Best Practice การจัดการขยะในชุมชน

Best Practice การจดั การขยะในชมุ ชน

ศนู ย์การศึกษานอนระบบ
และการศึกษาตามอธั ยาศัยอาเภอบ้าน

คำนำ

เอกสารสรุปการจัดทาแนวปฏิบัติที่ดี Best Practice ผลงานแนวทางปฏิบัติที่ดี เร่อื ง การจัดการขยะ
ในชุมชน กศน.ตาบลตากออก อาเภอบ้านตาก จังหวัดตาก เป็นผลงานด้านการศึกษาเพ่ือพัฒนาอาชีพ
สอดคล้องกับยุทธศาสตร์และจุดเน้นการดาเนินงาน สานักงาน กศน. ปีงบประมาณ 2564 และเป็นเร่ืองที่
เกยี่ วข้องกบั จัดการศึกษาเพื่อพัฒนาสังคมและชุมชน โดยใชห้ ลักสูตรและกระบวนการจดั การเรยี นรู้แบบบรู ณา
การในรูปแบบของการฝึกอบรม การเรียนทางไกล การประชุม สมั มนา การจัดเวทแี ลกเปล่ียนเรยี นรู้ การ
จัดกิจกรรมจิตอาสา การสร้างชุมชนนักปฏิบัติ และรูปแบบอ่ืนๆ ทเี่ หมาะสมกบั กลุ่มเป้าหมาย และบริบทของ
ชุมชนแต่ละพื้นที่ โดยเน้นการสรา้ งจิตสานึกความเปน็ ประชาธปิ ไตร ความเปน็ พลเมืองดี การส่งเสรมิ คุณธรรม
และจริยธรรมในชุมชน การบาเพ็ญประโยชน์ การขับเคล่ือนการเป็นสมาชิกประชาคมอาเซียน การบริหาร
จัดการน้า การรบั กับสาธารณะภัย การเพม่ิ ประสิทธิภาพการบริหารจัดการขยะมูลฝอยของชุมชน การอนุรักษ์
พลังงาน การอนรุ กั ษท์ รพั ยากรธรรมชาตแิ ละส่ิงแวดล้อม

ผู้จัดทาแนวปฏิบัติที่ดี ได้ดาเนินการสรุปผลการปฏิบัติที่ดี เรื่องการจัดการขยะในชุมชน
หวังเป็นอย่างย่ิงว่าเอกสารเล่มน้ีจะเป็นประโยชน์ต่อผู้ท่ีสนใจและศึกษา ค้นคว้า หาข้อมูลที่เกี่ยวข้องในการ
พัฒนาคุณภาพการจัดผลงาน “แนวปฏบิ ัตทิ ีด่ ”ี ตอ่ ไป

นายปริญญา สพุ าวรรณ
ครูกศน.ตาบล

สารบญั

หนำ้

คำนำ

สำบญั

ช่อื ผลงาน 1

วิธีการดาเนนิ งาน 1

ปจั จยั ป้อน 3

เง่ือนไข/ปจั จัยที่ส่งผลตอ่ ความสาเร็จ 4

ปญั หา อุปสรรค หรอื ข้อจากดั ทเ่ี กดิ ขน้ึ ในการปฏิบัติงานและแนวทางแก้ไขใหป้ ระสบความสาเร็จ 4

ภาพประกอบ 5

1. Best Practice ผลงำนแนวทำงปฏิบัติที่ดี เร่ือง กำรจดั กำรขยะในชุมชน

2.จดุ เดน่ /ควำมสำเรจ็ ทปี่ รำกฏ
แนวปฏิบัติท่ีดี Best Practice ผลงานแนวทางปฏิบัติที่ดี เรื่อง การจัดการขยะในชุมชน กศน.ตาบล

ตากออก อาเภอบ้านตาก จังหวัดตาก เป็นผลงานด้านการพัฒนาสังคมและชุมชน สอดคล้องกับยุทธศาสตร์
และจดุ เน้นการดาเนินงาน สานักงาน กศน. ปงี บประมาณ 2564 และเป็นเรื่องที่เก่ยี วข้องกับจัดการศึกษาเพื่อ
พัฒนาสังคมและชุมชน โดยใช้หลักสูตรและกระบวนการจัดการเรียนรู้แบบบูรณาการในรูปแบบของการ
ฝกึ อบรม การจัดเวทีแลกเปลี่ยนเรยี นรู้ การจดั กจิ กรรมจิตอาสา การสรา้ งชุมชนนักปฏิบัติ และรปู แบบอ่ืนๆ
ท่เี หมาะสมกับกลุ่มเป้าหมาย และบริบทของชุมชนแต่ละพ้ืนท่ี โดยเน้นการสร้างจิตสานึกความเป็นประชาธิป
ไตร ความเป็นพลเมืองดี การส่งเสริมคุณธรรมและจริยธรรมในชุมชน การบาเพ็ญประโยชน์ ก ารเพิ่ม
ประสิทธิภาพการบริหารจัดการขยะมูลฝอยของชุมชน การอนุรักษ์พลังงาน การอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ
และสิ่งแวดลอ้ ม โดย ใชก้ ิจกรรมการจดั การศึกษาเพอ่ื พัฒนาสงั คมและชุมชนภายใต้ชอื่ โครงการการจัดการขยะ
ในชุมชน เพื่อจัดกิจกรรมการจัดการขยะในชุมชนอย่างต่อเนื่องและขยายพื้นท่ีไปในแต่ละหมู่บ้านของตาบล
ตากออก เพื่อให้คนในชุมชนมีความเข้าใจและนาความรู้ไปใช้ในครวั เรือนและหมู่บ้านของตนเองอย่างถูกต้อง
และเหมาะสม

3. วิธีกำรดำเนนิ กำร
การจดั กิจกรรมการจัดการขยะในชุมชนไดด้ าเนินการ ตามแนวทางวงจรเดมมงิ่ (Demning Cycte : PDCA)

ด้ำนกำรวำงแผน (P)
1. ศึกษาสภาพปญั หาและวิเคราะห์ขอ้ มูลอย่างมสี ่วนรว่ มของครู กศน.ตาบล และชมุ ชนโดยการสารวจ

ความตอ้ งการของชมุ ชน แล้วนามาวางแผนการจัดกจิ กรรมที่สอดคล้องกับความต้องทแ่ี ทจ้ ริงของชุมชน
2. วิเคราะหง์ านบทบาทหน้าท่ี และความสอดคล้องกับสภาพบริบทของชุมชนที่เก่ยี วขอ้ ง
3. คน้ คว้า Best-Practice โดยพจิ ารณา ดังน้ี
- เป็นเรือ่ งทเ่ี กี่ยวขอ้ งกบั ภารกิจตามบทบาทหน้าที่
- สนองนโยบายและจดุ เน้นของสานักงานสง่ เสริมการศกึ ษานอกระบบและการศึกษาตาม

อัธยาศยั

- ผลผลิต/ความสาเรจ็ เพม่ิ ขึ้น
- สามารถนาไปใช้เป็นมาตรฐานการทางานต่อไปได้
- มกี ารพัฒนาและปรับปรุงตอ่ ไป

จากการพิจารณาประเดน็ ดงั กล่าว เพื่อการคน้ ควา้ Best-Practice ในการจัดกจิ กรรมท่สี อดคลอ้ งกบั
สภาพปญั หาและความต้องการของชมุ ชน พบวา่ เปน็ เร่อื งที่เก่ียวกบั บทบาทหนา้ ทโี่ ดยตรงของครู กศน.ตาบล
ตามนโยบายและจดุ เน้นของสานกั งานส่งเสรมิ การศกึ ษานอกระบบและการศึกษาตามอธั ยาศัย ประจาปี
งบประมาณ พ.ศ. 2564 ในด้านการจดั การศึกษาต่อเนื่อง จงึ มกี ารวางแผนตามบทบาทแลพภารกจิ ดงั น้ี

1. ครู กศน.ตาบล/ผู้เรียน/ชุมชน มสี ่วนรว่ มนการวางแผนและออกกจิ กรรม เพือ่ สอดคลอ้ งกบั สภาพ
ปญั หาและความต้องการของชุมชน โดยมีผเู้ ข้ารว่ มกจิ กรรม คอื ประชาชนในเขตตาบลตากออก

2. ศึกษาข้อมูลเกย่ี วกบั การส่งเสรมิ และวางแผนการขดั การเรียนรู้ร่วมกันระหวา่ งผูเ้ รียนกบั วิทยากร
3. ครู กศน.ตาบลและผู้เข้าร่วมโครงการร่วมกนั กาหนดทิศทางการดาเนินงาน การทาขอ้ ตกลง
4. การนาข้อมลู การวเิ คราะหแ์ ละการพจิ ารณาจากข้อ 1 – 3 มากาหนดเป็นกรอบการดาเนนิ งานที่

พจิ ารณา แลว้ วา่ มาเปน็ แนวปฏิบตั ิที่ดี (Best-Practice) โดยดาเนนิ การดังนี้
1. กาหนดวตั ถุประสงคข์ องโครงการ
2. กาหนดตัวช้ีวัดความสาเร็จ
3. กาหนดวิธดี าเนินการ
4. กาหนดวธิ กี ารประเมนิ ผลและเครอ่ื งการประเมนิ ผล

ด้ำนกำรวำงแผน ( D )
การจัดกิจกรรมส่งเสริมอาชีพท่ีได้วางแผนและออกแบบกจื กรรม โดยการใหค้ วามรแู้ ละการฝึกปฏิบัติ

จริง ดังน้ี
1. จัดกจิ กรรมใหค้ วามรู้เรือ่ งการจดั การขยะในชมุ ชน มีการดาเนินการโดยครู กศน.ตาบลตากออกเป็น

ผใู้ ห้ความรสู้ าธิตและสรุปผลการดาเนินกจิ กรรม
2. เป็นพเี่ ล้ียงคอยให้คาปรกึ ษาในการจดั การขยะในชุมชน

ด้ำนกำรตรวจสอบและประเมนิ ผล ( C )
1. ประเมินผลการดาเนินกิจกรรมจากการสังเกต การสอบถาม และภาพถา่ ยกิจกรรมการจัดการขยะ

ของแตล่ ะชุมชน โดย ครู กศน.
2. ครูกศน.ตาบล ได้มีการนิเทศติดตามการจัดกิจกรรม และครู กศน.ตาบล ได้มีการติดตามการ

ดาเนนิ งาน โดยการใช้แบบติดตามผเู้ รียนหลังจบหลักสูตร
3. สรุปผลการดาเนินโครงการที่ได้จากการติดตามผู้เรียนหลังสิ้นสุดโครงการ นาเสนอผลการจัด

กิจกรรมและจุดที่ควรพัฒนา รวมทั้งข้อเสนอแนะ และการจัดทารายงานเพ่ือเสนอแนวปฏิบัติที่ดี (Best-
Practice)

4. เผยแพรแ่ นวปฏบิ ัติที่ดี (Best-Practice) เพ่ือใช้เป็นข้อมูลในการวางแผนการจัดกิจกรรมครั้งต่อไป
รวมท้งั การนาเสนอในรูปแบบต่างๆ เชน่ การนาเสนอผา่ นเวบ็ เพจของ กศน.ตาบลตากออก

ดา้ นการปรบั ปรุงและพัฒนาผลการปฏบิ ัตงิ าน (A )
การนาเสนอแนะของผู้เข้าร่วมโครงการ ชุมชน มาปรบั ปรุงรูปแบบและวธิ กี าร เพื่อเผยแพรใ่ ห้ชุมชน

อื่นท่มี ีสภาพหรอื บรบิ ทที่เหมอื น/ใกลเ้ คียงกนั ไดน้ าไปใช้ในการจดั กิจกรรมตอ่ ไป

4.ปจั จยั ปอ้ น
4.1 จากนโยบาย และจดุ เน้นการดาเนินงานของสานักงานส่งเสรมิ การศึกษานอกระบบและการศึกษา

ตามอัธยาศัย ประจาปีงบประมาณ 2564 กศน. และเป็นเรอื่ งท่ีเกี่ยวข้องกับจัดการศึกษาเพื่อพัฒนาสังคมและ
ชุมชน โดยใช้หลักสูตรและกระบวนการจัดการเรียนรู้แบบบูรณาการในรูปแบบของการฝึกอบรม การเรียน
ทางไกล การประชุม สัมมนา การจัดเวทีแลกเปล่ียนเรียนรู้ การจัดกิจกรรมจิตอาสา การสร้างชุมชนนัก
ปฏิบัติ และรูปแบบอ่ืนๆ ท่ีเหมาะสมกับกลุ่มเป้าหมาย และบริบทของชุมชนแต่ละพื้นท่ี โดยเน้นการสร้าง
จิตสานึก ความเปน็ ประชาธิปไตร ความเป็นพลเมอื งดี การสง่ เสริมคุณธรรมและจริยธรรมในชมุ ชน การบาเพ็ญ
ประโยชน์ การขับเคลื่อนการเป็นสมาชิกประชาคมอาเซียน การบริหารจัดการน้า การรับกับสาธารณะภัย
การเพิ่มประสิทธิภาพการบริหารจัดการขยะมูลฝอยของชุมชน การอนุรักษ์พลังงาน การอนุรักษ์
ทรัพยากรธรรมชาติและสง่ิ แวดลอ้ มในปจั จุบนั น้ีขยะมลู ฝอย เป็นปญั หาระดับชาตทิ ่ีเกดิ ข้ึนจาก การขาดความรู้
ความเข้าใจในเรื่องการกาจดั ขยะท่ีถูกต้อง ซึ่งขยะเป็นมลพิษท่ีเกดิ จากฝีมือและความมักง่ายของมนุษย์ ซ่ึงทา
ให้เกิดมลพิษทางกล่ิน และมลพิษทางอากาศ และปัญหาขยะลน้ เมอื งยังป็นปัญหาที่ภาครัฐยังไม่สามารถแก้ไข
ได้ซ่งึ เป็นปัญหาของประชาชนคนไทยเป็นอย่างมาก และมีแนวโน้มว่าจะรนุ แรงมากข้ึน จึงจาเป็นท่ีจะต้องเร่ง
สร้างจิตสานึกและตระหนักให้นึกถึงการบริหารจัดการขยะให้เหมาะสมให้กับคนในชุมชนอย่างเร่งด่วนจาก
การศึกษาสภาพปัญหาท่ีพบในชุมชน กศน.ตาบลตากออก จึงได้เล็งเห็นถึงความสาคัญของการบริหารจัดการ
ขยะในชุมชนและพร้อมท่ีจะช่วยสร้างแรงกระตุ้นเพ่ือให้คนในชุมชนได้มีจิตสานึกและเกิดความรู้ในการบรหิ าร
จดั การขยะมูลฝอย ในชุมชนอย่างยงั่ ยืนอีกทางหน่งึ เพอ่ื เป็นการสนองนโยบายของรฐั บาลและการจดั การศกึ ษา
เพอ่ื พฒั นาสังคมและชุมชน กศน.ตาบลตากออก จึงไดจ้ ดั ทาโครงการการบริหารจัดการขยะมูลฝอยในชุมชนข้ึน
เพ่ือใหป้ ระชาชนในพื้นทีเ่ กดิ ความร้คู วามเข้าใจและตระหนักในเรอ่ื งการบรหิ ารจัดการขยะในชุมชนต่อไป

4.2 แหล่งที่มาของงบประมาณ แผนงาน : พื้นฐานด้านการพัฒนาและเสริมสร้างศักยภาพทรัพยากร
มนุษย์ ผลผลิตท่ี 4 ผู้รบั บริการการศึกษานอกระบบ งบดาเนินงาน รหัส 2000236004000000 รหัสกิจกรรม
หลัก 200026300P2370

4.3 ครูมคี วามรู้ความเข้าใจในเรอื งการบริหารจดั การขยะโดยผา่ นกระบวนการอบรมและการถา่ ยทอด
ความรอู้ ย่างเปน็ ระบบ

5.เงื่อนไข/ปัจจยั ที่สง่ ผลต่อควำมสำเร็จ
5.1 การมสี ว่ นร่วมของครู กศน.ตาบล ผู้เรียน และชมุ ชนในการวเิ คราะห์ข้อมูลพืน้ ฐานของชุมชน ทา

ใหร้ ู้ สภาพปัญหา และความตอ้ งการพัฒนาใหไ้ ปสูเ่ ป้าหมายท่ตี อ้ งการได้
5.2 การจดั กิจกรรม ตามแนวทางวงจรเดมมิ่ง(Demning Cycte : PDCA)ซงึ่ เปน็ การดาเนิน อยา่ งเปน็

ระบบ สามารถตรวจสอบได้ทกุ ข้นั ตอน ต้งั แตก่ ารวิเคราะหส์ ภาพปัญหา และความต้องการของชุมชนอย่างมี
สว่ นรว่ มของครู กศน.ตาบล ผู้เรียนและชุมชน และภูมิปัญญา ตลอดจนมีการตดิ ตามประเมินผลทุกขั้นตอน
จึงทาให้สามารถพฒั นาผเู้ รยี นให้บรรลุตามตัวชี้วัดความสาเรจ็ ของโครงการ

6.ปญั หำ อปุ สรรค หรือขอ้ จำกัดท่ีเกดิ ขน้ึ ในกำรปฏบิ ัตงิ ำนและแนวทำงแก้ไขใหป้ ระสบควำมสำเรจ็
- ไม่มี

7.ขอ้ เสนอเนะวธิ ปี ฏิบตั ิงานที่จะทาใหด้ ียงิ่ ขึ้น
7.1 ควรสง่ เสรมิ ให้มกี ารขยายกิจกรรมให้ครบทุกหม่บู า้ นเพอ่ื สรา้ งองคค์ วามร้ใู หก้ บั ประชาชน
7.2 ควรมกี ารเผยแพรแ่ ละประชาสัมพันธใ์ ห้ผู้ท่สี นใจ สามารถศึกษาขอ้ มลู การจัดการขยะในชุมชน

เช่น การประชาสัมพนั ธ์ในการจาหนา่ ยผลิตภัณฑ์ในสื่อออนไลน์ต่าง ๆ
7.3 ควรพฒั นาการจัดการขยะในรูปแบบการสรา้ งผลิตภัณฑจ์ ากของเหลอื ใช้เพอื่ เมมลู ค่าให้กบั ขยะ

8.ภาพประกอบ
- สารวจสภาพปัญหา/ความต้องการของชุมชน ในรปู แบบเวทีชาวบ้านร่วมกบั หนว่ ยงานเครือขา่ ย
- วางแผนการดาเนนิ งาน

- การปฏบิ ัติที่เป็นรปู ธรรม
- จัดโครงการจัดการขยะในชมุ ชน

จดั อบรมบรรยายให้ความรู้การละลดเลกิ การใช้ภาชนะโฟมบรรจุอาหารเพ่ือสุขภาพท่ีดี เพอื่ ใหค้ นในชุมชน
ไดร้ บั ร้โู ทษของการใชโ้ ฟมบรรจอุ าหารให้ทกุ คนมาใชว้ ัสดุท่เี ป็นธรรมชาติและยอ่ ยสลายง่าในหมูท่ ่ี 6 บา้ นตลาด
ตรอกซอย(กาดต้าตง)ต.ตากออก

- กำรดำเนนิ งำนตำมโครงกำร
กิจกรรมการคัดแยกขยะในชมุ ชน

กำรเผยแพร่กิจกรรม

 กำรขยำยผลกำรดำเนนิ กจิ กรรมกำรบรหิ ำรจดั กำรขยะในชมุ ชน หม่ทู ่1ี 4ตำบลตำกออกอำเภอ
บ้ำนตำก จังหวดั ตำก

 กำรขยำยผลกำรดำเนินกจิ กรรมกำรบรหิ ำรจดั กำรขยะในชุมชน หมูท่ ่1ี 3 ตำบลตำกออกอำเภอ
บ้ำนตำก จังหวัดตำก

 กำรดำเนินกิจกรรมอยำ่ งตอ่ เนือ่ ง



การได้มาของเนื้อหาตามหัวขอ้ ข่างต้น ใชว้ ธิ กี ารถอดบทเรียน โดยใชแ้ นวคิดเชงิ ระบบ (Input-Process-
Output) แล้วตัง้ คาถามย้อนกลับจากขวาไปซา้ ย

Input (ปจั จัยปอ้ น) Process (กระบวนกำร) Output (ผลผลติ )

4.1 จากนโยบาย และจดุ เนน้ การ การจัดกจิ กรรมการจัดการขยะใน ประชาชนตาบลตากออกมีความรู้
ดาเนนิ งานของสานกั งานสง่ เสริม ชุมชนไดด้ าเนนิ การ ตามแนวทาง และตื่นตัวในการบริหารจัดการ
การศึกษานอกระบบและการศกึ ษา วงจรเดมมง่ิ (Demning Cycte : ขยะในครัวเรือนและชุมชนและมี
ตามอัธยาศยั ประจาปงี บประมาณ PDCA) การขยายผลไปสู่หมู่บ้านรอบข้าง
2564 ตอ่ ไป
4.2 แหลง่ ทม่ี าของงบประมาณ
แผนงาน : พน้ื ฐานด้านการพฒั นา
และเสริมสรา้ งศกั ยภาพทรัพยากร
มนุษย์ ผลผลิตที่ 4 ผ้รู ับบรกิ าร
การศกึ ษานอกระบบ งบ
ดาเนินงาน รหสั
2000236004000000 รหัส
กิจกรรมหลัก 200026300P2370
4.3 ครูมีความรู้ความเข้าใจในเรอื ง
การบรหิ ารจัดการขยะโดยผ่าน
กระบวนการอบรมและการ
ถ่ายทอดความรอู้ ยา่ งเป็นระบบ