หน่วยที่ 1 แนวคิดพื้นฐานของการตรวจสอบภายใน

รหสั วิชา 30201-2103
ช่อื วชิ า การควบคุมและตรวจสอบ

ภายใน

จุดประสงค์รายวชิ า เพื่อให้

1. มีความรู้และความเขา้ ใจเกี่ยวกบั แนวคิดพ้ืนฐานของการตรวจสอบภายในการควบคุม
ภายในและมาตรฐานวชิ าชีพตรวจสอบภายใน
2. มีความรู้ความเขา้ ใจในกระบวนการและเทคนิคการตรวจสอบภายใน
3. มีคุณลกั ษณะนิสยั ที่เหมาะสมกบั การประกอบอาชีพ

มาตรฐานรายวชิ า

1. รู้แนวคิดพ้ืนฐานของการตรวจสอบภายใน การควบคุมภายในและมาตรฐานวชิ าชีพ
ตรวจสอบภายใน
2. รู้กระบวนการและเทคนิคการตรวจสอบภายใน
3. ปฏิบตั ิงานโดยรู้หลกั เกณฑ์ มีการตรวจสอบเป็นระบบอยา่ งสม่าเสมอ

หน่วยที่ 1 แนวคดิ พืน้ ฐานของการตรวจสอบภายใน

สาระการเรียนรู้ (Chapter Objective)
1.1 ววิ ฒั นาการของการตรวจสอบภายในในต่างประเทศ
1.2 ววิ ฒั นาการของการตรวจสอบภายในในประเทศไทย
1.3 ความสาคญั ของตรวจสอบภายใน
1.4 ความแตกต่างระหวา่ งการสอบบญั ชีกบั การตรวจสอบภายใน
1.5 ประเภทของการตรวจสอบภายในแบ่งตามกลุ่มผตู้ รวจสอบ
1.6 ประเภทการตรวจสอบภายในแบ่งตามวตั ถุประสงค์
1.7 เสน้ ทางความกา้ วหนา้ ในการประกอบอาชีพการตรวจสอบภายใน

ผลการเรียนรู้ท่ีคาดหวงั (Learning Objective)
1. สามารถอธิบายถึงววิ ฒั นาการของการตรวจสอบภายในได้
2. สามารถอธิบายถึงความสาคญั ของการตรวจสอบภายในได้
3. สามารถอธิบายถึงความแตกต่างระหวา่ งการสอบบญั ชีกบั การ

ตรวจสอบภายในได้
4. สามารถแบ่งกลุ่มการตรวจสอบภายในในแต่ละประเภทได้
5. เพื่อเป็นแนวทางในการประกอบอาชีพ

1.1 ววิ ฒั นาการการตรวจสอบภายในในต่างประเทศ

ค.ศ. 1941-1970 ในช่วงน้นั การตรวจสอบภายในเนน้ การตรวจสอบ
ดา้ นบญั ชีและการเงิน

ค.ศ. 1992 เริ่มมีกรอบงานตามหลกั ของ Committee of Sponsoring
Organizations of the Tread way Commission หรือ “COSO”

ค.ศ. 2002 ถึงตน้ ปี ค.ศ. 2004 การตรวจสอบจะเนน้ การให้คาปรึกษา
ต่อผูบ้ ริหารองค์กร และผูม้ ีส่วนได้เสียเพื่อเพิ่มคุณค่าให้กับองค์กรเกี่ยวกับ
1) การบริหารความเสี่ยง 2) การควบคุม และ 3) การกากบั ดูแลกลางปี ค.ศ.
2004 “COSO” ไดจ้ ดั ทาเอกสารเกี่ยวกบั การพฒั นาแนวคิด/กรอบการบริหาร
ความเสี่ยง (COSO Enterprise Risk Management Framework)

1.2 ววิ ฒั นาการการตรวจสอบภายในในประเทศไทย

พ.ศ. 2472 เร่ิมมีการตรวจสอบบญั ชี ตามประมวลกฎหมายแพง่
และพาณิชย์

พ.ศ. 2491 จดั ต้งั สมาคมนกั บญั ชีและผสู้ อบบญั ชีรับอนุญาตแห่ง
ประเทศไทย และการกาหนดพระราชบญั ญตั ิผสู้ อบบญั ชีในปี พ.ศ.2505

พ.ศ. 2532 จดั ต้งั สมาคมผตู้ รวจสอบภายในแห่งประเทศไทย
พ.ศ. 2535 ประกาศของตลาดหลกั ทรัพยแ์ ห่งประเทศไทย พ.ศ.
2535 กาหนดคุณสมบตั ิของบริษทั ที่ยน่ื ขอจดทะเบียนต่อตลาดหลกั ทรัพย์
แห่งประเทศไทยตอ้ งจดั ใหม้ ีระบบการตรวจสอบภายในและการควบคุม
ภายในที่เหมาะสม

1.2 ววิ ฒั นาการการตรวจสอบภายในในประเทศไทย (ตอ่ )
พ.ศ. 2539 ตลาดหลกั ทรัพยแ์ ห่งประเทศไทยไดจ้ ดั ทาคูม่ ือการตรวจสอบ

ภายในโดยอิงคูม่ ือของ Committee of Sponsoring Organizations of the Tread way
Commission หรือ “COSO” มาใชเ้ ป็นคร้ังแรกในประเทศไทย

พ.ศ. 2545 สมาคมผตู้ รวจสอบภายในแห่งประเทศไทย ประกาศใช้
มาตรฐานการปฏิบตั ิงานวิชาชีพการตรวจสอบภายในและจรรยาบรรณวชิ าชีพใหม่

ปัจจุบนั สมาคมผตู้ รวจสอบภายในไดน้ าหลกั การตรวจสอบภายในของ
“COSO” เกี่ยวกบั การพฒั นาแนวคิด/กรอบการบริหารความเส่ียง (COSO Enterprise
Risk Management Framework) ออกมาเผยแพร่ โดยแนวการตรวจสอบสมยั ใหม่จะ
เนน้ การบริหารความเสี่ยงขององคก์ รเป็นสาคญั

1.3 ความสาคญั ของการตรวจสอบภายใน

การตรวจสอบภายใน คือ กิจกรรมเก่ียวกบั การแสดงความเห็นเพือ่ ใหค้ วาม
เช่ือมนั่ อยา่ งอิสระและเที่ยงธรรม เพือ่ การเพิม่ พนู คุณคา่ ขององคก์ ร

1.4 ความแตกต่างระหวา่ งการสอบบญั ชีกบั การตรวจสอบภายใน
การสอบบญั ชี

การสอบบัญชี เป็นกิจกรรมของผสู้ อบบญั ชีรับอนุญาต ซ่ึงกฎหมาย
กาหนดใหน้ ิติบุคคลต่าง ๆ ตอ้ งมีการสอบบญั ชีประจาปี การสอบบญั ชีจะเนน้ ถึงสิ่งที่
ผบู้ ริหารใหก้ ารรับรองไวเ้ กี่ยวกบั ความถูกตอ้ งและความเชื่อถือไดข้ องงบการเงินวา่
เป็นไปตามหลกั การบญั ชีท่ีรับรองทวั่ ไปหรือไม่ โดยผสู้ อบบญั ชีจะแสดงความเห็น
ในรูปแบบของรายงานการสอบบญั ชี

ส่ิงท่ีผบู้ ริหารไดร้ ับรองไวม้ ีดงั ต่อไปน้ี

1) ความมีอยจู่ ริง หมายถึง สินทรัพย์ หรือหน้ีสิน มีอยจู่ ริง ณ
วนั ที่ในงบการเงิน

2) เกิดข้ึนจริง หมายถึง รายการบญั ชีและเหตุการณ์ท่ีสะทอ้ นอยู่
ในงบการเงินเกิดข้ึนจริงและเก่ียวขอ้ งกบั กิจการ

3) สิทธิและภาระผกู พนั หมายถึง สินทรัพย์ หรือหน้ีสิน เป็นของ
กิจการ ณ วนั ที่ในงบการเงิน

4) ความครบถว้ น หมายถึง ไม่มีรายการ สินทรัพย์ หน้ีสิน และ
รายการหรือเหตุการณ์ใด ๆ ท่ีไดเ้ กิดข้ึนและเกี่ยวขอ้ งกบั กิจการ แต่มิได้
บนั ทึกไวห้ รือ มิไดเ้ ปิ ดเผยไว้

สิ่งท่ีผบู้ ริหารไดร้ ับรองไวม้ ีดงั ต่อไปน้ี (ต่อ)

5) การตีราคา หมายถึง กิจการบนั ทึกสินทรัพย์ หรือหน้ีสินในราคาท่ี
เหมาะสมตามขอ้ กาหนดของมาตรฐานการบญั ชีท่ีเก่ียวขอ้ ง

6) การวดั มูลค่า หมายถึง กิจการบนั ทึก รายการหรือเหตุการณ์ใน
จานวนเงินที่ถูกตอ้ งรายได้ และค่าใชจ้ ่ายไดร้ ับการบนั ทึกในงวดบญั ชีท่ีถูกตอ้ ง

7) การแสดงรายการและการเปิ ดเผยขอ้ มูลในงบการเงิน หมายถึง
รายการในงบการเงินไดเ้ ปิ ดเผย จดั ประเภท และบรรยายลกั ษณะตามขอ้ กาหนด
ของมาตรฐานการบญั ชีที่รับรองโดยทวั่ ไป

การตรวจสอบภายใน

การตรวจสอบภายใน เป็นกิจกรรมของผตู้ รวจสอบภายใน ซ่ึงอาจ
เป็นหน่วยงานภายนอกองคก์ ร หรือหน่วยงานภายในองคก์ ร ทาหนา้ ท่ีในการ
สอบทาน และติดตามดูแลการปฏิบตั ิงานต่าง ๆ แทนฝ่ ายบริหารเพ่อื ใหบ้ รรลุ
ในวตั ถุประสงคด์ งั ต่อไปน้ี

1) ความมีประสิทธิผลและประสิทธิภาพของการดาเนินงาน
2) ความเชื่อถือไดข้ องรายงานทางการเงิน
3) การปฏิบตั ิตามกฎ ระเบียบ และนโยบายที่ใชบ้ งั คบั องคก์ รน้นั ๆ

1.5 ประเภทของการตรวจสอบภายในแบ่งตามกลุ่ม
ผตู้ รวจสอบ

1) ผตู้ รวจสอบภายในภาครัฐ
2) ผตู้ รวจสอบภายในองคก์ รรัฐวสิ าหกิจ
3) ผตู้ รวจสอบภายในสถาบนั การศึกษา
4) ผตู้ รวจสอบภายในองคก์ รธุรกิจภาคเอกชน

1.6 ประเภทการตรวจสอบภายในแบ่งตามวตั ถุประสงค์

1) การตรวจสอบการเงินและการบญั ชี
2) การตรวจสอบการปฏิบตั ิตามกฎหมาย
3) การตรวจสอบการทุจริต
4) การตรวจสอบการดาเนินงาน
5) การตรวจสอบการบริหาร
6) การตรวจสอบเทคโนโลยสี ารสนเทศ

1.7 เสน้ ทางความกา้ วหนา้ ในการประกอบอาชีพการ
ตรวจสอบภายใน

หน่วยงานตรวจสอบในปัจจุบนั นิยมให้เป็นฝ่ ายงาน
อิสระซ่ึงข้ึนตรงต่อผบู้ ริหารระดบั สูง หรือบางหน่วยงานข้ึน
ตรงต่อคณะกรรมการบริ ษัท โดยผู้บริ หารสูงสุดของ
หน่วยงานตรวจสอบภายในมีตาแหน่งอย่างน้อยระดับ
ผูอ้ านวยการฝ่ ายข้ึนไป บางหน่วยงานมีตาแหน่งถึงระดบั
รองกรรมการผจู้ ดั การใหญ่

กิจกรรมเสนอแนะ

ใหน้ กั ศึกษายกตวั อยา่ งเก่ียวกบั หน่วยงานต่าง ๆ
ของรั ฐบาล รั ฐวิสาหกิ จ และบริ ษัทเอกชนที่
จาเป็ นต้องมีผู้ตรวจสอบภายในทาการตรวจสอบ
พร้อมท้งั อธิบายเกี่ยวกับขอ้ ดีและข้อเสียของการมี
ผตู้ รวจสอบภายใน

ใบงานหน่วยที่ 1 แนวคิดพ้ืนฐานของการตรวจสอบภายใน

กิจกรรมการเรียนรู้
1. ใหน้ กั ศึกษาแบ่งกลุ่ม ๆ ละ 5-7 คน
2. ใหห้ าขอ้ มูลหน่วยงานของภาครัฐบาล และบริษทั เอกชนท่ีตอ้ ง
มีผตู้ รวจสอบภายในมาอยา่ งละ 5 หน่วยงาน และแต่ละหน่วยงานทา
หนา้ ท่ีเกี่ยวกบั อะไร พร้อมท้งั นาเสนอผลงานอยา่ งส้นั ๆ
3. ใหน้ กั ศึกษากลุ่มอื่น ๆ ประเมินผลตามแบบประเมิน