ใบความรู้การเคลื่อนย้ายผู้ป่วย

ใบความร้ทู ี่ ๓

เร่ือง การปฐมพยาบาลและเคล่อื นยา้ ยผู้ปว่ ยที่เปน็ ลม และการปฐมพยาบาลและเคล่ือนย้ายผู้ป่วยท่ีมบี าดแผล
หนว่ ยการเรยี นรูท้ ี่ ๓ แผนการจัดการเรยี นร้ทู ่ี ๑๖ เรือ่ ง วธิ ีการปฐมพยาบาลผปู้ ่วยและเคล่ือนยา้ ยผู้ป่วย
ทเี่ ปน็ ลมและผู้ป่วยที่มีบาดแผล
รายวชิ า สขุ ศึกษา ชัน้ มัธยมศกึ ษาปที ่ี ๑

การปฐมพยาบาล
การปฐมพยาบาล หมายถึง การให้ความช่วยเหลือต่อผู้ป่วยที่ได้รับอุบัติเหตุให้พ้นจากอันตราย หรือ

ลดอันตรายให้น้อยลงโดยใช้อุปกรณ์เท่าท่ีจะหาได้ในขณะนัน้ ก่อนทจี่ ะนำผู้ป่วยส่งต่อไปยังสถานพยาบาลต่อไป โดยมี
วตั ถปุ ระสงค์ในการปฐมพยาบาลดังน้ี

๑. เพื่อช่วยชวี ติ และลดความรนุ แรงของการเจ็บป่วยให้นอ้ ยลง
๒. เพอื่ ลดภาวะแทรกซ้อนทจี่ ะเกิดข้ึนตามมาภายหลงั
๓. ปอ้ งกันความพิการทจี่ ะตามมาภายหลัง
๔. จัดเตรียมหรือเคล่อื นย้ายผปู้ ว่ ยได้อย่างถูกวธิ ี

หลักสำคัญในการปฐมพยาบาล
การปฐมพยาบาลน้ันจำเป็นต้องกระทำโดยรวดเร็วและถูกต้องที่สุด ซึ่งการปฐมพยาบาลจะได้ผลมากหรือ

น้อยเพียงใด ย่อมต้องคำนึงถึงทั้งผู้ปฐมพยาบาล และผู้บาดเจ็บหรือผู้ป่วย ให้มีการปฐมพยาบาลท่ีถูกต้อง
โดยหลักสำคัญในการปฐมพยาบาลมีดงั น้ี

๑. ความปลอดภัยของสถานที่ที่เกิดเหตุ ผู้ปฐมพยาบาลควรคำนึงถึงเป็นอันดับแรกก่อนเข้าไปให้ความ
ชว่ ยเหลอื ผ้ปู ่วย

๒. เมื่อมีผู้ได้รับอุบัติเหตุ ควรให้ผู้ป่วยนอนพักน่ิงๆ ในท่าท่ีสบายที่สุด หรือในท่าที่ถูกต้องต่อการพยาบาล
แล้วแต่อาการเจบ็ ปว่ ยแตล่ ะแบบ

๓. ทำให้บริเวณนั้นมีอากาศถ่ายเท ปลอดโปร่ง ไม่มีคนมุงดู มีแสงสว่างเพียงพอท่ีจะทำการปฐมพยาบาลได้
สะดวก

๔. สำรวจระบบท่ีสำคัญของรา่ งกายอย่างรวดเร็ว และวางแผนการช่วยเหลืออย่างเหมาะสม คอยสังเกต ชีพ
จร และการหายใจของผ้ปู ่วยตลอดเวลา

๕. ห้ามเคล่ือนย้ายผ้ปู ่วยทันทโี ดยไม่เตรียมการ เพราะอาจทำให้ผู้ป่วยเกิดอาการบาดเจ็บมากข้ึน ซึ่งถ้ามกี าร
เคลอื่ นทไี่ ม่ถกู วธิ ีอาจมผี ลทำใหผ้ ้บู าดเจ็บพิการไปตลอดชีวติ ได้

๖. ถ้าสถานที่น้ันไม่ปลอดภัย เช่น อยู่ในน้ำ กลางถนน หรือสถานท่ีนั้นไม่สะดวก ให้เคล่ือนย้ายไปในท่ีที่
ปลอดภยั

๗. การนำส่งหรือเคลื่อนย้ายผู้ป่วย ควรกำหนดให้ชัดเจนว่าควรนำส่งในลักษณะใด และนำส่งอย่างไรให้
เหมาะสมกับสภาพผปู้ ่วย

๘. ในการนำส่งสถานพยาบาล ควรมีการรายงานเร่ืองราวของผู้ป่วย อาการต่าง ๆและการปฐมพยาบาลให้
แพทยไ์ ด้วนิ ิจฉัยทำการรกั ษาได้อย่างถกู ต้อง

๙. ผู้พยาบาลควรให้ความช่วยเหลือตามลำดับความสำคัญของการมีชีวิต โดยเรียงลำดับตามความสำคัญ
ดังน้ีการหยุดหายใจ ทางเดินหัวใจอุดตัน หัวใจหยุดเต้นการเสียเลือดจำนวนมากอย่างรวดเร็วหมดความรู้สึกความ
เจ็บปวดกระดูกหกั
การปฐมพยาบาลและเคลอื่ นยา้ ยผปู้ ว่ ยท่เี ป็นลม

การเปน็ ลม เป็นอาการท่ีเกิดขึ้นเน่ืองจากเลือดไปเลยี้ งสมองไม่พอช่ัวคราวทำให้ผ้ปู ่วยหมดสติไปชั่วครู่ ซึ่งอาจ
เกิดจากหลายสาเหตุ ดังนี้

ลมแดด หรือหมดสติจากความรอ้ น เกิดจากการเสียเหง่ือมากเม่ือวิ่งเล่นกีฬานานๆ หรือทำงานในที่ท่ีร้อนจัด
โดยไม่ได้รับการชดเชยน้ำหรือเกลือแร่ที่สูญเสียไปอย่างเพียงพอ เมื่อขาดน้ำมากๆ ร่างกายก็ไม่สามารถระบายความ
ร้อนออกทางเหงอ่ื ได้ จึงทำให้อุณหภูมิในร่างกายร้อนจัดและเพิ่มข้ึนเร่ือยๆ โดยผปู้ ่วยจะมีอาการกระหายน้ำมากปวด
ศีรษะ มึนงง วงิ เวยี น คลนื่ ไส้ หายใจเร็วตัวจะรอ้ นขน้ึ เร่ือยๆ อาเจียน และหมดสติได้ในเวลาตอ่ มา ซึง่ หากไม่ได้รับการ
ปฐมพยาบาลและรักษาอยา่ งทนั ท่วงทีอาจเป็นอันตรายถึงชีวิตได้

วิธีปฐมพยาบาลคนเป็นลม
การปฐมพยาบาล ควรกระทำ ดังน้ี
Ø นำผู้ป่วยเข้าไปในที่เย็นให้เร็วท่ีสุด โดยจัดท่ีนอนราบแล้วยกเท้าให้สูง ทั้งสองข้างเพื่อเพิ่มการไหลเวียน

เลือดไปทีส่ มอง
Ø ถอดเส้ือของผู้ป่วยออกคลุมตัวผู้ป่วยด้วยผ้าเย็นและเปียก คอยพรมน้ำเปียกตลอดเวลาหรือใช้ผ้าเย็นเช็ด

ตวั ให้ทวั่ เพื่อให้อณุ หภูมขิ องร่างกายผ้ปู ว่ ยลดลงสู่ระดับปกติ
Ø เมื่ออุณหภูมิของร่างกายผู้ป่วยลดลงระดับปกติแล้ว ให้เปล่ียนผ้าคลุมท่ีเปียกออกเป็นผ้าแห้ง แล้วสังเกต

อาการผ้ปู ่วยต่อไปอยา่ งใกลช้ ดิ
Ø เมอ่ื ปฐมพยาบาลแลว้ ถ้าอาการไมด่ ขี น้ึ ใหร้ บี นำสง่ โรงพยาบาล
Ø การหมดแรงเพราะร้อนหรือเพลียแดด เกิดจากการเสยี เหงอ่ื มากเกินไป พบไดบ้ ่อยในผู้ท่ไี มค่ ่อยสบาย เช่น

ท้องเสีย อาเจียน หรือออกกำลังกายในส่ิงแวดล้อมที่ร้อนชื้น โดยจะมีอาการอ่อนเพลีย ปวดศีรษะ มึนงง สับสน
กระสับกระส่าย คลื่นไส้ เหง่ือออก ผิวหนังซีด เป็นตะคริวบริเวณแขน ขาหรือหน้าท้อง ชีพจรและการหายใจเบา
และเร็ว

ขอ้ สงั เกตลกั ษณะผู้ปว่ ย
ลมแดด จะไม่มีเหงื่อออก อุณหภูมิในร่างกายจะร้อนจัด และเพิ่มข้ึนเร่ือยๆ จึงต้องใช้ความเย็นช่วยประคบ ส่วนการ
หมดแรงเพราะรอ้ นหรอื เพลียแดด จะมีเหงอื่ ออก และเป็นตะครวิ ตามแขน ขา หรอื หนา้ ท้อง

การปฐมพยาบาลและเคล่ือนยา้ ยผ้ปู ่วยท่มี ีบาดแผล
บาดแผล หมายถึง การชอกช้ำฉีกขาดของผิวหนังและเน้ือเย่ือของร่างกาย เป็นสาเหตุให้เกิดอาการต่างๆ

แทรกซอ้ นได้ เชน่ การเกดิ หนอง บาดทะยกั และตกเลือด เปน็ ต้น
หลกั สำคัญของการปฐมพยาบาล มีดงั นี้
๑. ถา้ มเี ลอื ดไหล จะต้องหา้ มเลอื ดโดยวิธใี ดวิธหี นึ่ง
๒. ถา้ มีอาการชอ็ กหรือเป็นลม ควรรักษาการเปน็ ลมเสยี ก่อน
๓. เมือ่ เลือดหยดุ ให้ทำความสะอาดบาดแผล

๔. ขณะทำความสะอาดควรตรวจบาดแผลว่ากวา้ งลกึ แคไ่ หน มอี ะไรคา้ งอยไู่ หม
๕. ถา้ บาดแผลเกดิ ขึน้ บริเวณแขนหรอื ขา ควรให้บรเิ วณนน้ั ได้พัก
๖. รบี นำสง่ สถานพยาบาลโดยด่วน
๗. ควรบันทกึ เหตกุ ารณ์ และการปฐมพยาบาลเบ้ืองตน้ ให้แพทย์ได้ทราบ

การปฐมพยาบาล
๑. บาดแผลตัด เกดิ จากแผลทถี่ ูกของมีคมบาด ซึง่ วธิ กี ารมี ดงั นี้
ถ้าบาดแผลเลือดออกเล็กนอ้ ย ให้ทำการห้ามเลอื ด โดยการให้ผ้าสะอาดกดลงประมาณ ๑๕-๒๐ นาที

ถา้ เลอื ดหยดุ แลว้ ใหท้ ำความสะอาดแผล
ถา้ แผลกว้างและลกึ ใหใ้ ชผ้ า้ สะอาดกดแผลไวแ้ ละรีบนำสง่ สถานพยาบาลทันที

๒. บาดแผลชำ้ เกิดจากการถูกชกต่อย กระแทก หกล้ม เป็นต้น มวี ธิ กี ารปฐมพยาบาล ดงั น้ี

Ø ใน ๒๔ ชั่วโมงแรกให้ประคบด้วยความเย็น เพ่ือระงับความเจ็บปวดและการเลือดออก ๒๔ ชั่วโมง
หลงั ให้ประคบความรอ้ นได้ เพอ่ื บรรเทาอาการบวม

Ø บาดแผลถกู แทง
Ø บาดแผลถูกแทงให้รบี นำสง่ สถานพยาบาลทนั ที

ขอขอบคณุ ขอ้ มลู จาก : http://www.pathumrat.ptpk.ac.th/mana_Online/m1/unit4/n4-1.html