การเตรียมตัว ม ต้น

การเตรียมความพร้อมเพอ่ื วยั สงู อายุท่มี ีคุณภาพ

การเปล่ยี นแปลงทางรา่ งกายและจติ ใจของวัยสูงอายุ

ระบบประสาทและประสาทสัมผสั ความคิดชา้ ลง

ความสามารถในการจาลดลง ประสิทธิภาพการทางาน

จาอะไรไม่คอ่ ยได้ ของสมองและประสาทอัตโนมตั ิลดลง

เซลล์สมองและเซลลป์ ระสาท การรบั รสของล้ินเสยี ไป เนือ่ งจาก
มจี านวนลดลงเร่อื ย ๆ ตอ่ มรับรสมีจานวนลดลง

ความจาเสอ่ื ม โดยเฉพาะ ความไวตอ่ ความร้สู ึกตอบสนอง
เรื่องราวใหม่ๆ ตอ่ ปฏกิ ริ ิยาตา่ งๆลดลง

การดมกลน่ิ ไมด่ ี เพราะมกี าร การดแู ลตามการเปลีย่ นแปลง
เสื่อมของเยือ่ บุโพรงจมูก

การเคล่ือนไหวและความคดิ เช่ืองชา้ ผสู้ ูงอายจุ ะเส่ียงตอ่ การเกดิ
อบุ ัติเหตุ ควรดูแลจดั
สิง่ แวดล้อมท่ีอยอู่ าศัย

บางครงั้ อวยั วะทเี่ ก่ยี วขอ้ งกับการ การป้องกนั การล่ืนลม้
เคล่ือนไหวอาจทางานไม่สมั พันธก์ นั การปอ้ งกนั อาการหนา้ มดื

ขนาดสมองลดลง มนี า้ หล่อเลยี้ งสมองเพิม่ ข้นึ

การเตรียมความพร้อมเพ่ือวยั สูงอายทุ ีม่ คี ณุ ภาพ

การเปลี่ยนแปลงทางรา่ งกายและจิตใจของวัยสงู อายุ
ระบบกล้ามเนอ้ื และกระดูก ความยาวของกระดกู สันหลังลดลง

กลา้ มเน้อื อ่อนแรงลง ฮอร์โมนเอสโตรเจนลดลงหลงั
เรย่ี วแรงลดลง หมดประจาเดือน

อัตราการเส่ือมของกระดกู กระดกู พรนุ ผ้หู ญงิ มีความเส่ียงมากกวา่ ผู้ชาย
จะมากกว่าอัตราการสรา้ ง โดยมกั จะเกิดหลงั จากหมดประจาเดอื น

แคลเซยี มมกี ารสลายออก มวลของกล้ามเนอ้ื ลดลง
จากกระดูกมากข้นึ กระดูก ทาใหก้ ารเคล่ือนไหวในลกั ษณะตา่ งๆ ช้าลง

จงึ เปราะและหกั ง่าย การดแู ลตามการเปลี่ยนแปลง

จานวนและขนาดเส้นใยกลา้ มเนื้อ การรบั ประทานอาหารทม่ี ี
ลดลง มเี น้ือเยือ่ พงั ผดื ไขมนั และ แคลเซียมสงู

คอลลาเจนเขา้ แทนท่ีมากข้นึ ออกกาลังกายในสถานที่ทม่ี ี
แสงแดดออ่ น ๆ อย่าง
ขอ้ อักเสบและตดิ เชือ้ ได้ง่าย สม่าเสมอ
โดยเฉพาะบริเวณขอ้ เข่า ข้อ
สะโพก และข้อกระดูกสนั หลงั งดการด่มื สุราและสบู บุหรี่

การเตรยี มความพร้อมเพื่อวยั สงู อายทุ ี่มคี ณุ ภาพ

การเปลยี่ นแปลงทางร่างกายและจิตใจของวยั สงู อายุ
ระบบการไหลเวยี นเลอื ด

หัวใจ

มอี าการเหนอื่ ยง่าย เนอื่ งจากการบีบตัวของหวั ใจลดลง
โอกาสทจ่ี ะเกดิ หลอดเลอื ดหวั ใจตบี ไดง้ ่าย
ประสิทธิภาพการทางานของหวั ใจลดลง

อัตราการเต้นของหวั ใจทเ่ี รว็ ขึน้ เกดิ ภาวะหัวใจวายได้งา่ ย

มีการเปลย่ี นแปลงของผนังหวั ใจหอ้ งล่างซา้ ย
ทาให้การปิดเปดิ ของลน้ิ หัวใจไม่ดี
เกิดภาวะล้ินหวั ใจร่วั และตบี ได้

การเตรียมความพรอ้ มเพอ่ื วัยสงู อายุทีม่ ีคุณภาพ

การเปลย่ี นแปลงทางร่างกายและจิตใจของวยั สงู อายุ

ระบบการไหลเวียนเลอื ด หลอดเลือด

ผนงั หลอดเลอื ดมคี วามยดื หย่นุ นอ้ ยลง จานวนเม็ดเลอื ดแดงและ
เพราะมเี ส้นใยคอลลาเจนมากข้ึน ทาใหเ้ กิด ระดับฮีโมโกลบนิ ลดลง
ภาวะหลอดเลือดแดงแขง็ ตัว มีโอกาสเกิด ผู้สงู อายมุ โี อกาสเกดิ ภาวะ
โลหิตจางได้งา่ ยขึน้
การอุดตันของหลอดเลือดไดง้ า่ ย ทาให้
เลือดไปเลย้ี งอวัยวะตา่ งๆ ลดลง ซง่ึ จะพบ

มากบริเวณสมอง หวั ใจ และไต

ระบบภมู ิคมุ้ กนั ของรา่ งกาย การดแู ลตามการเปลีย่ นแปลง
ทางานลดลง ทาใหเ้ กิดการ
ตดิ เช้ือไดง้ ่าย เนอ่ื งจาก พักผอ่ นอย่างเพยี งพอ
ประสทิ ธภิ าพการทางานของ การออกกาลังกายสม่าเสมอ
แอนตบิ อดลี้ ดลง หลีกเล่ยี งความเครยี ดต่าง ๆ

งดอาหารประเภททม่ี ไี ขมนั สูง

ตรวจสขุ ภาพประจาปีเสมอ งดการด่มื สรุ าและสูบบุหร่ี

การเตรียมความพรอ้ มเพอ่ื วัยสูงอายทุ ่มี ีคณุ ภาพ

การเปลย่ี นแปลงทางรา่ งกายและจิตใจของวัยสงู อายุ
ระบบทางเดนิ หายใจ

ความจขุ องปอดลดลง
ทาให้เหนือ่ ยหอบได้งา่ ย

ความยืดหยนุ่ ของเน้อื ปอดลดลง
เพราะมเี ส้นใยอสี าลตนิ ลดลง

ความแขง็ แรงกาลังการหดตวั ของ
กลา้ มเนื้อทช่ี ว่ ยในการหายใจลดลง

เยอื่ หุ้มปอดแหง้ และทึบ กล้ามเนอ้ื หายใจทางานลดลง
การเปลี่ยนแปลงของกระดูกสนั หลังและกระดกู ซโี่ ครงตามวัย

จะทาใหท้ รวงอกมีลักษณะผดิ รูป

รปู ร่างของทรวงอกเปลย่ี นเป็นรปู ถงั มากข้ึน

ผนังทรวงอกแข็งขึ้น

การเคลอ่ื นไหวของกระดูกซี่โครงลดลง
เพราะมีแคลเซยี มมาเกาะทีก่ ระดกู อ่อนชายโครงมากขึ้น

การเตรยี มความพรอ้ มเพือ่ วยั สูงอายุท่มี ีคุณภาพ

การเปลยี่ นแปลงทางรา่ งกายและจิตใจของวยั สูงอายุ
ระบบทางเดินหายใจ

ทางเดินหายใจ มีการแขง็ ตวั ของผนังทรวงอก และการทางาน
ของกลา้ มเน้ือท่ใี ช้ในการหายใจออกลดลง ทาใหก้ ารกาจดั สงิ่
แปลกปลอมภายในทางเดนิ หายใจไม่ดี จึงเกดิ การตดิ เช้อื ใน
ระบบทางเดินหายใจได้ง่าย ทาใหเ้ กิดการสาลกั และเกิดโรค
ปอดบวมไดง้ า่ ยข้ึน

การดแู ลตามการเปล่ียนแปลง

คือ ผู้สงู อายุจะเสยี่ งต่อการตดิ เช้อื ในทางเดินหายใจและการสาลกั
จึงแนะนาให้

รับประทานอาหารช้าๆ เพ่ือปอ้ งกนั การสาลกั

การหลีกเล่ียงการอย่ใู นท่ที ่มี มี ลภาวะ
อากาศถ่ายเทไม่สะดวก

การไอขับเสมหะอยา่ งถูกวธิ ี

งดการสบู บุหรี่

การเตรียมความพร้อมเพอ่ื วยั สงู อายุที่มคี ุณภาพ

การเปลย่ี นแปลงทางรา่ งกายและจิตใจของวยั สงู อายุ

ระบบทางเดนิ อาหาร

เนือ่ งจากฟันรว่ ง และหลุด ทาให้
การเคยี้ วอาหารลาบากข้ึน เคยี้ วไม่
ละเอยี ด ทาให้มีอาการท้องผกู
อีกท้ังกระเพาะอาหารมีการหลั่ง
น้ายอ่ ยนอ้ ยลง ทาใหก้ ารดูดซมึ
สารอาหารลดลงตามไปด้วย
ทาให้ขาดสารอาหาร

การดูแลตามการเปลยี่ นแปลง

ควรให้ผูส้ งู อายกุ นิ อาหารทอ่ี ่อนนุม่ เคย้ี วง่าย

ดดั แปลงเมนอู าหารใหเ้ คีย้ วงา่ ยขึ้น ลองเปลีย่ นให้กินอาหารม้ือ
เลก็ ๆ แบง่ เป็น 4-5 ม้อื
ในแตล่ ะมอ้ื ควรมอี าหารประเภทนา้ เชน่ ตอ่ วนั แทนอาหารจาน
นา้ ซุป น้าแกงตา่ ง ๆ เพอื่ ช่วยหล่อลืน่
หลอดอาหาร กลืนอาหารได้ง่ายขึน้ ใหญห่ รอื ม้ือใหญ่ ๆ

ปรงุ อาหารดว้ ยรสเปรย้ี วออ่ น ๆ ซ่ึงจะช่วย อย่าปล่อยใหผ้ ้สู งู อายุ
กระตนุ้ นา้ ลายและความอยากอาหารได้ กินข้าวคนเดียว

การเตรียมความพร้อมเพ่อื วัยสงู อายุที่มีคณุ ภาพ

การเปล่ียนแปลงทางร่างกายและจิตใจของวยั สูงอายุ
ระบบขับถา่ ย

การปสั สาวะ ความจุกระเพาะปัสสาวะลดลงทาให้ปัสสาวะบ่อยขึ้น
ในเพศชายมีตอ่ มลูกหมากโตข้นึ ทาให้ปสั สาวะขัด ต้องเบง่ นาน

การเตรยี มความพรอ้ มเพ่อื วัยสูงอายุท่มี คี ุณภาพ

การเปลีย่ นแปลงทางจิตใจของวัยสูงอายุ

การปลดเกษยี ณหรอื การออกจากงาน

การปลดเกษียณหรือการออกจากงานเป็นเร่ืองท่ีสาคัญ
เพราะการทางานทาให้บุคคลมีความม่ันคง และมีศักดิ์ศรีใน
ตนเองที่สามารถพ่งึ ตนเองได้ ถ้าการปลดเกษยี ณหรือการออกจาก
งาน เป็นการเปล่ียนแปลงท่ีเกิดขึ้นแบบค่อยเป็นค่อยไป โดยการ
ท่ีผู้สูงอายุค่อย ๆ ถอยตัวเองออกจากงานและเป็นไปด้วยความ
สมัครใจ จะมีผลต่อการเปลี่ยนแปลงทางด้านจิตสังคมไม่มากนัก
แต่ในทางตรงกันข้ามหากเกิดข้ึนแบบทันทีทันใดหรือเกิดตาม
กาหนดอายุ ซึ่งบุคคลยังไม่ต้องการให้เกิดขึ้น จะเป็นการ
เปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ของชีวิตทาให้บุคคลปรับตัวไม่ทันและเกิด
ความรู้สึกสูญเสียได้ การเปลี่ยนแปลงทางอารมณ์ หงุดหงิดง่าย
นอนไมห่ ลับ เอาแตใ่ จ จูจ้ ขี้ ีบ้ น่ และมกั ขน้ี อ้ ยใจ

การเตรยี มความพร้อมเพือ่ วยั สงู อายทุ มี่ ีคุณภาพ

การเปล่ียนแปลงทางจติ ใจของวัยสงู อายุ
การปลดเกษียณหรือการออกจากงาน

สูญเสียสถานภาพและบทบาททางสังคมจากท่ีเคยเป็นบุคคลที่
มีบทบาทและตาแหน่งต่าง ๆ มากมาย เป็นผู้นา มีคนเคารพนับถือใน
สังคม เปล่ียนเป็นเพียงสมาชิกคนหน่ึงของสังคม มีบทบาทลดลงทาให้
สญู เสยี ความมัน่ คงของชีวิตและรสู้ ึกวา่ ตนเองหมดความสาคัญในสังคม

สูญเสียสภาวะทางการเงินท่ีดี
เน่ืองจากขาดรายได้หรือรายได้ลดลง
หลังปลดเกษียณ หรือออกจากงานแต่
ค่าครองชีพกลับสูงขึ้นเร่ือย ๆ อาจทา
ใหผ้ สู้ ูงอายมุ ปี ญั หาในการดารงชีพ

การสญู เสยี ดงั กล่าวอาจกอ่ ใหเ้ กิด
ปัญหาและความทกุ ขใ์ จให้แกผ่ สู้ งู อายุ
ได้อยา่ งมากโดยเฉพาะในรายท่ีไม่
ยอมรบั และไม่สามารถปรับตัวให้เขา้
กับสภาวะการเปล่ียนแปลงหลังปลด
เกษยี ณ หรอื ออกจากงานได้

การเตรียมความพรอ้ มเพ่ือวยั สูงอายทุ ่มี ีคุณภาพ

การเปลยี่ นแปลงของสงั คมครอบครวั

ความวติ กกงั วล กลัวถกู ทอดทงิ้ คิดมากเรื่องในอดตี กงั วลเร่อื ง
สขุ ภาพรา่ งกายท่ีถดถอยลงไม่เหมอื นเดมิ ในปจั จบุ นั สังคมครอบครัว
เปลี่ยนแปลงจากครอบครวั ขยายกลายเป็นครอบครวั เด่ยี วมากขนึ้ เมอ่ื ลูกโต
ขึ้นเปน็ หนุ่มสาวจะแตง่ งานแยกครอบครวั ออกไปหรอื ไปประกอบอาชีพใน
ต่างถน่ิ ทาใหผ้ สู้ ูงอายุต้องอย่กู นั ตามลาพงั ถกู ทอดทงิ้ และขาดทพี่ ่ึง
โดยเฉพาะในรายทีฐ่ านะทางเศรษฐกิจไมด่ ี ปญั หาของผู้สูงอายุจะมมี ากข้ึน
นอกจากนั้นการตายจากไปของคคู่ รองจะทาใหผ้ ูส้ ูงอายุท่ียังมชี ีวิตต้อง
ประสบกับความเหงาคอ่ นข้างรนุ แรง รวมทงั้ อาจทาให้ขาดรายได้
(ในผู้หญิง) หรือขาดคนปรนนิบตั ิ (ในผชู้ าย) ประกอบกับผูส้ ูงอายสุ ่วน
ใหญ่มกั มีความผกู พันกบั สิ่งแวดลอ้ มที่อยู่อาศยั และสงั คมชุมชนที่เคยชิน
ไมอ่ ยากเปล่ยี นแปลงหรือลดบทบาทของตนเองจากหัวหนา้ ครอบครวั ไปเปน็
สมาชิกของครอบครวั จงึ ไม่อยากจากบา้ นไปอยู่รวมกบั ครอบครวั ของ
ลกู หลาน ซึ่งอาจเกิดปญั หาการไมใ่ ห้เกยี รติกนั ขาดความเคารพนับถอื
ขาดความสนใจและเกอื้ กูลตอ่ กนั ดังนั้นผสู้ งู อายจุ งึ จาเปน็ ต้องพึ่งพาตนเอง
มากขน้ึ ในรายท่ไี ม่สามารถทาได้และจาเปน็ ต้องพ่ึงพาผอู้ ่ืนอาจทาใหเ้ กิด
ความกดดันทางดา้ นจติ ใจ

การเตรยี มความพร้อมเพอื่ วยั สงู อายทุ มี่ คี ุณภาพ

การเปลีย่ นแปลงทางเศรษฐกจิ และสังคม

สังคมไทยมีการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วจากสงั คมเกษตรกรรม
เปลี่ยนเปน็ สังคมอุตสาหกรรม ความเจรญิ กา้ วหน้ามมี ากขึ้น ลกู หลานเรมิ่ มี
เจตคตติ อ่ ผสู้ ูงอายเุ ปลีย่ นไป ผูส้ ูงอายมุ ีคุณค่าลดลง เพราะไมต่ อ้ งพึ่งพา
การถ่ายทอดความรู้ อาชีพ และประสบการณ์เหมือนในอดีต ผู้สงู อายมุ ี
ประโยชนเ์ พียงเปน็ คนเฝ้าบ้าน ช่วยดแู ลลกู หลาน การเคารพนบั ถือ และ
การกตญั ญูรคู้ ณุ มีน้อยลง มโนทศั น์ของคนส่วนใหญใ่ นสังคมเปลยี่ นแปลง
ยดึ ถือดา้ นวตั ถุนิยม คือเศรษฐกิจเปน็ สาคัญ วดั คุณคา่ ของคน โดยอาศยั
ความสามารถในการทางานหาเงิน ดงั นน้ั ผสู้ ูงอายุจึงถูกมองวา่ ขาดคุณคา่
ขาดความสามารถ ทาใหผ้ ู้สงู อายแุ ยกตัวเองออกจากสังคม และอาจมี
บคุ ลิกภาพเปลี่ยนแปลงไป คอื มอี ารมณ์ออ่ นไหวง่าย ใจนอ้ ย มีความรสู้ ึก
ไมม่ ั่นคงปลอดภัย คิดถงึ แต่ตนเอง มคี วามวิตกกงั วลสงู โกรธงา่ ย
การเปลย่ี นแปลงเหล่านีอ้ าจมากน้อยแตกตา่ งกนั ขน้ึ กับสภาวะเหตกุ ารณ์
ส่งิ แวดลอ้ ม และภาวะวกิ ฤตซ่งึ แตล่ ะคนกาลงั เผชิญอยู่ ความสามารถในการ
เผชิญกับปญั หา ความรสู้ กึ มีคณุ ค่ามศี ักดศ์ิ รีของตนเอง ปรัชญาในการ
ดาเนินชีวิต ความเช่อื ความหวัง และความร้สู ึกมน่ั คงปลอดภัยในสงั คม

ในรายทม่ี แี รงกดดนั มาก ๆ และไม่สามารถปรบั ตัวได้ บคุ ลกิ ภาพ
จะเสยี มากข้นึ กลายเปน็ ภาระตอ่ สงั คม ก่อให้เกดิ ปัญหาทางจิต อาจทาร้าย
ตวั เองและผอู้ นื่ ได้

การเตรียมความพร้อมเพ่อื วัยสงู อายุทม่ี คี ุณภาพ

การเปลย่ี นแปลงทางวฒั นธรรม

ปัจจบุ นั วฒั นธรรมไทยเปลยี่ นแปลงเปน็ วัฒนธรรมทางตะวนั ตก
มากขึ้น ในขณะทผี่ ูส้ งู อายยุ งั มีความคิดเหน็ ทคี่ งท่ี ยึดม่ันกับคตนิ ยิ มของ
ตนเอง ขนบธรรมเนยี มประเพณแี ละวัฒนธรรมด้งั เดิม ซงึ่ เปน็ ผลมาจาก
ความสามารถในการเรยี นรแู้ ละความจาเกีย่ วกบั ส่ิงใหม่ๆลดลง แต่ยงั
สามารถจาเรอื่ งราวเกา่ ซ่ึงเป็นสิ่งทีป่ ระทบั ใจได้ดี จึงทาใหผ้ สู้ งู อายเุ กิด
การตอ่ ตา้ นความคดิ ใหม่ ๆ ก่อให้เกิดชอ่ งว่างระหว่างวยั มากขึน้ ผสู้ ูงอายุ
กลายเปน็ คนล้าสมยั จู้จี้ข้บี น่ ทาใหล้ ูกหลานไม่อยากเล้ยี งดู กลายเป็น
สว่ นเกินของครอบครัว ผสู้ ูงอายจุ งึ แยกตัวเองและเกิดความรสู้ กึ ท้อแท้
มากข้ึน

บรรณำนุกรม

สำนักส่งเสรมิ และพิทักษ์ผสู้ งู อำยุ. (2556). ชดุ ควำมรู้เพ่อื กำร
เตรียมควำมพร้อมเข้ำส่วู ยั สงู อำยุทม่ี ีคุณภำพ. กรุงเทพ
:บรษิ ัทอมรนิ ทร์พริ้นต้งิ แอนด์พบั ลิชชง่ิ จำกัด

กองส่งเสรมิ ศักยภำพผู้สงู อำยุ. (2562) .เตมิ รู้ เตรียมพร้อมกอ่ น
สูงวยั .กรงุ เทพ :บรษิ ัทอมรนิ ทร์พริ้นต้งิ แอนด์
พบั ลิชชงิ่ จำกดั