ฟ้อนแพรวากาฬสินธุ์

PLEASE SEE

ศลิ ปะการแสดง
พนื บ้าน

ISAN FOLK PERFORMANCE ARTS

ฟ อ น แ พ ร ว า ก า ฬ สิ น ธุ์

ความเปนมาผาไหมแพรวากาฬสนิ ธุ

ผาไหมแพรวากาฬสินธุ หมายถงึ ผาไหมที่ทอประดิษฐล วดลายดวยการขิด
และการจกใชเสนไหมตเี กลยี วเปนทั้งเสนยนื และเสน พงุ

รวมทง้ั มเี สน ไหมเพ่มิ พิเศษในการทาํ ใหเกดิ ลวดลายตามกรรมวิธที ีป่ ราณตี ของชาวผูไ ทย
ท่เี ปนมรดกทางหัตถกรรมที่ถายทอดสืบกันมา ซึ่งเปน ชนกลมุ หน่งึ
มถี ่นิ กําเนิดในบริเวณแควน สิบสองจไุ ทย

(ดินแดนสวนเหนอื ของลาวและเวียดนามซง่ึ ติดตอกับดนิ แดนภาคใตข องจนี )
อพยพเคล่อื นยายผา นเวยี ดนาม ลาว

แลวขามฝงแมน้ําโขงเขา มาตัง้ หลกั แหลง อยูแถบเทือกเขาภพู านทางภาคอสี านของไทย
ซึง่ สวนใหญอ ยใู นจงั หวัดกาฬสินธุ นครพนม มุกดาหาร สกลนคร

โดยยังคงรกั ษาวฒั นธรรมประเพณี ความเช่ือ การแตง กาย และการทอผา ไหม
ท่ีมลี วดลายโดดเดน ทีม่ ีภมู ิปญญาทไ่ี ดร บั การถายทอดมาจาก

บรรพบุรุษและพฒั นามาอยา งตอเนอื่ งผาแพรวาจึงเปรยี บเสมือนเปน สญั ลกั ษณของ
กลมุ ชนท่ีสบื เช้อื สายมาจาก กลุมภูไท

โดยประเพณที างวฒั นธรรมของหญงิ สาวชาวภไู ท
จะตองยึดถอื ปฏิบตั คิ อื

จะตองตดั เย็บผา ทอ 3 อยางคือ
เส้อื ดาํ ตาํ แพร (หมายถึงการทอผาแพรวา) ซน่ิ ไหม
ผาแพรวานิยมทอดวยไหมทัง้ ผนื มสี ีสนั ลวดลาย

ทีห่ ลากหลายนบั เปนผา ไทยอีกรูปแบบหนึง่
ทไ่ี ดนับความนิยมสงู

ในหมผู ูนยิ มผาไทยท้งั ที่อยูในประเทศและตางประเทศ โดยเฉพาะที่
บานโพน อําเภอคํามว ง จังหวัดกาฬสินธุ
ผา แพรวา เปนช่ือเฉพาะท่ีเรียกผา ชนดิ หนึ่ง

ท่ีใชส ําหรบั คลมุ ไหลห รือหม สไบเฉียงของชาวผไู ทย
ซึง่ ใชในงานเทศกาล

บุญประเพณหี รอื งานสําคัญอ่ืนๆ
เปนผาที่ทอดวยมือ
แพร หมายถงึ ผา
วา หมายถึง

ความยาวของผา 1 วา
คาํ วา แพรวา จึงมีความหมายวา

ผา ทม่ี ีความยาวประมาน 1 วา
จะเรยี กวา ผาแพรวา

ความเปน มาฟอนแพรวากาฬสินธุ

ฟอ นแพรวากาฬสินธุ เปนการฟอนเพือ่ ใหเห็นถงึ
ความงดงามของผา ไหมแพรวา

ซ่ึงเปน งานหตั ถกรรมของชาวภไู ทในจังหวัดกาฬสนิ ธุ
ทารําจะส่ือใหเหน็ วิธกี ารทอผา

ซึง่ มีความคลายคลงึ กับการฟอนสาวไหมของทางภาค
เหนอื ซ่ึงแสดงใหเหน็ ถงึ กริ ยิ าการทอผาไหมเชน กนั

และทารํานีย้ ังสอ่ื ใหเ หน็ ความสวยงาม
ของผา ไหมแพรวาโดยการแตงกายผูแสดงจะแตง กาย

ดวยการใชผ าแพรวาสีตางๆ พันอก

ประวัติผูแตง

ราํ แพรวากาฬสินธไุ ดประดิษฐค ดิ คน การ
แสดงโดย

คณาจารยภ าควิชานาฏศลิ ปแ ละดุริยางค
โดยการควบคุมของ นายสิรชิ ยั นกั จาํ รูญ

ผอู ํานวยการจากวทิ ยาลัยนาฏศิลป
กาฬสินธุ

ในป พ.ศ. 2534 เนอ่ื งในวโรกาสท่ีสมเดจ็
พระนางเจา พระบรมราชนิ นี าถ
มพี ระชนมายุ

ลักษณะทารํา

เปน การรําเพอื่ ใหเห็นถงึ ความงดงามของผาไหมแพรวา
ซึ่งเปน งานหตั ถกรรมของชาวภไู ทในจังหวดั กาฬสินธุ

ทา รําจะส่อื ใหเหน็ วิธกี ารทอผา
ซึ่งมคี วามคลา ยคลงึ กบั การฟอนสาวไหมของทางภาคเหนือซง่ึ แสดงให

เหน็ ถึงกิริยาการทอผา ไหมเชนกัน
และทา ราํ นี้ยังสอื่ ใหเหน็ ความสวยงามของผา ไหมแพรวา
ทา ฟอนราํ ก็ไดด ัดแปลงมาจากทว งทาการทอผาไหมแพรวานัน่ เอง

เคร่ืองแตงกาย
พนั อกดว ยสไบไหมแพรวาพับขน้ึ เปน สายพาดไหลดานขวา แลว พบั เปนแขน
ตุก ตาทไี่ หลซา ยนุงผาซนิ่ ไหมมดั หมี่ ผมเกลา มวยประดับมวยผมดวยดอกไมหรอื
บางทีอาจเกลา ผมและใชอุบะหอ ยผม แบบปอฝายสีขาวหอยลงมาแทนดอกไม
และสวมเครอื่ งประดบั เงนิ และไดอ อกนําเสนอผลงานในงานมหกรมการแสดง
นาฏศลิ ปด นตรแี ละนิทรรศการงานศลิ ปะ
ของสถาบันการศึกษาสังกัดกรมศลิ ปากรประจาํ ป
การศกึ ษา2535 ณ โรงละครแหงชาตโิ ดยผแู สดงจะแตง กายดว ยการใชผ า แพร
วาสตี า งๆพันอกทา ฟอ นรํากไ็ ดดดั แปลงมาจากทว งทา การทอผา ไหมแพรวาน่นั เอง

เครอ่ื งดนตรี

พิณ
โปงลาง แคน โหวด
ฉาบ กลองยาว ปภ ไู ท

ผูถา ยทอดทา รํา
นางสาว กรชนก บุญกอง
นกั ศึกษาชั้นปท 2ี่ มรภ.บา นสมเด็จเจา พระยา

เปน การราํ แพรวากาฬสนิ ธุตัด
ในรายวชิ านาฏศิลปสีภ่ าคและการแสดงทอ งถ่นิ
เปน การถายทอดทา รําของ มรภ.บานสมเด็จเจา พระยา
เปนการอธบิ ายทาราํ และทําใหดูแตล ะทา กอนที่จะใหท ําตาม
โดยเริ่มท่ีการยํ้าเทา ละทาํ แตล ะทากอนเขา เพลง

หลงั จากท่พี ่ไี ดถายทอดใหน้นั ไดร วู า
ฟอ นแพรวาอาจจะไมเ หมือนกนั กับภาคอสี าน

เหมือนทีห่ นูเคยฟอ นมากอ นเพราะ
ครูทส่ี อนจะเนนใหสนกุ สนาน และเนนออ นๆชว งทอนชา

เพราะทางภาคอสี านจะแนน สะโพงเนน แรงๆ
แตพเ่ี ขาถายทอดมาตามที่อาจารยส อน คือ
จะเนนทาราํ ลีลาไมเ ทา ไหร เนน ฟอ นหวานๆ
ทาํ ใหไดเ รยี นรูกอ นที่จะไดเรียนจริงในป2 คะ

Thank you

นางสาว ปยฉัตร เปนสขุ 6321163003