản
 thảo
 đi
 được
 không?
 
-­‐‑
 Anh
 có
 thể
 chuyển
 hộ
 nó
 tới
 một
 nhà
 xuất
 bản
 được
 không?
 -­‐‑
 Anh
 mở
 to
 
mắt
 hỏi
 lại.
 
-­‐‑
 Tốt
 hơn
 là
 anh
 trực
 tiếp
 gửi
 nó,
 như
 thế
 chắc
 chắn
 tránh
 được
 cho
 anh
 các
 
sự
 phiền
 hà.
 Ta
 nhoẻn
 một
 nụ
 cười
 rộng.
 
Anh
 cũng
 cười,
 cất
 bản
 thảo
 vào
 trong
 xắc,
 ấp
 úng
 vài
 câu
 cảm
 ơn.
 
-­‐‑
 Không,
 chính
 tôi
 phải
 cảm
 ơn
 anh.
 
Lại
 có
 tiếng
 gõ
 cữa
 nhưng
 ta
 không
 có
 ý
 mở
 cửa
 nữa.
 

 

 

 


  351
 

Chương
 80
 


 
Hổn
 hển,
 từng
 bước
 một,
 bất
 chấp
 nghìn
 khó
 khăn,
 mi
 đi
 đến
 núi
 băng.
 Con
 
sông
 băng
 mầu
 xanh
 ngọc
 thạch,
 tối
 thẫm
 và
 trong
 suốt.
 Dưới
 băng
 như
 đang
 
uốn
 lượn
 những
 mạch
 ngọc
 bích
 mênh
 mang,
 xanh
 đen.
 
Mi
 trược
 trên
 bề
 mặt
 trơn
 bóng,
 cái
 lạnh
 làm
 tê
 cứng
 má
 mi,
 mi
 phát
 hiện
 ra
 
ở
 trước
 mắt
 mi
 những
 giọt
 băng
 óng
 a
 óng
 ánh
 muôn
 nghìn
 ánh
 lửa.
 Hơi
 thở
 từ
 
miệng
 mi
 lập
 tức
 tụ
 thành
 lớp
 sương
 mù
 nơi
 lông
 mày.
 Một
 cô
 quạnh
 bao
 la
 bủa
 
vây
 mi.
 
Lòng
 sông
 nổi
 nhô
 lên,
 sông
 băng
 dịch
 chuyển
 dần
 dần,
 tốc
 độ
 không
 thể
 đo
 
đếm,
 cảm
 thấy,
 chừng
 vài
 mét
 hay
 vài
 chục
 mét
 mỗi
 năm
 
Mi
 ngược
 sông
 băng
 lên,
 như
 một
 côn
 trùng
 sắp
 bị
 bất
 động,
 đông
 cứng
 đi
 
vì
 giá
 lạnh.
 
Đằng
  trước,
  trong
  bóng
  tối
  mà
  nắng
  không
  tới,
  dựng
  lên
  một
  bức
  tường
 
băng
 gió
 thổi
 thốc
 vào.
 Khi
 gió
 thổi
 lên
 trên
 một
 trăm
 mét
 một
 giây,
 nó
 mài
 bóng
 
cái
 bức
 trường
 thành
 đã
 hoàn
 toàn
 nhẵn
 mịn
 này.
 
Giữa
 các
 vách
 tinh
 thể
 băng
 này,
 mi
 bất
 động
 mà
 cũng
 không
 thể
 thở.
 Phổi
 
mi
 đau
 nhói,
 óc
 mi
 gần
 như
 hoàn
 toàn
 đông
 lại,
 mi
 không
 thể
 nghĩ
 được
 nữa,
 cái
 
trống
  không
  trắng
  toàn
  vẹn
  này,
  phải
  chăng
  là
  cái
  trạng
  huống
  mi
  đang
  tìm
 
kiếm?
 Một
 trạng
 huống
 như
 cái
 thế
 giới
 băng
 này
 tạo
 nên
 bằng
 những
 hình
 ảnh
 
mơ
 hồ,
 làm
 nên
 bằng
 những
 bóng
 tối
 không
 nói
 ra
 cái
 gì,
 không
 có
 một
 nghĩa
 
nào,
 không
 thể
 nhận
 ra
 nổi:
 sự
 cô
 quạnh
 hoàn
 toàn
 chết.
 
Mỗi
 bước
 mi
 lại
 suýt
 ngã,
 không
 hề
 gì,
 mi
 tiếp
 tục
 trườn,
 tay
 chân
 mi
 từ
 lâu
 
đã
 mất
 hết
 cảm
 giác.
 
Trên
 bằng,
 lớp
 tuyết
 ngày
 một
 nhỏ
 mịn,
 nó
 chỉ
 vương
 vào
 các
 góc
 khuất
 gió.
 
Tuyết
 rắn
 chắc,
 bề
 mặt
 mềm
 mại
 của
 nó
 nén
 lại
 trong
 vỏ
 cứng
 của
 các
 tinh
 thể
 
băng.
 
Dưới
 chân
 mi,
 trong
 vực
 băng,
 một
 con
 đại
 bàng
 hói
 lượn
 tròn;
 một
 đời
 sống
 
khác
 ngoài
 đời
 của
 mi,
 mi
 không
 biết
 có
 phải
 đó
 chỉ
 là
 ấn
 tượng
 mà
 thôi
 không,
 
quan
 trọng
 là
 mi
 vẫn
 còn
 nhìn
 thấy.
 
Mi
 leo,
 hết
 vòng
 này
 sang
 vòng
 khác
 nhưng
 trong
 các
 vòng
 ấy,
 giữa
 cái
 sống
 
và
 cái
 chết,
 mi
 vẫn
 vật
 vã.
 Mi
 cứ
 tồn
 tại,
 bởi
 lẽ
 trong
 huyết
 quản
 mi,
 máu
 đang
 
chảy,
 cuộc
 sống
 của
 mi
 chưa
 ngừng
 lại.
 
Trong
 im
 lặng
 mênh
 mang
 này,
 hình
 như
 mi
 nghe
 thấy
 một
 âm
 thanh
 pha
 
lê,
 âm
 thanh
 nhỏ
 bé
 của
 một
 quả
 chuông
 con,
 tựa
 như
 ai
 gõ
 lên
 băng
 vậy.
 
Những
  áng
  mây
  tím
  hiện
  lên
  trên
  sông
  băng,
  báo
  hiệu
  dông
  tố
  đang
  quay
 
cuồng.
 Rìa
 mây
 tơi
 tả
 cho
 thấy
 sức
 mạnh
 của
 dông
 bão.
 
Âm
 thanh
 ngày
 một
 rõ
 của
 quả
 chuông
 con
 đã
 đánh
 thức
 trái
 tim
 tê
 dại
 của
 
mi.
 Mi
 thấy
 một
 người
 đàn
 bà
 trên
 lưng
 ngựa.
 Đầu
 con
 vật
 và
 hình
 bóng
 người
 
đàn
 bà
 nổi
 bật
 trên
 chân
 trời
 ngập
 tuyết.
 Một
 vực
 thẳm
 trải
 dài
 ra.
 Hình
 như
 mi
 
nghe
 thấy
 một
 bài
 hát
 có
 tiếng
 nhạc
 ngựa
 đệm
 theo.
 


  352
 

 
Người
 đàn
 bà
 đến
 từ
 Xương
 Đô,
 
Bím
 tóc
 mảnh
 mai
 trên
 đầu
 như
 dải
 lụa
 
Những
 bông
 hoa
 ngọc
 lục
 tùng
 ở
 tai,
 
Những
 xuyến
 bạc
 phóng
 ra
 nghìn
 tia
 lửa
 ở
 tay,
 
Tấm
 thắt
 lưng
 nhiều
 mầu
 ở
 eo
 áo
 dài…
 

 
Hình
  như
  mi
  đã
  trông
  thấy
  một
  phụ
  nữ
  Tây
  Tạng
  trên
  ngựa
  đi
  ngang
  qua
 
cây
 cột
 tín
 hiệu
 trắc
 địa
 trồng
 cạnh
 đường
 cái
 lớn,
 đánh
 dấu
 độ
 cao
 năm
 nghìn
 
sáu
 trăm
 mét
 khi
 mi
 đi
 trong
 dãy
 Đại
 Tuyết
 Sơn.
 Nàng
 quay
 lại
 cười
 với
 mi,
 dụ
 
mi
 đi
 vào
 trong
 vực
 tăm
 tối
 và
 vào
 lúc
 đó
 mi
 không
 thể
 ngăn
 được
 mi
 đi
 về
 phía
 
nàng…
 
Nhưng
 đó
 chỉ
 là
 những
 kỉ
 niệm,
 âm
 thanh
 của
 quả
 chuông
 con
 ở
 chính
 trong
 
con
 người
 mi,
 tựa
 như
 nó
 ngân
 vang
 lên
 ở
 trán,
 cơn
 đau
 xé
 rách
 phổi
 là
 không
 
thể
 nào
 chịu
 nổi,
 tim
 đập
 như
 điên
 loạn,
 đầu
 sắp
 vỡ
 tung.
 Khi
 máu
 mi
 đông
 tụ
 
lại
 trong
 mạch,
 đầu
 sẽ
 vỡ
 toang,
 lặng
 lẽ.
 Cuộc
 đời
 mong
 manh
 nhưng
 nó
 vật
 lộn
 
dùng
 mãnh,
 một
 ngoan
 cố
 của
 bản
 năng
 hoàn
 toàn
 rõ
 nét,
 ánh
 sáng
 ấy
 lọt
 vào
 
mây,
 di
 chuyển
 trong
 mây,
 biến
 thành
 một
 đám
 tinh
 vân
 giống
 như
 sương
 mù
 
rồi
 nó
 lại
 thay
 đổi
 và
 đông
 cứng
 lại
 để
 hóa
 thành
 mặt
 trời
 tròn
 tăm
 tối
 phát
 ra
 
thứ
 ánh
 sáng
 le
 lói
 mầu
 lam,
 một
 mặt
 trời
 trong
 mặt
 trời,
 ngả
 sang
 mầu
 tím,
 rồi
 
mở
 ra,
 tâm
 đông
 cứng,
 nó
 biến
 sang
 mầu
 đỏ
 tối
 và
 phát
 ra
 ánh
 sáng
 khuếch
 tán
 
mầu
 tía
 đỏ,
 mi
 nhắm
 mắt
 để
 ngăn
 các
 tia
 của
 nó
 phạm
 tới
 mi
 nhưng
 mi
 không
 
làm
 được,
 những
 run
 rẩy
 và
 những
 dục
 vọng
 dâng
 lên
 ở
 trong
 tim
 mi,
 bên
 bờ
 
những
 bóng
 đen,
 mi
 nghe
 thấy
 âm
 nhạc,
 cái
 âm
 thanh
 đang
 thành
 hình
 kia
 đang
 
khuếch
 đại
 lên,
 kéo
 dài
 ra,
 đi
 qua
 mi,
 không
 thể
 biết
 ở
 đâu,
 cái
 âm
 thanh
 pha
 lê
 
và
 chói
 sắc
 ấy
 xâm
 chiếm
 khắp
 cơ
 thể
 mi,
 một
 tần
 số
 ngắn
 hơn
 hòa
 vào
 đó
 mà
 
mi
 không
 tài
 nào
 nắm
 bắt
 được
 tiết
 tấu
 nhưng
 mi
 cảm
 nhận
 thấy
 độ
 cao,
 gắn
 với
 
một
 âm
 thanh
 khác
 mà
 nó
 tan
 lẫn
 vào,
 lan
 tràn,
 trở
 thành
 một
 dòng
 sông
 biến
 
đi
 rồi
 lại
 trở
 lại,
 trở
 lại
 rồi
 lại
 biến
 đi,
 mặt
 trời
 mầu
 lam
 tối
 tăm
 quay
 trong
 một
 
mặt
 trăng
 còn
 tăm
 tối
 hơn
 thế,
 mi
 nén
 thở
 và
 ngừng
 suy
 nghĩ,
 mi
 đã
 mất
 hơi
 thở,
 
mi
 đang
 đến
 đầu
 cùng
 của
 cuộc
 đời,
 nhưng
 các
 con
 sóng
 ầm
 vang
 lại
 mỗi
 lúc
 một
 
mạnh,
 chúng
 nhấn
 chìm
 mi,
 đẩy
 mi
 tới
 cực
 điểm,
 cơn
 khoái
 cảm
 tuyệt
 đỉnh
 thuần
 
túy
 trí
 não,
 trước
 mắt
 mi
 và
 trong
 tim
 mi
 và
 trong
 cơ
 thể
 mi
 mà
 mi
 không
 biết
 
mi
 đang
 sống
 ở
 trong
 xó
 xỉnh
 nào
 của
 nó,
 ánh
 mặt
 trời
 trong
 mặt
 trăng
 tăm
 tối,
 
trong
 một
 mớ
 âm
 thanh
 hỗn
 độn
 tuôn
 trào
 mỗi
 lúc
 một
 mạnh,
 lớn
 lên
 lớn
 lên
 
lớn
 lên
 lớn
 lên,
 phóng
 đại
 phóng
 đại
 phóng
 đại
 phóng
 đại
 rồi
 nổ…
 Lại
 im
 lặng
 
tuyệt
 đối,
 mi
 chìm
 vào
 một
 bóng
 tối
 còn
 dầy
 đặc
 hơn,
 mi
 cứ
 vẫn
 cảm
 thấy
 nhịp
 
đập
 của
 tim
 mi,
 cái
 đau
 thể
 xác,
 nỗi
 sợ
 trước
 chết
 của
 cái
 cơ
 thể
 đang
 sống
 này
 
là
 cụ
 thể,
 cái
 cơ
 thể
 mà
 mi
 không
 sao
 lìa
 bỏ
 này
 đang
 phục
 hồi
 ý
 thức
 của
 nó.
 
Trong
 đêm
 tối,
 trong
 góc
 gian
 phòng,
 trên
 máy
 ghi
 âm
 đèn
 báo
 cường
 độ
 âm
 
thanh
 nhấp
 nháy
 liên
 hồi.
 

 

 


  353
 

Chương
 81
 


 
Qua
 cửa
 sổ
 ta
 nhìn
 thấy
 một
 con
 ếch
 con
 trên
 mặt
 đất
 phủ
 đầy
 tuyết.
 Một
 
mắt
  nháy,
  một
  mắt
  mở.
  Không
  động
  đậy,
  con
  ếch
  quan
  sát
  ta.
  Ta
  hiểu
  đó
  là
 
Thượng
 đế.
 
Thượng
 đế
 hiện
 ra
 như
 thế
 trước
 mặt
 ta,
 nhìn
 xem
 ta
 có
 nhận
 được
 sự
 ngộ
 
hay
 không.
 
Người
  dùng
  mắt,
  một
  nhắm
  một
  mở,
  nói
  chuyện
  với
  ta.
  Khi
  nói
  với
  con
 
người,
 Thượng
 đế
 không
 muốn
 cho
 người
 ta
 nghe
 thấy
 tiếng
 nói
 của
 Người.
 
Ta
  cũng
  chẳng
  thấy
  ngạc
  nhiên
  cái
  đó,
  tựa
  như
  có
  phải
  là
  như
  thế,
  tựa
  hồ
 
Thượng
 đế
 vốn
 dĩ
 là
 một
 con
 nhái,
 mắt
 tròn
 thông
 minh
 mở
 to
 nhìn.
 Người
 sẵn
 
lòng
 quan
 chiêm
 ta,
 một
 kẻ
 đáng
 thương
 thế
 này
 là
 đã
 đủ
 nhân
 từ
 rồi.
 
Một
 mắt
 của
 Người,
 nhắm
 mở
 đang
 nói
 với
 nhân
 loại
 những
 điều
 không
 cách
 
nào
 hiểu
 nổi,
 ta
 nên
 biết
 thế,
 còn
 như
 ta
 có
 biết
 hay
 không,
 cái
 đó
 lại
 không
 phải
 
là
 việc
 của
 Thượng
 đế.
 
Ta
 cũng
 rất
 có
 thể
 cho
 rằng
 cái
 nhắm
 mở
 mắt
 kia
 của
 Thượng
 đế
 là
 chẳng
 
có
 ý
 nghĩa
 gì,
 mà
 ý
 nghĩa
 của
 nó
 có
 lẽ
 lại
 chính
 là
 chỗ
 không
 có
 ý
 nghĩa.
 
Không
 có
 kỳ
 tích
 phép
 mầu
 đâu.
 Thượng
 đế
 chính
 là
 nói
 như
 thế,
 nói
 với
 ta,
 
cái
 kẻ
 bất
 mãn
 trọn
 đời.
 
Vậy
 thì
 còn
 có
 cái
 gì
 đáng
 truy
 cầu
 đây?
 Ta
 hỏi
 Thượng
 đế.
 
Bốn
 bề
 lặng
 ngắt.
 Tuyết
 lặng
 lẽ
 rơi.
 Ta
 có
 phần
 ngạc
 nhiên
 về
 sự
 êm
 ả
 này.
 
Trên
 thiên
 đường
 yên
 tĩnh
 như
 thế
 này
 đây.
 
Cũng
 chẳng
 có
 niềm
 vui.
 Niềm
 vui
 chỉ
 tồn
 tại
 đối
 lại
 với
 nỗi
 buồn.
 
Chỉ
 tuyết
 đang
 rơi.
 
Lúc
 này
 ta
 không
 biết
 ta
 đang
 ở
 đâu,
 ta
 không
 biết
 ở
 thiên
 đường,
 cái
 mảnh
 
đất
 này
 nó
 từ
 đâu
 ra.
 Ta
 vọng
 nhìn
 bốn
 phía.
 
Ta
 không
 biết
 rằng
 ta
 chẳng
 hiểu
 gì
 hết,
 mà
 cứ
 lại
 cho
 rằng
 ta
 hiểu
 hết
 tất
 cả.
 
Sự
 việc
 xảy
 ra
 sau
 lưng
 ta.
 Luôn
 có
 một
 con
 mắt
 bí
 ẩn,
 ta
 chỉ
 còn
 cách
 vờ
 là
 hiểu
 
cả.
 
Vờ
 ra
 nhưng
 cần
 hiểu
 thì
 lại
 đều
 chẳng
 hiểu.
 
Ta
 thật
 tình
 cái
 gì
 cũng
 không
 hay,
 cái
 gì
 cũng
 không
 hiểu.
 
Là
 như
 thế
 đấy.
 

 

Mùa
 hè
 1982
 –
 Tháng
 Chín
 1989
 
Bắc
 Kinh
 –
 Paris
 
CAO
 HÀNH
 KIỆN
 


 

 


  354
 

‘Với
 tôi,
 Trung
 Quốc
 là
 quá
 khứ’
 


 

Được
 ngợi
 ca
 ở
 phương
 Tây
 nhưng
 bị
 ghẻ
 lạnh,
 hắt
 hủi
 và
 cấm
 đoán
 ngay
 trên
 chính
 quê
 hương
 
mình,
 tiểu
 thuyết
 gia
 đoạt
 giải
 Nobel
 2000
 ngậm
 ngùi
 nói
 về
 đất
 nước
 đã
 sinh
 ra
 ông
 rằng:
 “Tôi
 coi
 
Trung
 Quốc
 như
 trang
 sách
 đã
 lật
 xong”.
 


 
Một
 người
 bạn
 của
 tác
 giả
 Linh
 sơn
 gần
 đây
 đã
 tìm
 được
 bản
 in
 lậu
 tác
 phẩm
 của
 ông
 
tại
 một
 hiệu
 sách
 dưới
 ga
 xe
 điện
 ngầm
 ở
 Trung
 Quốc.
 Sách
 của
 Cao
 Hành
 Kiện
 từ
 lâu
 vốn
 
đã
 trôi
 nổi
 trên
 thị
 trường
 chợ
 đen
 nước
 này
 nhưng
 ông
 bạn
 nhà
 văn
 rất
 ngạc
 nhiên
 khi
 
hình
 ảnh
 được
 cho
 là
 tác
 giả
 trên
 trang
 bìa
 lại
 là
 ảnh
 một
 người
 khác.
 
"Tôi
 thấy
 rất
 buồn
 cười.
 Tôi
 làm
 việc
 này
 vì
 muốn
 có
 bộ
 sưu
 tập
 các
 cuốn
 sách
 bị
 in
 
lậu
 để
 đưa
 vào
 thư
 viện
 cá
 nhân”,
 người
 bạn
 68
 tuổi
 của
 Cao
 Hành
 Kiện
 cho
 biết.
 
Kể
 từ
 khi
 Cao
 Hành
 Kiện
 đoạt
 giải
 thưởng
 văn
 chương
 danh
 giá
 nhất
 vào
 năm
 2000,
 
tác
 phẩm
 của
 ông
 đã
 được
 dịch
 ra
 hơn
 30
 ngôn
 ngữ
 trên
 thế
 giới.
 Tuy
 nhiên,
 đến
 nay
 ông
 
vẫn
 là
 tâm
 điểm
 của
 những
 lời
 chỉ
 trích,
 cáo
 buộc
 từ
 phía
 những
 người
 đồng
 bào.
 Nhiều
 
người
 Trung
 Quốc
 cho
 rằng,
 Cao
 Hành
 Kiện
 đoạt
 giải
 Nobel
 chỉ
 vì
 ông
 đã
 công
 khai
 phê
 
phán
 đất
 nước
 mình.
 Nhà
 văn
 cho
 biết,
 ông
 không
 quan
 tâm
 đến
 sự
 công
 kích
 đó.
 
"Những
 lời
 bình
 phẩm
 ấy
 chủ
 yếu
 mang
 tính
 chính
 trị.
 Kẻ
 chỉ
 trích
 không
 bao
 giờ
 đọc
 
tác
 phẩm
 của
 tôi
 nên
 chúng
 không
 đáng
 để
 tôi
 phải
 bận
 tâm.
 Tôi
 cũng
 không
 biết
 là
 độc
 
giả
 có
 thể
 đọc
 được
 sách
 của
 tôi
 ở
 Trung
 Quốc
 hay
 không.
 Thực
 sự
 thì
 ngay
 cả
 điều
 đó
 tôi
 
cũng
 không
 để
 ý.
 Vì
 tôi
 còn
 quá
 nhiều
 việc
 khác
 phải
 làm”,
 Cao
 Hành
 Kiện
 nói.
 
Sinh
 năm
 1940
 tại
 Giang
 Tây,
 Trung
 Quốc,
 như
 nhiều
 trí
 thức
 đương
 thời,
 Cao
 Hành
 
Kiện
 bị
 bắt
 đi
 cải
 tạo
 vào
 thời
 kỳ
 Cách
 mạng
 Văn
 hóa
 những
 năm
 1960.
 10
 năm
 bị
 đày
 ải
 
đi
 lao
 động
 để
 lọc
 “máu
 tiểu
 tư
 sản”
 đã
 khiến
 nhà
 văn
 bị
 ám
 ảnh
 nặng
 nề.
 Lo
 sợ
 cho
 sự
 an
 
toàn
 của
 mình,
 Cao
 Hành
 Kiện
 đã
 bí
 mật
 đốt
 hết
 một
 vali
 đầy
 bản
 thảo
 mà
 ông
 từng
 phải
 
lén
 lút
 viết
 ra.
 “Tôi
 không
 bao
 giờ
 nghĩ
 những
 gì
 tôi
 viết
 ra
 lại
 mang
 đến
 cho
 mình
 nhiều
 
rắc
 rối
 như
 vậy”,
 nhà
 văn
 chia
 sẻ.
 
Sau
  Cách
  mạng
  Văn
  hóa,
  Trung
  Quốc
  bước
  vào
  thời
  kỳ
  cải
  cách
  sửa
  đổi,
  Cao
  Hành
 
Kiện
 từng
 bước
 tạo
 dựng
 tên
 tuổi
 cho
 mình
 với
 tư
 cách
 là
 một
 tiểu
 thuyết
 gia,
 nhà
 viết
 
kịch,
 nhà
 phê
 bình
 có
 sức
 viết
 dồi
 dào.
 
Nhưng
 vạ
 bút
 nhanh
 chóng
 ập
 đến
 với
 Cao
 Hành
 Kiện
 khi
 vở
 kịch
 Trạm
 xe
 của
 ông
 bị
 
một
 quan
 chức
 nhà
 nước
 nhận
 định
 là
 “sản
 phẩm
 độc
 hại
 nhất
 kể
 từ
 khi
 thành
 lập
 nước
 
Cộng
 hòa
 Nhân
 dân
 Trung
 Hoa”.
 
Xuất
 bản
 năm
 1983,
 Trạm
 xe
 là
 câu
 chuyện
 về
 một
 nhóm
 trí
 thức
 có
 nghề
 nghiệp
 và
 
cuộc
 sống
 khác
 nhau,
 cùng
 gặp
 nhau
 tại
 một
 trạm
 xe
 buýt.
 Họ
 cùng
 chờ
 đợi
 một
 chuyến
 
xe
 không
 đến
 bao
 giờ.
 Vở
 kịch
 ngay
 lập
 tức
 bị
 cấm
 diễn.
 Để
 tránh
 hệ
 lụy,
 nhà
 văn
 đành
 
đơn
 độc
 thực
 hiện
 chuyến
 đi
 lênh
 đênh
 trên
 dòng
 Trường
 Giang
 năm
 1983.
 Những
 điều
 
mắt
 thấy
 tai
 nghe
 và
 sự
 cảm
 nhận
 về
 chính
 số
 phận
 của
 mình
 từ
 hành
 trình
 này
 đã
 giúp
 
ông
 viết
 nên
 cuốn
 tiểu
 thuyết
 để
 đời
 Linh
 sơn
 -­‐‑
 câu
 chuyện
 về
 chuyến
 tìm
 đến
 nguồn
 cội,
 
sự
 yên
 ổn
 trong
 tâm
 hồn
 và
 tự
 do
 của
 một
 con
 người
 cá
 nhân.
 Sách
 xuất
 bản
 năm
 1990
 tại
 
Đài
 Loan.
 Linh
 Sơn
 được
 ngợi
 ca
 trong
 Lời
 tuyên
 dương
 của
 Viện
 Hàn
 lâm
 Thụy
 Điển
 khi
 
trao
 giải
 Nobel
 cho
 ông.
 Viện
 Hàn
 lâm
 đánh
 giá,
 đây
 là
 tác
 phẩm
 “có
 tầm
 cỡ
 thế
 giới,
 mang
 
dấu
 ấn
 đắng
 cay
 trong
 tư
 tưởng
 và
 sự
 tinh
 tế
 của
 ngôn
 từ,
 mở
 ra
 những
 lối
 đi
 mới
 cho
 tiểu
 
thuyết
 và
 nghệ
 thuật
 kịch
 Trung
 Quốc”.
 
Biết
 rõ
 sách
 của
 mình
 sẽ
 không
 bao
 giờ
 còn
 được
 xuất
 bản
 ở
 Trung
 Quốc,
 Cao
 Hành
 
Kiện
 sang
 Pháp
 năm
 1987
 và
 trở
 thành
 tâm
 điểm
 tranh
 cãi
 vài
 năm
 sau,
 khi
 ông
 công
 bố
 
vở
 kịch
 Đào
 vong
 viết
 về
 sự
 biến
 Thiên
 An
 Môn
 xảy
 ra
 ở
 Bắc
 Kinh
 năm
 1989.
 


  355
 

"Tôi
 nghĩ,
 nhà
 văn
 phải
 tránh
 xa
 mọi
 hình
 thức
 công
 nhận
 hoặc
 áp
 đặt
 mang
 tính
 chính
 
trị.
 Vì
 tiếng
 nói
 của
 anh
 phải
 là
 tiếng
 nói
 của
 cá
 nhân.
 Chỉ
 như
 thế,
 anh
 mới
 cất
 lên
 được
 
những
 tiếng
 nói
 trung
 thực”,
 nhà
 văn
 khẳng
 định.
 

Sau
 khi
 rời
 khỏi
 Trung
 Quốc,
 Cao
 Hành
 Kiện
 không
 còn
 được
 quê
 nhà
 chào
 đón,
 toàn
 
bộ
 tác
 phẩm
 của
 ông
 bị
 cấm
 xuất
 bản
 ở
 quê
 hương.
 Nhưng
 nhà
 văn
 cho
 biết,
 ông
 không
 
hối
 tiếc,
 cũng
 không
 mong
 ước
 được
 trở
 về
 nơi
 chôn
 nhau
 cắt
 rốn.
 

"Với
 tôi,
 Trung
 Quốc
 như
 một
 trang
 sách
 đã
 lật
 xong.
 Nó
 đã
 là
 quá
 khứ”,
 nhà
 văn
 nói.
 
Hiện
 tại,
 ông
 ở
 Pháp,
 mang
 quốc
 tịch
 Pháp
 và
 hài
 lòng
 với
 cuộc
 sống
 ở
 đây.
 

"Tôi
 không
 bao
 giờ
 cưỡng
 lại
 văn
 hóa
 phương
 Tây,
 không
 bao
 giờ
 coi
 các
 nhân
 vật
 
chính
 trong
 tiểu
 thuyết
 phương
 Tây
 như
 những
 người
 ngoại
 quốc.
 Họ
 chạm
 đến
 trái
 tim
 
tôi
 vì
 đều
 là
 con
 người.
 Tính
 người
 vượt
 qua
 mọi
 biên
 giới
 về
 quốc
 gia,
 văn
 hóa
 và
 ngôn
 
ngữ.
 Tôi
 thường
 nói
 đùa,
 tôi
 là
 ‘gã
 du
 mục
 toàn
 cầu’.
 Tôi
 đi
 khắp
 nơi
 trên
 thế
 giới
 để
 viết
 
và
 làm
 rất
 nhiều
 công
 việc
 khác”,
 Cao
 Hành
 Kiện
 nói
 về
 quá
 trình
 hội
 nhập
 không
 mấy
 khó
 
khăn
 của
 mình
 trên
 đất
 khách.
 

Tuy
 nhiên,
 nhà
 văn
 cho
 biết,
 danh
 tiếng
 là
 vấn
 đề
 khiến
 ông
 đau
 đầu
 nhất
 hiện
 nay.
 
Ông
 mong
 muốn
 độc
 giả
 biết
 đến
 mình
 qua
 trang
 viết
 chứ
 không
 phải
 qua
 cuộc
 sống
 cá
 
nhân.
 

"Giải
 Nobel
 Văn
 học
 rất
 quan
 trọng
 đối
 với
 tôi.
 Nhưng
 đồng
 thời,
 nó
 cũng
 tạo
 ra
 nhiều
 
áp
 lực.
 Bây
 giờ
 thật
 khó
 mà
 lắc
 đầu
 với
 một
 lời
 mời
 nào,
 vì
 chúng
 đều
 đến
 từ
 những
 người
 
bạn
 của
 tôi”,
 nhà
 văn
 tâm
 sự.
 


 

(Nguồn:
 AFP)
 
HÀ
 LINH
 

 

 


  356
 

Cao
 Hành
 Kiện
 và
 cuộc
 hành
 trình
 riêng
 tư
 
 


 
Tác
 giả
 của
 Linh
 sơn
 có
 lẽ
 được
 nhiều
 người
 biết
 đến
 nhất
 như
 người
 đoạt
 giải
 Nobel
 
Văn
 học
 năm
 2000
 gây
 nhiều
 tranh
 cãi
 -­‐‑
 lần
 đầu
 tiên
 giải
 thưởng
 được
 trao
 cho
 một
 nhà
 
văn
 Trung
 Quốc.
 Nhưng
 ông
 còn
 là
 một
 họa
 sĩ,
 nhà
 thơ
 và
 nhà
 viết
 kịch
 thành
 công.
 Các
 
tác
  phẩm
  của
  ông
  thường
  đề
  cập
  tới
  phẩm
  cách
  cá
  nhân,
  một
  môtip
  khiến
  thế
  giới
  tôn
 
trọng
 ông
 như
 một
 họa
 sĩ
 và
 cũng
 khiến
 ông
 chịu
 nhiều
 khổ
 sở
 trên
 mảnh
 đất
 lâu
 nay
 ca
 
ngợi
 tính
 tập
 thể.
 
Cao
 Hành
 Kiện
 hướng
 mọi
 khả
 năng
 đa
 dạng
 và
 những
 chủ
 đề
 ưa
 thích
 của
 ông
 vào
 
Bóng/Bóng
 tối,
 một
 bộ
 phim
 mới
 hoàn
 thành.
 
Bóng/Bóng
  tối
  không
  có
  một
  cốt
  truyện
  truyền
  thống
  mà
  lần
  theo
  cuộc
  hành
  trình
 
riêng
 tư
 của
 Cao
 Hành
 Kiện
 đi
 vào
 thế
 giới
 siêu
 hình.
 Người
 xem
 sẽ
 thấy
 ông,
 trong
 trạng
 
thái
 xuất
 thần
 của
 Đạo
 giáo,
 đang
 vẽ
 với
 bút
 sậy
 và
 sơn
 trên
 những
 tấm
 giấy
 to.
 Nhà
 họa
 
sĩ
 đi
 tới
 đi
 lui
 trước
 ống
 kính
 máy
 quay
 phim
 nhưng
 hầu
 như
 không
 nói
 gì
 suốt
 bộ
 phim
 
90
 phút.
 Đó
 là
 sự
 thử
 nghiệm
 về
 các
 kết
 cấu
 thị
 giác,
 đan
 dệt
 những
 cảnh
 đẹp
 như
 mơ
 với
 
những
 thước
 phim
 tài
 liệu,
 hiện
 gần
 rồi
 xa
 thấp
 thoáng
 giữa
 màu
 sắc
 và
 những
 họa
 phẩm
 
đen
 trắng
 nổi
 tiếng
 của
 ông.
 Tháng
 
11-­‐‑2007,
 ông
 tung
 ra
 một
 cuốn
 sách
 có
 cùng
 tựa
 đề
 để
 giúp
 tuyệt
 tác
 của
 ông
 được
 
biết
 đến
 chút
 ít,
 và
 để
 giải
 thích
 về
 bộ
 phim
 bằng
 các
 tiểu
 luận,
 nhiếp
 ảnh
 và
 thơ.
 "Ông
 luôn
 
cảm
 thấy
 đây
 có
 thể
 là
 một
 trong
 những
 công
 trình
 cuối
 cùng
 của
 ông"
 -­‐‑
 Fiona
 Sze
 Lorrain,
 
bạn
 của
 Cao
 Hành
 Kiện
 và
 là
 người
 biên
 tập
 cuốn
 sách,
 cho
 biết.
 
Thật
 vậy,
 một
 cây
 bút
 sậy
 tỉ
 mỉ
 cùng
 với
 đạo
 lý
 đã
 sinh
 ra
 tác
 phẩm
 mới.
 Từ
 năm
 2003
 
-­‐‑
 là
 "Năm
 Cao
 Hành
 Kiện"
 như
 tuyên
 bố
 của
 thành
 phố
 Marseille
 (Pháp),
 nơi
 ông
 là
 công
 
dân
 từ
 năm
 1998
 -­‐‑
 Cao
 Hành
 Kiện,
 67
 tuổi,
 phải
 trải
 qua
 hai
 lần
 mổ
 tim.
 Bệnh
 tật
 đã
 làm
 
giảm
 sút
 đáng
 kể
 việc
 sáng
 tác
 của
 ông
 nhưng
 lại
 thôi
 thúc
 ông
 đến
 với
 công
 việc
 nhỏ,
 tự
 
đầu
 tư
 này.
 Hiện
 nay,
 với
 nguồn
 sinh
 lực
 của
 một
 người
 được
 trao
 một
 cơ
 hội
 khác
 trong
 
đời,
 Cao
 Hành
 Kiện
 khỏe
 mạnh
 hơn
 đang
 lôi
 cuốn
 cái
 nhìn
 của
 công
 chúng
 một
 lần
 nữa.
 
Đầu
 năm
 2007,
 ông
 có
 mặt
 ở
 Đức
 trong
 một
 cuộc
 triển
 lãm
 tranh
 của
 ông.
 Vào
 tháng
 chín
 
ông
 đến
 Mỹ
 dự
 một
 hội
 thảo
 học
 thuật
 về
 tác
 phẩm
 của
 ông.
 
Tháng
 mười
 một
 ông
 đến
 Singapore
 lần
 đầu
 tiên
 trong
 gần
 hai
 tuần
 để
 tặng
 một
 bức
 
tranh
 cho
 viện
 bảo
 tàng.
 Năm
 nay
 Hong
 Kong
 sẽ
 tổ
 chức
 một
 liên
 hoan
 lớn
 để
 vinh
 danh
 
ông;
 Cao
 Hành
 Kiện
 sẽ
 chủ
 tọa
 một
 diễn
 đàn
 tại
 thư
 viện
 công
 cộng,
 ít
 nhất
 có
 một
 phòng
 
tranh
 đang
 chuẩn
 bị
 một
 triển
 lãm,
 các
 vở
 kịch
 của
 ông
 sẽ
 được
 trình
 diễn
 và
 bộ
 phim
 của
 
ông
 sẽ
 được
 chiếu
 tại
 nhà
 nghệ
 thuật
 cho
 nhiều
 người
 xem.
 
Thời
 kỳ
 đầu,
 sự
 tập
 trung
 không
 khoan
 nhượng
 cho
 kỹ
 xảo
 đã
 biến
 ông
 thành
 một
 
trong
 những
 họa
 sĩ
 khiêu
 khích
 nhất
 ở
 Trung
 Hoa.
 Với
 tư
 cách
 một
 trí
 thức,
 ông
 bị
 đưa
 về
 
nông
 thôn
 để
 cải
 tạo
 trong
 thời
 kỳ
 cách
 mạng
 văn
 hóa.
 Khi
 trở
 về,
 ông
 bắt
 đầu
 nổi
 tiếng
 
với
 các
 vở
 kịch
 hiện
 đại,
 thể
 nghiệm
 lấy
 cảm
 hứng
 từ
 Brecht
 và
 Beckett.
 Ông
 bị
 cấm
 đoán
 
sau
  khi
  các
  quan
  chức
  cho
  rằng
  vở
  kịch
  Trạm
  xe
  buýt
  viết
  năm
  1983
  của
  ông
  chỉ
  trích
 
chính
 quyền.
 
Bị
 chẩn
 đoán
 sai
 là
 mắc
 bệnh
 ung
 thư
 phổi
 và
 nghe
 đồn
 rằng
 ông
 sẽ
 bị
 đưa
 vào
 trại
 
cải
 tạo
 lao
 động,
 ông
 bắt
 đầu
 cuộc
 đi
 bộ
 dọc
 theo
 sông
 Dương
 Tử
 gần
 một
 năm;
 chuyến
 đi
 
sau
 đó
 biến
 thành
 Linh
 sơn,
 cuốn
 tiểu
 thuyết
 đưa
 ông
 đến
 giải
 Nobel.
 Năm
 1989,
 ông
 sang
 
Pháp
 định
 cư,
 và
 trong
 những
 năm
 đầu
 sống
 lưu
 vong
 ở
 Paris,
 ông
 kiếm
 sống
 bằng
 cách
 
bán
 các
 bức
 tranh
 của
 mình.
 


  357
 

Các
 họa
 sĩ
 khác
 rời
 Trung
 Quốc
 vào
 thập
 niên
 1980
 đã
 quay
 về.
 Họ
 giữ
 hộ
 chiếu
 Hoa
 
Kỳ
  hay
  châu
  Âu
  nhưng
  về
  sống
  vài
  tháng
  mỗi
  năm
  ở
  Trung
  Quốc,
  nơi
  "các
  ngành
  kinh
 
doanh
 văn
 hóa",
 như
 cách
 mọi
 người
 gọi
 nghệ
 thuật,
 đang
 nở
 rộ.
 Nhưng
 đó
 không
 phải
 là
 
chọn
 lựa
 đối
 với
 Cao
 Hành
 Kiện.
 

Ông
 Gilbert
 Fong
 Chee
 Fun
 ở
 Đại
 học
 Trung
 Quốc
 tại
 Hong
 Kong
 nói
 thêm:
 "Ông
 làm
 
bộ
 phim
 Bóng/Bóng
 tối
 bởi
 vì
 nếu
 bạn
 nói
 lên
 một
 điều
 gì,
 bạn
 tồn
 tại".
 Ngay
 cả
 khi
 bạn
 
nói
 điều
 đó
 chủ
 yếu
 thông
 qua
 những
 hình
 ảnh
 bí
 ẩn.
 


 

MAI
 SƠN
 dịch
 
(Theo
 Newsweek)


  358
 

Cao
 Hành
 Kiện
 không
 đọc
 văn
 học
 Trung
 Quốc
 


 
Tự
  nhận
  mình
  là
  một
  công
  dân
  thế
  giới,
  từ
  khi
  rời
  khỏi
  quê
  hương,
  tiểu
  thuyết
  gia
 
đoạt
 giải
 Nobel
 2000
 vẫn
 đều
 đặn
 viết,
 trước
 hết
 và
 trên
 hết
 là
 cho
 bản
 thân.
 Văn
 chương,
 
với
 ông,
 phải
 vượt
 lên
 khỏi
 biên
 giới
 quốc
 gia
 và
 lãnh
 thổ.
 Dưới
 đây
 là
 những
 chia
 sẻ
 của
 
nhà
 văn
 Cao
 Hành
 Kiện.
 
Sylvia
 Li-­‐‑chun
 Lin
 
-­‐‑
  Trong
  diễn
  từ
  Nobel,
  ông
  trình
  bày
  rất
  rõ
  quan
  điểm
  của
  mình
  về
  vai
  trò
  và
  trách
 
nhiệm
 của
 nhà
 văn.
 Quan
 điểm
 này
 rõ
 ràng
 đã
 dẫn
 đường
 cho
 những
 nỗ
 lực
 sáng
 tạo
 của
 
ông
 trong
 các
 lĩnh
 vực
 nghệ
 thuật
 khác
 như
 hội
 họa
 và
 phim
 ảnh.
 Ông
 có
 thể
 vui
 lòng
 nhắc
 
lại
 một
 lần
 nữa?
 
-­‐‑
 Tôi
 không
 cho
 rằng
 văn
 học
 hoặc
 các
 sáng
 tạo
 nghệ
 thuật
 lại
 cần
 phải
 dính
 líu
 đến
 
chính
 trị.
 Một
 nghệ
 sĩ
 cần
 phải
 đứng
 cao
 hơn
 những
 ràng
 buộc
 chính
 trị
 và
 sự
 cám
 dỗ
 của
 
thị
 trường
 để
 đạt
 được
 tự
 do
 và
 độc
 lập
 trong
 tư
 tưởng.
 Nhà
 văn
 không
 phải
 là
 chiến
 binh,
 
nhiệm
 vụ
 của
 văn
 học
 không
 phải
 là
 phê
 phán
 hay
 cải
 tạo
 xã
 hội.
 Đồng
 ý
 là
 mỗi
 nhà
 văn
 
đều
 có
 quan
 điểm
 chính
 trị
 riêng,
 nhưng
 quan
 điểm
 của
 họ
 không
 nhất
 thiết
 phải
 tuyên
 
bố
 trong
 tác
 phẩm.
 Tôi
 tin
 rằng,
 các
 nhà
 văn
 chỉ
 cần
 thành
 thực
 với
 chính
 mình
 khi
 viết
 về
 
với
 những
 vấn
 đề
 cá
 nhân
 nhỏ
 nhoi
 và
 mong
 manh.
 Mỗi
 con
 người
 thường
 phải
 đối
 diện
 
với
 rất
 nhiều
 sức
 ép
 trong
 xã
 hội.
 Họ
 sẽ
 bị
 dìm
 trong
 đám
 đông
 hỗn
 tạp
 hoặc
 sẽ
 chế
 ngự
 
được
 sự
 lấn
 át
 của
 các
 thế
 lực.
 Thật
 là
 một
 thử
 thách
 dễ
 khiến
 người
 ta
 nản
 chí
 khi
 phải
 
thể
 hiện
 lập
 trường
 của
 mình
 trong
 những
 hoàn
 cảnh
 như
 vậy.
 Mỗi
 cá
 nhân
 khẳng
 định
 
sự
 tồn
 tại
 của
 mình
 qua
 những
 thử
 thách
 từ
 môi
 trường
 sống.
 Nhìn
 từ
 góc
 độ
 này,
 có
 thể
 
thấy,
 văn
 học
 không
 phải
 là
 vũ
 khí
 để
 phê
 phán
 mà
 là
 tấm
 vé
 chứng
 thực
 sự
 tồn
 tại.
 Mỗi
 
nhà
  văn
  là
  một
  chứng
  nhân
  cho
  thời
  đại
  anh
  ta
  sống
  và
  văn
  học
  trở
  thành
  bằng
  chứng
 
mạnh
 mẽ,
 sống
 động
 cho
 sự
 tồn
 tại
 của
 loài
 người.
 Văn
 học
 thật
 hơn
 lịch
 sử
 -­‐‑
 thứ
 được
 
viết
 ra
 dưới
 ảnh
 hưởng
 của
 quyền
 lực
 chính
 trị.
 

 -­‐‑
 Ông
 từng
 rất
 tự
 hào
 khi
 phải
 rút
 bộ
 phim
 "Silhouette,
 sinon
 l'ombre"
 của
 mình
 khỏi
 
Liên
 hoan
 phim
 Cannes
 vì
 Ban
 giám
 khảo
 không
 biết
 xếp
 nó
 vào
 hạng
 mục
 nào.
 Tại
 sao
 họ
 
lại
 gặp
 phải
 khó
 khăn
 khi
 phân
 loại
 phim
 của
 ông
 như
 thế?
 
-­‐‑
  Tôi
  rất
  thích
  làm
  phim.
  Cuối
  cùng,
  tôi
  cũng
  đã
  làm
  được
  một
  bộ
  phim.
  Nó
  không
 
được
  thị
  trường
  điện
  ảnh
  hiện
  nay
  chấp
  nhận.
  Nhưng
  đó
  chính
  xác
  là
  loại
  phim
  mà
  tôi
 
muốn
 sản
 xuất.
 Nó
 không
 phải
 là
 phim
 điện
 ảnh
 cũng
 không
 phải
 phim
 tài
 liệu.
 Bạn
 có
 thể
 
gọi
 nó
 là
 một
 bài
 thơ
 điện
 ảnh
 -­‐‑
 bài
 thơ
 được
 viết
 bằng
 kỹ
 thuật
 làm
 phim.
 Phim
 là
 nghệ
 
thuật
 sử
 dụng
 hình
 ảnh
 với
 ngôn
 ngữ
 và
 âm
 thanh
 đi
 kèm
 nhằm
 giải
 thích
 hoặc
 làm
 nổi
 
bật
 hình
 ảnh.
 Trong
 phim
 của
 tôi,
 tôi
 xử
 lý
 hình
 ảnh,
 ngôn
 ngữ
 và
 âm
 thanh
 như
 3
 thành
 
tố
 riêng
 biệt,
 có
 thể
 tồn
 tại
 độc
 lập
 với
 nhau.
 Mỗi
 thành
 tố
 có
 lớp
 từ
 vựng
 riêng.
 Sự
 tương
 
phản
 và
 so
 sánh
 được
 xây
 dựng
 trên
 quan
 điểm
 nền
 tảng
 đó,
 như
 vậy,
 lối
 trần
 thuật
 truyền
 
thống
 hoàn
 toàn
 bị
 phá
 vỡ.
 Các
 nhà
 tổ
 chức
 Liên
 hoan
 phim
 Cannes
 cho
 rằng
 nó
 quá
 mới/
 
lập
 dị/
 lạ.
 Nhưng
 tôi
 không
 nghĩ
 thế.
 Tôi
 vẫn
 tiếp
 tục
 cách
 làm
 này
 trong
 bộ
 phim
 sắp
 tới.
 
Tôi
 sẽ
 còn
 mở
 rộng
 và
 phát
 triển
 hơn
 hình
 thức
 này.
 À,
 bộ
 phim
 sẽ
 được
 công
 chiếu
 tại
 
Liên
  hoan
  nghệ
  thuật
  Singapore
  2008
  (22/5-­‐‑22/6),
  ở
  đó,
  người
  ta
  sẽ
  nghĩ
  ra
  một
  hạng
 
mục
 thích
 hợp
 cho
 nó.
 
-­‐‑
 Hiện
 tại,
 ông
 dành
 phần
 lớn
 thời
 gian
 của
 mình
 cho
 hội
 họa,
 làm
 phim
 và
 viết
 kịch.
 
Ông
  có
  định
  viết
  thêm
  tiểu
  thuyết
  nào
  trong
  tương
  lai
  gần?
  Từ
  sau
  "
  Linh
  Sơn"
  và
  "Kinh
 
thánh
 cho
 một
 người",
 ông
 chỉ
 viết
 được
 một
 số
 truyện
 ngắn
 -­‐‑
 gần
 đây
 được
 xuất
 bản
 bằng
 
tiếng
 Anh
 trong
 tuyển
 tập
 "Buying
 a
 Fishing
 rod
 for
 my
 grandfather"
 (Mua
 một
 cần
 câu
 cho
 


  359
 

ông
 tôi).
 Nếu
 viết
 tiểu
 thuyết,
 ông
 sẽ
 viết
 bằng
 tiếng
 Trung
 hay
 tiếng
 Pháp?
 Tôi
 nhớ
 Milan
 
Kundera
 từng
 nói,
 dù
 viết
 tiểu
 luận,
 thậm
 chí
 là
 cả
 kịch
 bằng
 tiếng
 Pháp,
 nhưng
 ông
 chỉ
 viết
 
được
 tiểu
 thuyết
 bằng
 tiếng
 Czech.
 Tất
 nhiên,
 chúng
 ta
 đều
 biết
 là
 sau
 đó
 ông
 đã
 thay
 đổi
 
quan
 điểm
 và
 bắt
 đầu
 sáng
 tác
 tiểu
 thuyết
 bằng
 tiếng
 Pháp.
 Phải
 chăng,
 so
 với
 các
 thể
 loại
 
khác,
 tiểu
 thuyết
 có
 những
 đòi
 hỏi
 riêng
 trong
 việc
 nó
 được
 sáng
 tác
 bằng
 ngôn
 ngữ
 mẹ
 đẻ
 
hay
 bằng
 ngoại
 ngữ.
 Ý
 kiến
 của
 ông
 thế
 nào?
 

-­‐‑
 Tôi
 đã
 lên
 kế
 hoạch
 viết
 cuốn
 tiểu
 thuyết
 mới
 nhưng
 rồi
 đành
 phải
 bỏ
 vì
 lý
 do
 sức
 
khỏe.
 Viết
 tiểu
 thuyết
 rất
 mất
 sức,
 một
 phần
 vì
 tiếng
 Pháp
 không
 phải
 là
 ngôn
 ngữ
 mẹ
 đẻ
 
của
 tôi.
 Khi
 làm
 thơ
 hay
 viết
 kịch,
 tôi
 có
 thể
 dành
 nhiều
 thời
 gian
 để
 tìm
 ra
 một
 từ
 chính
 
xác,
 vì
 hai
 thể
 loại
 này
 có
 dung
 lượng
 không
 quá
 dài.
 Nhưng
 viết
 tiểu
 thuyết
 mà
 cũng
 làm
 
như
 thế
 thì
 rất
 mất
 thời
 gian.
 Bên
 cạnh
 đó,
 tôi
 là
 người
 đặc
 biệt
 thận
 trọng
 khi
 sử
 dụng
 từ
 
ngữ.
 Tiểu
 thuyết,
 với
 tôi
 không
 đơn
 giản
 chỉ
 là
 kể
 một
 câu
 chuyện.
 Tôi
 không
 còn
 trẻ
 nữa
 
và
 tôi
 cảm
 thấy
 việc
 mất
 thời
 gian
 chọn
 từ,
 lựa
 chữ
 chính
 xác
 để
 viết
 tiểu
 thuyết
 như
 cách
 
tôi
 đã
 làm
 với
 kịch
 hay
 thơ
 là
 một
 đòi
 hỏi
 quá
 lớn.
 

-­‐‑
 Sau
 buổi
 đọc
 vở
 kịch
 mới
 nhất
 của
 ông
 "Balade
 Nocturne"
 (viết
 bằng
 tiếng
 Pháp)
 tại
 
Đại
  học
  Notre
  Dame,
  ông
  đã
  được
  hỏi
  rằng:
  có
  sự
  khác
  biệt
  nào
  khi
  ông
  viết
  vở
  kịch
  này
 
bằng
 tiếng
 Trung
 và
 tiếng
 Pháp.
 Ông
 đã
 trả
 lời
 như
 thế
 nào?
 

-­‐‑
 Balade
 Nocturne
 là
 vở
 kịch
 thứ
 năm
 tôi
 viết
 bằng
 tiếng
 Pháp.
 Tôi
 thường
 viết
 thêm
 
một
 bản
 tiếng
 Trung
 sau
 khi
 có
 bản
 tiếng
 Pháp
 nhưng
 tôi
 không
 có
 thời
 gian
 giới
 thiệu
 nó
 
trong
 chuyến
 thăm
 Đại
 học
 Notre
 Dame.
 Tiếng
 Trung
 và
 tiếng
 Pháp,
 chắc
 chắn
 là
 hai
 ngôn
 
ngữ
 hoàn
 toàn
 khác
 nhau,
 đòi
 hỏi
 quá
 trình
 tư
 duy
 khác
 nhau.
 Dịch
 thuật,
 đặc
 biệt
 dịch
 
văn
 học
 là
 công
 việc
 vô
 cùng
 khó
 khăn.
 Quả
 là
 một
 thách
 thức
 lớn
 khi
 dịch
 một
 tác
 phẩm
 
từ
 ngôn
 ngữ
 này
 sang
 ngôn
 ngữ
 khác
 một
 cách
 chính
 xác,
 trung
 thực
 và
 sáng
 tạo.
 Với
 hai
 
phiên
  bản
  của
  vở
  kịch
  này,
  tôi
  không
  chỉ
  làm
  cái
  việc
  dịch
  thuần
  túy,
  đặc
  biệt
  là
  khi
  tôi
 
không
 tìm
 thấy
 trong
 tiếng
 Trung
 những
 cách
 diễn
 đạt
 tương
 đương.
 Thay
 vào
 đó,
 tôi
 viết
 
lại
 thành
 một
 vở
 kịch
 tiếng
 Trung.
 Vì
 thế,
 bản
 tiếng
 Trung
 không
 chỉ
 là
 là
 một
 bản
 dịch
 
đơn
 thuần.
 

-­‐‑
 Có
 thể
 đúng
 có
 thể
 sai
 nhưng
 phần
 lớn
 người
 Mỹ
 -­‐‑
 những
 người
 biết
 tác
 phẩm
 của
 
ông
 -­‐‑
 vẫn
 coi
 ông
 là
 một
 tiểu
 thuyết
 gia
 Trung
 Quốc,
 chứ
 không
 phải
 là
 nhà
 viết
 kịch
 Pháp.
 
Điều
 chắc
 chắn
 đúng,
 theo
 tôi,
 là
 ông
 sinh
 ra
 ở
 Trung
 Quốc,
 lớn
 lên
 ở
 Trung
 Quốc,
 viết
 bằng
 
tiếng
 Trung
 Quốc,
 nên
 hẳn
 nhiên,
 ông
 là
 nhà
 văn
 Trung
 Quốc.
 Dường
 như,
 quốc
 tịch
 đóng
 
vai
 trò
 ngày
 càng
 quan
 trọng
 trong
 thời
 đại
 toàn
 cầu
 hóa.
 Ông
 nghĩ
 sao
 về
 vấn
 đề
 này
 và
 
ông
 thích
 được
 nhìn
 nhận
 như
 thế
 nào?
 

-­‐‑
 Quốc
 tịch
 chẳng
 có
 ý
 nghĩa
 gì
 cả.
 Với
 nhà
 văn,
 tác
 phẩm
 là
 thứ
 quan
 trọng
 nhất
 mà
 
độc
 giả
 quan
 tâm.
 Tôi
 coi
 mình
 là
 một
 công
 dân
 thế
 giới.
 Từ
 khi
 rời
 khỏi
 Trung
 Quốc,
 tôi
 
vẫn
 luôn
 luôn
 viết,
 đầu
 tiên
 và
 trên
 hết
 là
 cho
 bản
 thân
 mình.
 Độc
 giả
 của
 tôi
 cũng
 không
 
bị
 giới
 hạn
 bởi
 biên
 giới
 lãnh
 thổ.
 Tôi
 hài
 lòng
 vì
 nhận
 được
 phản
 hồi
 của
 độc
 giả
 từ
 nhiều
 
quốc
 gia
 khác
 nhau.
 Tôi
 coi
 đó
 là
 sự
 chứng
 thực
 cho
 thành
 tựu
 sáng
 tạo
 của
 mình.
 

-­‐‑
 Ông
 có
 thường
 đọc
 tiểu
 thuyết
 của
 các
 nhà
 văn
 đương
 đại
 Trung
 Quốc
 không?
 Ông
 có
 
quan
 tâm
 tới
 các
 hoạt
 động
 văn
 học
 diễn
 ra
 tại
 Trung
 Quốc,
 Hong
 Kong,
 Đài
 Loan?
 

-­‐‑
 Tôi
 không
 đọc
 bất
 cứ
 tác
 phẩm
 đương
 đại
 nào
 của
 Trung
 Quốc
 suốt
 hàng
 chục
 năm
 
nay,
 từ
 khi
 tôi
 không
 còn
 mối
 liên
 hệ
 nào
 với
 Trung
 Quốc
 đại
 lục
 -­‐‑
 nơi
 tác
 phẩm
 của
 tôi
 
vẫn
 bị
 cấm
 xuất
 bản.
 Tôi
 biết
 nhiều
 nhà
 văn
 nhà
 thơ
 Đài
 Loan
 hơn
 và
 có
 kết
 bạn
 với
 một
 
vài
 trong
 số
 họ.
 Nên
 tôi
 có
 đọc
 thơ
 đương
 đại
 Đài
 Loan.
 Tôi
 cũng
 có
 biết
 một
 số
 người
 làm
 
trong
 lĩnh
 vực
 sân
 khấu
 ở
 Hong
 Kong.
 Một
 cách
 chủ
 quan,
 tôi
 cho
 rằng,
 thơ
 ca
 đương
 đại
 
Đài
 Loan
 và
 kịch
 Hong
 Kong
 rất
 đáng
 được
 chúng
 ta
 quan
 tâm.
 Tôi
 cũng
 không
 thường
 
xuyên
 đọc
 các
 tiểu
 thuyết
 mới
 của
 Pháp
 vì
 tôi
 phải
 dành
 phần
 lớn
 thời
 gian
 cho
 tác
 phẩm
 
và
  các
  công
  việc
  khác
  của
  mình.
  Tôi
  không
  có
  nhiều
  thời
  gian
  để
  đọc.
  Khi
  đọc,
  tôi
  dành
 
nhiều
 ưu
 tiên
 cho
 loại
 sách
 nghiên
 cứu
 và
 triết
 học.
 


  360
 

-­‐‑
 Hiện
 tại,
 ông
 đang
 làm
 gì?
 
-­‐‑
 Tôi
 đang
 làm
 một
 tuyển
 tập
 tiểu
 luận
 về
 tiểu
 thuyết,
 kịch
 và
 phim
 của
 mình.
 Công
 
trình
 này
 phải
 đến
 cuối
 năm
 mới
 xong.
 

 

Sylvia
 Li-­‐‑chun
 Lin
 thực
 hiện

THANH
 HUYỀN
 dịch


(Nguồn:
 World
 Literatura
 Today)
 

 


 
Cao
 Hành
 Kiện
 nhận
 giải
 Nobel
 năm
 2000.
 
 


  361
 

***

 

Tiểu
 thuyết
 

LINH
 SƠN
 

Tác
 giả
 
CAO
 HÀNH
 KIỆN
 


 
*
 *
 *
 


 
Người
 dịch
 
Trần
 Đĩnh
 


 
Biên
 tập
 
Lê
 Thanh
 Minh
 
Trình
 bày,
 bìa,
 tạo
 Ebook
 
matthoigian2001@
 


 
*
 *
 *
 


 
Copyright
 ©
 Rạng
 Đông
 giữ
 Bản
 quyền
 


 

 

 


 


  362
 

*
 *
 *
 

 

tiểu
 thuyết
 

L
 I
 N
 H
 S
 Ơ
 N
 

Tác
 giả
 
Cao
 Hành
 Kiện
 

*
 *
 *
 

 

Biên
 tập,
 
Hiệu
 đính
 
Lê
 Thanh
 Minh
 
Trình
 bày,
 bìa,
 tạo
 Ebook
 
matthoigian2001@
 


 
*
 *
 *
 


 
Copyright
 ©
 Rạng
 Đông
 giữ
 Bản
 quyền
 


 

 


 


 

 


  363