การผ่านรายการไปบัญชีแยกประเภท

การผา่ นรายการ หมายถึง การนารายการคา้ ที่บนั ทึกไวใ้ นสมุดข้นั ตน้ ไปบนั ทึกไวใ้ นบญั ชีแยกประเภทท่ีเก่ียวขอ้ งตามรายการ
คา้ ท่ีบนั ทึกไว้ เม่ือผา่ นรายการเสร็จแลว้ ตอ้ งอา้ งอิงหนา้ บญั ชีของสมุดข้นั ตน้ และเลขที่บญั ชีแยกประเภทท่ีเกี่ยวขอ้ งเพื่อให้ทราบว่า
รายการเดบิ ตหรื อเครดิ ตที่ บันทึ กไว้ในบัญชี แยกประเภทเป็ นการผ่านรายการมาจากสมุดข้ันต้นประเภทใด
หนา้ บญั ชีใด และรายการในสมุดข้นั ตน้ ท่ีบนั ทึกผา่ นรายการไปยงั บญั ชีแยกประเภทบญั ชีใดและเลขท่ีบญั ชีอะไร

บญั ชีแยกประเภททว่ั ไปหรือบัญชีแยกประเภท (Ledger) หมายถึง บญั ชีท่ีจดั แยกประเภทรายการคา้ ท่ีมีลกั ษณะเดียวกนั ไป
บนั ทึกไวใ้ นบญั ชีเดียวกนั ใหเ้ ป็นหมวดหมู่ เพื่อใหส้ ามารถหายอดคงเหลือของบญั ชีน้นั ๆ
สมุดบญั ชีแยกประเภทแบ่งออกเป็น 2 ชนิด คือ

1. สมุดบัญชีแยกประเภททั่วไป (General Ledger) หรือบญั ชีแบบมาตรฐาน คือ เป็นสมุดท่ีรวบรวมหรือคุมยอดของ
บญั ชีแยกประเภททุกบญั ชี ซ่ึงใชบ้ นั ทึกการเปลี่ยนแปลงสินทรัพย์ หน้ีสินและส่วนของเจา้ ของ (ทุน) ต่อจากการบนั ทึกลงในสมุด
รายวนั ทวั่ ไป ไดแ้ ก่ บญั ชีแยกประเภทสินทรัพย์ เช่น เงินสดลูกหน้ีการคา้ สินคา้ คงเหลือ ท่ีดิน อาคารและอุปกรณ์ เป็นตน้ บญั ชีแยก
ประเภทหน้ีสิน เช่น เจา้ หน้ีการคา้ เงินกเู้ จา้ หน้ีอ่ืนๆ เป็นตน้ บญั ชีแยกประเภทส่วนของเจา้ ของ เช่น ทุน รายได้ ค่าใชจ้ ่าย และบญั ชี
ถอนใชส้ ่วนตวั

2. สมุดบัญชีแยกประเภทย่อย (Subsidiary Ledger) หรือบญั ชีแบบแสดงยอดดุล คือ เป็ นสมุดที่รวบรวมของบัญชี
แยกประเภทยอ่ ยของบญั ชีคุมยอด (Controlling Accounts) ในสมุดแยกประเภททวั่ ไป เช่น สมุดบญั ชีแยกประเภทลูกหน้ี
รายตวั บญั ชีเจา้ หน้ีรายตวั ซ่ึงยอดรวมของบญั ชีแยกประเภทรายตวั ท้งั หมดจะเท่ากบั ยอดรวมในสมุดบญั ชีแยกประเภททว่ั ไป

หลังจากบันทึกรายการค้าในสมุดรายวนั ทว่ั ไปแล้ว ข้นั ต่อไปคือการนารายการบัญชีท่ีบันทึกไว้ในสมุดรายวนั ทั่วไป
ไปบนั ทึกในสมุดบญั ชีแยกประเภทเรียกวา่ “การผา่ นรายการ (Posting)”

การผ่านรายการ (Posting) หมายถึง การนารายการค้าท่ีบันทึกไวใ้ นสมุดรายวนั ท่ัวไปไปบันทึกไว้ในสมุดบัญชี
แยกประเภทท่ีเก่ียวขอ้ งตามลกั ษณะรายการคา้ ที่บนั ทึกไวใ้ นสมุดรายวนั การบนั ทึกรายการคา้ ในบญั ชีแยกประเภทมีดงั น้ี

1. เปิ ดบัญชีแยกประเภททั่วไปและให้นาชื่อบญั ชีที่เดบิตสมุดรายวนั ทวั่ ไปมาต้งั เป็ นช่ือของบญั ชีแยกประเภทและบนั ทึกไว้
ทางด้านเดบิต โดยเขียน พ.ศ. เดือน วันที่ ตามที่ปรากฏในสมุดรายวันท่ัวไปเขียนช่ือบัญชีที่เครดิตลงในช่องรายการ
และเขียนจานวนเงินตามท่ีปรากฏในสมุดรายวนั ทว่ั ไปลงในช่องจานวนเงินเดบิต

2. การผ่านรายการด้ านเครดิตให้ปฏิบัติเช่นเดียวกันกับด้านเดบิตแต่เปล่ียนมาบันทึกทางด้านเครดิตของบัญชี

แยกประเภททวั่ ไป

3. ในช่องรายการให้เขยี นคาอธิบาย
3.1 ถา้ เป็ นรายการเปิ ดบญั ชีหรือการลงทุนคร้ังแรก เช่น กิจการนาสินทรัพยห์ ลายอย่างมาลงทุน และเจา้ หน้ี ให้เขียน

ในช่องรายการว่า “สมุดรายวนั ทั่วไป” แต่ถ้าเป็ นการนาเงินสดมาลงทุนอย่างเดียวให้เขียนในช่องรายการเป็ นช่ือบัญชี
แยกประเภทตรงกนั ขา้ ม

3.2 ถา้ เป็นรายการเปิ ดบญั ชีโดยเร่ิมรอบระยะเวลาบญั ชีใหม่ ในช่องรายการใหเ้ ขียนคาวา่ “ยอดยกมา” ซ่ึงหมายความวา่ เป็น
ยอดคงเหลือยกมาจากรอบระยะเวลาบญั ชีก่อน

3.3 ถา้ รายการระหว่างเดือน ในช่องรายการให้เขียนชื่อบญั ชีแยกประเภทตรงขา้ มกนั การบนั ทึกบญั ชีในสมุดรายวนั ทว่ั ไป
ทางดา้ นเดบิตและเครดิต ถา้ มีการบนั ทึกบญั ชีมากกว่า 1 บญั ชีแลว้ รายการคา้ ลกั ษณะน้ีเรียกว่า “รายการรวม” (Compound

Entries)

การหายอดคงเหลือในบญั ชี หรือยอดดุลในบญั ชี เป็นการนาจานวนเงินที่บนั ทึกไวท้ างดา้ นเดบิตและจานวนเงินรวมท่ีบนั ทึก

ไวท้ างดา้ นเครดิตของบญั ชีแยกประเภทน้นั มาหกั ออกจากกนั ถา้ ผลรวมดา้ นเดบิตมีมากกวา่ ดา้ นเครดิต ยอดคงเหลือหลงั หกั กนั แลว้
กจ็ ะเป็นยอดทางดา้ นเดบิต แสดงวา่ บญั ชีแยกประเภทน้นั มียอดดุลเดบิต (Debit balance) แต่ถา้ ผลรวมทางดา้ นเครดิตมากกว่า
เดบิต ยอดคงเหลือหลงั หกั กนั แลว้ จะเป็นยอดทางดา้ นเครดิต แสดงว่าบญั ชีแยกประเภทน้นั มียอดดุลเครดิต (Credit balance)
ยอดดุลบญั ชีของแต่ละหมวดบญั ชีจะเป็นดงั น้ี

วิธีหายอดคงเหลือในบญั ชีแยกประเภทแต่ละบญั ชีเรียกว่า Footings หรือ Memorandum Totals วิธีน้ีมกั จะใช้
ดินสอเพ่ือหายอดคงเหลือจึงเรียกอีกอยา่ งหน่ึงวา่ "Pencil Footings"

ข้นั ตอนการหายอดคงเหลือในบญั ชีต่างๆ ของแต่ละบญั ชี มีดงั น้ี
1. รวมจานวนเงินท้ังหมดในช่องเดบิต แล้วเขียนจานวนด้วยดินสอดาลงในช่องเดบิตกับเส้นบรรทัดสุดท้ายต่อจากจานวนเงิน
ของบญั ชีน้นั ๆ
2. รวมจานวนเงินท้ังหมดในช่องเครดิต แล้วเขียนจานวนเงินด้วยดินสอดาลงในช่องเครดิตชิดกับเส้นบรรทัดสุดท้าย
ต่อจากจานวนเงินของบญั ชีน้นั ๆ
3. หาผลต่างระหวา่ งจานวนเงินในช่องเดบิตและเครดิต (ขอ้ 1 และขอ้ 2)

3.1 ถ้ายอดรวมเดบิตมากกว่ายอดรวมเครดิต ผลต่างที่เกิดข้ึนเรี ยกว่า "ยอดคงเหลือเดบิต หรื อยอดดุลเดบิต
(Debit Balance)“

3.2 ถ้ายอดรวมเครดิตมากกว่ายอดรวมเดบิต ผลต่างท่ีเกิดข้ึนเรี ยกว่า "ยอดคงเหลือเครดิตหรื อยอดดุลเครดิต

(Crebit Balance)“
3.3 ถา้ ยอดรวมเดบิตเท่ากบั ยอดรวมเครดิต จะไม่มียอดคงเหลือจึงไม่ตอ้ งนาไปลงในงบทดลอง

3.4 ถา้ ในบญั ชีแยกประเภทมีรายการเพียงรายการเดียว หรือด้านเดียวให้ถือว่ารายการน้ันเป็ นยอดคงเหลือไม่ตอ้ งรวม
ดว้ ยดินสอ

ความรับผดิ ในการเสียภาษมี ูลค่าเพม่ิ
ตามมาตรา 78 ไดก้ าหนดความรับผดิ ในการเสียภาษีมูลคา่ เพิ่มไวห้ ลายกรณี สามารถสรุปไดด้ งั น้ี
(1) กรณีขายสินค้า โดยทวั่ ไป ความรับในการเสียภาษีจะเกิดข้ึนเม่ือมีการส่งมอบสินคา้ เวน้ แต่อาจจะเกิดข้ึนไดต้ ามส่วนของ
การกระทา เช่น การโอนกรรมสิทธ์ิ การรับชาระราคา การออกใบกากบั ภาษีซ่ึงไดท้ าก่อนมีการส่งมอบสินคา้ เป็นตน้

การขายสินคา้ ตามสญั ญาใหเ้ ช่าซ้ือหรือสญั ญาซ้ือขายผอ่ นชาระ ซ่ึงกรรมสิทธ์ิในสินคา้ ยงั ไม่มีการโอนเมื่อส่งมอบ ดงั น้นั ความ
รับผิดจึงเกิดข้ึนเม่ือถึงกาหนดชาระตามงวด เวน้ แต่ผูข้ ายไดร้ ับชาระราคาสินคา้ หรืออกใบกากบั ภาษีก่อนถึงกาหนดชาระในแต่ละ
งวดน้นั ความรับผดิ ในการเสียภาษีจะเกิดข้ึนเม่ือเกิดการกระทาอยา่ งใดอยา่ งหน่ึงดงั กล่าวแลว้

การขายสินคา้ โดยตวั แทนเพ่ือขายและส่งมอบสินคา้ ให้ตวั แทนแลว้ ความรับผิดในการเสียภาษีจะเกิดข้ึนทนั ทีที่ตวั แทน
ส่งมอบสินคา้ ให้แก่ผูซ้ ้ือ เวน้ แต่การกระทาอย่างใดอย่างหน่ึงไดเ้ กิดข้ึนก่อนท่ีตวั แทนส่งมอบจะส่งมอบสินคา้ ให้แก่ผูซ้ ้ือ ไดแ้ ก่
การโอนกรรมสิทธ์ิมนสินคา้ ไปใหแ้ ก่ผซู้ ้ือก่อน หรือไดร้ ับชาระราคาสินคา้ หรือการออกใบกากบั ภาษี หรือการไดน้ าสินคา้ ไปใช้

การขายสินคา้ โดยการส่งออก ความรับผิดในการเสียภาษีเกิดข้ึนพร้อมกบั การชาระอากรขาออก หรือวนั ที่ได้มีการวาง
ค้าประกันอากรขาออก ยกเวน้ กรณีท่ีไม่ตอ้ งเสียหรือยกเวน้ อากรขาออกความรับผิดในการเสียภาษีจะเกิดข้ึนในวนั ท่ีมีการ
ออกใบขนสินคา้ ขาออกตามกฎหมายวา่ ดว้ ยศุลกากร

(2) กรณีการให้บริการ โดยท่ัวไปความรับผิดในการเสียภาษีมูลค่าเพ่ิมเมื่อเกิดได้มีการชาระราคาเวน้ แต่ผูใ้ ห้บริการ
ไดอ้ อกใบกากบั ภาษีใหล้ ูกคา้ หรือใชบ้ ริการน้นั ก่อนมีการชาระค่าบริการ

การให้บริการตามสัญญาท่ีกาหนดค่าตอบแทนตามส่งส่วนของบริการที่ทา ความรับผิดในการเสียภาษีมูลค่าเพิ่มเกิดข้ึน
เมื่อไดร้ ับชาระราคาค่าบริการตามส่วนของการบริการที่สิ้นสุดลง เวน้ แต่ผูใ้ ห้บริการได้ออกใบกากบั ภาษีให้ลูกคา้ หรือได้ใช้
บริการน้นั เองก่อนมีการชาระค่าบริการ

(3) กรณีการนาเข้าสินค้า ความรับผิดในการเสียภาษีเกิดข้ึนพร้อมกับการชาระอากรขาเข้า หรื อวันท่ีได้มีการวาง
ค้าประกนั อากรขาเขา้ ยกเวน้ กรณีท่ีไม่ตอ้ งเสียหรือยกเวน้ อากรขาเขา้ ความรับผิดในการเสียภาษีจะเกิดในวนั ที่มีการออกใบ
ขนสินคา้ ตามกฎหมายวา่ ดว้ ยศุลกากร

(4) กรณพี เิ ศษ ตามกฎกระทรวง ฉบบั ท่ี 189

งบทดลอง (Trial Balance) หมายถึง ส่ิงที่จดั ทาข้ึนเพ่ือพิสูจนค์ วามถูกตอ้ งของการจดบนั ทึกรายการคา้ ลงในสมุดบญั ชี
วา่ ไดบ้ นั ทึกถูกตอ้ งตามหลกั การบญั ชีคู่ที่นามาใชห้ รือไม่ ซ่ึงจะสงั เกตไดจ้ ากการบนั ทึกรายการในสมุดรายวนั ทว่ั ไปว่าการบนั ทึก
รายการทุกรายการจะตอ้ งประกอบดว้ ยดา้ นเดบิตและเครดิตเสมอ รวมท้งั จานวนเงินทางดา้ นเดบิตและเครดิตจะตอ้ งเท่ากนั ดงั น้นั
ยอดรวมจานวนเงินในบญั ชีต่างๆ ท่ีอยดู่ า้ นเดบิตกจ็ ะตอ้ งเท่ากบั ยอดรวมจานวนเงินในบญั ชีต่างๆ ท่ีอยดู่ า้ นเครดิตเช่นเดียวกนั

ส่ วนประกอบของงบทดลอง

1. ชื่อกิจการ
2. เขียนคาวา่ "งบทดลอง"
3. วนั เดือน ปี พ.ศ. ท่ีจดั ทางบทดลอง
4. ช่องชื่อบญั ชี
5. ช่องเลขที่บญั ชี
6. ช่องจานวนเงินทางดา้ นเดบิต
7. ช่องจานวนเงินทางดา้ นเครดิต
8. ยอดรวมจานวนเงินดา้ นเดบิตและยอดรวมดา้ นเครดิต

หลกั ในการจดั ทางบทดลอง

1. หายอดคงเหลือบญั ชีแยกประเภทแต่ละบญั ชีสิ้นสุด ณ วนั ใดวนั หน่ึงตามท่ีจดั ทางบทดลอง
2. เขียนแบบฟอร์มของงบทดลองตามส่วนประกอบใหส้ มบูรณ์

3. เขียนชื่อบัญชีแยกประเภทพร้อมเลขที่บัญชี เพ่ือจัดทางบทดลองโดยเรี ยงลาดับเลขที่บัญชีของแต่ละหมวดบัญชี
พร้อมกบั ใส่จานวนเงินตามยอดดุลบญั ชีน้นั ๆ

4. รวมจานวนเงินในช่องยอดดุลเดบิต และช่องยอดดุลเครดิต จะตอ้ งเท่ากนั เสมอ