MODUL KOLABORASI SOALAN SPM TINGKATAN 4

(a) (i) Terangkan penghantaran impuls saraf semasa tindakan refleks dalam Rajah 6.
[4 markah]

(ii) Berdasarkan Rajah 6, bandingkan dan bezakan di antara neuron aferen dan

neuron eferen. [10 markah]

(b) Dadah penenang diberikan kepada seorang pesakit untuk mengurangkan

ketegangan dalam kehidupan seharian. Terangkan kesan dadah tersebut ke atas

penghantaran impuls melalui sinaps. [6 markah]

BAB 13: HOMEOSTASIS DAN SISTEM URINARI MANUSIA

SPM 2011

1. Rajah di bawah menunjukkan struktur satu nefron dan salur darah dalam ginjal.

2.
a. Terangkan proses yang berlaku antara glomerulus dengan kapsul Bowman.
Proses :
___________________________________________________________________
Penerangan :
___________________________________________________________________
___________________________________________________________________

[3 markah]

51

b. Jadual 5 menunjukkan kandungan hasil turasan dalam R dan S

Kandungan Kepekatan kandungan hasil turasan (%)
hasil turasan RS

Glukosa 0.1 0
Asid amino 8.0 0
90.0 95.0
Air 1.87 2.65
Garam mineral 0.03 2.0

Urea

Jadual 5

(i) Nyatakan satu perbezaan kepekatan asid amino antara R dengan S.

_____________________________________________________________________

_____________________________________________________________________

[1 markah]

b. (ii) Berdasarkan jawapan di (b)(i), terangkan mengapa.

_____________________________________________________________________

_____________________________________________________________________

_____________________________________________________________________

[2 markah]

c. Air kencing seseorang itu mengandungi glukosa.

Apakah penyakit yang dihidapinya? Nyatakan mengapa.

_____________________________________________________________________

_____________________________________________________________________

[2 markah]

d. Nefron sesetengah mamalia yang hidup di gurun mempunyai liku Henle yang
panjang. Nyatakan kesannya ke atas hasil turasan yang terbentuk dalam S.

_____________________________________________________________________

_____________________________________________________________________

[1 markah]

52

e. Terangkan kepentingan ginjal.
_____________________________________________________________________
_____________________________________________________________________
_____________________________________________________________________

[3 markah]

SPM 2014

2. Rajah 13 menunjukkan sistem endokrin manusia

Rajah 13
a. Namakan struktur berlabel S dan T.

S:_________________________________________________________________
T:_________________________________________________________________

[2 markah]
b. i. Namakan satu hormon yang dirembeskan oleh T.

_____________________________________________________________________
[1 markah]

ii. Terangkan peranan hormon yang dinamakan di (b)(i) dalam mengawalatur aras
glukosa dalam darah.
_____________________________________________________________________
_____________________________________________________________________
_____________________________________________________________________

[2 markah]

53

c. i. Jadual di bawah menunjukkan kepekatan asid amino dalam plasma darah dan dalam
air kencing.

Kandungan Kepekatan dalam plasma Kepekatan dalam air
Asid amino darah yang memasuki ginjal kencing (g per 1000 cm3)

(g per 1000 cm3) 6

74

Terangkan perbezaan di antara kepekatan asid amino dalam plasma darah dengan dalam
air kencing.

_____________________________________________________________________
_____________________________________________________________________
_____________________________________________________________________

[2 markah]

d. i. Kedua-dua ginjal seorang pesakit gagal berfungsi. Keadaan ini menyebabkan
ketidakseimbangan air dan pengumpulan urea dalam darah. Terangkan kesan kegagalan
ginjal terhadap kawal atur keseimbangan air dalam darah.

_____________________________________________________________________
_____________________________________________________________________
_____________________________________________________________________

[2 markah]
d. ii. Rajah di bawah menunjukkan rawatan yang dijalankan ke atas pesakit itu.

Terangkan bagaimana urea disingkirkan daripada darahnya menggunakan mesin
hemodialisis.

_____________________________________________________________________
_____________________________________________________________________
_____________________________________________________________________

[3 markah]

54

SPM 2015

3. Rajah di bawah menunjukkan struktur nefron dan salur darah di dalam ginjal
manusia.

(a) Berdasarkan Rajah 6, proses Q berlaku di antara glomerulus dan kapsul Bowman.
Terangkan proses itu.
[6 markah]

(b) Seorang individu mempunyai kandungan urea yang tinggi di dalam air
kencingnya. Terangkan mengapa.
[6 markah]

(c)
Individu R : Kurang air dan lebih garam dalam darah
Individu S : Lebih air dan kurang garam dalam darah

Hormon antidiuretik (ADH) terlibat dalam kawal atur air. Aldosteron terlibat dalam kawal atur
garam.
Terangkan pengawalaturan kandungan air dan kandungan garam dalam individu R dan
individu S masing-masing berdasarkan urutan berikut:
*Tekanan osmosis darah
*Jumlah hormon antidiuretik
*Jumlah aldosteron dan tindakannya
*Kesan hormon antidiuretik dan aldosteron ke atas air kencing yang dihasilkan dan tekanan
osmosis darah.

[10 markah]

55

SPM 2018

4. Rajah 4.1 menunjukkan kelenjar adrenal yang merembeskan hormon yang terlibat
dalam mengawal atur kandungan air dan garam dalam darah.

Rajah 4.1
a. i. Namakan hormon L dan hormon M.

L:_________________________________________________________________
M:_________________________________________________________________

[2 markah]
ii. Kandungan air dalam darah lebih rendah daripada julat yang normal. Terangkan

bagaimana kelenjar J mengawal atur keseimbangan air dalam darah.
_____________________________________________________________________
_____________________________________________________________________
_____________________________________________________________________

[3 markah]
b. Seorang lelaki mendaki Gunung Kinabalu dan mendapati suhu persekitaran

adalah rendah
Terangkan tindakan kelenjar adrenal bagi mengatasi situasi di atas dalam mengawal atur
suhu badan.
_____________________________________________________________________
_____________________________________________________________________
_____________________________________________________________________

[3 markah]

56

c. Rajah di bawah menunjukkan proses hemodialisis.

Terangkan apa yang akan berlaku jika tubul dialisis separa telap diluruskan?
_____________________________________________________________________
_____________________________________________________________________
_____________________________________________________________________
_____________________________________________________________________

[3 markah]
d. Maklumat di bawah menunjukkan simptom seorang pesakit yang mengalami

kegagalan ginjal:
*kaki membengkak
*kesukaran bernafas akibat bendalir berlebihan dalam peparu
*terdapat darah dalam urin
Bincangkan kesan kegagalan ginjal kepada pesakit itu.
_____________________________________________________________________
_____________________________________________________________________
_____________________________________________________________________

[2 markah]

57

BAB 14: SOKONGAN DAN PERGERAKAN DALAM MANUSIA DAN

HAIWAN

SPM 2010

1. Rajah 5.1 dan 5.2 menunjukkan kedudukan yang berlainan bagi lengan dalam satu
pergerakan.

Rajah 5.1 Rajah 5.2

(a) Lengkapkan Rajah 5.1 dengan melukis otot triseps yang terlibat dalam pergerakan

lengan tersebut [2 markah]

(b) Namakan satu ciri penyesuaian tisu P yang ditunjukkan dalam Rajah 5.1 yang
membantu dalam pergerakan lengan.
_____________________________________________________________________
[1 markah]

(c) Terangkan tindakan otot-otot yang menyebabkan pergerakan lengan dalam Rajah 5.2

_____________________________________________________________________
_____________________________________________________________________
_____________________________________________________________________

[2 markah]
(d) Rajah 5.3 menunjukkan sendi pada lutut.

Rajah 5.3
58

Terangkan masalah kesihatan yang biasanya dialami oleh seorang tua apabila tisu X
rosak

_____________________________________________________________________
_____________________________________________________________________
_____________________________________________________________________

[2 markah]

(e) Seorang atlit mesti melakukan senaman memanaskan badan sebelum memulakan acara.
Terangkan mengapa.

_____________________________________________________________________
_____________________________________________________________________
_____________________________________________________________________
_____________________________________________________________________

[3 markah]

SPM 2011

2. Rajah 14 menunjukkan otot dan tulang manusia yang terlibat semasa pembengkokan
kaki.

Rajah 14

a. i. Namakan X.
X:_________________________________________________________________

[1 markah]

ii. Nyatakan satu fungsi X.

_______________________________________________________________

[1 markah]

59

b. Jelaskan dengan ringkas bagaimana ciri X disesuaikan untuk menjalankan fungsi
yang dinyatakan di a. ii.

_____________________________________________________________________
_____________________________________________________________________
_____________________________________________________________________

[2 markah]
c. i. Nyatakan satu fungsi ligamen dalam Rajah 14.

_____________________________________________________________________

[1 markah]

ii. Ligamen seorang ahli gimnastik adalah lebih mudah lentur berbanding dengan orang
biasa.
Terangkan pernyataan tersebut.

_____________________________________________________________________
_____________________________________________________________________
_____________________________________________________________________

[3 markah]
d. Sebilangan pelari marathon mengalami kekejangan otot di akhir perlumbaan.

(i) Apakah kekejangan otot ?

_____________________________________________________________________

[1 markah]

(ii) Nyatakan satu sebab bagi kekejangan otot di kalangan atlit.

_____________________________________________________________________
_____________________________________________________________________

[2 markah]
e. Cadangkan tiga cara bagaimana seseorang boleh mengekalkan sistem otot rangka

yang sihat.

1. _____________________________________________________________________
_____________________________________________________________________

2. _____________________________________________________________________
_____________________________________________________________________

3. _____________________________________________________________________
_____________________________________________________________________
[3 markah]

60

SPM 2019

3. Rajah 2.1 menunjukkan tulang J dalam turus vertebra manusia

Rajah 2.1

a. i. Namakan tulang J.
_____________________________________________________________________

[1 markah]

a.ii. Terangkan fungsi K.

_____________________________________________________________________

[1 markah]

b.i. Jadual di bawah menunjukkan vertebra yang diambil daripada bahagian turus
vertebra yang berbeza.

61

Vertebra yang manakah mempunyai sentrum yang terbesar?
Tandakan (√ ) bagi jawapan yang betul pada ruang yang disediakan dalam Jadual.
b.ii. Berdasarkan jawapan anda di b.i., mengapakah vertebra itu mempunyai sentrum

yang terbesar?
_____________________________________________________________________
_____________________________________________________________________

[1 markah]
c. Rajah 2.2 menunjukkan struktur sendi lutut seorang atlit sebelum cedera, semasa

cedera dan selepas rawatan.

Rajah 2.2
c.i. Apakah L ?
_____________________________________________________________________

[1 markah]
c.ii. Terangkan masalah lutut yang dihidapi oleh atlit tersebut sebelum rawatan.
_____________________________________________________________________
_____________________________________________________________________
_____________________________________________________________________

[3 markah]

62

d. Rajah 2.3 menunjukkan anggota hadapan dan anggota belakang seekor arnab.

Rajah 2.3
Arnab boleh melakukan lompatan yang jauh. Terangkan mengapa.
_____________________________________________________________________
_____________________________________________________________________
_____________________________________________________________________
_____________________________________________________________________

[3 markah]

BAB 15: PEMBIAKAN SEKS, PERKEMBANGAN DAN

PERTUMBUHAN DALAM MANUSIA DAN HAIWAN
SPM 2017

1. Rajah 5.1 menunjukkan sebahagian sistem pembiakan perempuan pada manusia.
Rajah 5.2 menunjukkan peringkat kitar ovari dalam ovari.

63

a) Berdasarkan Rajah 5.2,
i. Terangkan perkembangan struktur P untuk membentuk struktur Q.

_____________________________________________________________________
_____________________________________________________________________
_____________________________________________________________________

[2 markah]
ii. Struktur Q akan berkembang untuk membentuk struktur R.

Terangkan perbezaan antara struktur Q dan struktur R.
_____________________________________________________________________
_____________________________________________________________________
_____________________________________________________________________
_____________________________________________________________________

[3 markah]

b) i. Berikut adalah hormon-hormon yang terlibat dalam pembentukan ovum.
• Hormon peluteinan
• Hormon perangsang folikel
• Hormon estrogen

Jelaskan bagaimana rembesan satu hormon mengawal perembesan hormon-
hormon yang lain sebelum ovulasi berlaku.

_____________________________________________________________________
_____________________________________________________________________
_____________________________________________________________________
_____________________________________________________________________

[3 markah]

ii. Pil pencegah kehamilan mengandungi hormon estrogen dan progesteron.
Terangkan peranan hormon progesteron dalam pencegahan kehamilan.

_____________________________________________________________________
_____________________________________________________________________
_____________________________________________________________________

[2 markah]

c) Dalam sesetengah kehamilan, suatu kecederaan berlaku dalam tiub Falopio yang
akan menyebabkan pembentukan tisu parut seperti ditunjukkan dalam Rajah 5.1.
Terangkan bagaimana kehadiran tisu parut boleh memberi kesan kepada kehamilan.

_____________________________________________________________________
_____________________________________________________________________
_____________________________________________________________________

[2 markah]

64

SPM 2019

2. Rajah 4.1 menunjukkan dua organisma.

a) Berdasarkan Rajah 4.1,
i. Nyatakan jenis pembiakan bagi organisma:
Organisma A: ____________________________________________________
Organisma B: ____________________________________________________
[2 markah]
ii. Terangkan DUA perbezaan antara jenis pembiakan organisma A dan organisma
B.

_____________________________________________________________________
_____________________________________________________________________
_____________________________________________________________________
_____________________________________________________________________

[2 markah]
b) Puan Nora memelihara organisma B. Beliau mendapati organisma B kerap

melahirkan anak.
Namakan satu kaedah yang boleh digunakan untuk mengelakkan organisma B
daripada membiak. Terangkan.
_____________________________________________________________________
_____________________________________________________________________
_____________________________________________________________________
_____________________________________________________________________

[2 markah]

65

CADANGAN JAWAPAN BAB 2: BIOLOGI SEL DAN
ORGANISASI SEL

1. a. i. P: Dinding sel
Q: Vakuol

ii. P: Selulosa
Q: Sap sel / Air/ Larutan gula / Asid amino/ Garam Mineral

b. Ia kuat dan teguh untuk mengekalkan bentul sel/ melindungi sel daripada
tekanan mekanikal

c. Tekanan segah bendalir di dalam vakuol Q menolak kandungan sel dan
membran plasma ke dinding sel, menghasilkan sokongan kepada tumbuhan

d. i. Pengkhususan

ii. Salur xilem adalah tiub yang bersambungan dan berongga yang
memastikan pengaliran air dan mineralyang berterusan ke atas dengan
mudah. Dindingnya berlignin supaya tidak ranap

2. a. Q: Vesikel angkutan

b. S: Mengangkut protein yang telah disintesis

c. - Dinamik dan fleksibel
- Mengandungi molekul fosfolipid dan kolesterol

d. R ialah jasad Golgi. Ia mengubahsuai protein menjadi enzim

e. i. Organel itu ialah kloroplas. Sel haiwan tidak menjalankan fotosintesis
Oleh itu, ia tidak memerlukan kloroplas untuk menyerap tenaga
cahaya

ii. Daun sisik bawang tidak menjalankan fotosintesis
Tiada penyerapan tenaga cahaya berlaku
Ia mengandungi makanan simpanan

iii. Pertumbuhan perlahan kerana makanan simpanan didalam bebawang
digunakan untuk membentuk daun baru

66

3. a. i. Sel

ii. M: Vakuol mengecut

b. i. Air tawar adalah hipotonik terhadap sitoplasma Amoeba sp.
Air masuk ke dalam sel melalui osmosis

ii. Vakuol mengecut dipenuhi air berlebihan daripada sitoplasma secara
perlahan-lahan, kemudian ia mengecut dan menyingkirkan air itu ke
luar sel

iii. Ini disebabkan air laut adalah hipertonik terhadap sitoplasma Amoeba
sp. Jadi, molekul air didalam Amoeba sp. bergerak keluar

c. P:
Zarah-zarah makanan dicernakan oleh enzim hidrolitik iaitu lisozime
Hasil pencernaan atau nutrien akan meresap masuk ke dalam sitoplasma

Q:
Makanan yang tidak tercerna akan ditinggalkan atau tersungkir ketika amoeba
bergerak ke tempat lain

4. a. i. R: Kloroplas
S: Sel mesofil palisad
T: Tisu xilem

ii. R, S, T

b. 1. Sel mesofil palisad mengandungi banyak kloroplas untuk
penyerapan cahaya matahari yang maksima

2. Cahaya matahari diperlukan oleh daun untuk menjalankan
fotosintesis

c. 1. Mengangkut air dan garam mineral ke daun

2. Tisu xilem memperoleh sokongan mekanikal kepada tumbuhan

d. 1. Tumbuhan itu mempunyai daun lebar yang kukuh dan kenyal
Daun itu tahan supaya tidak terkoyak oleh aliran air

2. Ia mempunyai tisu aerenkima di batang dan daun

67

Tisu-tisu ini membekal daya apungan supaya tumbuhan itu dapat
terapung dipermukaan air
5. a. R: Kromosom / Kromatin
S: Jalinan endoplasma kasar

b. i. Asid deoksiribonukleik (DNA)
ii.

c. i. Struktur Q (vakuol) akan mengembang atau bertambah saiz
Vakuol sel mengandungi sap sel yang hipertonik terhadap air suling
Molekul air meresap ke dalam sel secara osmosis dan memenuhi
vakuol menyebabkan ia mengembang

ii. Sel tumbuhan dikelilingi oleh dinding sel yang kuat dan tegar
Dinding sel boleh menahan tekanan hidrostatik yang terhasil di dalam
sel

d. i. - Sel bersaiz kecil
- Sitoplasma yang padat / tiada vakuol
- Nukleus yang besar/ nukelues pada pelbagai fasa
pembahagian/mitosis
- Tiada pengkhususan sel/ sel-sel tidak dibezakan

ii. - Dinding sel menebal secara tidak seragam
- Bucu sel mempunyai dinding sel yang lebih tebal

CADANGAN JAWAPAN BAB 3: PERGERAKAN BAHAN
MERENTASI MEMBRAN PLASMA

1. a. i. R
ii. Lebih banyak molekul air didapati di R

68

iii.

iv. Osmosis

b. i. Larutan garam adalah hipertonik kepada sel-sel kubis
Air daripada sel meresap keluar secara osmosis
Ini menyebabkan kubis menjadi kontang
Keadaan kering adalah tidak sesuai untuk pertumbuhan bakteria

ii.

iii. Plasmolisis

c. 1. Untuk menggantikan kehilangan cecair melalui perpeluhan
2. Untuk mengimbangkan kehilangan cecair badan/ elektrolit/ kepekatan
garam dan gula akibat aktiviti yang berlebihan

2. a. i. - Tumbuhan M menjadi layu kerana kekurangan air
- Air hilang melalui transpirasi atau resapan dari sap sel ke air di tanah
melalui osmosis
- Sitoplasma sel mengecut dan tertarik dari selulosa dinding sel
seterusnya menyebabkan plasmolisis
- Sel-sel yang mengalami plasmolisis kehilangan kesegaran dan
sokongan dan tumbuhan akan menjadi layu

69

ii. Menyiram tumbuhan itu dengan air yang banyak
- Air akan mengurangkan kepekatan zat terlarut dan menambahkan
kepekatan molekul air dalam tanah disekeliling rerambut akar
- Sap sel kini mempunyai kepekatan air yang rendah atau bersifat
hipertonik terhadap air tanah
- Jadi, molekul air dari tanah meresap masuk ke dalam sap sel akar
secara osmosis
- Vakuol sel menjadi lebih besar dan tekanan sedah turut meningkat
- Bendalir dalam vakuol akan menolak sitoplasma dan membran plasma
ke dinding sel
- Ini menghasilkan sokongan kepada batang, akar dan daun. Jadi,
tumbuhan dalam keadaan M boleh menjadi seperti dalam keadaan N

b. - Pada R, 100% sel darah merah mengalami hemolisis
- Sel darah merah telah dimasukkan ke dalam larutan yang hipotonik
- Air meresap masuk ke dalam sel darah merah secara osmosis
- Sel menjadi bengkak dan meletus
- Hemolisis berlaku dan kandungan sel dibebaskan ke persekitaran

- Pada S, 0% sel darah merah mengalami hemolisis
- 0.85% larutan natrium klorida merupakan larutan isotonik terhadap sel darah
merah
- Ia merupakan larutan dimana kepekatan zat terlarutnya sama dengan
sitoplasma sel darah merah
- Air meresap masuk dan keluar dari sel darah merah pada kadar yang sama
- Sel darah merah akan kekal bentuknya seperti normal

3. a. i. P: Fosfolipid
Q: Protein liang

ii. P: Fosfolipid telah disusun dalam dua lapisan untuk membentuk
fosfolipid dwilapisan yang mengelilingi sel

Q: Laluan pergerakan molekul kecil larut air dan ion keluar dan masuk
ke dalam sel

iii. Ini disebabkan molekul air adalah cukup kecil untuk melintasi
dwilapisan fosfolipid

70

b.

Q R
Protein liang Protein pembawa

Zat terlarut meresap melintasi liang Protein pembawa bergabung dengan zat
pada protein liang terlarut pada sebelah membran dan
melepaskannya pada sebelah membran
Protein pembawa hanya melepaskan yang lain
molekul yang terlarut didalam air Protein pembawa mengangkut kedua-
dua bahan yang terlarut dan tidak terlarut
didalam air

c. Langkah 2:

1. Larutan garam pekat adalah hipertonik kepada kepingan kentang

2. Air dari kepingan kentang meresap keluar dan mengakibatkan sel
kekurangan air

3. Kepingan kentang menjadi rangup setelah digoreng

4. a. i. Resapan ringkas

ii. - Hablur mula melarut dari kawasan berkepekatan tinggi bahan terlarut
ke kawasan yang berkepekatan rendah bahan terlarut sehingga
mencapai keseimbangan dinamik

- Molekul tersebar ke seluruh kawasan air secara sekata

iii.
✓

✓

b. i.

Ikan kering Menambah garam
Strawberi Menambah gula

ii. - Menjadikan makanan tahan lama
- Mikroorganisma kehilangan air secara osmosis dan tidak dapat hidup
- Mengelakkan makanan menjadi rosak

c. - Pengangkutan glukosa tidak berlaku kerana glukosa diangkut secara
pengangkutan aktif dan memerlukan struktur X untuk dijalankan

71

- X ialah mitokondrion. Maka, tiada tenaga dihasilkan

5. a. i. P: Protein pembawa
Q: Kolesterol

ii. Kepala: Hidrofilik
Ekor: Hidrofobik

b. i. - Larut lemak
- Bersaiz kecil/ tidak berkutub

ii. - Vitamin A bergerak ke dalam sel badan secara resapan ringkas
- Vitamin A meresap merentasi membran plasma melalui dwilapisan
fosfolipid

c. - Membran plasma menjadi kurang fleksibel
- Lebih banyak ion boleh meresap merentasi membran plasma

d. - Pengangkutan ion natrium/ pengangkutan aktif terencat
- Kerana tenaga ATP tidak dijana/ Tiada respirasi sel berlaku

CADANGAN JAWAPAN BAB 4: KOMPOSISI KIMIA DALAM
SEL

1. a. i. P: Gliserol
Y: Asid lemak

ii. Bilangan molekul
Jenis molekul 1
P 3
Q

b. i. Kondensasi
ii.
- satu molekul gliserol bergabung dengan tiga molekul asid lemak
membentuk trigliserida
- membebaskan 3 molekul air

c. Sumber tenaga

72

d. Kesan : Aterosklerosis/ strok
Penerangan:

-Pengambilan lemak/lipid/kolesterol yang tinggi menyebabkan
pengumpulan lemak/kolesterol pada bahagian dalam dinding arteri
-lumen arteri menjadi sempit
-menghalang pengaliran darah

e. -makan makanan seimbang
-makan makanan yang kurang berminyak

2. a. i. Lipid Minyak masak
ii. Untuk membekalkan tenaga

iii.

Mentega

Mengandungi asid lemak tepu Mengandungi asid lemak tak tepu

Pepejal pada suhu bilik Cecair pada suhu bilik

b. Penyakit kardiovaskular
-Penyakit itu disebabkan oleh pembentukan plak lemak pada lapisan dinding
dalam arteri
-Apabila arteri tersumbat sepenuhnya, orang itu akan mengalami strok atau
serangan jantung.

c. i. - Semasa proses hidrolisis, tiga molekul air diperlukan untuk menguraikan
satu trigliserida.
- Ikatan ester dalam trigliserida diuraikan
- Satu molekul gliserol dan tiga molekul asid lemak dihasilkan

ii. -Lipase ialah sejenis enzim
-Lipase menguraikan lipid

3. a. X: Selulosa
Q: Glukosa

b. - Gentian X terdiri daripada rantaian gula yang panjang dan selari, dan
mempunyai rantai silang di antaranya
- Gentian X hanya boleh dihidrolisis kepada glukosa dengan memanaskannya
pada suhu yang tinggi bersama asid pekat.

73

- Oleh itu, bentuk suatu sel tumbuhan dapat dikekalkan

4. a. i. Nasi: Kanji
Madu: Fruktosa/ Glukosa/ Sukrosa

ii.- Apabila nasi dicernakan dengan lengkap, ia menghasilkan glukosa
- Pesakit diabetes tidak/ kurang menghasilkan hormon insulin
- Mereka tidak boleh menukarkan glukosa berlebihan kepada glikogen, maka
kepekatan glukosa tinggi dalam darah

b. i. - Molekul V adalah disakarida
- Molekul V terbentuk apabila dua molekul monosakarida bergabung secara
kondensasi/ melalui penyingkiran satu molekul air.

ii.- Molekul V diuraikan dengan penambahan satu molekul air oleh enzim
- Untuk menghasilkan monosakarida (T dan U)

CADANGAN JAWAPAN BAB 5: METABOLISME DAN ENZIM

1. a. i. Substrate P: Laktosa
Enzim R: Laktase

ii. - Proses Q ialah proses hidrolisis
-Hidrolisis ialah satu tindak balas kimia di mana air digunakan untuk
menguraikan ikatan sesuatu bahan
-Laktosa dihidrolisiskan oleh enzim R (Laktase) kepada komponen
monosakaridanya, iaitu glukosa dan galaktosa

b. i. - Tindakan suatu enzim adalah spesifik
- Hanya substrate P yang dapat bercantum pada tapak aktif enzim R

ii. -Enzim R tidak dimusnahkan atau berubahpada akhir tindak balas
-Oleh itu, enzim R boleh diguna semula. Sedikit kuantiti enzim R boleh
memangkinkan banyak tindak balas yang sama

c. - Molekul X adalah perencat enzim
-Perencat enzim menyerupai substrat
-Perencat akan bersaing dengan substrat untuk bercantum pada tapak
aktif enzim
-Apabila tapak aktif enzim R telah digunakan oleh perencat, tindak balas
enzim R akan menjadi perlahan atau berhenti

74

2. a. -Protease dan lipase dapat menghidrolisi protein dan lipid kepada bentuk yang
ringkas atau monomernya.
-Oleh itu, makanan senang untuk dimakan dan dicernakan oleh bayi.

b. - Pektinase ialah enzim yang memangkinkan penguraian pektin
- Pektinase menguraikan pektin dalam dinding sel epal dan menghasilkan jus
epal yang jenih.
- Penggunaan pectinase dapat mengekstrak lebih banyak jus daripada epal.

c. - Enzim dapat memangkinkan tindak balas biokimia
- Oleh itu, tindak balas boleh dipercepatkan dan menggunakan kurang tenaga

CADANGAN JAWAPAN BAB 6: PEMBAHAGIAN SEL

1.

Aspek Sel P Sel Q

Jenis pembahagian sel Meiosis Mitosis

Peringkat pembahagian sel Metafasa I Metafasa

Perlakuan kromosom Kromosom homolog Kromosom tersusun di

tersusun di satah satah khatulistiwa.

khatulistiwa.

2. a.i. Profasa I

a.ii. - Kromosom homolog berpasangan membentuk bivalen melalui proses
sinapsis.
- Pertukaran bahan genetik antara kromatid bukan seiras berlaku pada
kiasma melalui proses pindah silang.

b. - Pindah silang menghasilkan kombinasi gen yang baharu pada kromosom.
- Ini membolehkan variasi genetik pada organisma zuriat yang terhasil kerana
kehadiran gen-gen daripada ibu (induk betina) dan bapa (induk jantan) dalam
organisma itu.

c. i. - Sentriol

ii. - Gamet abnormal yang mempunyai bilangan kromosom tidak normal
terbentuk.

75

- Ini disebabkan oleh tak disjunksi.
- Kromosom homolog gagal berpisah ketika anafasa I atau kromatid
kembar gagal berpisah ketika anafasa II kerana gentian gelendong
gagal berfungsi disebabkan oleh struktur K gagal berfungsi.

3. a. i. X: Fasa S
Y: Sitokinesis

ii. - Sintesis DNA berlaku apabila DNA dalam nukleus menjalani
replikasi.
- Setiap kromosom mengganda menjadi dua kromatid seiras
yang dikenali sebagai kromatid kembar.

b. - Proses ini membolehkan pertumbuhan akar.
- Proses ini membolehkan pembentukan sel-sel anak yang seiras di mana
mempunyai bilangan kromosom dan kandungan genetik yang sama dengan sel
induk.

c. i. - Teknik pengkulturan tisu.
- Teknik ini melibatkan pertumbuhan tisu pokok pisang yang
dikehendaki dalam satu medium yang sesuai.
- Medium itu mengandungi nutrien, hormon pertumbuhan dan pH
bersesuaian, dan seluruh proses berlaku dalam suhu terkawal.

ii. - Semua tumbuhan mengandungi kandungan genetik sama.
- Semua klon mempunyai aras rintangan yang sama terhadap
sesetengah jenis penyakit.
- Semua tumbuhan mengandungi kandungan genetik sama.
- Variasi pada klon disebabkan oleh faktor persekitaran sahaja.

4. a. i. Kultur tisu
ii. - Melibatkan mitosis sahaja/ Tiada meiosis berlaku.
- Hasilnya, tiada variasi terbentuk.

b. - Dipengaruhi oleh faktor persekitaran.
- Faktor seperti nutrien/ keamatan cahaya/ air
- Lebih banyak nutrien yang diperoleh oleh pokok pisang, semakin besar saiz
buah.

76

CADANGAN JAWAPAN BAB 7: RESPIRASI SEL

1.
- Oksigen disedut meresap ke dalam darah dan dihantar oleh sistem peredaran
darah ke sel-sel badan.
- Di dalam sel, gula iaitu glukosa dioksidakan oleh oksigen untuk menghasilkan
tenaga dalam bentuk ATP, karbon dioksida dan air.
- Penguraian glukosa semasa respirasi bermula dengan proses glikolisis yang
berlaku di dalam sitoplasma, di mana glukosa (6-karbon) diuraikan menjadi dua
molekul piruvat (3-karbon).
- Kemudian, piruvat akan terus dioksidakan di dalam mitokondrion melalui satu
siri tindak balas untuk menghasilkan karbon dioksida, air dan tenaga.

2.
o Semasa melakukan aktiviti cergas:

- Semasa melakukan aktiviti cergas, kepekatan asid laktik dalam darah seseorang
atlet meningkat kerana paru-paru dan aliran darah tidak dapat membekalkan
oksigen dengan cukup cepat untuk memenuhi keperluan sel otot atlet untuk
menghasilkan ATP/ Kadar penggunaan oksigen melebihi kadar yang dibekalkan
oleh sistem peredaran darah.

- Dalam keadaan ini, sel-sel otot menjalankan proses fermentasi asid laktik untuk
menghasilkan ATP tanpa menggunakan oksigen dan hasilkan asid laktik yang
bertoksik.

- Glukosa tidak dapat diuraikan dengan lengkap dalam keadaan tanpa oksigen.
Glukosa tidak dapat dioksidakan dengan lengkap.

- Otot berada dalam keadaan kurang oksigen dan mengalami hutang oksigen.

o Selepas melakukan aktiviti cergas:
- Selepas melakukan aktiviti cergas, kepekatan asid laktik dalam darah seseorang

atlet berkurang kerana glukosa sudah dapat diuraikan dengan lengkap. Glukosa
dapat dioksidakan dengan lengkap.
- Pengambilan oksigen berlebihan mengoksidakan asid laktik kepada karbon
dioksida, air dan tenaga.
- Apabila semua asid laktik disingkirkan, hutang oksigen telah dibayar.

3.
- Apabila atlet berlari pecut, paru-paru dan aliran darah tidak dapat membekalkan
oksigen dengan cukup cepat untuk memenuhi keperluan sel otot atlet untuk
menghasilkan ATP/ Kadar penggunaan oksigen oleh sel otot melebihi kadar yang
dibekalkan oleh sistem peredaran darah.
- Dalam keadaan ini, sel-sel otot menjalankan proses fermentasi asid laktik untuk
menghasilkan ATP tanpa menggunakan oksigen dan hasilkan asid laktik yang
bertoksik.

77

- Asid laktik yang terkumpul sehingga mencapai satu kepekatan menyebabkan
kekejangan dan kelesuan otot.

CADANGAN JAWAPAN BAB 8: SISTEM RESPIRASI DALAM
MANUSIA DAN HAIWAN

1.
o PERSAMAAN:

- Kedua-dua mempunyai struktur respirasi dengan nisbah jumlah luas permukaan kepada
isi padu besar untuk pertukaran gas respirasi yang cekap.

- Lapisan sel pada struktur respirasi adalah nipis. Ini membenarkan resapan gas berlaku
dengan cekap dan cepat.

- Permukaan tempat pertukaran gas sentiasa lembap kerana diliputi oleh selapisan air
yang mana membenarkan gas respirasi larut di dalamnya.

o PERBEZAAN:

MANUSIA ASPEK BELALANG
Alveoli membekalkan nisbah Struktur respirasi Trakeol menyediakan nisbah
jumlah luas permukaan jumlah luas permukaan kepada isi
kepada isi padu yang besar padu yang besar untuk pertukaran
untuk pertukaran gas yang gas yang cekap.
cekap.

Alveolus kaya dengan Jaringan kapilari darah Tiada jaringan kapilari darah
jaringan kapilari darah untuk Organ respirasi tetapi mempunyai jaringan tiub
resapan dan pengangkutan udara iaitu iaitu sistem trakea
gas-gas respirasi yang cepat. kerana di dalam serangga oksigen
meresap terus ke sel-sel badan.
Peparu Trakea

2. a.
- Spirakel terbuka apabila otot abdomen mengendur.
- Udara daripada atmosfera masuk melalui spirakel dan mengalir ke dalam trakea.
- Oksigen masuk ke dalam trakeol dan melarut di dalam cecair.
- Bendalir membasahi sel-sel badan.
- Oksigen terlarut meresap ke dalam sel-sel badan.

b.
- Emfisema berlaku apabila dinding alveolus hilang kekenyalan, telah musnah akibat

bahan kimia toksik seperti di dalam asap rokok.
- Jumlah luas permukaan alveolus menjadi kecil dan kurang oksigen meresap ke dalam

alveolus.

78

- Ini menyebabkan isi padu alveolus berkurang.
- Kurang oksigen meresap daripada alveolus ke kapilari darah.
- Oleh itu, sel-sel badan menerima kurang oksigen.
- Akibatnya, dia mengalami sesak nafas, sakit ketika bernafas dan sentiasa berasa letih.

3. Proses J: Tarikan nafas
a. i. Proses K: Hembusan nafas

ii.

Proses J ( tarikan nafas) Proses K (hembusan nafas)
Otot interkosta luar mengecut Otot interkosta luar mengendur manakala
manakala otot interkosta dalam otot interkosta dalam mengecut.
mengendur.

Sangkar rusuk dinaikkan ke atas dan ke Sangkar rusuk digerakkan ke bawah dan ke

arah depan. dalam.

Otot diafragma mengecut dan Otot diafragma mengendur dan diafragma
diafragma turun ke bawah menjadi melengkung ke atas, berbentuk kubah.
leper dan mendatar.

Isi padu rongga toraks bertambah dan Isi padu rongga toraks berkurangan dan

tekanan rongga toraks berkurang. tekanan rongga toraks bertambah.

Tekanan atmosfera yang lebih tinggi di Udara didesak keluar daripada peparu yang
luar mendesak udara masuk ke dalam bertekanan udara lebih tinggi.
peparu.

4. P: Trakea
a. i. Q: Bronkiol

ii. P dikelilingi oleh gegelang rawan berbentuk C yang mengukuhkan struktur P
dan memastikan trakea terbuka untuk membenarkan udara melaluinya.

b. i.
- Haba daripada rokok mengeringkan dinding trakea dan merosakkan silium.
Silium menghasilkan lebih banyak mukus. Batuk ialah tindakan refleks untuk
menyingkirkan mukus.
- Asap rokok merosakkan alveolus, mengurangkan jumlah luas permukaan
alveolus maka kurang pertukaran gas. Ini menyebabkan emfisema.
- Merokok juga meningkatkan kepekatan karbon dioksida dan mengurangkan
pertukaran gas oksigen dalam peparu.

79

ii. Penyakit bronkitis kronik. Bronkiol menjadi radang, bengkak dan tersumbat
yang mengurangkan aliran udara dan menyukarkan pernafasan.

5. a.
- Dalam peparu, tekanan separa oksigen dalam alveolus lebih tinggi daripada tekanan

separa oksigen dalam kapilari peparu. Oksigen meresap ke dalam kapilari peparu.
- Oksigen bergabung dengan hemoglobin dalam eritrosit untuk membentuk

oksihemoglobin. Darah beroksigen kemudian diangkut dari peparu ke tisu badan.
- Apabila darah beroksigen sampai ke tisu melalui kapilari tisu, tekanan separa oksigen

dalam darah adalah lebih tinggi daripada tekanan separa oksigen dalam tisu badan
kerana proses respirasi sel dalam sel tisu menggunakan oksigen.
- Oksihemoglobin terurai. Oksigen meresap dari kapilari tisu ke dalam sel-sel tisu badan.

b. PENERANGAN
CARA-CARA UNTUK
Pernafasan dapat dikawal/ dapat menahan
MEMELIHARA KESIHATAN nafas lebih lama.
PEPARU Otot dada menjadi lebih kuat dan kapasiti
peparu bertambah.
Berlatih teknik pernafasan setiap hari.

Bersenam/ melakukan aktiviti fizikal
dengan kerap.

Tidak merokok dan elakkan Asap dari rokok mengandungi bahan kimia
persekitaran di mana orang merokok. berbahaya seperti tar, nikotin, dan
formaldehid yang boleh merosakkan
alveoli.

Elakkan aktiviti luar semasa jerebu/ di Zarah-zarah debu dalam udara tercemar

mana udara tercemar dan jerebu boleh merosakkan lapisan

epitelium pada salur udara dan alveoli.

Elakkan bergaul dengan individu yang Patogen boleh merebak melalui mukus/ air
mengalami jangkitan peparu,
influenza, pneumonia atau selsema. liur yang dibebaskan oleh pesakit.

Jangkitan peparu menyebabkan

penghasilan mukus berlebihan

membuatkan lebih sukar untuk bernafas.

Mengekalkan makanan seimbang Nutrien seperti vitamin dan mineral
diperlukan untuk mengekalkan kesihatan
sistem respirasi.

80

c.
o PERSAMAAN:

- Permukaan struktur organ respirasi kedua-dua organisma ini sentiasa lembap
kerana diselaputi lapisan cecair yang membantu gas respirasi terlarut di
dalamnya.

- Bilangan struktur organ respirasi yang banyak dalam kedua-dua organisma ini
memberikan nisbah jumlah luas permukaan kepada isi padu yang besar untuk
pertukaran gas respirasi.

- Struktur organ respirasi kedua-dua organisma ini nipis dan ini memudahkan
resapan gas respirasi berlaku dengan cepat.

- Struktur organ respirasi kedua-dua organisma ini dilengkapi jaringan kapilari
darah yang membenarkan pengangkutan gas respirasi yang cepat.

o PERBEZAAN:

MANUSIA IKAN
Manusia mempunyai sepasang peparu. Kebanyakan ikan mempunyai empat pasang
insang.
Peparu terletak dalam rongga toraks dan Insang terdapat dalam rongga farinks di
dilindungi oleh sangkar rusuk dengan bahagian belakang mulut dan dilindungi oleh
diafragma sebagai lantai toraks. operkulum.

Peparu dihubung dengan udara luar melalui Insang-insang berada dalam rongga farinks
lubang hidung dan salur-salur udara, trakea, dan berhubungan terus dengan air.
bronkus dan bronkiol.
Ranting-ranting halus bronkiol berakhir Setiap insang disokong oleh lengkung insang
sebagai lipatan-lipatan alveoli yang disusun bertulang yang mempunyai barisan filamen.
sebagai lobul. Filamen mempunyai unjuran nipis dan pipih
lamela/ Filamen insang berlipat lagi sebagai
Trakea, bronkus dan bronkiol diperkuatkan lamela.
dengan gelang rawan. Setiap insang disokong oleh lengkung insang
bertulang. Filamen dan lamela tidak
Udara atmosfera memasuki dan mengisi mempunyai sebarang sokongan.
ruang dalam alveoli. Air mengalir terus pada permukaan filamen
Gas oksigen dalam ruang alveoli meresap insang.
merentasi dinding membran alveoli ke dalam Gas oksigen dalam air meresap terus dari air
darah. Karbon dioksida meresap dari darah ke dalam kapilari darah insang. Karbon
ke dalam ruang alveoli. dioksida dalam darah meresap terus ke dalam
air.

81

6. a.
- Bagi meningkatkan kecekapan pertukaran gas, bilangan alveolus yang banyak

menyediakan jumlah luas permukaan yang besar untuk peresapan gas respirasi.
- Dinding alveolus sentiasa lembap membolehkan gas oksigen dan gas karbon dioksida

boleh melarut dengan mudah, dan seterusnya meresap melalui dinding alveolus ke
dalam kapilari darah.
- Dinding alveolus yang nipis, iaitu setebal satu sel, memudahkan peresapan gas.
- Alveolus dilingkari oleh jaringan kapilari darah yang banyak untuk mempercepatkan
peresapan gas respirasi.

6. b.

- Altitud yang tinggi mempunyai lapisan udara yang nipis/ tekanan atmosfera yang
rendah.

- Menyebabkan kepekatan oksigen berkurang dalam darah.
- Kemoreseptor periferi akan dirangsang untuk menjana impuls saraf.
- Impuls saraf dihantar ke pusat respirasi/ medula oblongata.
- Seterusnya, merangsang otot interkosta dan otot diafragma untuk mengecut dan

mengendur dengan lebih cepat untuk meningkatkan kadar respirasi/ pernafasan/
ventilasi
- Lebih banyak udara disedut masuk/ lebih banyak karbon dioksida dihembus keluar.
- Kepekatan oksigen dalam darah kembali normal.

6. c.
o PERSAMAAN:

- Kedua-dua organisma melakukan proses tarikan nafas dan hembusan nafas.
- Mekanisme pernafasan bagi kedua-dua organisma melibatkan perubahan isi padu dan

tekanan dalam rongga pernafasan.
- Kedua-dua organisma mempunyai struktur khas berotot untuk mengembang dan

mengecutkan rongga pernafasan.
- Kedua-dua organisma mempunyai struktur respirasi yang:

• mempunyai nisbah jumlah luas permukaan kepada isi padu yang besar untuk
pertukaran gas respirasi yang cekap,

• nipis untuk memudahkan resapan gas respirasi berlaku dengan cepat.
• sentiasa lembap untuk membenarkan gas respirasi melarut ke dalamnya.

82

o PERBEZAAN: ORGANISMA Y (KATAK)
Struktur respirasi ialah peparu, dan kulit
ORGANISMA X (BELALANG) apabila dalam keadaan kurang aktif.
Sistem pernafasan ialah sistem trakea.
Trakea bercabang membentuk trakeol yang
merupakan struktur respirasi.

Liang pernafasan ialah spirakel. Liang pernafasan ialah lubang hidung.

Struktur yang membantu pernafasan ialah Struktur yang membantu pernafasan ialah

toraks dan abdomen. rongga mulut dengan dinding yang berotot.

Mekanisma pernafasan dibantu oleh Mekanisma pernafasan dibantu oleh
pengecutan dan pengenduran otot abdomen. pergerakan pantas dasar rongga mulut dan

sifat kekenyalan peparu.

Semasa menarik nafas, otot abdomen Semasa menarik nafas dasar rongga mulut

mengendur. diturunkan.

Semasa menarik nafas, spirakel pada Semasa menarik nafas, lubang hidung

abdomen terbuka. terbuka dan mulut dan glotis tertutup.

Semasa menarik nafas, tekanan udara dalam Semasa menarik nafas, tekanan udara dalam

trakea menurun. rongga mulut menurun.

Semasa menarik nafas, udara memasuki Semasa menarik nafas, udara memasuki

trakea melalui spirakel. rongga mulut melalui lubang hidung.

Semasa menarik nafas, udara yang Semasa menarik nafas apabila glotis terbuka,
memasuki trakea kemudian memasuki lubang hidung tertutup dan dasar rongga
trakeol. mulut naik. Tekanan udara yang meningkat
menolak udara ke dalam peparu.
Pertukaran gas berlaku di antara trakeol Pertukaran gas berlaku di antara peparu
dengan sel-sel badan. dengan kapilari darah.

CADANGAN JAWAPAN BAB 9: NUTRISI DAN SISTEM

PENCERNAAN MANUSIA

1. a. Individu U
- Jus gastrik dirembeskan ke dalam perut Ketika individu U berperut
kosong
- Jus gastrik yang berasid bertindak pada dinding tisu perut
- Tisu pada dinding perut menjadi berlubang, membentuk ulser
gastrik
- Individu U akan berasa sakit, tidak selesa, hilang selera makan, loya
dan menyebabkan penurunan berat badan

83

- Gastrik juga meningkatkan risiko barah perut

Individu W

- Individu W berkemungkinan mengalami bulima nervosa
- Kekerapan memuntahkan makan menyebabkan kesan buruh kepada

perut
- Asid dalam muntah akan menghakis gigi dan memusnahkan

esofagus
- Muntah secara paksaan yang berulang kali mengakibatkan

ketidakseimbangan garam mineral di dalam darah
- Individu W akan mengalami pendehidratan dan menyebabkan

kedatangan haid yang tidak teratur
- Individu W mungkin mengalami malnutrisi dan ketidakseimbangan

hormone, penyakit hati dan masalah kardiovaskular

b. - Makanan yang dimakan adalah kaya dengan lipid, protein dan karbohidrat

Kesan baik

- Lipid dan karbohidrat membekalkan tenaga kepada gadis itu untuk
aktiviti harian

- Makanan berprotein tinggi diperlukan untuk tumbesaran

Kesan buruk

- Kekurangan serat dan air mengakibatkan sembelit dan
meningkatkan risiko barah kolon

- Pengambilan karbohidrat mengakibatkan kegendutan, yang
mungkin mengakibatkan tekanan darah tinggi, penyakit jantung dan
diabetes

- Pengambil protein berlebihan meningkatkan risiko penyakit jantung
- Pengambilan protein berlebihan membebankan buah ginjal untuk

menyingkir bahan buangan bernitrogen
- Lemak berlebihan akan tersimpan di dalam tisu adipos dan

mengakibatkan gadis itu menjadi kurang aktif
- Pengambilan lemak tepu mengakibatkan paras kolesterol dalam

darah
- Kolesterol terendap pada dinding salur darah, seterusnya

menyempitkan lumen dan mengakibatkan penyakit kardiovaskular
- Lemak juga meningkatkan risiko pertumbuhan barah
- Kekurangan vitamin C mengakibatkan skurvi

2. a. - Perut merembeskan jus gaster yang mengandungi asid hidroklorik dan enzim
renin dan pepsin yang memulakan penguraian protein
- Asid perut menyahasli protein di dalam makanan supaya enzim pencernaan
dapat bertindak ke atasnya.

84

- Enzim pepsin menguraikan protein kepada polipeptida
- Enzim renin mengentalkan susu dengan menukarkan kaseinogen kepada
kasein
- Kasein seterusnya diuraikan oleh enzim pepsin kepada polipeptida
b. Ikan:
- Ikan kaya dengan protein dan rendah lemak tepu
- Ia mengandungi banyak nutrien seperti iodin, vitamin D dan DHA.
- DHA penting untuk perkembangan sistem saraf dan otak bayi
Daging:
- Daging lembu adalah protein berkualiti tinggi yang kaya dengan zink, zat besi
dan vitamin B
- Zink adalah nutrien yang penting untuk tumbersaran dan perkembangan
bayi.
- Ibu yang menyusu memerlukan lebih banyak protein dan vitamin B12 yang
boleh diperoleh daripada daging

Bijirin penuh:
- Beras perang pasta gandum adalah contoh bijirin penuh penting sebagai
sumber vitamin B, mineral dan serat.
- Serat membantu ibu yang menyusu berasa kenyang lebih lama dan membantu
pencernaan.
- Oat kaya dengan serat, tinggi zat besi dan membantu penghasilan susu ibu.

Air:
-Air adalah penting bagi ibu yang menyusu untuk penghasilan susu dan untuk
mencegah pendehidratan

Telur:
-Telur kaya dengan protein, vitamin dan mineral yang penting untuk kesihatan
ibu yang menyusu

Sayuran berdaun hijau:
-Sayuran berdaun hijau kaya dengan vitamin A dan merupakan sumber kalsium
dan zat besi yang bagus untuk ibu yang menyusu dan bayi.
-Pengambilan sayuran berdaun hijau dapat meningkatkan penghasilan susu bayi

Ubi keledek:
-Ubi keledek merupakan sumber yang kaya dengan vitamin A dan kalium yang
penting untuk penglihatan dan pertumbuhan tulang bayi

85

Kekacang:
- Kekacang kaya dengan zat besi dan merupakan sumber protein dan serat yang
bagus untuk ibu yang menyusu

Aprikot dan kurma:
-Pengambilan aprikot dan kurma dapat meningkatkan hormone prolaktin untuk
penghasilan susu ibu.
-Aprikot membekalkan nutrien yang penting seperti vitamin A, vitamin C,
kalium dan serat.
-Kurma kaya dengan kalsium dan serat.

Buah-buhan sitrus:
-Buah-buahan sitrus seperti oren membekalkan vitamin C kepada ibu yang
menyusu.
-Oren yang membekalkan serat kepada ibu untuk mencegah sembelit

3. a. -Waktu makan yang tidak teratur menyebabkan gastrik
-Ia berlaku disebabkan jus gaster yang menghakis dinding perut yang kosong
-Pengambilan lemak yang berlebihan boleh menyebabkan kegendutan dan
penyakit kardiovaskular
-Lemak akan terenap pada dinding arteri dan menyekat peredaran darah.
-Penyumbatan arteri boleh menyebabkan tekanan darah tinggi
-Jika seseorang takut untuk mengambil sebarang makanan, ia boleh
menyebabkan malnutrisi dan kehilangan berat badan
-Tanpa pengambilan pelawas dalam hidangan harian boleh menyebabkan
sembelit
-Tanpa pengambilam sayur-sayuran dan buah-buahan , seseorang itu juga akan
kekurangan vitamin
-Memundahkan sendiri makanan selepas makan akan menyebabkan seseorang
itu kekurangan air dan nutrient
-Ini akan menyebabkan malnutrisi, kehilangan berat badan dan kerosakan pada
organ pencernaan

b. i.-Murid yang berumur 16 tahun merupakan seorang remaja dan perlu
mengambil makanan yang mengandungi banyak sumber tenaga untuk
keperluan badan
-Burger ayam adalah pilihan yang terbaik kerana mengandungi lemak dan
karbohidrat yang lebih tinggi berbanding burger sayuran
-Burger ayam mengandungi protein yang lebih tinggi berbanding dengan burger
sayuran
-Murid itu memerlukan lebih banyak protein untuk pertumbuhan yang lebih
cepat

86

ii.-Burger mengandungi protein yang penting untuk membina tisu baharu untuk
pertumbuhan dan mengagantikan sel yang telah rosak atau mati
-Burger juga mengandungi karbohidrat dan lemak yang dapat membekalkan
tenaga yang banyak untuk aktiviti harian.
-Selain itu, burger juga mengandungi sayur-sayuran seperti tomato, salad dan
timun yang dapat mencegah daripada sembelit
-Walau bagaimanapun , burger mengandungi garam yang tinggi, yang boleh
menyebabkan takanan darah tinggi
-Burger adalah tinggi kalori dan mempunyai lemak tepu yang tinggi dan boleh
menyebabkan kegendutan
-Mengambil burger untuk tempoh yang panjang juga boleh meningkatkan paras
kolesterol LDL dalam darah dan ini boleh menyebabkan penyakit
kardiovaskular

4. a. i. Kelenjar air liur
ii.- Kelenjar X menghasilkan air liur
-Air liur mengandungi enzim amilase liur
-Amilase liur menguraikan kanji kepada maltosa
iii.-Q (perut) menghasilkan jus gaster
-Jus gaster mengandungi asid hidroklorik
-Asid hidroklorik menyahaslikan/ merencat tindakan amilase liur, maka
percernaan kanji dalam roti tidak berlaku

b. i.Pundi hempedu
ii.- Batu hempedu dalam salur hempedu menghalang aliran hempedu dari hati
ke duodenum
-Hempedu mengemulsikan lemak, maka dengan ketiadaan /kekurangan
hempedu, pencernaan lipid menjadi perlahan

c. -Dalam Q (perut), protein dihidrolisis oleh enzim pepsin dalam medium berasid
untuk menghasilkan polipeptida
-Dalam S (duodenum), polipeptida dihidrolisis oleh enzim tripsin dalam
medium beralkali untuk menghasilkan peptida

5. a. i.BMI = 97
1.62

= 37.9
Kategori BMI: Obes

87

ii. Masalah kesihatan:
-Penyakit kardiovaskular
-Diabetes
-Mengurangkan kecergasan
-Kemurungan/keresahan/tekanan
-Masalah pencernaan
-Masalah respirasi

Langkah-langkah untuk menambah baik:
-Kurangkan pengambilan karbohidrat/gula/lemak
-Kurang glukosa/glikogen ditukarkan kepada lemak
-Lakukan senaman berkala/lebih aktiviti fizikal

CADANGAN JAWAPAN BAB 10: PENGANGKUTAN DALAM
MANUSIA DAN HAIWAN

1. a. i. David : A
Lee : O sahaja

1. ii. David : A dan O
Lee : O sahaja

b. - Ya.
- Kumpulan darah B hanya mengandungi antigen B pada sel darah merah dan
antigen A di dalam plasma.
- Penggumpalan tidak berlaku.

CADANGAN JAWAPAN BAB 11: KEIMUNAN MANUSIA

1. a. Sel darah P: Platlet
Sel darah Q: Neutrofil/ monosit

b. i. – Platlet penting dalam proses pembekuan darah.
- Pembekuan darah pada salur darah yang pecah adalah perlu untuk mengelakkan

kemasukan patogen/mikroorganisma.
- Pembekuan darah pada salur darah yang pecah adalah perlu untuk mengelakkan

kehilangan darah yang banyak.

ii. – Fagosit mengeluarkan pseudopodium untuk memerangkap bakteria dan
memakannya.

88

- Mikroorganisma/ patogen dicernakan dengan rembesan enzim hirolitik oleh
fagosit.

iii. – Ketika peneutralan, antibodi melekat kepada toksin yang dihasilkan oleh
patogen/mikroorganisma

- Menjadikan patogen tidak berbahaya.

c. i. – Pernyataan X merujuk kepada Keimunan Aktif Semulajadi.
- Sistem keimunan individu itu menghasilkan antibodi terhadap antigen.
- Individu itu imun terhadap patogen kerana limfosit masih berada dalam darahnya.

ii. - Pernyataan Y merujuk kepada Keimunan Pasif Buatan.
- Antiserum iaitu antibodi disuntik ke dalam badan individu Y.
- Keberkesanan antiserum adalah dalam jangka masa yang pendek.

CADANGAN JAWAPAN BAB 12: KOORDINASI DAN GERAK
BALAS MANUSIA

1.

a. R : Kelenjar peluh S : Otot erektor

b. i. Sebagai penebat haba

ii.-Kapilari darah mencerut /mengalami pemvasocerutan

-Pengaliran darah ke permukaan kulit berkurang

c. R - Lebih aktif dan dirangsang untuk membebaskan lebih banyak peluh dan lebih
banyak haba dibebaskan.
S - Otot regang mengendur, menarik bulu roma ke bawah.
T - Bulu roma mencondong, kurang udara diperangkap, oleh itu lebih banyak
haba hilang.

d. Bertindak sebagai lapisan pelindung. Kulit mencegah kemasukan patogen ke
dalam badan.

2.
a. i.
- Reseptor deria di kulit menghasilkan impuls apabila tangan tersentuh kuali panas
- Neuron aferen menghantar impuls saraf ke pusat refleks dalam saraf tunjang
- Interneuron menghantar impuls saraf dari neuron aferen ke neuron eferen
- Neuron eferen membawa impuls saraf dari saraf tunjang ke efektor.
- Tangan ditarik menjauhi kuali yang panas

89

a. ii.
• Persamaan antara neuron aferen dan neuron eferen:

- Kedua-duanya menghantar impuls saraf
- Kedua-duanya menghantar impuls saraf dalam satu hala sahaja
- Kedua-duanya mempunyai badan sel dan neuron

• Perbezaan antara neuron aferen dan neuron eferen:

NEURON AFEREN NEURON EFEREN

Menghantar impuls saraf dari reseptor Menghantar impuls saraf dari sistem

ke sistem saraf pusat saraf pusat ke efektor

Badan sel terletak di bahagian tengah Badan sel terletak di satu hujung neuron
neuron

Mempunyai akson yang pendek Mempunyai akson yang panjang

Mempunyai dendrit yang panjang Mempunyai dendrit yang pendek

b. - Dadah penenang mengganggu fungsi normal neurotransmiter
- Dadah penenang boleh mengurangkan proses penghantaran di sinaps
- Ia merencat enzim tertentu yang menguraikan neurotransmiter
- Menyebabkan kurang /tiada neurotransmiter dibebaskan ke celah sinaps
- Penghantaran impuls saraf di sinaps menjadi lambat atau terhenti
- Impuls saraf tidak sampai ke otak

CADANGAN JAWAPAN BAB 13: HOMEOSTASIS DAN SISTEM

URINARI MANUSIA

1.
a. Proses : Ultraturasan
- Darah di dalam glomerulus adalah di bawah tekanan hidrostatik yang tinggi
- Tekanan yang tinggi itu memaksa semua komponen darah terturas keluar
- kecuali sel-sel darah dan protein plasma.

90

b. i. Kepekatan asid amino di R adalah lebih tinggi daripada di S.
ii. -Ketika hasil turasan melintasi tubul renal, asid amino telah diserap oleh
kapilari-kapilari darah yang mengelilingi kapilari renal
-Semua asid amino telah diserap dari tubul berlingkar proksimal secara
pengangkutan aktif

c. - Diabetes melitus
- Pankreasnya gagal untuk menghasilkan insulin yang mencukupi untuk
menukarkan glukosa berlebihan kepada glikogen.

d. Hasil turasan S menjadi lebih pekat kerana lebih banyak air telah diserap semula
pada liku Henle.

e. - Ginjal membantu dalam mengawalatur keseimbangan air dan garam di dalam
badan.
- Ginjal mengawalatur tekanan osmosis dan paras ion di dalam darah.
- Ginjal menyingkir hasil- hasil buangan dan mengawalatur pH darah.

2. a. S : Kelenjar adrenal
T : Pankreas

b. i- Insulin / glukagon

ii. Insulin
-untuk merendahkan paras glukosa darah
-menggalakkan pertukaran glukosa kepada glikogen

Atau

Glukagon
-untuk meningkatkan paras glukosa darah
-menggalakkan pertukaran glikogen kepada glukosa

c. Protein telah dicernakan kepada asid amino, oleh itu kepekatan di dalam plasma
darah yang memasuki ginjal mengandungi asid amino yang tinggi.
-Penyerapan semula bagi semua asid amino berlaku di tubul berlingkar
proksimal, oleh itu air kencing tidak mengandungi asid amino.

d. i. -Pengosmokawalaturan dilaksanakan secara mengawalatur isipadu air kencing
yang dihasilkan atau disingkirkan dari ginjal.
-Kegagalan ginjal mengakibatkan mekanisme pembetulan atau suap balik
negatif tidak berlaku.

91

ii. -Mesin hemodialisis mempunyai dua bahagian yang telah dipisahkan oleh satu
membran separa telap.
-Darah mengalir dari satu bahagian membran dan larutan dialisis pula mengalir
pada bahagian yang lain.
-Darah masuk ke dalam mesin hemodialisis disebabkan kecerunan kepekatan
antara plasma darah dengan larutan dialisis.
-Saiz molekul urea adalah kecil, dan urea dapat meresap melalui membran dari
darah ke larutan dialisis.

3.

a. - Proses Q dikenali sebagai ultraturasan
- Arteriol aferen glomerulus mempunyai diameter yang lebih besar daripada arteriol
eferen
- Darah di dalam glomerulus adalah di bawah tekanan hidrostatik yang tinggi. Tekanan
yang tinggi memaksa keluar semua komponen darah kecuali sel-sel darah dan protein
plasma melalui liang-liang di dinding glomerulus

b. - Protein terdiri daripada molekul-molekul nitrogen, karbon, oksigen dan hidrogen
- Badan kita dapat metaboliskan semua molekul kecuali nitrogen
- Nitrogen berlebihan mesti disingkirkan
- Individu tersebut makan menu berprotein tinggi untuk menurunkan berat badan atau
meningkatkan jisim otot badan
- Badannya menghasilkan jumlah urea yang banyak, iaitu suatu hasil sampingan
daripada metabolisme protein kerana terlalu banyak protein di dalam menu
makanannya
- Hatinya menukarkan nitrogen berlebihan itu kepada urea yang akan dihantar melalui
darah ke ginjal untuk disingkirkan

c. Untuk individu R

- Pengambilan garam berlebihan akan menyebabkan peningkatan tekanan osmosis
darah
- Peningkatan ini dikesan oleh hipotalamus yang akan menghasilkan ADH serta
merembeskannya melalui kelenjar pituitari
- Lebih banyak ADH menyebabkan dinding tubul berlingkar distal dan tubul pengumpul
lebih telap terhadap air
- Lebih banyak air diserap semula dan dikembalikan ke darah
- Tekanan osmosis darah turun ke aras normal dan air kencing yang lebih pekat dan
sedikit dihasilkan untuk mengelakkan lebih banyak air hilang melalui air kencing

92

Untuk individu S

- Ketika kandungan garam dalam darah rendah, tekanan osmosis darah juga rendah
- Kelenjar pituitari merangsang kelenjar adrenal untuk menghasilkan lebih aldosteron
- Lebih banyak aldosteron meningkatkan penyerapan semula garam daripada tubul
berlingkar distal
- Garam dikembalikan ke darah untuk meningkatkan tekanan osmosis darah
- Air kencing lebih cair dan banyak telah dihasilkan di mana air berlebihan
disingkirkan melalui air kencing.

4. a. i. L : Hormon antidiuretik
M : Hormon adrenalina

ii. - Kelenjar J merembeskan hormon antidiuretik
-ADH menambahkan ketelapan dinding tubul berlingkar distal dan tubul
pengumpul terhadap air
- Lebih banyak air diserap semula dari turasan glomerulus ke dalam kapilari
darah dan tekanan osmosis darah kembali normal

b. - Kelenjar adrenal dirangsang untuk merembeskan hormon adrenalina
- Hormon adrenalina mempercepatkan pertukaran glikogen kepada glukosa
- Hormon adrenalina juga meningkatkan kadar denyutan jantung, maka lebih
banyak glukosa dibekalkan kepada otot
- Kadar metabolisme meningkat dan lebih banyak haba dihasilkan. Hasilnya, suhu
badan meningkat.

c. - Kadar dialisis darah akan menurun
- Luas permukaan tiub dialisis berkurang menyebabkan kurang darah dibersihkan
per unit masa

d.- Pembengkakan kaki disebabkan oleh pengumpulan bendalir tisu dalam tisu kaki
kerana bendalir itu tidak dikembalikan ke dalam aliran darah.
-Pengumpulan bendalir tisu dalam peparu menyebabkan kadar resapan gas
respirasi merentasi alveolus berkurang yang mengakibatkan kesukaran bernafas
-Apabila bahan buangan bernitrogen tidak disingkirkan melalui urin, glomerulus
dicederakan dan menyebabkan terdapat darah dalam urin.

93

CADANGAN JAWAPAN BAB 14: SOKONGAN DAN

PERGERAKAN DALAM MANUSIA DAN HAIWAN

1. a.

b. Tisu P adalah kuat dan tidak kenyal
c. – Ketika triseps mengecut dan biseps mengendur

- Radius dan ulna ditarik ke bawah dan lengan diluruskan

d. - Orang tua biasanya menghidap osteoartritis kerana tulang rawannya haus
akibat daripada penuaan
- Tulang rawan di dalam sendi menjadi radang kerana telah diguna bertahun-
tahun lamanya
- Orang tua berasa sakit dan pergerakan sendinya terganggu ketika tulang rawan
mulai merosot dan menyebabkan geseran antara tulang-tulang

2.
a. i. Tendon
ii. Menyambung otot dengan tulang

b. i. - X sangat kuat, tidak kenyal dan tidak dapat diregangkan
- Semasa otot mengecut, tarikannya dipindahkan ke tulang melalui tendon

c. i. Menyambungkan tulang dengan tulang
ii. Ligamen menjadi lebih kenyal dan kuat melalui latihan fizikal yang berterusan

d. i. Kekejangan otot merupakan pengecutan otot yang berlaku secara mendadak
dan mengakibatkan kesakitan teruk yang berlaku secara tiba-tiba

ii. Kelesuan otot menyebabkan mekanisme yang mengawal pengecutan otot tidak
normal

e. 1. Mengambil gizi yang seimbang
2. Mengamalkan postur yang baik
3. Mengamalkan aktiviti fizikal yang sederhana

94

3.
a. i. Vertebra lumbar
ii. - Menyerap hentakan
- Mengurangkan geseran antara tulang vertebra
b. i.

ii. Untuk menyokong berat badan
c. i. Rawan
ii. - Osteoartritis

- Disebabkan oleh L/ rawan yang haus dan terhakis
- Boleh menyebabkan kesakitan semasa pergerakan
d. - Arnab mempunyai anggota belakang yang panjang
- Membolehkan anggota belakang berbentuk Z / berlipat
- Pengecutan otot yang kuat akan menghasilkan daya tolakan yang tinggi untuk
meluruskan kakinya

CADANGAN JAWAPAN BAB 15: PEMBIAKAN SEKS,

PERKEMBANGAN DAN PERTUMBUHAN DALAM MANUSIA DAN
HAIWAN

1. a. i. – Oogonium berkembang dan bergerak ke bahagian tengah ovari menjadi struktur P.
- Kemudian keseluruhan oogonium akan diselaputi folikel membentuk struktur Q.

ii. – Struktur Q ialah folikel primer manakala struktur R ialah korpus luteum.
- Struktur Q terbentuk daripada perkembangan oogonium manakala struktur R

terbentuk apabila ovulasi telah berlaku.
- Struktur Q mengandungi oosit primer manakala struktur R telah membebaskan

oosit sekunder.

95

b. i. – Kelenjar pituitari merembeskan FSH.
- Hormon FSH merangsang ovari menghasilkan estrogen dan merangsang
penghasilan folikel.
- Apabila kepekatan estrogen mencapai takat tertentu, kalenjar pituitari akan

dirangsang untuk menghasilkan hormon peluteinan.
- Hormon peluteinan merangsang ovulasi.

ii. – Pil perancang mengandungi hormon progesteron.
- Hormon progesteron menghalang ovulasi berlaku.
- Tiada oosit sekunder dibebaskan untuk berlakunya persenyawaan.

c. – Parut akan menyebabkan tiub Falopio tersumbat.
- Sperma tidak dapat sampai ke tiub Falopio.
- Persenyawaan tidak dapat berlaku.

2. a. i. - Organisma A: Pembiakan aseks/vegetatif
- Organisma B: Pembiakan seks

ii. – Pembiakan seks melibatkan gamet manakala pembiakan aseks tidak melibatkan
gamet.

-Bagi pembiakan seks, ciri anak adalah bervariasi manakala bagi pembiakan aseks,
ciri anak akan mengikut induk sepenuhnya.

b. – Pemandulan/Mengkasi
- Organ pembiakan / ovari / uterus kucing betina akan dibuang melalui prosedur

pembedahan.

96

97