Mea Sod Studies: Pluralism in Ethnic Diversity to Buddhism

อ า ณ า บ ริเ ว ณ ศึ ก ษ า พื้ น ที่ เ ข ต เ ศ ร ษ ฐ กิ จ พิ เ ศ ษ แ ม่ ส อ ด

แม่สอดศึกษา

.

หลากชาติพันธุ์สู่พหุลักษณ์
ทางพระพุทธศาสนา




โ ด ย พ ร ะ ป ลั ด ร ะ พิ น พุ ท ธิ ส า โ ร

แม่สอดศึกษา : หลากชาตพิ ันธ์ุสู่พหุลักษณ์ทางพระพุทธศาสนา

Mea Sod Studies: Pluralism in Ethnic Diversity to Buddhism

วรพจน์ วเิ ศษศริ ิIVorapot Visessiri
มหาวิทยาลยั ทักษณิ

พระปลดั ระพนิ พทุ ธิสาโรIPhrapalad Raphin Buddhisaro
คณะสงั คมศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลยั
Corresponding Author, E-mail: [email protected]
บทคดั ย่อ
บทความนี้มีวตั ถุประสงค์ศกึ ษาความหลากชาติพนั ธ์สุ พู่ หุลักษณท์ างพระพทุ ธศาสนา ท่ีปรากฏในแม่
สอด อันเปน็ พืน้ ที่ชายแดนไทยพมา่ และเปน็ ยุทธศาสตร์ในเชงิ เศรษฐกจิ ท่กี ำลังดำเนนิ การขบั เคล่อื นในปัจจุบัน
โดยใช้วิธีการศกึ ษาจากเอกสาร งานวิจัย การสังเกตแบบมสี ่วนร่วมในพื้นที่จริงและนำเสนอเป็นความเรียงใน
รูปแบบบทความวิชาการ
ผลการศึกษาพบว่าแม่สอดเป็นพื้นที่ที่มีความหลากหลายทางวัฒนธรรมและชาติพันธ์ุ อีกแห่งหนึ่ง
รวมท้ังเป็นจดุ เช่ือมที่มีวฒั นธรรม ศาสนาและสังคมเป็นจุดเชื่อมกนั และกัน ทำให้เกิดเอกลกั ษณผ์ า่ นการนับถอื
พระพุทธศาสนาในมิตขิ องความหลากหลายในกลมุ่ ชาตพิ นั ธ์พุ ม่า กระเหร่ียง ไทใหญ่ และไทยพ้ืนถิน่ ไทลา้ นนา
ที่อพยพเข้ามาตั้งถิ่นฐานโดยมีฐานของวัดเปน็ จุดเชือ่ มทำให้มีความทรงจำรว่ มว่าเป็นวดั พม่า วัดไทใหญ่ ไทย
เหนอื หรอื วัดไทยพ้นื ถน่ิ ซงึ่ แมใ้ นปัจจุบนั สภาพการณด์ งั กลา่ วแม้จะมีความเปลยี่ นแปลง แต่ภาพลักษณ์ความ
ทรงจำเหล่านนั้ ยังสะทอ้ นถึงความเป็นมาในอดตี และเชื่อมต่อมาจนกระทั่งปจั จบุ นั
คำสำคัญ : แมส่ อดศึกษา,หลากชาตพิ ันธ,์ุ พหลุ ักษณ์ทางพระพทุ ธศาสนา
Abstract
This article aims to study ethnic diversity towards pluralism in Buddhism. that appeared
in Mae Sot which is the border area of Thailand and Burma and is an economic strategy that
is currently being driven by using the study method from research papers, participatory
observation in real area and presented as an essay in the form of an academic article.
The results showed that Mae Sot is another culturally and ethnically diverse area. as
well as being a cultural link Religion and society are points of connection to each other.
resulting in identity through Buddhism in the dimension of diversity in Burmese, Karen, Tai Yai
and indigenous Thais whether it is a Burmese temple, Tai Yai temple, Northern Thai temple,
or local Thai temple which even in the present situation, despite the changes But the image
of those memories still reflects the past and connects to the present.
Keywords: Mae Sot Studies, ethnic diversity, Buddhist pluralism

บทนำ
จากทไ่ี ดไ้ ปทศั นศึกษาและทำกิจกรรมท่ีแม่สอดหลายครง้ั จนกระทัง่ ครง้ั ลา่ สุดได้ไปบรรยายพิเศษให้

ทโ่ี พธิวชิ ชาลยั มหาวทิ ยาลยั ศรีนครินทรวโิ รฒ อ.แม่สอด จ.ตาก ในประเดน็ "พม่าศึกษากบั ความหลากหลาย
ทางชาตพิ ันธุ์" เมอ่ื 30 พฤศจกิ ายน 2560 เมอื่ เสร็จจากภารกจิ สอนอาจารย์วรพจน์ วเิ ศษศิริ ไดพ้ านำชมและ
ทัศนศึกษาพ้นื ท่ใี นอำเภอแม่สอดหลายแหง่ ประหนึ่งว่ามาแลว้ ไมร่ จู้ ะพาไปไหนก็ตะลอน ๆ เลาะริมเมยตะเข็บ
ชายแดน ซึ่งทำให้เห็นทั้งได้ประเด็นคิดและความรู้เชิงพื้นที่ในหลากกรณีโดยเฉพาะกรณีแม่สอดมีความ
หลากหลายทางกลมุ่ ชาตพิ ันธ์ุสงู อีกแห่งหนง่ึ โดยมีทัง้ ไทยพน้ื ถิ่นและกลุ่มชาติพันธท์ุ ่เี กิดและเติบโตในแม่สอด
รวมทงั้ กลมุ่ ชาตพิ นั ธ์ทุ ่ีอพยพเขา้ มาในภายหลัง ทงั้ ไทย จนี บังคลาเทศ พม่า มอญ กระเหรี่ยง ไทใหญ่ ไทเหนอื
หรือญวนลา้ นนา เปน็ ตน้ ดงั ปราฏในงานของไพรินทร์ มากเจริญ (2551) เรอื่ ง ปฏิสัมพนั ธท์ างสงั คมของกลุ่ม
ชาติพนั ธบุ์ รเิ วณชายแดน : กรณศี กึ ษาชุมชนในเขตเทศบาล อำเภอแมส่ อด จังหวดั ตาก โดยความหลากหลาย
ในทางชาตพิ ันธ์ุไดท้ ำให้มคี วามหลากหลายทางศาสนาทีม่ าพรอ้ มกับกลุ่มชาติพนั ธนุ์ ้นั ๆ ทงั้ พุทธ คริสต์ อิสลาม
ทผ่ี สมกลืนกลายจนเป็นส่วนหน่ึงของวัฒนธรรมร่วมกนั กระท่งั กลายเปน็ วัฒนธรรมใหม่ในแบบ“พหุลักษณ์”
หลากวธิ ีปฏบิ ตั ิ ทง้ั ไทย ไท (ไต) ไทยเหนอื (มยุรี พูนผลวฒั นาภรณ,์ 2553) มุสลมิ บังคลาเทศ พมา่ กระเหรี่ยง
มง้ และมเู ซอร์ ท่ีนยั หนง่ึ เปน็ วฒั นธรรมเชงิ พาณิชย์ ดังกรณที ป่ี รากฏท่ตี ลอดมูเซอร์ ร้านโรตโี อ่ง วิถีอาหารใน
แบบมุสลมิ รวมไปถึงวถิ รี มิ เมยท่คี ลาคล่ำไปด้วยผู้คน กบั วถิ ีแหง่ ความบนั เทงิ คาสิโนสถานบนั เทิงโลกีย์ในแบบ
สมัยนิยม ท่ีเป็นส่วนหนึ่งของวิถีแม่สอดในปัจจุบัน กลุ่มหนึ่งเป็นนักแสวงโชคทอ่ งเท่ียวกับรูปแบบการพนัน
สมัยใหม่ที่ผสมการบนั เทิง แต่ก็มีคนอีกกลุ่มหนึ่งท่ีมีสถานะเปน็ คนชายขอบของแท้ ไม่มีสถานะเป็นพลเมอื ง
ไทย และพลเมืองพม่า แต่อยู่ในพ้ืนท่ีรอยต่อของไทยและพม่า เช่น สันดอนกลางแม่น้ำเมยประหนึ่งคนไร้รฐั
และคนชายขอบของทั้งไทยและเมียนมาร์ในพื้นที่ริมเมย แต่เมื่อถึงที่สุดกระแสของระบบทุน และพาณิชย์
ภายใต้เขตเศรษฐกิจพิเศษ ที่ทุกอย่างถูกทำให้เป็นพิเศษ โดยมีเป้าหมายและแนวคิดในเรื่องทุนเป็นตัว
ขับเคลือ่ น รวมทั้งการบริหารจัดการผ่านความเป็นกลุ่มชาตพิ ันธ์ุดว้ ยเช่นกัน ดังปรากฏในงาน แนวทางการ
พัฒนานโยบายเพ่ือความสามารถในการแข่งขันของเขตเศรษฐกิจพิเศษแม่สอด (ศักดา ดีเดชา,2558) หรือ
ในงานเรื่อง ผลสัมฤทธกิ์ ารพัฒนาเศรษฐกจิ พิเศษแม่สอด (ศักดา ดเี ดชา,2561) ในงานวิจัยเร่ือง กระบวนการ
กำหนดนโยบายเพื่อการจัดตั้ง “นครแม่สอด”: ปฏิสัมพันธ์เชิงอำนาจระหว่างชนชั้นนำ ในราชการ
ส่วนกลาง ส่วนภูมิภาค และส่วนท้องถิ่น) (นพพล อัคฮาด,2557) ในงานเรื่อง “โครงการศึกษาวเิ คราะห์
เร่อื งแนวทางการบริหารจัดการแรงงานต่างด้าวในเขตเศรษฐกจิ พิเศษ กรณศี กึ ษา : เขตพัฒนาเศรษฐกจิ พิเศษ
แม่สอด” รัฐชาติสมัยใหม่ อำนาจทุนนิยม การพนันชายแดน ในพื้นที่แม่สอด-เมียวดี (วสันต์ ปวนปันวงศ์
,2564) รวมไปถึงงานวิจัยเร่ือง “แนวทางเพ่ือการพัฒนาการท่องเท่ียว อำเภอแม่สอด อำเภอพบพระ และ
อำเภอแม่ระมาด เพื่อรองรับการขยายตัว ของระเบียงเศรษฐกิจตะวันออก-ตะวันตก เขตเศรษฐกิจพิเศษ
“นครแม่สอด” (หริรักษ์ จันทิมะ,2563) งานวิจัยเรื่อง ปัจจัยที่ส่งผลต่อพฤติกรรมนักท่องเท่ียวแบบจับจ่าย
ใช้สอยในพื้นที่เขตเศรษฐกิจพิเศษแม่สอด จังหวัดตาก (เจนจิรา ฟน่ั เตม็ และคณะ,2019) วจิ ยั เรื่อง ปฏิภาค
ภาวะของพรมแดนชาติพันธุ์และรฐั ชาติในตลาดเมืองชายแดนแมส่ อด (สมัคร์ กอเซ็ม,2019) ไปถึงวิจยั เรื่อง

การจัดการเรียนรู้สาระทอ้ งถ่ิน เร่อื ง แมส่ อดศกึ ษา เพ่ือสง่ เสรมิ พลเมืองเขม้ แขง็ ของนักเรยี นช้นั ประถมศึกษา
ปีที่ 6 (นพชยั สิทธิ,เชษฐภมู ิ วรรณไพศาล,จารุณี มณีกุล,2563) เป็นต้น

จากข้อมูลวิจัยท่ีได้ยกมาล้วนศึกษาไปถึงประเด็นความหลากหลายดังกล่าวผู้เขียนในฐานะที่เคย
เดินทางไปยังแม่สอดในหลาย ๆ ครั้ง รวมทั้งมีภูมิลำเนาอยู่ในเขตจังหวัดสุโขทัยซึ่งมีพื้นที่เป็นรอยต่อของ
จังหวัดตากดว้ ย จงึ มีความคุ้นชิน้ กบั ความเป็นแมส่ อดในหลากมิติ จึงให้สนใจเขยี นเป็นบันทกึ ความทรงจำเล่า
เรอื่ งผ่านการเดินทางในหลาย ๆ คร้ัง จนกระท่ังคร้งั ล่าสดุ เม่อื วนั ที่ 17 มกราคม 2562 ที่ผา่ นมาในมิติของแม่
สอดศึกษา ที่เห็นด้วยตาเน้ือต่อพัฒนาการและความเปลี่ยนแปลง แต่ในเวลาเดียวกันก็สะท้อนอัตลักษณ์ของ
ความเปน็ ชาตพิ นั ธ์ุดังท่ปี รากฏให้เห็น ซง่ึ มคี วามเหมือนและความแตกต่างไดอ้ ยา่ งชดั เจน ทั้งการทำให้เกดิ หรือ
ความเปลี่ยนแปลงท่ีเกดิ ข้ึน กลายเป็นพลวัฒน์และพัฒนาการของชมุ ชน สังคม เศรษฐกิจและประวัตศิ าสตร์
ดังกรณีท่ีพบในวัดในพระพุทธศาสนาแต่แฝงไว้ด้วยอตั ลักษณ์ของชาติพันธุ์ท่ีหยดั ยืนตอ่ สมู้ าภายใต้กระแสธาร
ของการเปลีย่ นแปลงทีถ่ าโถมเขา้ มา นยั หนงึ่ เป็นการปรับตัวรองรบั การเปล่ยี นแปลงอีกนยั หนึ่งเป็นการยึดยืน
เพื่อตอ่ สู้กับการเปล่ยี นแปลงท่ีเกิดขนึ้ ซง่ึ ในการเขยี นบทศึกษานี้จะได้บันทึกเล่าเรือ่ งผา่ นสิง่ ท่ีพบเหน็ ที่แมส่ อด
ผ่านมิติทางศาสนาและชาติพันธ์ุ โดยมองผ่านความเหมือนทางศาสนาซึ่งก็จะมีความแตกต่างในรายละเอียด
ของพระพุทธศาสนาผสมรวมอย่ดู ้วย ดงั กรณีพทุ ธศาสนาแบบไทย พมา่ กระเหรย่ี ง ไทเหนอื ไทพื้นถิ่น ที่แม่
สอด ซึ่งจะไดน้ ำเสนอแบ่งปนั ตอ่ ไป

ภาพท่ี 1 บรรยาย ประเด็น "พม่าศึกษากบั ความหลากหลายทางชาติพันธุ์" โพธิวิชชาลัย อ.แม่สอด จ.
ตาก เมื่อ 30 พฤศจิกายน 2560 (ภาพผู้เขยี น)

พหุลักษณ์ทางชาตพิ นั ธ์ุ
ในแม่สอดมีกลุ่มชาตพิ นั ธ์ุจำนวนมาก ท่ีสะท้อนถึงความหลากหลายดังทีผ่ ู้เขียนไดไ้ ปพบ และสังเกต

ผ่านศาสนสถาน อาหารการกนิ และวิถีชีวิตทเ่ี ปน็ เอกลกั ษณ์ ดังกรณีไปรา้ นโรตโี อง่ ทีเ่ ปน็ กลุ่มมุสลิมที่อพยพ
เข้ามาตั้งถิ่นฐาน ไปตลาดดอยมูเซอร์ ที่สัมพันธก์ ับกลุ่มชาติพันธุ์มูเซอ นิสิตโพธิวิชชาลัย ที่เป็น “ม้ง” แต่มี
ประวัติว่าเป็น “มง้ ” จากลาวทีอ่ พยพมาพรอ้ มกบั กล่มุ นายพล วงั เปา (Vang Pao,ค.ศ.1929-2011) ท่ีดอยเขก็
เขาคอ้ จ.เพชรบรู ณ์ (Tim Weiner,2008) และมง้ ถ้ำกระบอก จงั หวดั สระบุรี (พิทักษ์ อนิ ทยิ ศ,2546) แต่มาใน
ฐานะผอู้ พยพมายังค่าย ทแ่ี ม่สอด และกลายเป็นพลเมอื งในนามกลุ่มชาติพนั ธ์ุมง้ เหล่านี้เป็นพหุลักษณ์ความ
หลากหลายทางชาตพิ ันธุ์ที่ปรากฏท่ีแม่สอด ในการเดินทางลงพื้นที่จรงิ ได้พบเหน็ และสัมผัสด้วยตัวเอง หรือ
จากการที่ผู้เขยี นได้ไปยังวัดไทยวัฒนาราม ฟังดูเปน็ วดั ไทย แตป่ ระวัตกิ ารสร้างประกอบรวมกับความเป็นไทย

เหนือในมิตขิ องไทใหญ่ เข้าไปคลกุ คลีสัมผัสกับสามเณรและพระในวัดกลบั กลายพระภิกษุสามเณรพม่า หรอื
สามเณรกระเหรี่ยง เมื่อสอบถามสามเณรชาติพันธุ์กระเหรี่ยงว่าใช้ภาษาอะไรเป็นสื่อกลางสื่อสาร สามเณรก็
บอกว่าเปน็ กระเหรย่ี งแตพ่ ดู ภาษาพมา่ ได้ เป็นตน้ ดังในงานวจิ ัยของ สมคั ร์ กอเซม็ (2019) เร่อื ง ปฏิภาคภาวะ
ของพรมแดนชาติพันธแุ์ ละรัฐชาติในตลาดเมืองชายแดนแม่สอด ที่ผลการศกึ ษาสะท้อนคดิ ผา่ นความเป็นชาติ
พนั ธไ์ุ ว้ว่า

ปฏสิ มั พันธ์ระหว่างกลุ่มชาติพันธุ์ในตลาดเมืองชายแดนแม่สอด ดว้ ยการพิจารณาผา่ นแนวคิด
เรื่อง ปฏิภาคภาวะ สถานะพลเมือง และความเป็นชาติพันธุ์ มุมมองดังกล่าวเกี่ยวข้องโดยตรงกับ
บทบาทของตลาด, ทุน และรฐั ในพ้ืนทพี่ รมแดนไทย-พมา่ ...พื้นท่ีตลาดวา่ เป็นท้งั พน้ื ที่ของการช่วงชิง
ความหมายสถานะพลเมือง และพื้นทีข่ องการปรับเปลี่ยนจุดเผชิญหน้าระหว่างกลุ่มชาติพนั ธุ์ต่างๆ
นอกจากนี้บทความได้แสดงให้เห็นถึงความซับซ้อนของความสัมพันธ์เชิงอำนาจและความยืดหยุ่น
ของอตั ลักษณ์ทางวฒั นธรรมและทางการเมอื งซ่งึ เกย่ี วขอ้ งในกิจกรรมทางเศรษฐกิจ...การศึกษาคร้ังนี้
พจิ ารณาถึงเงอื่ นไขอนั เฉพาะเจาะจงในการผลติ สรา้ งพรมแดนทางวฒั นธรรม-การเมือง ไดแ้ ก่ (1) รัฐ
(2) ชมุ ชน และ(3) ตลาด ซ่งึ ส่งผลกระทบจนนำไปสกู่ ารผลิตสร้าง “ความเปน็ อื่น” ให้เกดิ ขน้ึ ในฐานะ
เปน็ “พรมแดนภายใน” และการยึดโยงเขา้ กบั ตรรกะทางวัฒนธรรมทไี่ ปเกอ้ื หนุนต่อการขับเคลื่อนของ
ตลาดเสรนี ิยมใหม่
หรือในงานวิจัยของ รพีพรรณ จักรสาน (2015) เรื่อง ประวัติศาสตร์ชาติพันธุ์จีนและการสร้างอัต
ลกั ษณ์ของเมืองแม่สอด ตัง้ แต่ พ.ศ.2510 ถงึ พ.ศ. 2554 ทใ่ี หผ้ ลการศึกษาว่า

การค้าข้ามพรมแดนของชาวจีนแม่สอดในยุคตลาดมืด การค้าทั้งในระบบและนอกระบบ
หลังจากท่ีรัฐบาลพมา่ ปิดประเทศ และการสรา้ งเครอื ข่ายทางการค้ากับคนกลมุ่ ต่างๆ ทำให้นับต้ังแต่
หลัง ทศวรรษ 2510 เป็นตน้ มา กลุม่ คนจีนแม่สอดข้นึ มามีบทบาทสำคญั มากท้ังทางเศรษฐกจิ สังคม
การเมอื ง และวัฒนธรรมของแม่สอดกลุ่มคนจีนแม่สอดมกี ารปรับตวั ต่อรอง และสร้างอัตลักษณ์ให้
เมืองแม่สอด จนแม่สอดกลายเปน็ เขต “พื้นที่ทางเศรษฐกิจ” เพื่อ ที่จะดำารงไว้ซึ่งผลประโยชนจ์ าก
การค้าแก่กลุ่มชาติพันธุ์ จีน และ เป็นการวางฐานให้กับกลุ่มพ่อค้าจีนมาจนยุคปัจจุบัน รวมถึงเพื่อ
เตรยี มรบั มอื กับปญั หา และความเปลยี่ นแปลงตา่ งๆท่ีจะเกดิ ขึน้ ในอนาคต
รวมถึงในงานวิจัยของ ไพรินทร์ มากเจริญ (2551) เรื่อง ปฏิสัมพันธ์ทางสังคมของกลุ่มชาติพันธุ์
บรเิ วณชายแดน : กรณศี ึกษาชุมชนในเขตเทศบาล อำเภอแมส่ อด จงั หวัดตาก ท่ผี ลการศึกษาสะทอ้ นข้อมลู วา่

พน้ื ท่อี ำเภอแม่สอดกลุม่ ชาตพิ ันธุ์แรกท่ีเขา้ มาอาศัยอยู่ คือ ชาวกะเหร่ียง ต่อมาได้มีชาวไทย
ชาวจีนจากยนู นาน ชาวพมา่ กลุ่มผนู้ ับถอื ศาสนาอิสลามจากบงั คลาเทศ ชาวไทยเหนอื และกลมุ่ ผูน้ ับ
ถือศาสนาซิกข์และฮนิ ดูอพยพย้ายถิ่นเข้ามาอาศัยร่วมอยู่ด้วยตามลำดับ ปฏิสัมพันธ์ทางสังคมของ
กล่มุ ชาตพิ ันธ์ุทอ่ี าศยั อยูใ่ นเทศบาลเมอื งแม่สอดในอดีตนนั้ เป็นปฏิสัมพนั ธ์ทีเ่ ร่ิมตน้ จากรูปแบบร่วมมือ
กัน เน่อื งจากปจั จัยด้านสภาพความเปน็ อย่ขู องเมอื งแม่สอดทย่ี งั เป็นถ่ินทรุ กนั ดาร รวมท้ังเร่ืองความ
คลุมเครอื ของความคิดวา่ ด้วยเร่อื งของพรมแดนและรัฐชาติ

แม่สอด เป็นอาํ เภอหนง่ึ ทางตอนกลางของจงั หวดั ตาก เป็นพ้นื ท่ที ม่ี คี วามหลากหลายทางดา้ น
ชาตพิ ันธุ์และวัฒนธรรม จะเห็นไดว้ า่ ในอาํ เภอแม่สอดจะประกอบไปด้วยศาสนสถานมากมาย ไม่ว่า
จะเป็นวัดทั้งแบบไทยและพม่า มัสยิด และโบสถ์คริสต์ ตั้งตระหง่านเคียงคู่กันในชุมชน ภายใต้
บรรยากาศของผู้คนที่มีความแตกตา่ งหลากหลายชาติพนั ธุ์เช่น กะเหรี่ยง ไทยใหญ่ จีนจากยูนนาน
พม่า มุสลมิ จากบงั คลาเทศ ไทยเหนอื ซกิ ขแ์ ละฮนิ ดู ถงึ แมว้ า่ อําเภอแมส่ อดจะมคี วามหลากหลายทาง
ชาติพันธ์ุและความเชื่อทางศาสนา แต่ชุมชนในอาํ เภอแม่สอดก็ไม่มีความรังเกียจเดียจฉันท์ในเรื่อง
ศาสนา แต่ในทางตรงกันข้าม กลับพบว่า นอกจากมิได้สร้างความแตกแยกแล้ว ศาสนากับเป็น
เครอ่ื งมือและวธิ กี ารสําคัญในการสรา้ งปฏิสัมพันธ์ทางสงั คมระหวา่ งกลมุ่ ชาตพิ ันธุเ์ ป็นอยา่ งดี

ภาพที่ 2 แผนทีภ่ มู ิศาสตรเ์ ชงิ พื้นท่ีของแม่สอดเมืองหน้าด้านชายแดนพมา่ (ทม่ี า สถาบันพัฒนาประชาสังคม. (2564). แผนท่ี
เขตเทศบาลนครแม่สอด ต.แม่สอด อ.แม่สอด จ.ตาก.สบื ค้นเม่ือ 15 ธนั วาคม 2564.จาก
https://www.csdi.or.th/2019/10/topo-maps-maesot/)

นอกจากน้ยี งั มีขอ้ มูลของคณะกรรมการบรหิ ารอำเภอแบบบรู ณาการอำเภอแม่สอด (ก.บ.อ.), (2564)
ที่ได้ทำการศึกษาไว้ใน แผนพัฒนาอำเภอ 5 ปี (พ.ศ.2561-2565) ฉบับทบทวน พ.ศ.2564 อำเภอแม่สอด
จงั หวดั ตาก ทใ่ี หข้ อ้ มูลผลการศึกษาไว้คือ

จากความหลากหลายในการนับถือศาสนา มีประชาชนนับถือศาสนาหลักที่ทางการรับรอง
ครบทั้ง 5 ศาสนา และมีชนเผ่าต่างๆ อีก เช่น กะเหรี่ยง มูเซอ ม้ง ไทยใหญ่ พม่า ลาว ซึ่งทุกคนอยู่
ร่วมกันอย่างสันติ ไม่มี ความขัดแย้ง และมีประเพณีวัฒนธรรมท้องถิ่นที่สําคัญที่เป็นจุดเด่น เช่น
ประเพณีวัฒนธรรมชนเผ่า ปอยสางลอง (บวชลูกแก้ว) แหล่อุป่ะตะก่า (ตักบาตรข้าวพระพทุ ธ) กิน
ข้าวใหม่ม้ง ตานกว๋ ยสลาก เป็นต้น อาํ เภอแม่สอด เป็นพนื้ ทที่ มี่ ีประชาชนหลายเชอ้ื ชาติมาอยู่รวมกัน
อาทิ ประชาชนพนื้ เมอื งด้งั เดมิ และกลุ่มชาตพิ ันธุ์ต่างๆ เชน่ ชาวไทยใหญ่ (มีหลายเผ่า) ชาวไทยภูเขา
เผ่ากะเหรี่ยง เผ่าม้ง ชาวเมียนมา รวมทั้งชาวไทยมุสลิม ชาวไทยจีน จึงมีความหลากหลายทาง
วฒั นธรรมประเพณี และการนบั ถือศาสนาทีแ่ ตกตา่ งกันประกอบด้วยศาสนาพทุ ธ คริสต์ อิสลาม ฮินดู-
ซิกข์ จุดแข็งของอาํ เภอแมส่ อด คือทุกเชือ้ ชาติ ศาสนาสามารถอยรู่ ว่ มกันได้อย่างสันติและประชาชน
เคารพในความแตกต่าง ผู้นําทางศาสนามีความสัมพันธ์ที่ดีต่อกันให้เกียรติซึ่งกันและกันรวมถึง
ประชาชนในพนื้ ทอี่ ําเภอแมส่ อดมกี ารยอมรับในวัฒนธรรมประเพณีท่ีมีความหลากหลาย แต่สามารถ
ผสมผสานวฒั นธรรมประเพณอี ยู่รว่ มกันในสงั คมไดอ้ ยา่ งกลมกลืนเป็นน้ำหนงึ่ ใจเดียวกัน ระหว่างวิถี
วัฒนธรรมพ้ืนเมอื งแบบชาวไทยล้านนา และประเพณีของชาวไทยใหญ่ ตลอดจนชาวไทยภูเขากลุ่ม
ชาตพิ นั ธุ์ต่างๆ จนกลายเป็นเอกลักษณโ์ ดดเดน่ ของอาํ เภอแมส่ อด อาทิ ประเพณีแหลอ่ ปุ ะ่ ตะก่า (ตัก
บาตรข้าวพระพุทธ) ประเพณปี ใี หมม่ ง้ ประเพณีสบื สานวฒั นธรรมชนเผ่าฯลฯ ซงึ่ ประชาชนส่วนใหญ่
จะนบั ถือศาสนาพุทธ ประเพณี เนอื่ งในวนั สาํ คัญทางพระพทุ ธศาสนา อาทิ วนั มาฆบชู า วันวิสาขบูชา
วันเข้าพรรษา ออกพรรษา วันสงกรานต์ ประเพณลี อยกระทง จึงยังมีอิทธิพลต่อการดําเนินชีวติ ของ
ประชาชนและสังคมโดยรวมของอาํ เภอแม่สอด เช่นเดียวกับชาวเมียนมา ประเทศเพื่อนบ้านท่สี ่วน
ใหญ่นับถือศาสนาพทุ ธ ดงั น้ันจึงเป็นโอกาสที่ดที ่ีเมอื งแมส่ อดกับเมอื งเมียวดีใช้มิตทิ างศาสนามาสร้าง
ความสัมพันธไมตรีให้แน่นแฟ้นยิ่งขึ้นโดยจัดกิจกรรมทางพระพุทธศาสนาร่วมกันเป็นประจําทุกปี
แนวโน้มสถานการณ์ในอนาคต มีการส่งเสริมให้ใช้วัฒนธรรมนําสู่การท่องเที่ยว ด้วยการส่งเสริมให้
ชุมชนนําทุนทางวัฒนธรรมที่มีอยู่ในท้องถ่ินมาพัฒนาและเสริมสร้างผลติ ภัณฑช์ ุมชน เพื่อเพิ่มมูลค่า
ทางเศรษฐกิจ สร้างรายไดใ้ ห้แกท่ ้องถิ่น ทั้งในมิติศาสนา วัฒนธรรม อาทิ ศาสนสถาน โบราณสถาน
ตา่ งๆ ซึง่ จะเปน็ แหลง่ เรียนรู้ทางวัฒนธรรม รวมท้ังภูมปิ ัญญาท้องถนิ่ ในสาขาตา่ งๆ ในเรือ่ งของอาหาร
เสื้อผ้า และงานหัตถกรรมท้องถิ่น รวมทั้งศิลปะการแสดงตลอดจนพัฒนางานบริการของสถาน
ประกอบการเพื่อรองรบั การทอ่ งเท่ยี ว ซ่ึงจะสง่ ผลให้เกดิ การพัฒนาอย่างม่ังคัง่ และย่ังยนื ...”

ตาราง 1 กลุม่ ศาสนาสถานในพุทธศาสนาและกลุ่มศาสนาอ่นื ๆในแมส่ อด

กลุ่มชาติพันธุ์ ศาสนา

จนี ไทเหนือ พม่า พทุ ธ
กระเหรีย่ ง ครสิ ต์
อสิ ลาม
ไทใหญ่ กระเหรยี่ ง
พม่า มง้ มูเซอร์
พม่า,บงั คลาเทศ

ภาพที่ 3 พหลุ กั ษณ์ในการดำเนินชีวติ ทแี่ ม่สอดท่ตี ลาดริมเมยยามเยน็ (ภาพผู้เขยี น,30 พฤศจกิ ายน 2560)

จากภาพรวมของเอกสารและงานวิจัยต่าง ๆ ทำใหเ้ ห็นว่าแมส่ อดเปน็ เมอื งหน้าด่านติดชายแดนไทย-
เมยี นมาร์ ซึง่ มีกลุม่ ชาติพนั ธุแ์ ละกลุม่ คนทห่ี ลากหลายอนั ประกอบดว้ ย (ก) ผอู้ พยพเขา้ มาต้ังถิ่นฐานในภายใน
แผ่นดินไทยเอง (ข) ผู้อพยพเข้ามาตั้งถิ่นฐานในฐานะเป็นคนพลัดถิน่ จากพม่าเองและมีความเป็นชาตพิ ันธุ์ท่ี
หลากหลาย และ (ค) กลุ่มชาติพนั ธท์ุ ่อี ยูใ่ นทเ่ี ดมิ แตม่ ีลกั ษณะของความเปน็ กล่มุ ชาติพนั ธ์ุ (ง) ไทยพ้ืนถ่ินที่อยู่
มาแตเ่ ดิม แต่ทัง้ หมดตอ้ งอยู่รวมกันภายใต้ความเหมอื นและความแตกตา่ งหลากหลาย จนกระท่งั กลายเปน็ พหุ
ลักษณ์ จากการสังเกตดว้ ยตาและการลงพน้ื ทำใหเ้ ห็นว่าภาพลักษณเ์ หลา่ นี้เป็นความแตกต่าง ทีผ่ สมกลืนกลาย
จนเป็นเอกลักษณ์ในแบบพหุลักษณ์ ทั้งในทางกายภาพ ศาสนาและความเชื่อ ในกลุ่มชาติพันธุ์ต่าง ๆ ด้วย
เช่นกัน

ภาพท่ี 4 พหุลกั ษณใ์ นการดำเนนิ ชวี ติ ทแ่ี มส่ อดทต่ี ลาดรมิ เมยยามเยน็ (ภาพผเู้ ขียน, 30 พฤศจกิ ายน 2560)

พระพทุ ธศาสนาทแี่ ม่สอด
ตามหลักเขตแดน แม่สอดเป็นพื้นที่หนึ่งของประเทศไทย ตามหลักเขตแดน รวมทั้งพระพุทธศาสนา

เถรวาทที่ปรากฏที่อำเภอแม่สอด โดยวัดที่ปรากฏในหลาย ๆ แห่งมีลกั ษณะสถาปัตยกรรมสิ่งสร้างเป็นแบบ
พมา่ ไทเหนือ ไทพ้นื ถ่นิ ประชากรส่วนใหญน่ บั ถอื พระพุทธศาสนา แต่มีสาระนา่ สนใจว่าแม่สอดมลี ักษณะทาง
พระพุทธศาสนาทีม่ ีมติ ิของความหลากหลายในตัวเอง อาทิ เปน็ พระพุทธศาสนาแบบวิถีพน้ื ถนิ่ ด้ังเดิม วิถีใหม่

และวิถีชาตพิ นั ธุ์ เฉพาะประเดน็ ทางศาสนาและความเช่อื สู่การผสมผสานกบั อัตลักษณท์ างชาติพนั ธ์ุ เราจึง
เหน็ วา่ วดั ในพระพุทธศาสนาที่ถูกสร้างขนึ้ ภายใต้วิถีแห่งชาติพันธุ์ต่าง ๆ เชน่ พมา่ ไทใหญ่ กะเหร่ยี งมอญ ไทย
พื้นถิ่น ที่ผสมรวมเป็นศาสนสถานของชาวพุทธในเขตพื้นท่ีแม่สอด ที่เป็นทั้งอัตลักษณ์ของชาติพันธ์ุและเป็น
วิถีทางศาสนาในเชิงของความเช่ือของชาวพุทธดว้ ย ซึ่งจะได้นำมาเล่าแบง่ ปันเป็นการศึกษาจากพืน้ ที่จริงว่า
ดว้ ยพระพุทธศาสนาและชาติพันธุท์ ่แี ม่สอดต่อไป

ดังกรณีวัดไทยวัฒนาราม ที่มองจากสถาปัตยกรรมผสมมอญ พม่า ไทใหญ่ แต่จากหลักฐานการ
ก่อสร้างความเปน็ มาเดิมชื่อวา่ วัดแม่ตาวเงี้ยว หรือวัดไทยใหญ่ อยู่ไม่ไกลจากสะพานมิตรภาพไทย-พม่าและ
ตลาดริมเมยมากนัก สรา้ งเมอื่ พ.ศ.2400 โดยนายมุง้ เป็นชาวไทใหญ่ ทอ่ี พยพครอบครวั มาอาศัยอยู่ท่ีอำเภอ
แม่สอด เป็นที่ประดิษฐาน พระพุทธมหามุนี ซึ่งจำลองมาจากพระพทุ ธมหามนุ ีอันศักด์ิสทิ ธิ์คู่บ้านค่เู มืองของ
ชาวเมอื งมัณฑะเลย์ จึงเปน็ ทเี่ คารพศรัทธาอย่างมากท้ังของชาวไทยใหญ่ และชาวพมา่ ท่ีอาศัยอย่ใู นเขตอำเภอ
แม่สอดและจงั หวัดตาก พระพุทธมหามนุ ี ประดิษฐานอยู่ในพระวิหารทีม่ ลี ักษณะคล้ายพระราชวังของกษัตริย์
พม่า มีหลังคาเรียงซ้อนลดหลั่นกันลงมา 7 ชั้น ชั้นบนสุดประดับด้วยฉัตรสีทอง ถือเป็นสถาปัตยกรรมท่ี
สวยงามและโดดเดน่ นอกจากนี้ ที่นี่ยงั เปน็ ท่ีประดิษฐาน พระพทุ ธรปู ปางไสยาสนท์ ่ีใหญท่ ่สี ุดของจังหวัดตาก
และใหญเ่ ป็นอันดับสองของประเทศ มีความยาว 93 ศอก สร้างดว้ ยปนู ปนั้ เปน็ ลักษณะของศิลปะพม่า ว่ากัน
ว่าเป็นการสร้างเลียนแบบ พระพุทธไสยาสน์เจาทัตยี (Kyauk Htat Gyi Reclining Buddha) หรือที่คนไทย
นิยมเรยี กวา่ พระนอนตาหวาน พระพุทธรูปปางไสยาสน์ทใี่ หญท่ สี่ ดุ ของพมา่ สู่พระพทุ ธรปู ปางไสยาสน์ ใหญ่
ทสี่ ดุ ใน จ.ตาก รวมทั้งสถาปตั ยกรรมทป่ี รากฏภายในวดั อาทิ พระเจดยี ์โกนาวนิ เจดยี เ์ กา้ ยอดแบบมอญ สที อง
สกุ ปลั่งทรงเครื่อง สวมฉัตร มีระฆงั รอบฉตั ร และเสาหงส์ซึ่งเป็นสญั ลักษณ์ของรัฐมอญ เปน็ ตน้ วนั ทผ่ี ู้เขียนไป
ศึกษาเชิงพื้นที่จะพบสามเณรท่ีเป็นกะเหรย่ี ง พม่า ไทพน้ื ที่ มอญ โดยมีเจ้าสำนักเปน็ พมา่ เป็นตน้ ภาพลักษณ์
ของการผสมผสานความเปน็ ชาตพิ ันธ์เุ หล่านท้ี ำให้เกิดการผสมผสานระหว่างพุทธ เปน็ ตน้ นอกจากน้ียังมี วัด
ไทยสามคั คี วดั นี้มพี ระพทุ ธรูปศกั ดสิ์ ทิ ธิ์ เรียกวา่ พระเจ้าทันใจรัตนมุงเมือง ตงั้ อยูใ่ นหม่บู า้ นไทยสามัคคี เป็น
วัดที่มีความงดงามในด้านประติมากรรมและสถาปัตยกรรมตามแบบล้านนา ตลอดจนถึงวัฒนธรรม
ขนบธรรมเนียมประเพณี ภายในวัดมีพระพิฆเนศองค์ใหญ่แกะด้วยไม้ทัง้ องค์ น่าจะเรียกว่า เป็นพระพิฆเนศ
แกะด้วยไม้ที่ใหญ่ที่สุดในประเทศไทย และยังมีองค์พญานาคศรีสุทโธ แกะจากหินสีเขียวเป็นพญานาคองค์
เดยี วกบั ท่ีคำชะโนด ด้านหลังวดั ไทย มีศาลเจา้ พอ่ พะวอแกะจากไม้ขนุนทองอายุ 200 ปี วดั มณีไพรสณฑ์ เป็น
ท่ีประดิษฐาน พระพุทธโคดมศรีเมอื งฉอด หรอื ทช่ี าวบา้ นเรียกว่า หลวงพอ่ โต วัดน้มี เี จดีย์วิหารสัมพุทเธแบบ
พมา่ ท่ีบนองคเ์ จดยี ์มเี จดยี เ์ ล็กๆล้อมรอบถึง 233 องค์ ภายในบรรจุพระพทุ ธรูปองค์เลก็ ๆ 512,028 องค์ด้วย
รวมไปถึงวดั โพธคิ ุณ หรือวดั ห้วยเตย ท่มี อี ุโบสถคลา้ ยเรอื ลำใหญ่สร้างเปน็ สามช้นั ชนั้ ที่สามเป็นส่วนของพระ
อุโบสถที่ใช้สำหรับประกอบศาสนพิธีต่างๆ ภายในตกแต่งอย่างละเอียดประณีตทั้งในส่วนของผนัง เสาและ
เพดาน บรรยากาศภายในวดั ร่มรื่นเพราะเป็นวัดปา่ ที่สะทอ้ นถึงวตั รปฏิบัติในแบบวดั ปา่ เปน็ ตน้ ดังปรากฏเป็น
ข้อมลู ท่มี กี ารศึกษาไว้เป็นขอ้ มูลคือ

ชุมชนอําเภอแม่สอด ที่มีความหลากหลายทางวัฒนธรรม เชื้อชาติ ชนชาติพันธุ์แม้
จะนบั ถอื ศาสนาตา่ งกนั ต่างมีความภาคภมู ิใจในศาสนาของตน และในขณะเดยี วกนั ตา่ งก็ยก

ย่องให้เกียรติแก่ศาสนิกชนของอีกศาสนา การอยู่ร่วมกันอย่างสงบของบุคคลคนที่นับถือ
ศาสนาตา่ งกัน มิได้บังเกิดข้ึนโดยบงั เอญิ แต่เป็นสิ่งท่ีเกิดข้ึนอย่างตั้งใจ หมายความว่า กลุ่ม
ผู้นําชุมชน ผู้นําองค์กร ผู้นําศาสนาและประชาชน ต่างยึดมั่นในความเชื่อและปฏิบัตมิ ่นั อยู่
น้นั แสดงใหเ้ หน็ ถึงความมีนำ้ ใจไมตรตี อ่ กนั ชว่ ยเหลอื แบ่งปนั อีกทง้ั อย่ดู ว้ ยกันอย่างปรกตสิ ขุ
มกี ารปรับตัวเข้าหากนั ช่วยเหลือเก้อื กลู กนั และไดร้ ักษาขนบธรรมเนียมประเพณีตา่ ง ๆ ของ
ชุมชนไว้ มกี ารทํากิจกรรมร่วมกัน ซึ่งก่อให้เกดิ ความสามคั คี ไมม่ ีการแบ่งแยกศาสนา ทําให้
ประชาชนในชุมชนอาํ เภอแม่สอด อยู่รว่ มกนั อยา่ งสนั ติสุข (พระครวู ินยั ธรปัญญา ปญญฺ าวโร
(ศรสี มุทร) บุญเตอื น ทรัพย์เพชร,2563)
จากข้อมูลเชงิ ประจกั ษ์แมส่ อดส่วนใหญน่ บั ถอื พระพุทธศาสนา มีวดั จำนวนมาก และในวดั เหลา่ นนั้ ก็มี
ประวัติพัฒนาการของการก่อสรา้ งท่ีแตกต่างกันตามความเชือ่ และชาติพันธุ์ แต่ก็มีพฒั นาการจนกระทัง่ ผสม
กลืนกลายภายใต้ความแตกต่างหลากหลายตามช่วงเวลา แต่ในเวลาเดียวกันก็เป็นพระพุทธศาสนาที่ผสาน
จนกระทงั่ กลายเป็นสว่ นหน่ึงของชุมชนสังคมท่ีแมส่ อดใหเ้ ป็นเอกลกั ษณพ์ ทุ ธศาสนาอย่างท่ีแม่สอดดังปรากฏ
อยใู่ นปัจจุบัน

พหุลักษณท์ างชาตพิ ันธ์ุสู่พหุลกั ษณท์ างพระพุทธศาสนา
ประเด็นทีต่ ้องการศกึ ษาและสะท้อนคิดคือความเชอื่ ได้สะท้อนผลออกมาเป็นปรากฏการณ์ทางความ

เชอื่ (๑) คนแมส่ อดในปัจจบุ ันส่วนใหญ่นบั ถอื พระพทุ ธศาสนา (๒) ศาสนาผสมรวมกับอัตลักษณ์แบบชาติพันธ์ุ
แต่ก็กอ่ ใหเ้ กิดความเป็นเอกภาพในทางศาสนารว่ มกนั ดังปรากฏในงานการศึกษาท่ีมีผูท้ ำการศกึ ษาไว้ คือ บูชิ
ตา สังขแ์ ก้ว พนั ธรกั ษ์ ผูกพนั ธ์ุ (2561) ในเรอื่ ง สถานภาพและแนวทางการพัฒนานโยบาย การจัดการศึกษา
ปฐมวัยสำหรบั เด็กกลุ่มชาตพิ นั ธ์ุ กรณีศกึ ษา อำเภอแมส่ อด จังหวัดตาก ที่ยนื ยันข้อมลู ในสว่ นของการมอี ยู่ของ
ประชากรชาตพิ ันธุ์ในพื้นที่อำเภอแม่สอด ที่บอกถึงความหลากหลาย ท่ีให้ต้องมีการออกแบบการศึกษาเพือ่
รองรบั ความหลากหลายแตกตา่ งนน้ั รวมไปถงึ ในงานของวจิ ัย พระครูวนิ ัยธรปัญญา ปญญฺ าวโร (ศรสี มุทร) บญุ
เตือน ทรัพย์เพชร (2563) การจัดการความหลากหลายทางวฒั นธรรมในมิติศาสนา ของคณะสงฆ์ในอำเภอแม่
สอด จังหวัดตาก ที่ผู้ศึกษาได้ใช้กรอบของการศึกษาความหลากหลายทางวัฒนธรรมของชุมชนในอำเภอแม่
สอด รวมทั้งการการศึกษาถึงผลหรือบทบาทของกลุ่มทางศาสนาพุทธกับการปฏิบัติและจัดการกับความ
หลากหลายน้ัน ซึง่ ผลการศึกษาสะท้อนผลการศึกษาว่า

“...ประชาชนของชุมชนในอาํ เภอแมส่ อด จงั หวัดตาก แม้จะมคี วามหลากหลายทาง
วัฒนธรรมด้านศาสนา แต่ประชาชนก็สามารถอยู่ร่วมกันได้ออย่างปกติสุข โดยไม่มีความ
ขัดแย้งระหว่างผู้นําชุมชนหรือประชาชนทั้งนี้ ในท่ามกลางความหลากหลายทางวัฒนธรรม
บทบาทของคณะสงฆ์มีความสาํ คัญในการสร้างความสามัคคี โดยสร้างเครือข่ายผู้นําศาสนา
ผนู้ ําชุมชน และประชาชน พร้อมกบั ให้ศาสนิกของแต่ละศาสนาปฏบิ ตั ิตามหลกั คําสอนอย่าง
เคร่งครัดมีการจัดกิจกรรมร่วมกัน พึ่งพาอาศัยกัน มีความสามัคคีในสังคมเฉกเช่นชุมชนท่ี
หลากหลายในอาํ เภอแม่สอด จงั หวดั ตาก ดงั กลา่ วขา้ งต้น...”

ทผี่ ูว้ จิ ยั สะทอ้ นคดิ วา่
“..การอยู่ร่วมกันของประชาชนในชุมชนอย่างสันติสุข เป็นสิ่งที่มนุษย์ทุกคน
ปรารถนา ผู้นำทางศาสนามบี ทบาทอย่างยง่ิ ในการพฒั นาและยกระดบั จิตใจ คำสอนของแต่
ละศาสนาสอนให้ศาสนิกชนของตนเปน็ คนดี แสวงหาสันตสิ ุข มีความสงบสุข ดังนน้ั ไม่ว่าจะ
มีความหลากหลายทางวฒั นธรรม เชอื้ ชาติ ศาสนาใด ๆ ก็ตาม สามารถอยู่รว่ มกันได้อย่างมี
ความปกตสิ ขุ ...”
จากข้อมูลนี้ที่ยกมาในภาพรวมสะท้อนให้เห็นว่าหลากชาติพันธุ์ที่แม่สอดในกลุ่มผู้นับถือ
พระพุทธศาสนาไมไ่ ดม้ คี วามแตกตา่ งกันในเชิงความเช่ือ แมจ้ ะมีวิถีบางประการแตกต่างกัน แตใ่ นองค์รวมของ
ความเป็นพระพุทธศาสนา จะเหน็ ความเช่ือทับกนั ระหวา่ งพุทธแบบพม่า พทุ ธแบบไทเหนือเดมิ พทุ ธแบบพ้ืน
ถ่นิ และพทุ ธแบบกะเหรี่ยง และในความเป็นพุทธก็เชอ่ื มสัมพันธอ์ ันดีกับศาสนาอ่นื ๆ ในมติ ขิ องการอยรู่ ว่ มกัน
ในแบบพหวุ ฒั นธรรมด้วยเช่นกนั ตามขอ้ มลู ทีป่ รากฏตามผลการศึกษาท่ยี กมา

ลกั ษณะร่วมของพุทธศาสนาที่แตกต่างแตไ่ มแ่ ตกแยกทแี่ มส่ อด
ในความเปน็ พุทธศาสนาทีผ่ สมไปด้วยความกล่มุ ชาติพนั ธ์ุท่เี นอื่ งด้วยภาษา ทมี่ าและถ่นิ กำเนิด ทำให้

เกดิ ความแตกต่างในเชงิ กายภาพในลักษณะทหี่ ลากหลายและก่อให้เกิดความเปลย่ี นแปลงแตกตา่ งอยา่ งเหน็ ได้
ชดั กรณหี ลาย ๆ แตเ่ มือ่ ทง้ั หมดพดู ถงึ ความเป็นพระพุทธศาสนากจ็ ะมีมติ ิของพระพทุ ธศาสนาในแบบฉบบั ของ
ตนเอง ดังนนั้ ในบทความน้ีจะใช้ฐานของวัดเป็นฐานในการอธบิ ายความเป็นพหุลักษณ์ จากการสังเกต

1.ไทใหญ่- วัดไทยวนาราม ในภาพรวมของวดั ที่พบด้วยตาจะพบว่าสถาปัตยกรรมจะเน่ืองดว้ ยพม่า
แต่ประวตั กิ ารสร้างเปน็ กลุ่มชาวไทใหญ่ ท่ีเขา้ มาประกอบอาชีพต้ังถิ่นฐาน เมอื่ เขา้ ไปพบเจา้ อาวาส และพูดคุย
กับสามเณรในวัดธรรมเนยี มปฏบิ ัติ พิธกี รรมการสวดของพระในวัดจะมแี บบแผนในแบบพม่า มสี ามเณรกระเห
ร่ยี ง สามเณรชาวพมา่ ชาวไทยพน้ื ถ่นิ แม่สอดอยรู่ ่วมกนั ใช้ภาษาพม่า ไทย กระเหรี่ยง เปน็ จดุ เช่ือมสนทนากัน
โดยมีคนไทยแม่สอดเป็นเจ้าอาวาส ผู้เขียนรว่ มสังเกตพบว่าวิธีการสวด ทำนองการสวด เป็นบทสวดในแบบ
พม่า เป็นต้น ดังปรากฏในงานวิจัยที่เกี่ยวกับวัดโดยตรงของ สำเริง ปานดิษฐ์ รุจี ศรีสมบัติ (2560) เรื่อง
ดนตรพี ม่าในการแสดงพระธรรมเทศนา : กรณศี ึกษาวงซายวายคณะเซย่ เมีย๊ ะโจว วัดไทยวฒั นาราม ตำบลท่า
สายลวด อำเภอแมส่ อด จังหวัดตาก ทสี่ ะท้อนถงึ เอกลกั ษณ์อนั เน่ืองด้วยความเป็นวัดเฉพาะกลุ่มชาติพันธ์ุอัน
หมายถึงไทใหญ่ ในอดตี และกลายเปน็ กลุ่มชาติพันธ์ุพม่าท่ีผสมรวมดว้ ยอยู่ชายแดน การเข้ามาของประชากร
เฉพาะกลม่ น้อยลงไป รวมทั้งการเข้ามาของกลุม่ ชาติพันธุพ์ ม่า จึงทำให้ลักษณะร่วมบางประการหายไป การ
เข้ามาแทนที่ของกลุ่มชาตพิ นั ธุ์ใหมท่ ้ังพมา่ มอญ กะเหร่ยี งและผสมรวมจึงเกดิ ขึน้ ไปดงั ปรากฏในปัจจุบัน โดย
ในงานวิจัยไดศ้ กึ ษาถงึ วงดนตรใี นวัด และผลการศึกษาได้ขอ้ สรปุ ว่า วงซายวาย คณะเซย่ เมย๊ี ะโจววัดไทยวัฒนา
ราม ตำบลท่าสายลวด อำเภอแมส่ อด จังหวดั ตาก เป็นดนตรีทีใ่ ช้บรรเลงประกอบการแสดงพระธรรมเทศนา
ซง่ึ สะท้อนผลการศกึ ษาว่า

“...นักดนตรีในวงซายวายคณะเซ่ยเมี๊ยะโจวฯ ยังคงมีความเชื่อเกี่ยวกับการสร้างสมบุญ
กุศล และให้ความเคารพแก่อนันตคุณ 5 คือ พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ พ่อแม่ ครูอาจารย์ และ

เทพ…การบรรเลงดนตรีประกอบพิธีกรรมทางศาสนา จะใชเ้ พลงประกอบพิธที ้งั หมด 5 เพลง คอื ทูมะ
ชานา ผยา ตะยา แต็งกา อะลดู อ เมง็ กะลา เหยเ่ จ และ เมง็ กะลา บียอ…”

ภาพที่ 5 วัดไทยวัฒนาราม จ.ตาก (ภาพ วรพจน์ วเิ ศษศิริ,17 มกราคม 2562)
จากขอ้ มูลขอ้ เท็จจรงิ วดั จงึ เป็นจดุ เชือ่ มความหลากหลาย รวมท้ังมพี ัฒนาการมาหลายรุ่นในยุคเรม่ิ แรก
เป็นไทใหญ่ แต่ได้ผสมกลืนกลายเอกลักษณ์และพัฒนการสร้างตามกลุ่มชาติพันธุ์พม่า กระเหรี่ยงที่เข้ามา
สนบั สนุนในปัจจุบันดว้ ยเช่นกัน ดงั นน้ั ลักษณะของวดั จึงเป็นภาพสถาปัตยกรรมที่ผสมผสานแบบเช่ือมโยงใน
เชิงชาตพิ ันธ์ุ ทีส่ ะท้อนถึงการสรา้ งในแบบพม่า ทม่ี สี ถานะก้ำกึง่ ระหว่างความเป็นพมา่ เจ้าอาวาสพดู ภาษาพม่า
ได้ เป็นตน้

ภาพท่ี 6 วดั โพธคิ ณุ วัดป่าแบบอย่างวัดปา่ ในประเทศไทย (ภาพผู้เขียน,17 มกราคม 2562)
2.ไทแบบจารีต-วัดโพธคิ ุณ เป็นวัดที่มปี ระวัติและพฒั นาการการก่อตัง้ ในแบบสายกรรมฐานและวัด
ป่าที่มีปฏิสัมพันธ์กบั วัดในภาคกลางและอีสานของประเทศไทย มีความโดดเด่นในแบบสถาปัตยกรรมในแบบ
ภาคกลางทผ่ี สมระหว่างพระวัดปา่ กับความเปน็ “กลาง” ในแบบขนบเดิม ดงั กรณีเราไปสมั ผัสวัดสายพระป่า
ท้งั ในอดุ รธานี วดั หลวงปู่ชา สภุ ัทโท (ยรรยง เดชสะทา้ น,2561) หรอื วัดหลวงปมู่ ่ัน ภรู ิทตั โต (บรรพต แคไธสง
,พระมหาภิรัฐฐกรณ์ อํสุมาลี,2558) หรือหลวงปูบ่ ัว ญาณสัมปนโฺ น (พระวงศแ์ ก้ว วราโภ (เกษร),2555) หรอื
ตระกลู สายวัดปา่ โดยส่วนใหญ่ จะมรี ูปแบบทีเ่ รยี บงา่ ยแตแ่ ฝงไว้ดว้ ยคตธิ รรมและเสน่หข์ องสถานทที่ ่สี อดคล้อง
กบั ความเป็นป่าและสำนกั ปฏิบัตธิ รรม เปน็ เอกลักษณใ์ นแบบวดั ปา่ ท่วั ไปทีอ่ ย่ทู างภาคอสี านหรือในพ้ืนถ่ินอ่ืน
ๆ ซง่ึ ปรากฏอยูท่ ่ีวัดโพธิคุณ โดยวัดจะอย่นู อกเมอื งแมส่ อด แต่จากการสอบถามของประชาชนทมี่ าใชบ้ รกิ ารมี

ทั้งในเขตแมส่ อดและสายไกลจากต่างจงั หวัด เป็นต้น ซ่ึงก็เป็นรูปแบบศาสนาที่ตอบสนองต่อความเป็นไทพน้ื
ถ่ินท่ีอยู่นอกเหนอื ชาติพนั ธุใ์ นแบบวดั ในตวั อำเภอแม่สอดโดยตรง เปน็ ตน้

ภาพท่ี 7 ภาพความหลากหลายของวดั ในแมส่ อด วัดอรัญเขต (ซ้าย) วดั มณไี พสณฑ์ (กลาง) เจดยี ว์ ัด
ไทยวัฒนาราม (ซา้ ย) (ภาพผเู้ ขยี น, 17 มกราคม 2562)

3.ไทลา้ นนา-วดั เชตวนั คีรี บ้านแม่ละเมา ต.พะวอ อ.แมส่ อด จ.ตาก จากในประวตั ิจะกลา่ วถงึ ความ
เป็นวัดของกลุ่มชาวเหนือ อันประกอบด้วยคนลำปาง จากการสัมภาษณ์และพดู คุยกับเจา้ อาวาส ซึง่ พูดเปน็
ภาษาเหนอื และบอกว่าตัวทา่ นเองเกดิ ท่ีแมส่ อดและโตทแี่ ม่สอด แต่ยงั พดู ภาษาไทเหนือของลำปางได้อยู่โดยมี
พื้นถิน่ การอพยพเข้ามา ประกอบอาชพี คา้ ไม้ในช่วงแรก ๆ และตง้ั วัดอยกู่ ระทงั่ ปัจจบุ ัน รวมท้งั คนส่วนใหญ่ใน
ชมุ ชนยังเปน็ ไทเหนอื สะท้อนวิถีชีวติ ภาษาและความเชอื่ เป็นแบบคนเหนือ มพี ิธีกรรม การสวด การประกอบ
ประเพณี รวมท้ังสถาปตั ยกรรม จะเปน็ แบบพน้ื เมอื งที่มาแบบลำปาง เป็นต้น ซ่งึ จากขอ้ มลู ทีป่ รากฏทำให้เห็น
ว่าภาพลักษณ์เหล่านี้เป็นความหลากหลาย ซึ่งสะท้อนถึงวถิ ีชีวิตและความเชื่อที่แตกต่างกันไปในตัวแต่มีจดุ
เกาะเก่ียวเป็นพระพุทธศาสนา เปน็ ต้น

วัดเชตะวนั คีรี ดา่ นแมล่ ะเมา ตามประวัตเิ คยเป็นเส้นทางเดินทัพของพม่าในคราวทกี่ รุงศรีอยุธยาเสีย
แก่พม่าเมื่อปี พ.ศ.2112 โดยมพี ระเจา้ บเุ รงนอง (Bayinnaung,ค.ศ.1551-1581) กษตั รยิ พ์ ม่าเป็นแมท่ ัพ หรือ
สมยั พระเจา้ ตะเบงชะเวตี้ (Tabinshwehti,ค.ศ.1530-1550) เม่ือปี พ.ศ 2091 ทีข่ าดแคลนเสบยี ง จนในทส่ี ดุ
กต็ อ้ งยกทัพกลับไป หลังล้อมกรุงศรมี าเปน็ เวลานานแต่ไม่สามารถตไี ด้ แตศ่ กึ ครง้ั นี้ใหญห่ ลวงนัก และทัพพม่า
ที่ยกมาตีกรุงศรีฯครั้งนี้มีจำนวนถึง 5 แสนคน โดยมีทัพจากหัวเมืองต่างๆทางฝั่งพม่าร่วมสมทบ กลายเป็น
กองทัพขนาดใหญ่ และด้วยกำลังทหารอันย่ิงใหญข่ องทัพพมา่ จึงเป็นสาเหตุสำคญั ท่ีทำให้ไทยตอ้ งพ่ายแพ้แก่
พม่าเมือ่ ปี พ.ศ 2112 ในบริเวณวัดจะมีพิพิธภัณฑ์มขี องเก่าหลายอย่าง ซึ่งเป็นของที่ชาวบ้านแมล่ ะเมานำมา
ถวายให้กับวัด ชาวบ้านบอกว่าหมู่บา้ นละเมาในตำบลพะวอทั้งหมู่บ้าน เคยเปน็ ที่ตั้งค่ายของพม่ามาก่อน จงึ
พบเหน็ ของเก่าแก่ยุทธภัณฑ์จำนวนมากในบรเิ วณน้ี ท่ีกองทพั พมา่ ทงิ้ ไว้ และไม่ห่างจากตวั วัดมากนักก็ยงั มรี อ่ ง
ดนิ เปน็ ทางยาวทพี่ ม่าขดุ เอาไว้ และของในพิพิธภณั ฑท์ เ่ี หน็ นเ้ี ป็นเพียงส่วนน้อย ยงั มีของมีค่าอีกหลายอย่างท่ี
ชาวบา้ นเกบ็ ไวท้ บ่ี ้านและยงั ไม่ไดน้ ำมาให้กบั ทางวัด

ภาพที่ 8 วัดเชตะวัน เอกลกั ษณ์วัดไทล้านนา ไทเหนือ ท่ียังคงรักษาเอกลกั ษณข์ องความชุมชนแบบไทยเหนือ
รวมทง้ั มกี ารเกบ็ รักษาองคค์ วามรู้จัดตงั้ เป็นพพิ ธิ ภัณฑ์ไว้ (ภาพผู้เขยี น, 17 มกราคม 2562)

4.วัดไทยในวิถีแบบไทยพื้นถิ่น เช่น วัดโพธิคุณ วัดมณีไพสณฑ์ วัดอรัญเขต ซึ่งเป็นวัดที่สะท้อนถึง
ความเปน็ พ้ืนถิน่ นยั หนึ่งแม่สอดเปน็ รฐั ชายแดน ที่ผสมรวมระหวา่ งกลุ่มพนื้ เมอื ง ผูอ้ พยพ และกลุ่มชาติพันธ์
ตา่ ง ๆ แต่ก็ยังคงรกั ษาแบบแผนประเพณขี องวัดในพระพทุ ธศาสนา ดว้ ยวถิ ที างศาสนา วดั ในแมส่ อดจงึ เปน็ จดุ
รับศรทั ธาของกล่มุ พุทธศาสนิกไดใ้ นหลากชาตพิ นั ธุ์ โดยมีจดุ ยึดยนื คือพระพุทธศาสนาท่เี หมอื นกันดว้ ย

ดังนั้นในความเปน็ ศาสนและวฒั นธรรม ความเป็นพระพุทธศาสนาจึงเป็นจดุ เชื่อมท่ีสำคัญ ดังปรากฏ
เป็นข้อมูลที่ว่าอําเภอแม่สอด ประชากรส่วนใหญ่นับถือศาสนาพุทธ รองลงมานับถือศาสนาคริสต์ อิสลาม
พราหมณ์-ฮนิ ดู และซิกซ์ นอกจากนั้นชาวไทยภูเขาเผา่ ต่างๆ นับถือผี ดังจะเหน็ ได้จากมีการเซ่นไหว้ผีใน วัน
ประเพณีที่สําคัญของชนเผ่า อาทิ วันขึ้นปีใหม่ งานแต่งงาน เป็นต้น แต่ทั้งหมดมีจุดยึดยืนอยู่กับวัดใน
พระพุทธศาสนาในแบบชาวพุทธ แม้ในความเป็นจริงวัดเหล่านั้นจะมีภาพลักษณ์ที่แตกต่างกันในจุดกำเนดิ
อาทิ กำเนิดวัดแบบไทยเหนือ (เชียงใหม่ เชียงราย ลำปาง แพร่ น่าน ฯลฯ) วัดแบบไทใหญ่ วัดแบบพม่า ซึ่ง
ปัจจุบันอาจมีสถาปัตยกรรมที่มีแบบแผนยึดโยงอยู่กับพม่า กระเหรี่ยง ไท ไทย และเริ่มต้นและมีสภาพท่ี
เปลย่ี นไปตามบริบทปัจจุบันแลว้ ก็ตาม แตภ่ าพลักษณ์สถาปัตยกรรม การอยู่อาศยั และประวตั ิของแต่ละวัดมี
ภาพประวตั ศิ าสตร์ของการเช่อื มโยงกบั ท่มี าด้ังเดมิ แตท่ งั้ หมดเปน็ การยอ้ นกลบั ไปหาประวัติเดิม แต่กเ็ ช่ือมโยง
กับความเปน็ จริงในปจั จุบันดังปรากฏแตกตา่ งหลากหลายแตม่ เี อกภาพที่อำเภอแม่สอด จังหวดั ตาก

สรปุ
ความหลากหลายทางชาตพิ ันธ์ุท่แี ม่สอด จะพบหลกั ฐานเชงิ ประจักษว์ า่ เปน็ เอกภาพภายใต้ความเป็น

ชาวพุทธ หรือวัดในพระพุทธศาสนา ซึ่งจะมีความแตกต่างในเชิงชาติพันธุ์เป็นหลัก แต่เมื่อถอดออกก็เหลอื
เพียงความเปน็ มนุษยแ์ ละเผา่ พันธ์ุของคนเท่านัน้ ดังพทุ ธพจน์ทว่ี า่ ไมม่ ีใครดีเลว เพราะเป็นพราหมณ์ แต่ทกุ คน
ดีเลวเพราะการกระทำ ดงั น้นั แนวคิดความเป็นชาตพิ นั ธุ์ เผ่าพนั ธ์ศุ าสนาจงึ เกดิ ขนึ้ มาภายหลังความเป็นมนุษย์

เสียมากกว่า ศาสนาแม้จะมีความแตกต่างหลากหลาย แต่ศาสนาเป็นเพียงเครื่องมือหนึ่งในการส่งเสริมให้
สมาชิกในการอยู่ร่วมกันอย่างสันติสุข ดังนั้นความแตกต่างหลากหลายในเชิงชาติพันธุ์ที่แม่สอด จึงมีการ
ผสมผสานกลืนกลายดว้ ยพระพุทธศาสนา จงึ ทำใหป้ ระชาสงั คมอยู่ร่วมกนั อย่างสนั ติสขุ แตกตา่ งแตไ่ มแ่ ตกแยก
ที่แม่สอดจึงเหน็ วัดไทยพนื้ ถิน่ ไทยล้านนา กระเหรีย่ ง พมา่ แตท่ ้ังหมดมจี ุดเกาะเกย่ี วเป็นพระพทุ ธศาสนา แม้
ประวัติพัฒนาการของความเป็นมาของวัด ของพระพุทธศาสนาจะแตกต่างที่มาและการก่อตั้ง รวมไปถึง
สถาปัตยกรรมที่ปรากฏในปัจจุบัน ซึ่งแตกต่างในเชิงชาติพันธ์ุแต่ลักษณะร่วมทางพุทธศาสนาได้กลายเป็น
เอกลกั ษณ์รว่ มของการอยรู่ ว่ มกัน (2) ความเป็นพหลุ กั ษณ์ของกลุ่มชาวจนี ในแม่สอดที่นับถือพระพุทธศาสนา
และในเวลาเดียวกนั ก็ยงั มีศาลเจา้ หรอื ว่าดว้ ยความเช่ือเกี่ยวกับวิถีของความเปน็ ชาวจีนอนั สัมพันธ์กับอาชีพใน
การคา้ ขายและมีศาลสำหรับบูชาบรรพบุรุษด้วยเชน่ กัน (3) ความแตกตา่ งในเชงิ ชาตพิ นั ธุ์พม่า กระเหรี่ยง บัง
คลาเทศ ที่นบั ถือศาสนาอสิ ลาม และครสิ ตศ์ าสนาทีม่ ีปรากฏอยู่ในแมส่ อด แต่ทั้งหมดเปน็ พหุลักษณ์ของการ
อยู่ร่วมกันในมิตทิ แี่ ตกต่าง

จากภาพรวมของการเดินทางในครั้งนี้จึงเป็นการบันทึกเล่าเรื่อง กับสิ่งที่พบและปรากฏคือความ
แตกต่างไม่ใชค่ วามแตกแยก วดั แมจ้ ะตา่ งในเชงิ กายภาพและกำเนิดของการกอ่ ต้ัง แตท่ ั้งหมดคอื ชาวพุทธทุก
คนเข้าถึงได้ พระพุทธศาสนาเป็นมรดกร่วมกลางที่ทุกคนสามารถเป็นเจ้าของร่วม แต่ความเป็นชาติพันธ์ุ ท่ี
แตกต่างมไิ ด้เป็นอุปสรรคของการนบั ถือปฏบิ ตั พิ ระพุทธศาสนาแต่อยา่ งใด ดงั พทุ ธพจนท์ ่วี ่าแม่น้ำทกุ สายไหล
ลงส่แู มน่ ้ำคงคง ในความหมายคือในความเปน็ วัดพทุ ธทงั้ หมด แม้จแตะต่างกันในลายละเอยี ดแต่ทกุ คนเปน็ ชาว
พทุ ธเหมอื นกนั ในความแตกต่างหลายทางชาตพิ นั ธุ์ท่ีแม่สอด ประมวลรวมแล้วจะเหลือเพียงทุกคนเปน็ มนุษย์
ท่ีต้องเกิดแก่เจบ็ ตาย เปน็ มนุษย์ทมี่ ีธรรมชาตขิ องการเปลี่ยนแปลงอยา่ งตอ่ เน่ือง คอื เกิดแล้วตายไม่เหลืออะไร
เหลอื เพียงความทรงจำจากร่นุ สรู่ ่นุ จากคนสู่คนเท่านั้น

อําเภอแม่สอด เป็นพื้นทีท่ ่ีมีประชาชนหลายเชือ้ ชาติมาอยู่ร่วมกัน อาทิ ประชาชน
พื้นเมือง ดั้งเดิมและกลุ่มชาติพันธุ์ต่าง ๆ เช่น ชาวไทยใหญ่ (มีหลายเผ่า) ชาวไทยภูเขาเผ่า
กะเหรีย่ ง เผ่าม้ง ชาวเมียนมา รวมทั้งชาวไทยมุสลิม ชาวไทยจีน จึงมีความหลากหลายทาง
วัฒนธรรมประเพณี และการนับถือศาสนาที่แตกต่าง กันประกอบด้วยศาสนาพุทธ คริสต์
อิสลาม ฮินดู-ซกิ ข์ จุดแข็งของอําเภอแม่สอด คือทุกเชื้อชาติ ศาสนาสามารถ อยู่ร่วมกันได้
อย่างสนั ตแิ ละประชาชนเคารพในความแตกตา่ ง ผู้นําทางศาสนามคี วามสัมพันธ์ที่ดีต่อกันให้
เกียรติซึ่ง กันและกันรวมถึงประชาชนในพื้นที่อําเภอแม่สอดมีการยอมรับในวัฒนธรรม
ประเพณีทม่ี คี วามหลากหลาย แต่สามารถผสมผสานวฒั นธรรมประเพณีอย่รู ว่ มกนั ในสงั คมได้
อย่างกลมกลืนเป็นน้ำหนึ่งใจเดียวกัน ระหว่างวิถี วัฒนธรรมพื้นเมืองแบบชาวไทยล้านนา
และประเพณีของชาวไทยใหญ่ ตลอดจนชาวไทยภูเขากลุ่มชาติพันธ์ต่าง ๆ จนกลายเป็น
เอกลักษณ์โดดเด่นของอาํ เภอแม่สอด
ดังนนั้ แมส่ อดศึกษาจงึ มคี วามหมายเป็นการศึกษาเชิงพื้นท่ีอำเภอแมส่ อด ทมี่ ีความเป็นพหุลักษณแ์ ละ
มีความหลากหลายทั้งในเชิงชาติพันธุ์ ภาษา ความเชื่อ รวมไปถึงวิถีของการดำเนินชีวิต ในประเด็นของ
การศึกษาทำใหเ้ หน็ ว่าความหลากหลายนัน้ มีลักษณะผสมรวมกบั ชาติพันธุ์ทำให้เกิดประเดน็ ทางความเช่ือท่ี

แตกต่าง ประเด็นทางการเมือง เศรษฐกิจ แม่สอดในฐานะท่ีเป็นพ้ืนที่เศรษฐกิจพิเศษนับเป็นความจำเป็น ท่ี
จะต้องศึกษาในมิติทางสังคม วัฒนธรรม เพื่อทำให้เหน็ ว่าแตกต่าง หลากหลายอยู่ร่วมกันได้ ทำให้เกิดการ
เรียนรู้ เขา้ ใจ ปรับตัว ยอมรบั และเคารพในกนั และกนั ซึ่งจะนับเปน็ ประโยชน์ตอ่ การศึกษาเชิงพนื้ ท่ี เปา้ หมาย
เพ่ือเรยี นรู้ เขา้ ใจ และอยรู่ ว่ มกันอยา่ งเข้าใจ เป้าหมายเพอื่ พฒั นาเขตเศรษฐกิจพิเศษให้เป็นพื้นท่ีพิเศษอย่าง
แท้จรงิ ตามเจตนารมณต์ อ่ ไป

เอกสารอ้างอิง
คณะกรรมการบริหารอำเภอแบบบรู ณาการอำเภอแมส่ อด (ก.บ.อ.). (2564). แผนพฒั นาอำเภอ 5 ปี (พ.ศ.

2561-2565) ฉบับทบทวน พ.ศ.2564 อำเภอแมส่ อด จังหวดั ตาก. ตาก : สำนกั งานคณะกรรมการ
บริหารอำเภอแบบบูรณาการอำเภอแม่สอด (ก.บ.อ.). อำเภอแมส่ อด จ.ตาก (เอกสารถ่ายสำเนา).
เจนจริ า ฝั้นเต็ม และคณะ,(2562). ปัจจัยที่ส่งผลต่อพฤติกรรมนักท่องเที่ยวแบบจับจ่ายใช้สอยในพ้ืนท่ีเขต
เศรษฐกิจพิเศษแม่สอด จังหวัดตาก. สักทอง : วารสารมนษุ ยศาสตร์และสงั คมศาสตร์ (สทมส.).
25 (1),135-150.
นพชยั สิทธิ,เชษฐภูมิ วรรณไพศาล,จารุณี มณกี ุล. (2563). การจดั การเรียนรสู้ าระทอ้ งถิ่น เรอ่ื ง แม่สอดศกึ ษา
เพือ่ สง่ เสรมิ พลเมอื งเข้มแขง็ ของนกั เรียนชนั้ ประถมศึกษาปที ี่ 6. วารสารศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัย
นเรศวร. 22 (1),96-108.
นพพล อัคฮาด. (2557). กระบวนการกำหนดนโยบายเพ่ือการจัดต้ัง “นครแม่สอด”: ปฏิสัมพันธ์เชิง
อำนาจระหว่างชนชั้นนำ ในราชการส่วนกลาง ส่วนภูมิภาค และส่วนท้องถิ่น.วารสารรัฐศาสตร์
ปรทิ รรศน์ มหาวทิ ยาลยั เกษตรศาสตร์. 1 (2),132-168.
บรรพต แคไธสง,พระมหาภริ ฐั ฐกรณ์ อสํ มุ าล.ี (2558). การศึกษาวเิ คราะหเ์ ชิงจริยศาสตร์ในการปฏบิ ัติ
กรรมฐานสายนหลวงปู่ม่ัน ภูรทิ ตั โต (รายงานการวิจัย). บรุ รี มั ย์ : วิทยาลยั สงฆบ์ รุ ีรมั ย์.
บชู ติ า สังข์แก้ว พันธรกั ษ์ ผกู พันธุ์.(2561).สถานภาพและแนวทางการพฒั นานโยบาย การจัดการศึกษา
ปฐมวยั สำหรบั เดก็ กลุ่มชาติพนั ธุ์ กรณศี กึ ษา อำเภอแม่สอด จังหวดั ตาก. วารสารพฒั นาสังคม JSD.
20 (1),17-40.
พทิ ักษ์ อนิ ทิยศ. (2546). ปญั หามง้ อพยพสำนกั สงฆถ์ ำ้ กระบอกกบั ผลกระทบต่อความสัมพันธร์ ะหว่างประเทศ
ไทยและสปป.ลาว. เชียงใหม่ : บัณฑติ วทิ ยาลัย มหาวทิ ยาลยั เชียงใหม่.
ไพรนิ ทร์ มากเจรญิ . (2551). ปฏิสัมพันธท์ างสงั คมของกลมุ่ ชาตพิ ันธุ์บริเวณชายแดน : กรณีศึกษาชุมชนใน
เขตเทศบาล อำเภอแมส่ อด จังหวดั ตาก (วทิ ยานพิ นธ์ ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต (พฒั นามนุษย์และ
สงั คมศศ.ม.). กรงุ เทพ ฯ : จุฬาลงกรณม์ หาวิทยาลัย.
ไพรินทร์ มากเจริญ (2551). ปฏสิ ัมพันธ์ทางสงั คมของกลมุ่ ชาติพันธบุ์ ริเวณชายแดน : กรณศี ึกษาชมุ ชนใน
เขตเทศบาล อำเภอแมส่ อด จังหวัดตาก (วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑติ ,พฒั นามนุษยแ์ ละ
สังคมศศ.ม.). กรงุ เทพ ฯ : จฬุ าลงกรณ์มหาวทิ ยาลัย.
พระครวู ินัยธรปญั ญา ปญฺญาวโร (ศรีสมทุ ร) บุญเตือน ทรัพย์เพชร. (2563). การจัดการความหลากหลายทาง

วฒั นธรรมในมิติศาสนา ของคณะสงฆใ์ นอำเภอแม่สอด จังหวดั ตาก.วารสารปัญญาปณิธาน. 5 (1),
105-118.
พระวงศ์แก้ว วราโภ (เกษร). (2555). การศึกษาเปรยี บเทียบการปฏบิ ตั กิ รรมฐานของพระโพธิญาณเถร (ชา
สภุ ทโฺ ท) กบั พระธรรมวสิ ทุ ธมิ งคล(บัว ญาณสมปฺ นโฺ น) (วิทยานิพนธพ์ ทุ ธศาสตรมหาบณั ฑิต). กรงุ เทพ
ฯ : มหาวทิ ยาลยั มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
มยรุ ี พนู ผลวัฒนาภรณ์. (2553). ภาษาไทยถ่ินเหนอื ทตี่ ำบลท่าสายลวด อำเภอแมส่ อด จงั หวดั ตาก.
วรรณวิทศั น์. 10 (พฤศจกิ ายน 2553),1-20.
ยรรยง เดชสะท้าน. (2561).ศึกษาเชงิ วิเคราะห์หลักการปฏบิ ัติธรรมตามแนวทางของพระโพธิญาณเถร (ชา
สภุ ทฺโท) วัดหนองป่าพง อำเภอวารนิ ชำราบ จงั หวัดอบุ ลราชธาน.ี วารสารพทุ ธศาสตร์ศกึ ษา. 9
(2),106-114.
รพพี รรณ จักรส์ าน. (2015). ประวตั ศิ าสตร์ชาตพิ ันธ์จุ นี และการสร้างอัตลกั ษณข์ องเมืองแมส่ อด ตง้ั แต่
พ.ศ.2510 ถงึ พ.ศ. 2554. วารสารมนุษยศาสตร์สงั คมศาสตร์ปรทิ ศั น.์ 3 (1), 15-39.
วสันต์ ปวนปันวงศ์. (2564). รัฐชาตสิ มัยใหม่ อำนาจทนุ นยิ ม การพนันชายแดน ในพื้นท่ีแม่สอด-เมียวดี.
วารสารรัฐศาสตร์และรัฐประศาสนศาสตร.์ 12 (ฉบบั เพม่ิ เตมิ 1), 115-138.
ศภุ ชัย ศรสี ชุ าติ,แกว้ ขวญั ต้ังตพิ งศ์กลู . (2558). “โครงการศกึ ษาวิเคราะห์ เรื่องแนวทางการบรหิ ารจัดการ
แรงงานตา่ งด้าวในเขตเศรษฐกจิ พเิ ศษ กรณศี ึกษา : เขตพัฒนาเศรษฐกจิ พเิ ศษแมส่ อด. กรงุ เทพฯ :
สำนักงานสภาทป่ี รึกษาเพอื่ พัฒนาแรงงานแหง่ ชาติ,กระทรวงแรงงาน.
สถาบนั พฒั นาประชาสงั คม. (2564). แผนท่ี เขตเทศบาลนครแมส่ อด ต.แม่สอด อ.แมส่ อด จ.ตาก. สบื ค้นเมอ่ื
15 ธันวาคม 2564.จาก https://www.csdi.or.th/2019/10/topo-maps-maesot/)
สำเริง ปานดษิ ฐ์, รุจี ศรสี มบตั .ิ (2560). ดนตรีพมา่ ในการแสดงพระธรรมเทศนา : กรณศี ึกษาวงซายวาย
คณะเซย่ เม๊ยี ะโจว วัด ไทยวัฒนาราม ตำบลทา่ สายลวด อำเภอแม่สอด จงั หวดั ตาก. วารสาร
มหาวทิ ยาลยั นครพนม. 7 (2),81-89.
สมคั ร์ กอเซม็ . (2019). ปฏภิ าคภาวะของพรมแดนชาติพนั ธ์แุ ละรัฐชาติในตลาดเมืองชายแดนแม่สอด .
วารสาร "สังคมศาสตร์ คณะสงั คมศาสตร์ มหาวทิ ยาลัยเชยี งใหม่ 22 (2), 11-51.
หรริ ักษ์ จันทมิ ะ.(2563). แนวทางเพอื่ การพัฒนาการทอ่ งเที่ยว อำเภอแมส่ อด อำเภอพบพระ และอำเภอแม่
ระมาด เพือ่ รองรบั การขยายตวั ของระเบียงเศรษฐกจิ ตะวนั ออก-ตะวันตก เขตเศรษฐกจิ พเิ ศษ “นคร
แมส่ อด”. วารสารสงั คมศาสตร์วชิ าการ. 13 (1),99-117.
Tim Weiner. (2008). General Vang Pao's Last War. New York Times Magazine, May 11, 2008.
Retrieved December 15,2021. From
https://www.nytimes.com/2008/05/11/magazine/11pao-t.html

แม่สอดศึกษา
หลากชาติพันธุ์สู่พหุลักษณ์

ทางพระพุทธศาสนา

เ อ ก ลั ก ษ ณ์ ท า ง พ ร ะ พุ ท ธ ศ า ส น า
ที่ เ กิ ด ขึ้ น ภ า ย ใ ต้ ค ว า ม แ ต ก ต่ า ง

สู่เอกภาพบนความหลากหลาย

โดย กองทุ นพระครู สุ พั ฒนพิ ธาน
(ทองดี มหาวี โร/อาจใหญ่ )

วั ดคลองตะเคี ยน ต.บ้ านสวน อ.เมื อง จ.สุ โขทั ย