โรงพยาบาลพุทธชินราช พิษณุโลก ระเบียบปฏิบัติงาน เรื่อง : การให้ยาทางหลอดเลือดดำ ทางกล้ามเนื้อ ใต้ผิวหนังและผิวหนัง ระเบียบปฏิบัติเลขที่ : WI-NSO-020 จำนวนหน้าทั้งหมด : 8 หน้า ปรับปรุงครั้งที่ : ทุก 1 ปี เรื่อง : การให้ยาทางหลอดเลือดดำ ทางกล้ามเนื้อ ใต้ผิวหนังและผิวหนัง วันบังคับใช้ : 1 มีนาคม 2565 วันที่ปรับปรุง : 21 กุมภาพันธ์ 2565 สถานะของเอกสาร : ควบคุม ผู้จัดทำ : คณะกรรมการพัฒนาคุณภาพบริการพยาบาล ผู้รับผิดชอบ : คณะกรรมการพัฒนาคุณภาพบริการพยาบาล ผู้อนุมัติ .................................................. (นางสาวปัญญา เถื่อนด้วง) รักษาการในตำแหน่งหัวหน้าพยาบาล
1 ขั้นตอนการทำงาน เรื่อง การให้ยาทางหลอดเลือดดำ ทางกล้ามเนื้อ ใต้ผิวหนัง และผิวหนัง 1. วัตถุประสงค์ เพื่อใช้เป็นแนวปฏิบัติให้เป็นไปแนวทางเดียวกันอย่างถูกต้อง ครบถ้วน และปลอดภัย 2. นโยบาย มุ่งมั่นในการจัดเตรียมเครื่องใช้และให้ยาอย่างถูกต้อง ครบถ้วน และปลอดภัย 3. ขอบเขต ใช้กับผู้ป่วยที่ได้รับยาทางหลอดเลือดดำ ทางกล้ามเนื้อ ใต้ผิวหนัง และผิวหนัง ทุกราย เริ่มตั้งแต่ ตรวจสอบ label ยา กับ ใบ MAR จนถึงลงบันทึกเอกสารทางการพยาบาล 4. ผู้รับผิดชอบ 4.1 แพทย์ประจำตัวผู้ป่วย / แพทย์เวร มีหน้าที่ - สั่งการรักษาให้ฉีดยา 4.2 เภสัชกร / พนักงานเภสัชกร มีหน้าที่ - ตรวจสอบความถูกต้องของใบสั่งยาและจัดจ่ายยาตามแผนการรักษาของ แพทย์ 4.3 พยาบาลวิชาชีพ / พยาบาลเทคนิค มีหน้าที่ - ฉีดยาตามแผนการรักษา - ให้ข้อมูลเกี่ยวกับยาฉีดและผลข้างเคียงของยา - ลงบันทึกทางการพยาบาล 5. คำนิยามศัพท์ 5.1 การให้ยาทางหลอดเลือดดำ (Intravenous injection) หมายถึง การให้ยาที่เป็นสารละลาย เข้าทางหลอดเลือดดำ โดยมีอุปกรณ์ช่วยนำเข้า คือ เข้มฉีดยา หรือ I.V. catheter 5.2 การฉีดยาเข้ากล้ามเนื้อ (Intramuscular injection) หมายถึง การฉีดยาเข้าไปในเนื้อเยื่อชั้น กล้ามเนื้อ 5.3 การฉีดยาเข้าใต้ผิวหนัง (Subcutaneous injection) หมายถึง การฉีดยาเข้าไปในชั้นไขมันซึ่ง อยู่ใต้ผิวหนัง 5.4 การฉีดยาเข้าชั้นผิวหนัง (Intradermis injection) หมายถึง การฉีดยาเข้าไปในชั้นผิวหนัง
6. วิธีปฏิบัติ Flow Chart เรื่อง การให้ยาทางหลอดเลือดดำ ทางกล้ามเนื้อ ใต้ผิวหนัง และผิวหนัง ผู้รับผิดชอบ เอกสารที่เกี่ยวข้อง พยาบาลวิชาชีพ label ยา / ใบ MAR พยาบาลวิชาชีพ คู่มือการให้ยา พยาบาลวิชาชีพ พยาบาลวิชาชีพ พยาบาลวิชาชีพ ตำราเภสัชวิทยา พยาบาลวิชาชีพ คู่มือการให้ยา พยาบาลวิชาชีพ พยาบาลวิชาชีพ พยาบาลวิชาชีพ ใบ MAR / ใบบันทึกทางการพยาบาล 1. ตรวจสอบ label ยา กับ ใบ MAR 2. จัดเตรียมยาและอุปกรณ์ 3. เก็บของ ทำความสะอาดบริเวณ เตรียมยา และล้างมือ / waterless soap 4. ตรวจสอบชื่อ-สกุลใน label ยาให้ตรงกับผู้ป่วย 5. ให้ข้อมูลเกี่ยวกับชนิดของยาและ อาการข้างเคียงต่อผู้ป่วย / ญาติ 6. เลือกบริเวณที่ให้ยา และให้ยาถูกต้องตามหลักการให้ยา 7. สังเกตและบันทึกอาการ ผิดปกติ 8. เก็บอุปกรณ์ 9. บันทึกเอกสารทางการพยาบาล 7.1 หยุดให้ยาทันที 7.2 ช่วยเหลือขั้นต้น 7.3 รายงานแพทย์ Yes No
3 7. รายละเอียดในการให้ยาทางหลอดเลือดดำ ทางกล้ามเนื้อ ใต้ผิวหนัง และผิวหนัง 7.1 ตรวจสอบ label ยา กับ ใบ MAR ให้ตรงกันเกี่ยวกับ - ชื่อ-สกุล ของผู้ป่วย เลขที่เตียง/ห้อง - ชื่อยา ขนาดของยา วิถีทางให้ยา เวลาที่ให้ยา และวันที่ยกเลิกยา (หากมีข้อสงสัยให้ ตรวจสอบกับแผนการรักษา และ/หรือ แพทย์ผู้สั่งการรักษา) 7.2 จัดเตรียมยาและอุปกรณ์ 7.2.1 ยา - ยาตามแผนการรักษา และ label ยา - ตัวทำละลายสำหรับผสมยาและเจือจาง เช่น Water for injection , Physiological saline solution - น้ำยาฆ่าเชื้อตามระเบียบของคณะกรรมการควบคุมและป้องกันการติดเชื้อ ในโรงพยาบาล 7.2.2 อุปกรณ์ปราศจากเชื้อ - Syringe - เข็มฉีดยาขนาดตามต้องการ / IV. Catheter / Scalp vein - อับใส่สำลี/สำลี / ไม้พันสำลี - Transfer forceps - ผ้าสี่เหลี่ยมปราศจากเชื้อ - ชุดให้น้ำเกลือ (กรณีเป็นยาที่ต้องให้ทางหลอดเลือดดำช้าๆ ) 7.2.3 อุปกรณ์สะอาด - ถาดสะอาด - ชามรูปไต - ภาชนะสำหรับใส่เข็ม / สำลี/ Syringe ที่ใช้แล้ว - ถุงมือสะอาด (กรณีจำเป็นต้องใช้ ) - พลาสเตอร์ กรรไกร - Tourniquet 7.3 เก็บของและทำความสะอาดบริเวณเตรียมยา และล้างมือ - เก็บอุปกรณ์การเตรียมยาให้สะอาดและเรียบร้อย - ล้างมือตามหลักปราศจากเชื้อ 7.4 ตรวจสอบชื่อ-สกุลใน label ยาให้ตรงกับผู้ป่วย นำยาและของใช้ไปที่เตียงผู้ป่วย ทักทาย และถามชื่อ-สกุลผู้ป่วยจากตัวผู้ป่วย กรณีที่ผู้ป่วย ไม่รู้สึกตัวหรือผู้ป่วยเด็กให้สอบถามจากญาติและตรวจสอบจากป้ายข้อมือ ให้ตรงกับ label ยา / ใบ MAR 7.5 ให้ข้อมูลผู้ป่วย/ญาติให้ทราบถึงชนิดของยา และผลข้างเคียง
4 - อธิบายผู้ป่วย/ญาติให้ทราบถึงชนิดของยา และผลข้างเคียงที่อาจเกิดขึ้น 7.6 เลือกบริเวณที่ให้ยา และให้ยาถูกต้องตามหลักการให้ยา 7.6.1 การให้ยาฉีดเข้ากล้ามเนื้อ - เลือกตำแหน่งสำหรับฉีดยา และจัดผู้ป่วยให้อยู่ในท่าที่เหมาะสม - เช็ดทำความสะอาดบริเวณผิวหนังด้วยสำลีชุบ 70 % Alcohol โดยเริ่มจากจุดที่ จะแทงเข็ม แล้วเช็ดวนออกไปโดยรอบรัศมีกว้างประมาณ 2 นิ้ว แล้วทิ้งไว้ให้แห้ง - ไล่อากาศออกจาก Syringe และเข็มจนหมด หรือเหลือไว้ 0.1 – 0.2 มล. เพื่อดัน ยาออกจากเข็มจนหมด - ทำผิวหนังบริเวณที่จะฉีดยาให้ตึง ไม่สัมผัสบริเวณที่จะแทงเข็ม - แทงเข็มทำมุม 60 – 90 องศา กับผิวหนังให้ลึกถึงชั้นกล้ามเนื้อ กรณีเป็นยาที่ ระคายเคืองต่อเนื้อเยื่อให้ฉีดโดยวิธี Z track บริเวณกล้ามเนื้อสะโพก - ทดสอบว่าปลายเข็มอยู่ในหลอดเลือดหรือไม่ ถ้าไม่มีเลือดเข้ากระบอกฉีดยา เดินยาช้าๆ จนหมด - ใช้สำลีชุบ 70 % Alcohol กดตรงตำแหน่งที่แทงเข็ม ดึงเข็มออก และคลึงบริเวณ ที่ฉีดยาเบาๆ ยกเว้นยาฉีดที่มีส่วนประกอบของโลหะหนักห้ามคลึง 7.6.2 การให้ยาฉีดเข้าใต้ผิวหนัง - เลือกตำแหน่งสำหรับฉีดยา และจัดผู้ป่วยให้อยู่ในท่าที่เหมาะสม - เช็ดทำความสะอาดบริเวณผิวหนังด้วยสำลีชุบ 70%Alcohol โดยเริ่มจากจุดที่จะ แทงเข็ม แล้วเช็ดวนออกไปโดยรอบรัศมีกว้างประมาณ 2 นิ้ว แล้วทิ้งไว้ให้แห้ง - ไล่อากาศออกจาก Syringe และเข็มจนหมด - ทำผิวหนังบริเวณที่จะฉีดยาให้ตึงก่อนแทงเข็ม หรือจับรวบเนื้อเยื่อบริเวณที่จะ ฉีดยาเข้าหากัน - แทงเข็มทำมุม 45–90 องศา กับผิวหนัง ลึกตามความยาวของเข็ม และความหนา ของชั้นไขมัน ทดสอบว่าปลายเข็มอยู่ในหลอดเลือดหรือไม่ ถ้าไม่มีเลือดเข้ากระบอกฉีดยา เดินยาช้าๆ จนหมด - ใช้สำลีชุบ 70 % Alcohol กดตรงตำแหน่งที่แทงเข็ม ดึงเข็มออก และคลึงบริเวณ ที่ฉีดยาเบาๆ ยกเว้น Heparin และ Insulin ห้ามคลึง 7.6.3 การให้ยาฉีดเข้าผิวหนัง - เลือกตำแหน่งสำหรับฉีดยา และจัดผู้ป่วยให้อยู่ในท่าที่เหมาะสม - เช็ดทำความสะอาดบริเวณผิวหนังด้วยสำลีชุบ 70 % Alcohol โดยเริ่มจากจุด ที่จะแทงเข็ม แล้วเช็ดวนออกไปโดยรอบรัศมีกว้างประมาณ 2 นิ้ว แล้วทิ้งไว้ให้แห้ง - ไล่อากาศออกจาก Syringe และเข็มจนหมด - ทำผิวหนังบริเวณที่จะฉีดยาให้ตึงก่อนแทงเข็ม
5 - แทงเข็มทำมุม 0 – 15 องศา กับผิวหนัง และแทงเข็มให้ปลายตัดเข้าไปในผิวหนัง เพียงเล็กน้อย ค่อยๆ เดินยาเข้าไปจนมีตุ่มนูนขึ้นมาประมาณเมล็ดถั่วเขียว (0.5 ซม.) - ดึงเข็มออก เช็ดบริเวณที่แทงเข็มเบาๆ ด้วยสำลีชุบ 70%Alcohol ไม่กดหรือคลึง บริเวณที่ฉีดยา - ในกรณีต้องการตรวจสอบการแพ้ยา หรือตรวจสอบผลของการได้รับยาให้ ทำ เครื่องหมายวงกลมล้อมรอบด้วยปากกา และติดตามผลตามเวลาที่ระบุไว้ สำหรับยาแต่ละชนิด 7.6.4 การให้ยาฉีดทางหลอดเลือดดำโดยตรง - เลือกบริเวณที่จะฉีดยา และจัดผู้ป่วยให้อยู่ในท่าที่เหมาะสม - รัด Tourniquet เหนือบริเวณที่จะฉีดยา - เช็ดทำความสะอาดบริเวณผิวหนังด้วยสำลีชุบ 70%Alcohol โดยเริ่มจากจุดที่จะ แทงเข็ม แล้วเช็ดวนออกไปโดยรอบรัศมีกว้างประมาณ 2 นิ้ว แล้วทิ้งไว้ให้แห้ง - ไล่อากาศออกจาก Syringe และเข็มจนหมด - แทงเข้มเข้าไปในหลอดเลือด ทดสอบว่าปลายเข็มอยู่ในหลอดเลือดดำ - ปลด Tourniquet - เดินยาช้าๆ สังเกตอาการปวด บวม แดงบริเวณปลายเข็ม ถ้ามีอาการดังกล่าว ให้หยุดฉีดยาทันที และเปลี่ยนที่แทงเข็มใหม่ - เมื่อยาหมด ใช้สำลีชุบ 70%Alcohol กดที่แทงเข็ม ดึงเข็มออก กดให้แน่น จน แน่ใจว่าเลือดหยุดไหล 7.6.5 การให้ยาฉีด หรือให้ยาเป็นหยดเข้าหลอดเลือดดำทาง Physiological saline Lock - ยาที่ให้โดยการฉีด ไล่อากาศใน Syringe และเข็มจนหมด ส่วนยาที่ให้เป็นหยด ต่อ ชุดให้สารน้ำกับขวดสารน้ำ โดยใช้เทคนิคปราศจากเชื้อ แล้วไล่ อากาศในชุดให้สารน้ำจนหมด โดยมี ระดับ น้ำ 1/2 - 2/3 ของกระเปาะ - เช็ดหัว injection plug ด้วยสำลีชุบ 70 % Alcohol กรณียาฉีด แทงเข็มบริเวณหัว Injection plug และทดสอบว่าปลายเข็มไม่ อุดตัน และอยู่ในหลอดเลือด เดินยาช้าๆ จนหมด กรณีที่ให้ยาเป็นหยด ต่อชุดสายน้ำเกลือ แทงเข็มเข้าหาหัว Injection plug จนสุดเข็ม ปิดพลาสเตอร์ ให้แน่น เปิด clamp และปรับหยดให้ได้ตามแผนการรักษา - เมื่อยาหมด ดึงเข็มหรือชุดให้สารน้ำออก ฉีด Physiological saline solution 5 มล. (ใน ผู้ใหญ่) และ 3 มล.(ในเด็กเล็ก) ล้างยาออกจาก injection plug ป้องกันการอุดตัน * ถ้ามียาหลายชนิดต้องให้ในเวลาเดียวกัน ต้องฉีด Physiological saline solution 3 – 5 มล. ก่อนฉีดยาชนิดต่อไป * - เช็ดหัว injection plug ด้วยสำลีชุบ 70 % Alcohol 7.6.6 การให้ยาฉีด หรือให้ยาเป็นหยดเข้าหลอดเลือดดำ ในกรณีที่ผู้ป่วยให้สารน้ำอยู่แล้ว
6 กรณียาฉีด - ไล่อากาศออกจาก Syringe และเข็มจนหมด - เช็ดบริเวณที่เป็นยางของชุดให้สารน้ำด้วยสำลีชุบ 70% Alcohol ทิ้งให้แห้ง หักพับสาย ชุดให้สารน้ำ แทงเข็มบริเวณยางของชุดให้สารน้ำ - ทดสอบว่าปลายเข็มไม่อุดตัน และอยู่ในหลอดเลือด - เดินยาช้าๆ จนหมด ดึงเข็มออกแล้วเช็ดซ้ำด้วยสำลีชุบ 70% Alcohol กรณียาที่ให้เป็นหยด - ต่อชุดให้สารน้ำกับขวดสารน้ำ โดยใช้เทคนิคปราศจากเชื้อ และแขวนขวดสารน้ำไว้บน เสาน้ำเกลือ แล้วไล่อากาศในชุดให้สารน้ำจนหมด โดยมีระดับน้ำ 1/2 - 2/3 ของกระเปาะ - ต่อชุดให้สารน้ำเข้ากับหัวต่อ Three way connector เปิด clamp และปรับหยดให้ได้ ตามแผนการรักษา - เมื่อยาหมดให้หมุนปิด Three way connector ด้านที่ให้ยา หมายเหตุ : กรณีที่ต้องใช้ Three way connector ให้ใช้เทคนิคปราศจากเชื้อ และระวังฟองอากาศที่ข้อ ต่อ Three way 7.7 สังเกตและบันทึกอาการผิดปกติ กรณีไม่มีอาการผิดปกติ ดำเนินการตาม Flow chart ต่อไป กรณีมีอาการผิดปกติ เช่น มีผื่นขึ้น คลื่นไส้อาเจียน กระสับกระส่าย แน่นหน้าอก ต้องหยุดให้ยาทันทีและให้การช่วยเหลือขั้นต้น และรายงานแพทย์ทันที 7.8 เก็บอุปกรณ์ - เก็บอุปกรณ์การให้ยาทำความสะอาดให้เรียบร้อย - ล้างมือตามเทคนิคการล้างมือ 7.9 บันทึกเอกสารทางการพยาบาล - บันทึก ชื่อ เวลา และตำแหน่งผู้ให้ยาที่ใบบันทึกการให้ยา - บันทึกการเฝ้าระวังอาการและอาการแสดงขณะและหลังให้ยาในใบบันทึกทางการ พยาบาล กรณีที่เป็นยาที่มีความเสี่ยงสูง หรือ เมื่อผู้ป่วยมีอาการผิดปกติ 8. เครื่องชี้วัดคุณภาพ - พยาบาลวิชาชีพ / พยาบาลเทคนิคปฏิบัติตามระเบียบวิธีปฏิบัติได้ถูกต้องมากกว่าร้อยละ 90 - อัตราการเกิดอุบัติการณ์ความคลาดเคลื่อนทางการบริหารยาตั้งแต่ระดับ A – E - อัตราการเกิดอุบัติการณ์ความคลาดเคลื่อนทางการบริหารยาตั้งแต่ระดับ G – I - อัตราการ Phlebitis
7 9. เอกสารที่เกี่ยวข้อง - ใบคำสั่งการรักษา - ใบบันทึกสัญญาณชีพ - ใบเซ็นยาฉีด - ใบบันทึกทางการพยาบาล - คู่มือการให้ยา - ตำราเภสัชวิทยา - ตำราปฏิบัติการพยาบาล
8 กลุ่มภารกิจด้านการพยาบาล โรงพยาบาลพุทธชินราช พิษณุโลก แบบประเมินคุณภาพ การให้ยาทางหลอดเลือดดำ ทางกล้ามเนื้อ ใต้ผิวหนัง และผิวหนัง วัตถุประสงค์ เพื่อให้ผู้ป่วยปลอดภัย และปราศจากภาวะแทรกซ้อนจากการให้ยา ที่ กิจกรรม ปฏิบัติ ไม่ ปฏิบัติ หมายเหตุ ถูกต้อง ไม่ ถูกต้อง 1 ตรวจสอบความถูกต้องระหว่าง label ยา กับใบ MAR ก่อนให้ยา 2 จัดเตรียมยาและอุปกรณ์โดยยึดหลักปราศจากเชื้อ 3 เก็บอุปกรณ์ ทำความสะอาด และล้างมือ / ให้เรียบร้อย 4 ตรวจสอบชื่อ-สกุลผู้ป่วยใน label ยาให้ตรงกับผู้ป่วย 5 แจ้งให้ผู้ป่วยทราบก่อนให้ยา 6 อธิบายผู้ป่วย / ญาติ ให้ทราบชนิดของยาและฤทธิ์ ข้างเคียง 7 เลือกบริเวณที่ให้ยาอย่างถูกต้อง 8 ให้ยาอย่างถูกต้องตามวิถีทางที่ต้องการให้ยาแต่ละ วิถีทาง 9 สังเกตอาการผู้ป่วยหลังให้ยา 10 เก็บอุปกรณ์ให้เรียบร้อย 11 บันทึกข้อมูลเฝ้าระวังการให้ยาในใบบันทึกทางการ พยาบาล(MR9) และลงชื่อในใบบันทึกการให้ยา (ใบ MAR) ตำแหน่งผู้ปฏิบัติ....................................................... วันที่………………………..……………เวร……………หอผู้ป่วย...................................... ผู้ตรวจสอบ…………………………………………….……………ตำแหน่ง.................................................