การฟังการอ่านโดยใช้วิจารญาณ

บทที่ ๒ เรื่องที่ ๔

การฟังและการอ่านให้เกดิ
วจิ ารณญาณ

วิจารณญาณ

วจิ ารณญาณ แยกออกได้เป็ น ๒ คา ได้แก่
วจิ ารณ + ญาณ

- วจิ ารณ หรือ วจิ ารณ์ หมายถึง การคดิ
ใคร่ครวญโดยใช้เหตุผล

- ญาณ หมายถงึ ปัญญาหรือความรู้ในข้นั สูง

วจิ ารณญาณ หมายถงึ ปัญญาที่
สามารถรู้หรือให้เหตุผลทถ่ี ูกต้องได้

ภาษาไทยเพื่ออาชีพ

วิจารณญาณ

วจิ ารณญาณจะเกดิ ขนึ้ ได้ในตวั ของบุคคล
ต้องเร่ิมต้นด้วยความต้งั ใจ พยายามหาสาระและ
ทาความเข้าใจ คดิ ใคร่ครวญ ใช้ความรู้ ความคดิ
เหตุผลและประสบการณ์ประกอบ

กระบวนข้างต้นนี้ จาเป็ นต้องใช้เวลา เมื่อ
เรื่องมคี วามสลบั ซับซ้อนมาก แต่บางคร้ังกเ็ กดิ ขนึ้
ได้อย่างรวดเร็ว

ภาษาไทยเพื่ออาชีพ

วิจารณญาณการฟังและการอ่านให้เกดิ วจิ ารณญาณน้ัน

จะต้องฟังและอ่านให้สัมฤทธ์ิผลก่อน แล้วพฒั นา

ต่อไป ซ่ึงสรุปได้ดงั นี้

๑. ผู้ฟังและผู้อ่าน พจิ ารณาว่าผู้เขยี นมี

ความมุ่งหมายในการพดู หรือการเขยี นคร้ังน้ันๆ

อย่างไรบ้าง

๒. เร่ืองทไ่ี ด้ฟัง ได้อ่านมีความเป็ นไปได้

มากน้อยเพยี งใด

๓. เร่ืองทไ่ี ด้ฟัง ได้อ่านน่าเชื่อถือมากน้อย

เพยี งใด ภาษาไทยเพื่ออาชีพ

วิจารณญาณ

๔. เรื่องทไ่ี ด้ฟัง ได้อ่าน มสี ารประโยชน์
ให้แง่คดิ ก่อให้เกดิ ความเจริญงอกงามและความคดิ
สร้างสรรค์อย่างไรบ้าง

๕. ผู้ฟังผู้อ่าน วนิ ิจฉัยว่าผู้พดู ผู้เขยี นมี
ความเข้าใจอย่างไร เพยี งใด

๖. ผู้ฟังผู้อานพจิ ารณาได้ว่าผู้เขยี นใช้วธิ ีการ
พูด การเขยี นหรือวธิ ีการถ่ายทอดความรู้สึกนึกคดิ
อย่างไร

ภาษาไทยเพ่ืออาชีพ

กระบวนการฟังการอ่านให้
เกดิ วจิ ารณญาณ

กระบวนการ
เมื่อได้ยนิ ได้อ่านหรือเกดิ การรับรู้แล้ว จงึ
เกดิ ความเข้าใจสาร เป็ นช่วงของการฟังปกติ ต่อมาใช้
การวเิ คราะห์ เพ่ือ
ใคร่ครวญ เพื่อ
วนิ ิจฉัย เพ่ือ
ประเมินค่า เพื่อ
เม่ือกระบวนการอ่านการฟังพฒั นาขนึ้ แล้ว กจ็ ะนาไปสู่
การอ่านการฟังอย่างมีวจิ ารณญาณ

ภาษาไทยเพือ่ อาชีพ

กระบวนการ
การฟัง การอ่านอย่างมี
วจิ ารณญาณ
วเิ คราะห์ ใคร่ครวญ วนิ ิจฉัย
ประเมินค่า

ได้ยนิ ได้อ่าน รับรู้ เข้าใจ

ภาษาไทยเพ่ืออาชีพ

กระบวนการ
เป็ นธรรมดาของมนุษย์ทจ่ี ะเกดิ
ความเมื่อได้ฟัง ได้อ่าน เช่น ปี ติยนิ ดี นิยม
ชมชอบ ครึกครื้นตื่นเต้น สลดสังเวช ชอบ
ไม่ชอบ พอใจหรือไม่พอใจ ตดิ ใจ เบ่ือหน่าย
งมงาย หวาดกลวั
ผู้ทจ่ี ะฝึ กฝนวจิ ารณญาณจงึ ต้องกาจดั
อคติเหล่านีใ้ ห้หมดไป

ภาษาไทยเพ่ืออาชีพ

พฒั นาวิจารณญาณโดย
การฟังและการอา่ น

พัฒนา

วิจารณญาณ

สิ่งแรกที่จะตอ้ งเข้าใจ คือ การ
จาแนกสารตามลกั ษณะของเนื้อหา
จาแนกสารเปน็ ๓ ประเภท ไดแ้ ก่

๑. สารใหค้ วามรู้
๒. สารโนม้ นา้ วใจ
๓. สารจรรโลงใจ

ภาษาไทยเพื่ออาชีพ

สารให้

ความรู้สารให้ความรู้บางชนิดไม่สลบั ซับซ้อน แต่บาง

ชนิดจาเป็ นต้องเพ่งพนิ ิจ เช่น เม่ือเราฟังหรืออ่าน
ข่าวการให้สัมภาษณ์ของผู้มอี านาจหน้าที่ สาร
ชนิดนีต้ ้องอ่านรายละเอยี ดต่างๆ ให้เข้าใจ
ครบถ้วน เพ่ือจะได้ไม่สับสน

เม่ือฟังหรืออ่านข่าวการให้สัมภาษณ์ของ
รัฐมนตรีว่าการกระทรวง เราต้องเพ่งพนิ ิจไปอกี
แง่หน่ึง เช่น นักข่าวป้อนคาถามเพื่อจุดประสงค์
อะไร นา้ เสียงของผู้ตอบเป็ นอย่างไร เช่ือได้มาก
น้อยเพยี งไร ภาษาไทยเพ่ืออาชีพ

สารให้ความรู้

๑. เมื่อได้ฟังและอ่านสารเร่ืองใด ต้อง
พจิ ารณาว่าเร่ืองน้ันมีคุณค่าหรือประโยชน์ ควรค่า
แก่การอ่านหรือไม่

๒. เมื่อฟังหรืออ่านต้องจบั ประเดน็ ให้ได้
พจิ ารณาตามเนื้อสารไปทุกระยะ วนิ ิจสารด้วย
ความระมดั ระวงั

(วนิ ิจสาร คือ
....................................................................)

๓. ฝึ กแยกแยะข้อเทจ็ จริงกบั ข้อคดิ เห็น
พจิ ารณาทศั นคตแิภลาษะาตไทดั ยสเพิน่ือวอ่าาสชีพารน้ันน่าเชื่อถือ

สารใหค้ วามรู้

หนงั สือพิมพ์

ภาษาไทยเพื่ออาชีพ

สารให้

ความรู้

การบรรยาย

ภาษาไทยเพือ่ อาชีพ

สารให้

ความรู้

บทความ

ภาษาไทยเพือ่ อาชีพ

สารโน้ม

นา้ วใจ๑. เมือ่ ไดฟ้ ังและอา่ นสารเรือ่ งใด ตอ้ ง

พิจารณาว่าเรือ่ งน้ันมีคุณค่าหรือประโยชน์
ควรค่าแก่การอ่านหรือไม่

๒. เมือ่ ฟังหรืออ่านตอ้ งจบั ประเดน็ ใหไ้ ด้
พิจารณาตามเนื้อสารไปทุกระยะ วินิจสาร
ดว้ ยความระมดั ระวงั

(วินิจสาร คือ........
๓. ฝึกแยกแยะขอ้ เทจ็ จริงกับข้อคิดเหน็
พิจารณาทัศนคติและตัดสินวา่ สารนนั้
นา่ เชือ่ ถือหรือภไมาษ่ าไทยเพื่ออาชีพ

สารโน้ม

การฟงั การอา่ นสารโนม้ น้าวใจ อาจ

นา้ วใจพิจารณาในแง่ตา่ งๆ ดังนี้ คือ

๑. สารน้นั เรียกร้องหรือดึงดูดความ
สนใจ

๒. สารที่นามาเสนอน้ัน สนองความ
ต้องการพืน้ ฐานอย่างไร มีการเสนอ
แนวทางทีจ่ ะสนองความตอ้ งการหรือแสดง
ให้เหน็ วา่ จะไดร้ ับประโยชนอ์ ยา่ งไรบ้าง

๓. สารนน้ั เร่งเรา้ ให้เชือ่ ถือเกีย่ วกับสิง่ ใด
๔. ภาษาทีใ่ ช้โนม้ น้าวใจน้นั มีลักษณะ
เรา้ อารมณ์ อยภา่ างษไารไทบยา้ เงพือ่ อาชีพ

สารโน้ม
รักกันไว้เถิด เราเกิด

น้าวใจร่วมแดนไทย กไ็ ทย
จะเกิดภาคไหน

ด้วยกัน

เชือ้ สายประเพณี ไม่มีกีด

กน้ั

เกิดใตธ้ งไทยน้นั ปวงชน

ทุกคนคือไทย

ท้องถิน่ แหลมทอง เหมือน

ทอ้ งของแม่

เกิดถิ่นเดียวกันแท้ เหมือน

แม่เดียวกนั ใชไ่ หม

ยาภมาฉษันาไมทอยงเพตื่อาอคาณุ ชีพ อบอนุ่

สารโน้ม
นา้ วใจ

ฟังเพลงกันดีกว่า : เพลง รกั กันไวเ้ ถิด

HTTPS://YOUTU.BE/9PJG3GWMOFG

ภาษาไทยเพื่ออาชีพ

สารโน้มเมื่อฟัง เพลงรกั กันไว้เถิด แล้วพิจารณา
น้าวใจสารตามหวั ข้อต่อไปนี้

๑. เพลงนี้มีจุดมุ่งหมายอยา่ งไรบา้ ง
...............................................................
............................................ ๒.
เนื้อหาในเพลงน้ันตอบสนองความต้องการ
พื้นฐานหรือกอ่ ใหเ้ กิดความปรารถนา
อยา่ งไร
...............................................................
............................................ ๓. ใช้
ภาษาโน้มนา้ วใจอย่างไร
.....................ภ..า.ษ..า.ไ..ท.ย..เ.พ..ื่อ..อ..า.ช..ีพ.....................

สารโน้ม
นา้ วใจ

ตวั อย่างการโฆษณาสินคา้

HTTPS://YOUTU.BE/PBROB4EJ6VU

ภาษาไทยเพือ่ อาชีพ

สารโนม้

น้าวใจเมือ่ ดูตวั อย่างโฆษณาแล้ว พิจารณาสาร

ตามหวั ขอ้ ตอ่ ไปนี้
๑. ผูโ้ ฆษณาต้องการโนม้ นา้ วใจอย่างไร
๒. ข้อเทจ็ จริงในบทโฆษณานี้คืออะไร

. ๓. สารที่นาเสนอสอดคล้องกับความ
ต้องการพื้นฐานอย่างไร

๔. ภาษาที่ใชม้ ีลักษณะอยา่ งไร
๕. อวจั นภาษา มีผลตอ่ การโน้มน้าวใจ
หรือไม่ อย่างไร

ภาษาไทยเพื่ออาชีพ

สาร

จรรโลงใจ
เป็นสารทีเ่ มื่ออ่านหรือฟังแล้ว เกิด
การผอ่ นคลายจากความตึงเครียด เกิด
จินตนาการ มองเห็นภาพ อาจชว่ ย
ยกระดับจิตใจให้สงู ขึน้ ด้วย

การฟงั และการอา่ นสารชนิดนี้
สามารถประยกุ ตส์ ู่การฟงั และการอ่าน
อย่างมีวิจารณญาณได้

ภาษาไทยเพื่ออาชีพ

สาร

การฟงั การอา่ นสารโน้มน้าวใจ อาจ

จพริจรารโณลางในใแจงต่ า่ งๆ ดังนี้ คือ
๑. สารนน้ั เรียกร้องหรือดึงดดู ความ

สนใจ
๒. สารที่นามาเสนอนั้น สนองความ

ต้องการพื้นฐานอยา่ งไร
๓. เสนอแนวทางทีจ่ ะสนองความ

ต้องการหรือแสดงใหเ้ ห็นวา่ จะไดร้ บั
ประโยชน์อย่างไรบ้าง

๔. สารนัน้ เร่งเร้าให้เชือ่ ถือเกีย่ วกบั สิ่งใด
๕. ภาษาทภีใ่ ชาษ้โนาไ้มทยนเา้พวือ่ ใอจานชีพ้นั มีลกั ษณะ

สารเมืองใดไมม่ ีทหาร เมืองนน้ั

ไม่นานเป็นข้า เมืองนั้น

จรรโลงใจเมืองใดไรจ้ อมพารา
ไม่ขา้ อับจน

เมืองใดไม่มีพาณิชเลิศ เมืองนั้น

ย่อมเกิดขัดสน

เมืองใดไรศ้ ิลป์โสภณ เมืองนนั้

ไมพ่ ้นเสื่อมทราม

เมืองใดไมม่ ีกวีแกว้ เมืองนั้น

ไม่แคล้วคนหยาม

เมืองใดไรน้ ารีงาม เมืองนน้ั

สิ้นความภมู ิใจ

ภาษาไทยกับคเรมพู ือี่ตงี่ตใดี๋ –ไมอม่. พีดีรนะตเสรกีเลิศบริสุทธเิบ์มวัือทงิพนย้ัน์

สาร

จรจราโกลตัวงอใยจา่ งคาประพันธข์ ้างต้น

พิจารณาตามหวั ข้อตอ่ ไปนี้
๑. คาประพนั ธม์ ีจดุ มุง่ หมายอยา่ งไร
๒. เนื้อหาสาระของคาประพนั ธอ์ ยทู่ ี่

ใด
๓. เจตนาของผปู้ ระพนั ธ์เป็นอย่างไร
๔. ลกั ษณะคาประพันธ์
๕. ภาษาที่ใช้

ภาษาไทยกับครูพี่ตี่ตี๋ – อ. พีระเสก บริสุทธิบ์ วั ทิพย์

สาร

จรจราโกลตัวงอใยจา่ งคาประพันธข์ ้างต้น

พิจารณาตามหวั ข้อตอ่ ไปนี้
๑. คาประพนั ธม์ ีจดุ มุง่ หมายอยา่ งไร
๒. เนื้อหาสาระของคาประพนั ธอ์ ยทู่ ี่

ใด
๓. เจตนาของผปู้ ระพนั ธ์เป็นอย่างไร
๔. ลกั ษณะคาประพันธ์
๕. ภาษาที่ใช้

ภาษาไทยกับครูพี่ตี่ตี๋ – อ. พีระเสก บริสุทธิบ์ วั ทิพย์

หลกั เบือ้ งต้นในการฟงั
และการอ่าน อย่าง

มีวิจารณญาณ

กอ่ นฟงั

และกออ่ ่านนการฟงั และอา่ น วิเคราะห์

เพือ่ ให้ทราบวา่ สารที่

กาลงั จะฟังและอา่ นเป็นสารประเภท

ใด เช่น สารให้ความรู้

สารโน้มนา้ วใจหรือสารจรรโลงใจ

ภาษาไทยกบั ครพู ตี่ ีต่ ี๋ – อ. พีระเสก บริสุทธิ์บัวทิพย์

ขณะฟงั
และอ่าน

ขณะฟังและอา่ น ตัง้ ใจให้มาก
โดยแยกเนื้อหาออกเป็นส่วน ๆ เช่น
แยกข้อเท็จจริงออกจากข้อคิดเห็น
แยกใจความสาคัญออกจากพลความ

ภาษาไทยกบั ครูพตี่ ีต่ ี๋ – อ. พีระเสก บริสทุ ธิบ์ ัวทิพย์

หลงั ฟัง
และหอลา่ งั กนารฟังและอ่าน นาขอ้ มลู ที่

ไดโ้ ดยใช้ความคิดวิเคราะหจ์ าแนกแต่
ละประเดน็ แล้วสรุป ข้ันต่อไปเขียน
บนั ทึกไว้หรือนาไปใชใ้ นการพูดหรือ
เขียนแสดงความคิดเหน็

ภาษาไทยกับครูพตี่ ี่ตี๋ – อ. พีระเสก บริสทุ ธิบ์ วั ทิพย์

ฟงั และ
อา่ น

การวิจารณส์ ารทีฟ่ งั และ
อ่าน เมื่อไดฟ้ งั และอา่ น
สารประเภทใด ต้องฝึกวิจารณ์
สารนนั้ เพื่อแสดงความคิดเหน็
อย่างมีเหตุผล

ภาษาไทยกับครูพตี่ ี่ตี๋ – อ. พีระเสก บริสทุ ธิ์บัวทิพย์

การประเมินฟค่าังสแาลรทะีฟ่ งั
อแ่าลนะอา่ น ถือเปน็ ขัน้ สูงสดุ ของ

การฟงั และอ่านอยา่ งมี
วิจารณญาณ เพราะเปน็ ขั้นที่
ทาให้ได้รับแนวคิดทีเ่ ป็น
ประโยชนต์ ามวตั ถุประสงคท์ ี่
กาหนดไว้

ภาษาไทยกบั ครพู ตี่ ีต่ ี๋ – อ. พีระเสก บริสทุ ธิบ์ วั ทิพย์

วิธีประเมินค่าฟขังอแงสลาะรทีฟ่ งั
อทแา่ ลง้ั นหะอมา่ดนแลคว้ ือแปสดระงมคววาลมเหคติดุผเหล็นว่า

สารนน้ั มีข้อดีหรือข้อเสียประการ
ใด ทาใหท้ ราบว่าได้รบั
ประโยชน์อยา่ งไรบา้ งและเปน็
การตรวจสอบตนเองว่า ประสบ
ผลสาเรจ็ มากนอ้ ยเพียงใด

ภาษาไทยกับครูพตี่ ีต่ ี๋ – อ. พีระเสก บริสุทธิ์บวั ทิพย์

แบบฝึกหัดทบทวน

ภาษาไทยกับครพู ี่ตี่ตี๋ – อ. พีระเสก บริสทุ ธิ์บวั
ทิพย์

สารในข้อความตอ่ ไปนีเ้ ป็นสารประเภทใด

๑. สูงระหงทรงเพรียวเรียวรูด

งามละม้ายคล้ายอฐู กะหลาปา๋
พิศแตห่ วั ตลอดเท้าขาวแตต่ า
ท้ังสองแก้มกลั ยาดง่ั ลกู ยอ

ให้ความรู้ โน้มนา้ วใจ จรรโลงใจ

ภาษาไทยกบั ครูพี่ตี่ตี๋ – อ. พีระเสก บริสทุ ธิบ์ วั
ทิพย์

๒.

บะหมี่กึง่ สาเรจ็ รปู มีสารกนั บูด สาร
แต่งรสคอ่ นขา้ งสงู และมีคณุ ค่าทาง
อาหารตา่ การกินบะหมีก่ ึ่งสาเรจ็ รูปมาก
เกิน หรือบอ่ ยเกินอาจทาให้เสี่ยงตอ่
โรคขาดอาหารและการสะสมสารพิษได้

ใหค้ วามรู้ โนม้ นา้ วใจ
จรรโลงใจ

ภาษาไทยกบั ครูพี่ตี่ตี๋ – อ. พีระเสก บริสทุ ธิ์บวั
ทิพย์

๓.

ให้ กลูต้า ฟรอสตา้ ช่วยคณุ สิคะ
กล่องเดียวก็แปะ๊ แลว้ ตอบโจทย์ไดท้ กุ
อยา่ งตามทีค่ ุณตอ้ งการเกี่ยวกับเรื่อง
ดูแลผิวพรรณความขาวกระจ่างใส มีออ
ร่าอยากหนา้ เด็ก หนา้ ขาวใส ไม่มนั ไม่
หมอง

ใหค้ วามรู้ โนม้ น้าวใจ จรรโลงใจ

ภาษาไทยกบั ครพู ี่ตี่ตี๋ – อ. พีระเสก บริสุทธิบ์ ัว
ทิพย์

๔.
คนธรรมดาทาบุญกอ็ ยากได้

บุญ คนมีปัญญาทาบญุ หวงั จะเกิดใน
ภพใหมท่ ีด่ ีกว่าเดิม แตช่ าวพุทธแท้
ทาบญุ เพื่อการปลอ่ ยวางกิเลสอย่าง
สิน้ เชิง

ใหค้ วามรู้ โน้มนา้ วใจ
จรรโลงใจ

ภาษาไทยกับครูพี่ตีต่ ี๋ – อ. พีระเสก บริสุทธิบ์ ัว
ทิพย์

๕.
กฎแห่งกรรมไม่ตอ้ งงอ้ วีซ่า กฎ

แห่งกรรมไมย่ กเวน้ หน้าอินทร์หน้า
พรหม กฎแห่งกรรมไม่มีวันหยดุ กฎ
แหง่ กรรมเทีย่ งธรรมตลอดกาล
ให้ความรู้ โน้มน้าวใจ จรรโลงใจ

ภาษาไทยกับครพู ี่ตี่ตี๋ – อ. พีระเสก บริสทุ ธิ์บัว
ทิพย์

๖. ในแต่ละปีมีผ้เู สียชีวิตจากการ
สบู บุหรี่ท่วั โลก ๕.๔ ล้านคน เฉลีย่
นาทีละ ๑๐ คน ถึงเวลาแล้วหรือยงั ที่
เราควรรว่ มกันสรา้ งสังคมปลอดบหุ รี่
เพื่อใหโ้ ลกนี้ปลอดภัย

ใหค้ วามรู้ โนม้ นา้ วใจ
จรรโลงใจ

ภาษาไทยกับครูพี่ตีต่ ี๋ – อ. พีระเสก บริสทุ ธิ์บวั
ทิพย์

๗.
หน่มุ ฟ้อ หลอ่ เฟี้ยว มีผมคน

เดียว รปู หล่อจริง ๆ นะเนี่ย เมื่อวาน
แว้นไปเมืองชล เมื่อวาน แวน้ ไป
เมืองชล สาว ๆ หนองมน ถามว่า
คนใช่ไหมเนี่ย

ใหค้ วามรู้ โนม้ น้าวใจ
จรรโลงใจ

ภาษาไทยกบั ครพู ี่ตีต่ ี๋ – อ. พีระเสก บริสุทธิบ์ ัว
ทิพย์

๘.
คนเราไมค่ วรกินผงชูรสเกินวนั ละ

๖ กรมั หรือประมาณ ๑ ชอ้ นชา การ
กินผงชูรสมากเกิน หรือบ่อยเกิน ทาให้
เกิดภาวะกรดกลตู ามิกในเลือดสงู อาจ
ทาใหป้ วดหัว ใจสัน่ คลืน่ ไส้และมีผลเสีย
ต่ออวยั วะสืบพนั ธ์ุ

ใหค้ วามรู้ โนม้ นา้ วใจ จรรโลงใจ

ภาษาไทยกับครูพี่ตี่ตี๋ – อ. พีระเสก บริสุทธิ์บัว
ทิพย์

๙.

หลวงพระบางเดิมเคยเป็นเมือง
หลวงเก่าแกแ่ หง่ อาณาจักรล้านช้าง
ซึง่ เขตตวั เมืองช้ันในได้รบั การขึ้น
ทะเบียนเป็นมรดกโลกเมือ่ ปี ๒๕๓๘

ให้ความรู้ โน้มนา้ วใจ
จรรโลงใจ

ภาษาไทยกบั ครูพี่ตีต่ ี๋ – อ. พีระเสก บริสทุ ธิ์บวั
ทิพย์

๑๐.
ทกุ คนที่อยูร่ ว่ มกนั บนโลกใบนี้

จะต้องรว่ มมือกันแก้ไข ลด ละ เลิก เป็น
ผทู้ าลายธรรมชาติ เพราะสดุ ทา้ ยแลว้
ผลกระทบทั้งหมดกจ็ ะตกมาสู่ตัวเราเอง

ให้ความรู้ โน้มน้าวใจ
จรรโลงใจ