UzAS 2022. 18-son

O zbekiston‘ Adabiyot, madaniyat yashasa $ millat yashaydi

adabiyoti va san’ati

1956-yil 4-yanvardan chiqa boshlagan ADABIY-BADIIY, MA’NAVIY-MA’RIFIY, IJTIMOIY GAZETA 2022-yil 27-may / № 18 (4677)

Рустам ПАРДАЕВ,

ТУПРОҒИДА ОЛТИН ГУЛЛАГАН ДИЁРСурхондарё вилояти

Қизириқ тумани ҳокими

ликлари баҳор келиши билан сабза урган Яратилганига минг йилдан ошиқроқ вақт куз ва қиш фаслларида эса кўпкари, олиш,
ўт-ўланлар, гулу чечаклар ҳам юракка от бўлган “Алпомиш” достони бунга гувоҳ. бахшилар бадиҳагўйлиги авжига чиққан.
чоптириб кирган ҳис-туйғулардай ғоятда Достондаги Ҳовдак, Ойнабулоқ, Тал- Хуллас, бу ерларнинг дашти ҳам, тоғ-тоши
мафтункор. Чорвадорлар яйловга кўчиб лашқон, Бектепа ва бошқа кўплаб манзил- ҳам, янтоғу буталари ҳам, умуман, тупроғи-
ўтиб, юзлаб ўтовлар тикишган. Қўй-қў- лар айнан Қизириқ даштликлари ҳудудида нинг ҳар бир зарраси илҳомбахшдир.
зиларнинг маъраши, отларнинг дупури, экани барчамизга ифтихор бағишлайди.
болаларнинг шодон қийқириғи поёнсиз Буюк адибимиз Ойбек: “Бир ўлкаки, ту-
кенгликлар бўйлаб янграган. Бандихон, Бепоён Қизириқ даштлари Қумқўрғон проғида олтин гуллайди, Бир ўлкаки, қиш-
Қизириқ, Тангимуш кенгликларида ўтка- чегарасидан Амударёгача бўлган беҳад ларида шивирлар баҳор”, деганда айни
зилган кўпкарига Бухоро, Қашқадарё, Тур- кенг ҳудуддан иборат. Табиий озуқаси ҳақиқатни айтган.
кманистон, Афғонистон музофотларидан мўллиги туфайли бу даштликда жазирама
чавандозлар келишган. Номдор полвон- ёзда ҳам чорвадорлар истиқомат қилган, Баъзан “Қизириқ дегани тош-тупроғи
ларнинг беллашувлари, хотин-қизлар- қизиб ётган, еру осмони ланғиллаган
Она юртимиз – Ўзбекистон чиндан-да нинг ўланлари, бахшиларнинг айтишув- ВАТАН ДОВРУҒИНИ
жаннатмонанд, илҳомбахш диёр. Йилнинг лари, сумалак сайиллари туну кун давом чўғ-оташ даштликдан ТАРАТИБ
тўрт фасли ҳам инсонга чексиз завқ-шавқ этган. иборат бўлса-ю, шундай
бағишлайди. Эрта баҳордан Наврўзи олам жойдан ҳам ижодкорлар
ташрифи билан бошланадиган шодиё- Бахшиларнинг таъкидлашича, Алпо- чиқарканми?” деб писан-
налар ойлаб давом этади. Қадим-қадим миш ва унинг дўстлари ана шу кенгликлар- да қилишади. Шундай
замонларда Қизириқ ва Бандихон дашт- да от чоптириб, кураш тушиб чиниқишган. кезларда Алпомишларга
бешик бўлган бу гўша-
нинг бетакрор жиҳатла- Бухоро азалдан ҳунармандлар меҳмонлар ҳам иштирок этдилар. Мах-
рини айтиб, фикримни шаҳри сифатида машҳур бўлиб кел-
турли мисоллар билан ган. Ҳозир ҳам қўли гул ҳунарманд- сус ташкил этилган савдо кўргазма-
далиллайман. Тўғри-да, лар томонидан яратилган зардўзи
юртимизнинг она табиати буюмлар нафислиги, ўзига хослиги ларида беш қитъадан келган уч юзга
шоиру ёзувчи, санъатко- билан довруғ таратмоқда. Бухоролик
ру олимларга бешикдир. зардўзлар яратган санъат дурдона- яқин маҳаллий ва хорижий ҳунарманд-
лари чет давлатлар ва Ўзбекистонда
Мустақиллик йиллари- ўтказиладиган амалий санъат кўргаз- лар маҳсулотлари билан иштирок этди-
да одамларнинг ижодий маларида намойиш этилиб, муносиб
фаоллиги ошгани туфайли, тақдирланган. Куни кеча Ўзбекистон лар. “Лаби ҳовуз” ансамблидан “Арк”
эркин ижод учун, миллий Республикаси Президентининг 2021
қадриятларимизни, маъ- йил 29 апрелдаги “Халқаро зардўзлик қўрғонигача бўлган ҳудудда кўнгило-
навиятимизни, барчамизга ва заргарлик фестивалини ўтказиш
ғурур бахш этадиган бой тўғрисида”ги қарори ижроси доира- чар байрам дастурлари бўлиб ўтди.
тарихимизни, халқимиз- сида ўтказилган халқаро тадбир халқ
нинг бугунги тинч ва фа- амалий санъатининг зардўзлик ва зар- Тадбир доирасида “Миллий каштадўз-
ровон ҳаётини ҳаққоний гарлик анъаналарини ривожлантириш,
акс эттириш учун беқиёс уларнинг ноёб намуналарини тарғиб лик санъати” фестивали ҳам ташкил
имкониятлар яратилди. этиш, шунингдек, ушбу йўналишлар-
Хусусан, Қизириқ тумани- да ўзаро тажриба алмашиш орқали этилди.
дан ҳам адабиёт, санъат, халқлар ўртасида дўстлик ва ҳамкор-
журналистика соҳасида ўз лик ришталарини янада мустаҳкам- “Халқаро зардўзлик ва заргарлик”
иқтидорини намоён этиб, лаш, авлоддан-авлодга ўтиб келаётган
эл-юрт олқишига сазовор касбий анъаналар ва ҳунармандчилик ҳамда “Миллий каштадўзлик санъа-
бўлаётган ёшларимиз сони мактабларини сақлаш, қайта тиклаш
тобора кўпаймоқда. Айниқ- ва минтақанинг туризм салоҳиятини ти” фестиваллари доирасида Бухоро
са, мустақилликдан кейин- янада оширишга қаратилгани билан
ги йилларда туман ёшлари аҳамиятлидир. шаҳрида “Малика Султон” зардўз-
орасидан ўнлаб-юзлаб
ишлаб чиқариш, илм-фан, Фестивалда республикамизда фа- лик ва ҳунармандчилик марказининг
маданият намояндалари, олият юритаётган уста-ҳунармандлар
тадбиркор ва ишбилар- билан бир қаторда хорижий давлат- тақдимот маросими ўтказилди. Ма-
монлар, истеъдодли санъ- лардан зардўзлик ва заргарлик фа-
аткорлар, спортчилар ети- олияти билан шуғулланадиган маҳо- росимда Бутунжаҳон ҳунармандлар
шиб чиқди. ратли ҳунармандлар, ўз брендига эга
ташкилотлар, соҳа олимлари, фахрий кенгаши президенти Саад-ал Каддуми
2
иштирок этди.

Зардўзлик марказининг очилиши

фестивалнинг муҳим лойиҳаларидан

бири бўлиб, бутун дунёда зардўзлик

санъати ватани дея эътироф этилган

Бухорода шу вақтга қадар ушбу ҳунар

турига бағишланган алоҳида марказ йўқ

эди. Тадбиркор ва уста зардўз Маҳфуза

Салимова томонидан ташкил этилган

мазкур марказ зардўзлик устахонаси,

ушбу маҳсулотларнинг тарихий ва за-

монавий сара намуналарини ўзида жам-

лаган музей-галереядан иборат. Кел-

гусида бу ерга ташриф буюрувчиларга

қадим санъат тури тарихи, бугуни ва ри-

вожланиш босқичлари ҳақида 5
батафсил маълумот берилади.

БУЮК КЕЛАЖАК САРИ ЁЗУВЧИЛАР УЮШМАСИ ХАБАРЛАРИ

Юртбошимиз – Бакулев номидаги юрак-қон томир жар- ят олиб борди. 2009 йилда “Ишлаб турган

АҚШ ва Россияга роҳлиги маркази мутахассислари Россияда юракда конверсия ҳолатларини ўрганиш” Ижодкорлар ҳаёти ва ижоди- этиш кўзда тутилмоқда. Ўзбекистон ***
ни ўрганиш, асарларини таржима Ёзувчилар уюшмасида асарни нашр- Тошкент ирригация ва қишлоқ
сафари чоғида биринчилардан бўлиб ишлаб турган юракда мавзусида номзодлик, 2018 йилда “Юқори қилиш, кино ва саҳна асарлари га тайёрлаган германиялик бобур- хўжалигини механизациялаш муҳан-
яратишдек маънавий-маърифий, шунос Хелмут Далов билан учрашув дислари институтида ёшлар тарби-
хорижда илмий-а- жарроҳлик амалиёти ўтказишган, – дейди хавфли гуруҳларда аорта-коронар шунт- илмий-ижодий соҳаларда юқори бўлиб ўтди. Хорижлик мутахассис ясига масъул раҳбарлар фаолияти
натижаларга эришган олий таълим нашрнинг тарихий аҳамияти, маз- натижадорлигини ошириш мақса-
малий фаолият тиббиёт фанлари доктори Алишер Мелиқулов. лаш операцияларини ўтказиш” мавзусида муассасалари ёшларини қўллаб-қув- мун-мундарижаси, ўзига хос жиҳат- дида ўтказилган “Талаба ёшларни
ватлаш мақсадида таъсис этил- ларига алоҳида тўхталар экан, уюш- ватанпарварлик руҳида тарбиялаш
олиб бораётган – Биз ишлаб турган юракда юрак аневризма- докторлик диссертациясини ёқлади. Бир ган “Илҳом” мукофоти республика ма раисини жорий йилнинг октябрь ҳамда уларнинг ҳуқуқий маданияти-
танловининг бу йилги ғолиблари ойида Германияда бўлиб ўтадиган ни ошириш” мавзусидаги ўқув-семи-
ў з б е к и с т о н л и к сини таъмирлаш методига патент олган устоз муддат Германиянинг Лейпциг шаҳридаги аниқланди. китоб тақдимотига таклиф қилди. нар Адиблар хиёбонидаги Абдулла
Орипов ҳайкали ёнида давом этти-
малакали мута- кардиожарроҳлардан бу амалиётнинг барча дунёга машҳур хирургия марказида малака Учинчи ўрин совриндори Қо- *** рилди. Тадбирда “Шарқ юлдузи” –
рақалпоқ давлат университети док- Республика ёш ижодкорлар анъа- “Звезда Востока” журналлари бир-
хассисларни юр- сир-асрорларини ўзлаштирганмиз. Бугун Ўз- оширди. Таниқли юрак трансплантологлари торанти Замира Айимбетова ўн беш навий Зомин семинарининг Қорақал- лашган таҳририяти бош муҳаррири
миллион сўм, иккинчи ўрин соҳиби поғистон Республикаси ва Хоразм Сирожиддин Рауф устоз шоир ҳақи-
тимизга қайтиб, ўз ватандошларига хизмат бекистонда бундай операцияларни ўтказиш- таркибида ўндан зиёд юрак трансплантаци- Жиззах давлат педагогика институти вилояти ҳудудий босқичи бўлиб ўтди. даги хотираларидан сўзлаб берди.
талабаси Ҳафиза Мухторова ўттиз Хива шаҳридаги Огаҳий номидаги Сўнг Ёзувчилар уюшмасида таниқ-
қилишга чақирган ва улар учун барча миллион сўм пул мукофоти, биринчи ижод мактаби мезбонлик қилган се- ли адиблар билан ижодий учрашув
шароитлар яратилиши таъкидлаган ўрин ғолиби Жамоат хавфсизлиги минарда Ўзбекистон Ёзувчилар уюш- бўлди. Ўзбекистон халқ шоирлари
университети курсанти Шуҳратжон маси аъзолари, адиблар қатнашди. ва ёзувчилари Сирожиддин Саййид,
НОЁБ ЖАРРОҲЛИК АМАЛИЁТИэди. Хайрли ташаббус изсиз кетмади. Муҳаммадхонов “Spark” автомаши- Воҳа ёшлари шеър, ҳикоя, бадиий Усмон Азим, Эркин Аъзам, шоир Шод-
наси билан тақдирланди. Яна олти публицистика, адабиётшунослик, монқул Салом бугунги адабий жараён,
Айрим соҳаларда, хусусан, тиббиётнинг кар- га қодир мутахассислар етарли. Юртимизда яси операцияларида фаол иштирок этди. Хо- нафар талаба рағбатлантирувчи му- болалар адабиёти, бадиий таржима ёшлар ўртасида китобхонликни тарғиб
кофот эгаларига айланишди. йўналишларида ўз маҳоратларини қилиш ҳақидаги фикр-мулоҳазалари
диожарроҳлик йўналишида қўлга киритилаёт- юракни кўчириб ўтказиш амалиётларига ҳам рижда ўзи ҳам мустақил равишда мингдан синаб кўрди. Устоз ёзувчи, шоирлар билан ўртоқлашишди.
*** уларга ижодий йўл-йўриқ ва тавсия-
ган ютуқларда хориждан қайтган мутахассис- рухсат берилса, жамоамиз билан бундай зиёд юрак жарроҳлигини муваффақиятли Германияда “Бобурнома”нинг лар беришди. Эркин ҲОЖИМУҲАММАД
янги, тўлдирилган нашрини чоп
лар хизмати сезила бошлади. операцияларни ўтказишга тайёрмиз. Мод- амалга оширди. Президентимизнинг юқо-

2022 йил 15 майдаги Ўзбекистон соғлиқни дий-техник база мустаҳкам, мутахассислар ри малакали ватандошларни Ўзбекистонга

сақлаш вазирлиги ахборот хизмати хабари- малакали ва биз бу вазифани уддалашимизга қайтариш дастурига асосан жамоаси билан

га қараганда, бугунги кунда ўзбек мутахас- ишонамиз. Ана шунда юрагидан шикояти бор ўз юртига қайтганидан буён у беш юзга яқин

сислари томонидан юракда ўтказиладиган ҳамюртларимизнинг чет элларда сарсон бўлиб коронар шунтлаш операциясини ўтказди ва

барча турдаги мураккаб операциялар амалга юришларига чек қўйилади. бирорта ҳам ўлим ҳолати қайд этилмади.

оширилмоқда ва улар сифат жиҳатдан дунё- Дарвоқе, Алишер Мелиқулов 2004 йил- Ўзи билан Бакулевда ўқиб, етук олимлардан

нинг кардиожарроҳлик йўналишидаги илғор да Тошкент давлат тиббиёт институтини сабоқ олган тажрибали мутахассислар жа-

клиникалардаги амалиётлардан қолишмайди. битириб, Москвадаги Бакулев номидаги моаси ҳамкорлигида юртдошларининг соғ-

Ўзбекистонлик кардиожарроҳлар ҳатто юрак- юрак-қон томир жарроҳлиги марказида ор- лигини тиклашга хизмат қилаётган кардио-

ни кўчириб ўтказиш операцияларини амалга динатура босқичини ўтаган. Таҳсилдан сўнг жарроҳ айни вақтда шогирдлар тайёрлашга

оширишга ҳозирлик кўришаётгани айтил- устозлари уни аспирантурада олиб қолишди ҳам алоҳида эътибор қаратган. 2

моқда. ва у 15 йил хорижда илмий-амалий фаоли-

2 2022-yil 27-may / № 18 (4677) ИЖТИМОИЙ ҲАЁТ O‘ZBEKISTON ADABIYOTI VA SAN’ATI

ТУПРОҒИДА ОЛТИН ГУЛЛАГАН ДИЁР Замонавий жаҳон шеъриятида ўз ово- ажаралиб туради. Бугун жаҳонга ўзини алоқалар ривожида тутган ўрни, соҳадаги
зига эга америкалик албан шоири Жек намоён этаётган Янги Ўзбекистоннинг ютуқлар ҳамда Одил Икром ва Мирзоҳид
Давоми, бошланиши 1-саҳифада ев, журналист ва адиб Йўлдош Мирзаев рамига келган болалар, ўқувчи-ёшлар ва Маринайнинг шеърлари инсон онг-шуу- интилишларини кўриб айтиш мумкинки, Музаффар таржимасидаги шеърлар жам-
ҳам шу тумандан етишиб чиққан. Нарги- нуронийларнинг хурсандчилигини айтмай- рига яширинган, ўзликни ва ўзгани анг- унинг келажаги порлоқ. ланган мазкур тўплам бадиияти ҳақида сўз
Ёдимда, 2016 йил мамлакатимиз за Одинаева, Қурбонгул Эгамбердиева, сизми? Пойтахт нашриётларидан жами 50 лашга кўмак берувчи ҳис-туйғуларга бой юритдилар.
пойтахтида бўлиб ўтган Шанхай ҳамкор- Саида Норматова, Соҳиба Самадова, Ло- миллон сўмга яқин турли бадиий китоблар шеърият. Ўзбекистон Ёзувчилар уюшма- Жек Маринай таниқли ўзбек адиби
лик ташкилотининг навбатдаги самми- бар Отамуродова, Дилафрўз Шарипова олиб келиниб, барча таълим муассасала- сида шоирнинг илк бор ўзбек китобхон- Қўчқор Норқобил Марказий Осиё давлат- – Ҳар бир инсоннинг олдида қизил
ти иштирокчилари учун катта концерт сингари ўнлаб шоира қизларимиз аллақа- рига беғараз етказиб берилди. Энг муҳи- ларига тўплам ҳолида тақдим этилаётган лари ижодкорлари орасида биринчи бўлиб чизиқ бўлади, – деди Жек Маринай ада-
ташкил этилганди. Ана шу концертда чон вилоят ва республика миқёсида та- ми, барча ёшдаги юртдошларимизнинг “46 саҳифа” номли китоби тақдимоти АҚШнинг халқаро "Женима" мукофотига бий танқид хусусида фикр юритар экан.
Сурхондарё вилояти Қизириқ тумани- нилиб, китоблари шеърият мухлисларига қизиқишларига мос бадиий адабиётлар бўлиб ўтди. сазовор бўлганини эътироф этаркан, ушбу – Бу холислик, ростгўйлик, ижодкор
да туғилиб ўсган ёшгина операчи йигит етиб борди. тарқатилди. мукофот таъсис этилган 2004 йилдан буён этикаси каби жиҳатлар билан бевосита
Самандар Алимов ўз маҳорати билан боғлиқдир. Адабий асарни таҳлил қил-
ҳаммани лол қолдирганди. Ўзи оддий Бундай ижодкорларнинг етишиб чиқи- Туманимизда ёшларнинг бўш вақтлари- АДАБИЙ АЛОҚАЛАР МЕВАСИ ганда ана шу қизил чизиқдан ўтиб кетиш
оиладан чиққан, Тошкентда Консервато- шида, туманнинг ижтимоий-иқтисодий ҳа- ни мазмунли ўтказиш, уларнинг ижтимоий
рияда ўқиб, таълим олган. Алишер Наво- ётини кенг ёритишда, аҳолининг қувонч ва фаоллигини ошириш мақсадида гуллар – Ўзбек адабиёти жаҳон адабиётида адабиёт намояндалари тақдирланган Гва- асло мумкин эмас. Акс ҳолда, олим ёки
ий номидаги академик катта театрининг ташвишларига яқин шерик бўлиб, уларнинг байрами, қушлар байрами, ҳунармандлар ўзига хос ўринга эга, – деди тадбирда темала, Англия, Венгрия, Канада, Россия, танқидчининг барча билдирган фикрлари
солистлигидан Ўзбекистон халқ артисти оғирини енгил қтилишда туман аҳлининг танловларини ўтказиш анъана тусини олиб иштирок этган Жек Маринай. – Ташри- Албания сингари йигирмага яқин давлат- унинг ўзига қарши ишлай бошлайди.
даражасига кўтарилган Самандарга ўх- севимли нашри бўлган “Тараққиёт” газе- бормоқда. фим давомида Самарқандга бордим. лар қаторидан Ўзбекистон ҳам жой олга-
шаган йигит-қизларимиз билан ҳар қанча тасининг хизмати катта. Жорий йилнинг Амин бўлдимки, меҳмондўстликда, санъ- нини таъкидлади. “Жаҳон адабиёти” жур- Учрашув сўнгида адабиёт ихлосманд-
фахрлансак, бундай иқтидорли ёшларни май ойида ушбу газетанинг республика- Шуни таъкидлаш лозимки, бу йил ўт- атда, озодаликда, оилага муносабатда нали бош муҳаррири Аҳмаджон Мелибоев, лари ўқувчилар ҳукмига ҳавола қилинган
ҳар қанча қўллаб-қувватласак кам. Мен мизнинг нуфузли мукофотларидан бири ган ХХ асрнинг иккинчи ярмида қадимий Ўзбекистон дунёга намуна бўлишга ар- адабиётшунослар Адҳамбек Алимбеков, “46 саҳифа” китоби билан яқиндан та-
шундай ёшларимизни кўрганда, авва- бўлган “Олтин қалам” миллий мукофоти даштни ўзлаштириш учун келган чўлқу- зийди. Ўзбек шоир ва ёзувчилари ижоди Зуҳриддин Исомиддинов, шоирлар Хосият нишдилар.
ламбор, уларни тарбиялаб вояга етказ- учун халқаро танлов ғолиби бўлгани зами- варлар меҳнати туфайли Қизириқ тума- ҳам залворли, кенг қамровлилиги билан Рустам таржимачиликнинг ўзаро адабий
ган ота-оналари, устоз-мураббийларига, рида тажрибали ва маҳоратли журналист нининг ташкил топганига 47 йил бўла- Шуҳрат МЕНГЗИЁЕВ
парвозига мадад берган эл-юртимга бош ва публицист газета бош муҳаррири Чори ди. Ҳозирги пайтда 117 мингдан ошиқ
эгиб таъзим қиламан, ўзимни порлоқ ке- Алимов бошлиқ жамоанинг машаққатли ва аҳоли истиқомат қилаётган ушбу туман МУСИҚИЙ МЕРОСГА Тадбирда миллий мусиқа оламида янгилик – “Мақом” жур-
лажак қаршисида тургандек ҳис этаман. ҳалол меҳнати ётибди, албатта. мустақиллик йилларида чинакам обод, налининг таъсис этилгани эълон қилинди ва журналнинг илк
Бундай истеъдодли ўғил-қизларимиз ҳар жиҳатдан ривожланиб бораётган гў- ЭҲТИРОМ сони тақдимоти бўлиб ўтди.
нафақат биз қизириқликларнинг, балки Мазкур газетанинг ҳар бир сонида шага айланди. Давлатимиз раҳбарининг
воҳамиз аҳлининг ҳам қалбига чексиз ғу- ёшларнинг шеърий машқлари, ҳикоялари ташаббуси билан Қизириқ туманини Сўнгги йилларда миллий мусиқамизга, айниқса, мақом Бир йилда тўрт маротаба чоп этилиши кўзда тутилган жур-
рур ва ифтихор бахш этади. мунтазам чоп этилмоқда. Айниқса, таҳри- иқтисодий-ижтимоий ривожлантириш санъатига эътибор кучайди. нал тадқимоти Равшан Юнусовнинг “Шарқ халқлари мақомла-
рият томонидан туманимиз, қолаверса, бўйича давлат дастури ишлаб чиқилди. ри” номли ўқув қўлланмаси тақдимотига уланиб кетди. Мазкур
Мустақиллик йилларида қизириқлик бошқа ҳудудларда яшаб ижод қилаётган Қизириқликлар мамлакатимиз бўйлаб Юнус Ражабий номидаги Ўзбек миллий мусиқа санъати инс- ўқув қўлланмада нафақат ўзбек мақомларини ўрганиш, балки
Абдуназар Поёнов, Хушбоқ Мардонақу- тумандош ижодкорларнинг назмий ва амалга оширилаётган беқиёс бунёдкор- титутида Маданият вазирлиги, Ўзбек миллий мақом санъати тожик, араб, озарбайжон, эрон, уйғур муқомлари каби мумтоз
лов ҳамда уларнинг шогирди Сафар насрий асарларидан иборат “Илҳомбахш лик ишларининг фаол иштирокчисига маркази билан ҳамкорликда Ўзбекистон халқ артисти, акаде- жанрларни ўзлаштиришга эътибор қаратилган.
Шайдилов Ўзбекистон халқ бахшиси ун- диёр” деб номланган тўплам нашрга тай- айландилар. мик Юнус Ражабий таваллудининг 125 йиллигига бағишланган
вони билан тақдирландилар. Истеъдодли ёрлангани таҳсинга лойиқ. Асарлари маз- “Академик Юнус Ражабий мероси ва замонавийлик” мавзуси- Тақдимотлардан сўнг анжуман гуруҳларга бўлиниб ишини
ёшларимиздан Муҳаммади ҳамда Гул- кур китобга киритилган ижодкорларнинг Президентимиз Шавкат Мирзиёев Ўз- да халқаро илмий-амалий конференция бўлиб ўтди. Халқаро давом эттирди. Абдували Абдурашидов, Рауф Қодиров, Гул-
бой бахшилар ҳам бугунги кунда эл аро ҳам, ижод бўстонига эндигина кириб ке- бекистон ижодкор зиёлилари вакиллари миқёсда ташкил этилган ушбу тадбирда АҚШдан – Ўзбекистон чеҳра Эргашева, Назокат Каримова, Набижон Қодиров, Равшан
довруқ қозониб бормоқда. Қизириқлик лаётган ёшларнинг ҳам бир кун, албатта, билан бўлган учрашувда: “Бизнинг ҳавас халқ артисти Изро Малаков, Рубин Рушан, Тожикистондан – му- Юнусов каби олимларнинг маърузалари тингловчиларда катта
Севара Мусаева, Вероника Володина эса етук ижодкор бўлиб етишишларига ишо- қилса арзийдиган буюк тарихимиз бор. сиқашунос олим Аслиддин Низомов, Озарбайжондан – Муба- таассурот ва қизиқиш уйғотди, талабаларнинг “Юнус Ражабий
Зулфия номидаги Давлат мукофоти сов- наман. Ҳавас қилса арзийдиган улуғ ижодкорла- рис Элиев ва бошқалар онлайн тарзда иштирок этдилар. ижодида мумтоз мусиқа намуналари” мавзусидаги чиқишлари
риндори бўлди. Бугунги дориломон за- римиз бор, ҳавас қилса арзийдиган беқиёс эътирофга сазовор бўлди.
монни ифтихор билан тараннум этишдан Яқинда туманимизда муҳтарам Пре- бойликларимиз бор. Ва мен ишонаман, Анжуманда Ҳ.Ражабий, С.Бегматов, О.Иброҳимов Юнус
чарчамаётган журналист ва ёзувчилар Аб- зидентимизнинг беш муҳим ташаббусла- насиб этса, ҳавас қилса арзийдиган буюк Ражабий қолдирган улкан маданий-илмий мерос ҳақида сўз- Гулсанам МАМАДАЛИЕВА,
дурасул Жумақулов, Чори Алимов, Жовли ри доирасида катта Китоб байрами бўлиб келажагимиз, буюк адабиётимиз ва санъ- ладилар. Ўзбек миллий мусиқа санъати
Хушбоқов, ёзувчи-драматург Эркин Нор- ўтди. Байрамда туманимиздан чиққан атимиз ҳам, албатта, бўлади”, деб ишонч
сафар ўғли, бахши-шоир Карим Малла- бахшилар дўмбирани чунонам сайрат- билдирган эди. Ана шу буюк адабиёт ва институти талабаси
дилар... Ёш ижодкорларнинг мушоираси санъат намояндалари орасида қизириқлик
қизигандан-қизиди. Айниқса, Китоб бай- ижодкорлар ҳам бўлади, албатта.

Давоми, бошланиши 1-саҳифада ҚАРДОШЛАР ДИЁРИДА

Муваффақиятлар доим икки омилга – малакали мутахас- Яқинда бир гуруҳ андижонлик ижод- да мамлакатимизда яқин қўшнилар билан танишдик. Шеърхонлик бўлди, янги
сислар ва яратилган шарт-шароитга, замонавий технологиядан корлар Қирғизистон Республикаси Боткен алоқаларни тиклаш ва ривожлантириш ижодкор дўстлар орттирдик, икки халқ
унумли фойдаланиш даражасига боғлиқ бўлади. Профессионал вилояти Лайлак туманида улуғ қирғиз бўйича кенг кўламли ишлар амалга оширил- адабиёти ва адабий алоқаларини, ижо-
кардиожарроҳлар жамоаси ишлаётган АKFA Medline клиникаси- оқини Қурбонали Собиров таваллудининг гани, ўзбек-қирғиз муносабатлари дўстлик, дий ҳамкорликни янада кенгайтириш ва
да юқори технологик операцияларни халқаро стандартлар асоси- 80 йиллигига бағишлаб ўтказилган ада- яхши қўшничилик, ўзаро ишонч ва стра- мустаҳкамлаш хусусида фикр алмашдик.
да амалга ошириш, ҳатто юракни кўчириб ўтказиш учун ҳамма биёт кунларида иштирок этдик. тегик шериклик руҳида мустаҳкамланиб
имкониятлар, шарт-шароитлар яратилган. Кардиохирургиянинг бораётгани, ўтмиши ва келажаги бир, бир Гўзал ва мафтункор табиати, адабиёт
энг асосий муаммоларидан бири – операциядан кейинги инфек- Қардош юрт ижодкорлари ва жамоат- ариқдан сув ичиб, бир дастурхонда борини ва санъатга ошно, меҳмондўст ва бағрикенг
цион асоратларни бартараф этиш учун алоҳида марказий стрил- чилик вакиллари билан биргаликда шоир баҳам кўрган, қадриятларини эъзозлаб кел- халқи билан бизда бир олам таассуротлар
лаш бўлими ташкил қилинган. Сўнгги русумдаги энг замонавий мангу қўним топган масканни зиёрат қил- ган икки халқнинг бирлиги, дўстлигини мус- қолдирган қардошлар диёридан янги ре-
ускуналар билан жиҳозланган мазкур бўлим жарроҳлик жараё- дик, маданият саройида, шоир ўқиган таҳкамлашга, қадриятларини тиклашга эри- жалар билан жонажон юртимизга қайтдик.
нида тиббий ускуналар орқали, бу ерда йўлга қўйилган махсус мактабда ўтган тадбирларда қатнашдик, шилаётгани қайта-қайта эътироф этилди.
тизим эса ҳаво орқали юқиши мумкин бўлган инфекцияларнинг ўзбекистонлик ижодкорларнинг саломла- Ҳабиб СИДДИҚ,
олдини олишга хизмат қилади. Операция хоналари Германияда рини етказиб, китоблар совға қилдик. Лайлак туманининг музейлари ва Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмаси
ишлаб чиқарилган энг мустаҳкам ва ишончли сунъий ўпка ҳамда диққатга сазовор масканлари билан
қон айланиш ускуналари билан таъминланган. Мазкур сунъий Сафар давомида сўнгги тўрт-беш йил- аъзоси

НОЁБ ЖАРРОҲЛИК АМАЛИЁТИ

ўпка аппаратининг афзаллиги шундаки, жарроҳлик асносида у бе- юрагини сақлаб қолишди. “Шамол бўлмаса дарахтнинг учи қи- БЕШ ТАШАББУС “Шеърият кечаси” каби кўплаб маърифий тадбирлар, шунингдек,
мор миясининг фаолиятини кузатиш имконини беради. мирламайди” деганларидек, 2022 йилнинг 10 май куни ижтимоий футбол, шахмат, гимнастика ва бошқа спорт турлари бўйича му-
тармоқларда ҳам қизиқ бир воқеа тафсилотлари айлана бошлади:
Айни пайтда Тошкентда ўтказилаётган ноёб жарроҳлик ама- Пойтахтимизнинг Мирзо Улуғбек туманидаги 286-ихти- собақалар, мазкур беллашувларда туман, шаҳар ва республика
лиётлари хорижлик кардиологлар эътиборини тортаётгани бежиз “Ҳамюртларимиздан бири АҚШда юрак хуружи билан шифохо-
эмас. Яқинда Ўзбекистонда илк бор битта беморда бирданига учта нага ётқизилганида, америкалик шифокорлар унга ҳаёти хавф ости- сослаштирилган давлат умумтаълим мактаби асосан физи- миқёсида нуфузли ўринларни эгалланиши, ўқувчиларнинг барка-
мураккаб жарроҳлик амалиёти ўтказилди. Олтмиш тўрт ёшли бе- далигини айтишди. Лекин ягона нажот йўли бор эди – юрак транс-
морнинг қон томирлари торайиб, юрак ва мияда қон айланиш жара- плантацияси! ка-математика фанларини чуқур ўргатишга САРҲИСОБ мол бўлиб улғайишларида муҳим омил бўлди.
ёни кескин бузилгани боис, юрак қисқариши икки баробар камайиб, ихтисослашган. Шу билан бирга китобхон- Масалан, 9 “в”-синф ўқувчиси Акбарова Феру-
юрак бўлмачалари ҳажми тўрт баробар кенгайиб кетган. Яна унда Бемор операция учун нисбатан камхаржроқ деб Туркияни танла- лик, маънавий-маърифий тарғибот, оммавий за “Қоракўл олимпиадаси”да фахрли ўринни
митрал клаппаннинг оғир даражали етишмовчилиги ҳам аниқлан- ди. Аммо қардош шифокорлар иккиланиб қолишди. Аниқроғи, стент-
ган. Жаҳон тиббиёти тажрибасида камдан-кам муваффақиятли лаш амалиётини ўтказиш масъулиятидан чўчишди. Иложсиз қолган спорт тадбирлари ҳам намунали йўлга қўйилган. эгаллагани, ўз навбатида мактаб ўқувчиларини руҳлантириб, йил
якунланадиган кардиожарроҳлик амалиётини ўтказиш масъулия- ҳамюртимиз Ўзбекистонга қайтишга мажбур бўлди. Бироқ бу ерда у
тини ўз зиммасига олган ўзбекистонлик шифокорлар отахоннинг навбатдаги юрак хуружини бошдан ўтказди. Ўқув йили давомида мактабда белгиланган дарс жадвали давомида ўнлаб шундай юксак натижалар қўлга киритилишига
ҳаётини сақлаб қолишди. Бундай мураккаб вазиятлар клиника му-
тахассисларнинг кундалик ҳаётида тез-тез учраб туради. Асоратлар янада хавфли тус олди: юракнинг қисқарувчанлик машғулотлари билан бирга, деярли ҳар куни маънавий тадбирлар, туртки бўлди. Мактаб жамоаси “Яшил Тошкент” кўкаламзор-
фаолияти тўрт баробар тушиб, қон томирлари йўли ёпилиш ара-
– Ҳар куни 2-3 кишида амалиёт ўтказамиз, – дейди шифокор фасига келиб қолди. Шу тариқа икки баробар катталашиб кет- кўрик-танловлар, спорт мусобақалари ўтказилди. “Яшил чироқ” лаштириш лойиҳасида фаол қатнашди.
Алишер Мелиқулов. – Охирги операцияларимиздан бирида бемор ган юракда шошилинч операция амалга оширилади. Юракнинг
оғир юрак етишмовчилиги билан ётқизилганди. Юрак қисқарувчан- учта томирига жарроҳлик йўли билан томир уланиб, бемор ҳаёти кўрик-танлови, “Заковат” интеллектуал шоуси, “Порлоқ келажак- Куни кеча 286-мактабда “Баркамол авлод келажак пой-
лиги икки баробар камайгани ҳисобига у бир ой олдин инсульт ва сақлаб қолинади...
инфарктни бошдан кечирган. Бошқа бир беморда юракнинг ярми ка қадам” деб номланган спорт ўйинлари ва ҳарбий чиқишлар, девори” мавзусида бадиий кеча бўлиб ўтди. Тадбир якунида
тромбга тўлиб кетган эди. Ишлаб турган юракдан жарроҳлик йўли Орадан уч йил ўтиб, 2022 йилнинг май ойи бошларида Аме-
билан тромблар олиб ташланди. Натижа эса кўнгилдагидек. рикада ишлаётган беморда кутилмаганда яна юрак хуружи қайта- “Ижодкор ёшлар” фестивали, “Истеъдодли ёшлар – бизнинг фаол ўқувчилар, ўқитувчилар ҳамда ота-оналарга эсталик
лади. Бу сафар юракни текширган америкалик жарроҳлар бемор
Ҳамюрт кардиологларимиз томонидан муваффақиятли амал- буюрилган дори воситаларини ўз вақтида қабул қилмагани учун фахримиз”, “Таълим, тарих ва маънавият”, “Эсселар танлови”, совғалари топширилди.
га оширилаётган юрак операциялари натижаларини ўрганар яна бир томир беркилиб қолганини аниқлашди.
эканман, беихтиёр видео тасвирдаги бир интервью (кунига 12
саоатлаб жарроҳлик амалиётидан бўшамайдиган мутахассислар Операциядан сўнг АҚШлик малакали хирурглар аввалги жар-
юзлашиш имконсизлигидан видео материаллар тақдим этишган- роҳлик амалиёти маҳорат билан қилингани, уланган томирлар бе-
ди) эътиборимни тортди. каму кўст ишлаб турганини эътироф этишди. Хирург ишига “зарга-
рона” деб баҳо берилди”.
– 2016 йили Американинг Виржиния штатида юрагимни опе-
рация қилишганди, – дейди бемор Анвар Каримов, – Ўзимга Kun.uz телеграмм расмий канали мазкур воқеани ўрганиб, ама-
келганимда, клиник ўлим юз берганини, юрагимга еттита стент лиёт муаллифини очиқлади. Соғлиқни сақлаш вазирлиги берган
қўйилганини айтишди. Орадан бир йил ўтиб яна иккита стент қўй- маълумотларга кўра, ушбу ноёб операция муаллифи тиббиёт фанла-
ишди. Натижа бермади. Шифокорлар донор топиб, юракни ал- ри доктори Алишер Мелиқулов, АҚШда жарроҳлик амалиётини ўт-
маштириш керак дейишди. 2018 йили Туркияга бордим. У ерда казган ҳамюртимиз эса интервьюсидан иқтибос келтирилган Анвар
иккита стент қўйилди. Аммо туркиялик шифокорлар ҳам юракни Каримов бўлиб чиқди. Инсон ақли-заковотию тиббиёт тараққиётини
алмаштириш кераклигини тасдиқлашди. кўрингки, малакали кардиожарроҳлар қўлида сўнги нуқтага келиб
қолган юраклар ҳам тоғ расмини чизишга мажбур бўлмоқда.
2019 йилда ишлаб турган юракда коронар шунтлаш опера-
циясини ўтказган ўзбекистонлик шифокорлар эса, беморнинг ўз Шуҳрат АЗИЗОВ,

Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмаси аъзоси

O‘ZBEKISTON ADABIYOTI VA SAN’ATI НАЗМ, НАСР 2022-yil 27-may / № 18 (4677) 3

Саид БУРҲОН £Ó¨Ø ÞÐÒÈ — ÁÓ ¤ÇÁÅÊÈÑÒÎÍ

*** Шунда бирдан... бирдан ёдимга тушди: Тирикчилик, дейман, ишга кетаман, Гулдасталар биз-чун аталар. Тузиб қўйғон Ўзи бордур, аён айлаб китобида,
Менинг отам йўқ-ку, менинг онам йўқ! Ишдан кўнгил тўлмас, лекин нетаман – Кутиб олар серқуёш диёр, Таажжубким, бани одам нечун низом бузар бўлдик.
Салом, Она! Орзу маош бермас, фикр этаман, Иссиқ нигоҳ, иссиқ бўсалар...
Мана, мен келдим. Она, уйимизни тополмадим ман... Сен қачон бир ёқли бўласан, эй, дил?! 1983 Ҳама доно, ҳама гўё илмни сув қилиб ичган,
Даҳр тўзонида тентираб, ҳориб. Ақл бермоққа барча бир-биридан ўзар бўлдик.
Кечир, мен кимлигим кечикиб билдим, “МУҲАББАТ ДАФТАРИ”ДАН Оламшумул дардлар ётибди сенда, БЕДИЛ ҒАЗАЛИГА МУХАММАС
Ўзимдан кетганча ўзимга бориб. Яна иллат илдиз отибди сенда, Кибор бўлма, ғурур қилма, гапирма асло ёлғонни –
Кечир, Минг марта қалбингиз яралаб, яна Ғафлату бедорлик не топди сенда, Ҳол сўрмаса ҳам ёрға жавоб ўлди бизим дил, Деган эрди, ҳамасиға мувосил, алҳазар, бўлдик.
Сен кутгандай ўғил бўлмадим, Минг бора ўтиниб, кечирим сўрдим... Сен қачон бир ёқли бўласан, эй, дил!? Сарғарди гул ишқида, бетоб ўлди бизим дил,
Беҳуда совурдим кун-тунларимни. Гулим, кечиримли юрагингизда Манзил харобот ўлди, хароб ўлди бизим дил, Нима қолди биза энди бузилғон ушбу дунёда,
Умр бино эрса – Улуғ муҳаббатнинг шаклини кўрдим. Бир куни бу танам бир ёқли бўлар, Захм ўлди яна, чашми пуроб ўлди, бизим дил, Юракда бир хуруж турса, бузулғонни тузар бўлдик.
Ҳали қурмадим Балоғат аталган асов тулпорнинг Шаксиз, ҳаволимас, тупроқли бўлар, Рангин ичра қон шароб ўлди бизим дил.
Иймон деб аталган устунларини. Жиловин қўлимда тутганча маҳкам Саид Бурҳон шунда гуноҳли бўлар, Сабр қилдик, шукр қилдик тутиб игнани бармоқда,
Тўрт ўғил ўстирдинг, Не ҳислар кўкида саргардон учдим, Сен қачон бир ёқли бўласан, эй, дил!? Эй, боди сабо, ўйнама, бас, лаҳзае тингил, Умр ўтди, қудуқни энди кетмонда қазар бўлдик.
Оғайниларим – Сизнинг ёнингизга тушгунча, бекам. Ки, ғамзаларинг ғам юкини қилмади енгил,
Ёнингда қолдилар топишиб ўрин. Севмоқ – бахт, айрилиқ унга ҳамроҳдир, АСКАР ШЕЪРЛАРИ Борғилки Самум сори, анинг тошига ингил, Саид Бурҳон, ёмонми-яхшими, ҳар кун туз ашъоринг,
Фақат мен... Висол йўли битта, ҳижрон йўли – минг. Гулбоғу чаман фаслида тош ўлса у кўнгил, Ёзилғон эрмиш тақдирда, шунинг-чун биз ёзар бўлдик.
Фақат мен, ношуд ва ғариб, Менинг пешонамга тушган илк чизиқ Кўчаларда изғирин ғолиб, Дашт узра ғубор ўлса-да об ўлди, бизим дил.
Сени ташлаб кетган учинчи ўғил – Аксидир Бухоро – Тошкент йўлининг. Қасирлайди дарахт шохлари. СЕН ТОМОН
Қалдирғоч қайтгандек интиқ инларга, Бу қиш сенсиз ва менсиз қолиб, Ағёрни кўринг, май тутса, мудом хом бўлибдир,
Муҳаббат қайтгандек ўксик дилларга, 1985 Яхламоқда Тошкент боғлари. Балки азалдан шўру талх биза ком бўлибдир, Мен сени севганчалик, бошқа севмас, даргумон,
Юрагим тўлдириб яна сирларга – Бу кез менинг ҳарбий ҳаётим Не мастлиғ эмиш, девона бизим ном бўлибдир, Сен менга йўқдир гумонинг, ўз-ўзимга бор гумон.
Қайтаётирман... ОШИҚОНА Полтавада ўрмон кезади. Васл анжумани ичра ҳаё жом бўлибдур,
Кечир, Она, Қалбим сенинг фироқинг тоти – Об ўлса агар бодаи ноб ўлди, бизим дил. Бунчалик тоза бўлурми атри гул иффори, ҳай,
Мана, мен келдим, Бу далли дил билан кирдим Қиш аччиғин яққол сезади. Болари қўнган маҳал қолдирмаган ўздин нишон.
Айланиб-айланиб келдим, ниҳоят. Муҳаббат отли дунёга, Карманада қиш бошланса ҳам, Тун ўлди адо, нафс, нима топдинг ҳавасингдан,
Мен ўғил бўлмадим, армонинг бўлдим, Остонангни кўмса ҳамки қор, Эй жон, чиқ, энди бу кун озод бўл қафасингдан, Шунчалик юксакдадурсан, бул гуноҳкор бандадин,
Сен эса, Онажон, Насиҳат қилмагил, эй дўст, Карманада сен қиз яшайсан, Валфажр дедим, қоматга келиб қуш сасингдан, Билмадим, олдингда мен борманми ё йўқман, ишон.
Ҳамон Шеърият! Менингдек телба шайдога. Карманада ҳамиша баҳор. Не ҳосил, аё нола, бул оташ нафасингдан,
Қон бўл, сени деб бўйла кабоб ўлди, бизим дил. Сен киби олий мақомни бермагум шоҳ, бандага –
СОҒИНИШ Агар ишқимни рад этса, 1983 Ўзинг шоҳсан, ўзинг зотсан бул ошиққа меҳрибон.
Ўзлигим рад этурман мен, Ҳолим не эрурки, боқ, не ҳол ичра бу олам,
Ота, уйимизни тополмадим ман... *** Ҳар ёнда тўфон, гўё завол ичра бу олам, Севганим борди жаҳоннинг бори буд ҳаввосини,
Бордим, кўрдим. Лекин ўша йўллар йўқ. “Хайр, дорилфунун”, дерман, Буҳронни дема, Бурҳон, савол ичра бу олам, Келганим шулдир қарорга, йўқ бўлак сендин жаҳон.
Ўша остонани ўполмадим ман, Хайр, бу шаҳри аълога. Интиламиз, шошамиз доим, Бир чашма-ку тўфони хаёл ичра бу олам,
Чириган бўлса ҳам қолган чўплар йўқ. Қуёш билан жанубга томон, Бедил, наилож, эмди сароб ўлди, бизим дил. Йиғлагум, қилгум табассум оташи меҳринг аро,
Керакмас илми сўзбозлик, У томонда туғилган жойим, Гаҳи уммон ичрадурман, гаҳи бўстон ичрамон.
Она, уйимизни тополмадим ман, Керакмас обрўю давлат, Қуёш юрти – бу Ўзбекистон. ЁЗАР БЎЛДИК
Борсам, қучоқ очиб чиқар одам йўқ. Бу кун унда кезмоқда кўклам, Ошиқ ўлдим қай замонким, ваҳки умрим каъбида,
Келиб эрдим Бухородин, Тупроқ аста чиқариб дамин, Ёзилғон эрдими тақдир, нечукким биз ёзар бўлдик, Тўрт томон қибла эрурким, ўртасинда сен – имон.
Кетурман боз Бухорога. Қўмсар ҳарбий хизматга кетган Гаҳи ашъор, гаҳи панду гаҳи мактуб кезар бўлдик.
Йигитларнинг оғир қадамин.
Сўрарлар: эс-ҳушинг қайда, Қалбларида бизнинг севгимиз, Кўруб бу турфа оламни, оламни билмас одамни, Мен Саид Бурҳон бўлиб, топғон ўлурсам ҳар неки,
Қани ул орзуинг, Бурҳон? Қизлар чиқиб лолазор қирга,
Кўкка қараб, бор овоз билан Гаҳи тубга кириб кетдик, гаҳи сиртда сузар бўлдик. Сен учундир, сен туфайли, мен борурман сен томон.
Дегайман: барчасин бердим Исмимизни айтиб чақиргай.
Ўшал гул юзли Раънога. Биз борурмиз...
Келгуси баҳор –
1982

ЭЙ, ДИЛ

Иккита ҳаётим, иккита юзим,
Бир ёққа ўтолмай топмадим тўзим,
Икки тўлқин аро гирдобда ўзим,
Сен қачон бир ёқли бўласан, эй, дил?!

Моҳигул МУСТАФОЕВА Бойсунтоғ этагида Булоқбоши деган шунда йиғинга унинг ўзини ҳам чақи- лигини билдиришди. Оқсоқол ҳам чўчиб кўриб ақллари шошиб, бир ғайратига ўн Холмуҳаммад КАРИМИЙ
қишлоқ бор. Шу қишлоқнинг чагана мо-
ИЗҲОР лини боқиб юрадиган чўпон йигит қўй- ришди. турибди. Шу боис қайта қуръа ташлаш ғайрат қўшилди. Олдидаги қўйларга жир ди. Оз фурсат ўтиб-ўтмай шовқин-су-
Кўзга суртиб гулдай бахтини ларни сувлоққа ҳайдаб келганда, қизиқ рон кучайди. Ваҳимали товушлардан
Шараф эрур Ватанни севмоқ. бир нарсани кўриб қолди. Олдинлари – Менинг эшитишимча, бошқа қиш- таклифини айтиб, бошқаларнинг фикри- битиб қолгани шундоқ кўриниб турибди. юрак ҳовучлаб турганларида пастдаги
Шараф ишқнинг зарҳал хатини куннинг иссиғида кўлда чўмилаётган дарадан пишқириб сел келаётганини
Тўмарисдек кўнгилга ўймоқ. қушлар қўйлардан ҳуркиб учганлари- лоқдаги одамлар бир қарорга келиб ни тасдиқлади. Уч мартада ҳам қуръа Ўткир ҳамроҳига кўрсатиб мақтанди. сезишди. Тобора осмон очилиб бориб,
Широқларнинг изидан бориб ча тошларга қўниб, патини қуритишини даранинг ичи ёриша бошлади. Ой юз
Йўлларингга чироқ ёқай мен. кўп кўрган. Бугун қушлар сувда эмас, бўлишибди, – деди Ўткир. – Мен дав- Ўткирга чиққанидан кейин оқсоқол жид- Мана, шундай кунларнинг бирида кўрсатганда селнинг даҳшат солиб оқи-
Байроғимни бош узра олиб, тупроқда “чўмилаётгани” уни ҳайрон шини узоқдан элас-элас кўришди. Бу
Қаламим-ла кўкка тақай мен. қолдирди: ажабланиб турганида лоп латнинг катта чўпонларидан йўл-йўриқ дий тортди. Нега бундай бўляпти? Бу- олдиндаги сурувлар кирмай ўтган ўт- пайтга келиб тонг ёришди. Атроф яққол
Дилдан тилга етиб келмаган этиб хаёлига кексалар айтган гап кел- кўрингач, сурув омонликда қояларга со-
Туйғуларим кўп ҳали сархил. ди: қушлар тупроққа ағнаса қурғоқчилик сўраб келдим. Қурғоқчилик йиллари нинг ҳикмати нима экан? Сирини билма- ўлан белга уриб ётган дарага дуч келиб чилиб ўтламоқда эди. Сурувни саноқдан
Ҳали қанча гул бор кулмаган, бўлармиш. ўтказиб, бус-бутунлигидан кўнгиллари
Юрагимнинг ҳолати ҳар хил. чагана сурувлар ҳам тоғда жон сақлага- са ҳам қарор беришга мажбур. Аксинча, қолишди. Аввалига қўйларни шу ёққа бу- тинчиб, уст-бошларини қуритишга туш-
Ватан, сенсан олган нафасим, Яқин орада ёмғир ёғмаганидан ўтлар дилар. Туш маҳали катта чўпонлардан
Майли, ишқинг айласин адо. сарғайиб, қўйларнинг қорни тўймай югур- нини айтишди. ҳамма рози бўлган ишга қарши турган риб юборишга келишди. Аммо Ўткир бу- бири уларнинг олдига тушиб келди:
Борлиғим сен, орзу-ҳавасим, раётгани етмагандек, бу аҳвол нимаси.
Шу тупроқдан бўлганман пайдо. Унинг ҳали ёмғир ёғишидан умиди катта Чўпон йигитнинг гапини ҳеч ким ин- бўлади. нинг бир сабаби бордир-да, деган ўйда – Ўткир, иним, сизни биз ёш чўпон
Онамдайсан, баланд ҳимматинг, эди. Аммо қушларнинг тупроққа ағнаши деб нотўғри ўйлаган эканмиз. Тажриба-
Тиззангга бош қўйиб ётаман. уни қўрқитиб юборди. Бир қушни кўра со- кор қилмаса-да, лекин тажрибасиз бир – Ортиқча гапга ўрин йўқ. Қуръа чўпонлардан сўраб билиш учун илгари- ли чўпонлардан ҳам зиёда фаҳмингиз
Бир кун келиб сендек жаннатнинг либ ҳовлиқиб борса, одамларнинг олди- бор экан. Биз сел келадиган даранинг
Қучоғига ойдек ботаман. да ўзи уялади. Бу ҳам бор гап. Шуларни болага сурувни ишониш керакми, деган муҳокама қилинмайди, – деб йиғинга лаб кетди. Яхшиямки, сўраб боргани. ичида эдик. Худо йўллаган хабарчи бўл-
ўйлаб сувлоқдан қайтган сурувни тоғ та- дингиз, – деди у.
ҚАЛБИМ БОҒИ рафга ҳайдади. Кеч тушганда тоғ этагига гап одамларнинг ўзаро тортишувига са- якун ясади. Бир фалокатдан қутулиб қолдилар. Бу
Сўндиролмас меҳрим ҳеч кимса, етиб бориб, қўй-қўзини кенг яйловга ёйи- Шу воқеадан кейин Ўткир ҳам ҳур-
Қалбимдаги сўлим боғ – Ватан. либ ўтлаган жойида қолдирганча қўтон- баб бўлаётган эди. Бунинг устига олдин- Шу билан йиғиндагиларнинг бири дарада ўт мўл бўлганидан йиртқичлар матли одамга айланди.
Суяр – ёмғир бўлиб суринсам, га ўзи чиқиб борди. Бир неча йилдан
Отамдайин кўкси тоғ Ватан. буён чўпонлик қилиш баҳонасида кекса лари қишлоқ сурувини боққан ёши катта ундай, бири бундай гап айтган бўлса пойлаб ётиб куппа-кундузи ов қилиши Тоғларда катта сел бўлганини эшит-
Пойига бош уриб мен бугун, чўпонлар билан таниш-билиш бўлиб кет- ган қишлоқдагилар хабар олиш учун
Жилғалардай кулиб бораман. гани ҳозир қўл келди. Бахтига қўтондаги чўпонлар тоққа боришга унамаётган эди. ҳам, чўпон йигитга куч-қувват тилаб дуо мумкинлигини билиб қайтиб, тезда бу одам юборганди. Улар уч кун деганда
Тоғу тошин гуллатмоқ учун қўшхонада таниш чўпонлардан бирини чўпонларни топиб келишиб, соғ-омон
Бир сўз демай жоним бераман. учратиб, кўрганларини айтиб маслаҳат Масала ечимсиз қолаверганидан одам- қилишга мажбур бўлишди. ердан узоққа сурувни ҳайдаб кетишди. кўришганда қувониб кетишди. Бу хабар-
Дилимда йўқ ҳеч қандай кек, ғам, сўради. Бу ердагилар аллақачон тоққа ни олиб борганда қишлоқдагилар яна
Гўё юзи бир қошиқ гулдек. ўрлашга тайёргарлик кўраётгани, қурғоқ- Ч Ў П О Нлар жимиб, узоқ-узоқлардан Ана шу воқеадан кейин ҳуш- ҳам севинишди. Охун бобонинг севинчи
Гарчи менинг киприкларим нам, чилик хавотири уларда ҳам борлигини ёрликни яна кучайтиришди. Бир икки ҳисса бўлиб, кўп-кўп шукроналар
Гарчи менинг йўлларим қилдек. эшитиб ортга қайтди. Сурувни қишлоқ оқариб кўриниб турган Помир куни қоянинг устига чиққан Ўткир айтишга тушди.
Эй ғаюр дўст, унут барин, юр, томон ҳайдай бошлаган пайт шом тушиб, чўққиларига қараб қолишди. қишлоқдагидай қилиб бармоғи-
Ватан недур кўрсатай сенга. атрофга қоронғилик чўка бошлаган эди. Худди чўққилардаги қорлар ни тупуклаб шамол йўналишини Тоғда бундан кейин ҳам икки-уч мар-
Ватан асли бир кафт тупроқдур, Тонготарга яқин қишлоғига яқинлашди. эриб улар томон келадигандек. та ёмғир бўлди-ю, лекин аввалгидек
Она эрур у сену менга... Бир қирнинг устига чиқиб кўз қири қилиб – Агар қишлоқ аҳли рози аниқламоқчи бўлди. Қайта-қай- жала қуймади. Сел келган дараларда
олгач, сочилиб кетган қўйларни бир жой- ҳам қўрқинчли жойи йўқ эди. Кунлар
АРМОНИМ ЙЎҚ га тўплаб бехавотир томонга бошқариб бўлса, мен сурувни тоққа ҲИКОЯ Ўткирга ёрдамчи тайинлашди. та такрорлаб кўрса ҳам ҳаво ўзгариши ўтиб тоғ чўққиларига қор тушганда, су-
Кўринг, бугун мана мен кимман, қўйди-да, азонлаб Охун бобонинг уйига ҳайдашим мумкин, – деди рувлар ортга қайтишни бошлади. Кенг
Ортда қолди аламлар бари. борди. Бобога кўрган, эшитган бор гапни Эл чорвани унинг ихтиёрига топ- ғалати туюлаверди. Унинг сезишича, яйловларда жимирлаб ёғаётган куз
Куч оламан Ватан меҳридан айтиб, ўзи даштга қайтди. ёмғири ерни жонлантирган. Тоғдан қайт-
Муҳаббатим ортгани сари. Ўткирнинг ўзи ҳамма жим ширадиган бўлди. Уч кундан кей- ёмғир аломати бор эди. Аммо осмонда ган сурувлар текис яйловларга тушиб,
Энди асло армоним йўқдир, Шу куни қишлоқда йиғин бўлди. чўпонлар жир битиб ўйноқлаб қолган
Гар ўлимдан келса ҳам хабар. Ўткирдан эшитгани бўйича Охун бобо бўлиб қолганини кўриб. Лекин шунда ин Охун бобо Ўткирга йўл-йўриқ берар заррача булут йўқ. Бир дам ўйлаб туриб қўйларни эсон-омон олиб тушган кун-
Қаламим мен учун ҳаётдир, одамларни бир жойга тўплаган эди. Бу ларда қишлоқдан элчи келиб, Ўткирдан
Ватаним бас дегунга қадар. гаплардан хабар топган қишлоқ одам- ҳам чўпон йигитнинг гапини маъқуллов- экан, йигитнинг гапларидан бирдан юзи бу аломатни катта чўпонларга етказгани- суюнчи олди: “Охун бобо совчи бўлиб
лари тараддудланиб қолишди. Чорва ишни битказган эмиш”.
ОЗОДБЕК билан тирикчилик қиладиган эл қурғоқ- чи топилмади. ёришди. Ўткир: “Бобо мен тоғдан келгу- да, улар ташвишга тушиб қолдилар. Тоғ
Ишонган, суянган тоғимсан ўзинг, чилик нималигини яхши билади. Бугун-
Меҳрдан гуллаган боғимсан ўзинг. ги йиғингача ҳам одамлар аллақачон Элнинг ризқ-рўзи шу чорваси-ку, нимча маҳсидўз совчи қабул қилмасин. шароитида ҳар бир аломатга эътиборли
Ҳаётим байроғи, туғимсан ўзинг, эҳтимоллар ҳақида ўйлай бошлаган-у,
То абад чинордек бўй чўз, Озодбек. масала очиқ ўртага қўйилгач, ҳамманинг бутун қишлоқнинг ҳаёт-мамоти. Уни бир Сизга омонат”. Бу гапни эшитган Охун бўлган бу одамлар тезда бир-бирига ха-
Қўлинг чўзсанг етсин, ойга-осмонга, кўнглидаги ташвиш юзага чиқди. Лекин
Номингдай азиз бўл ҳар бир инсонга, Ўткирнинг таклифига ҳамма бирдай болага топшириб қўйиш осон эмас. Бу бобонинг уч кундан буён ичини кеми- бар айтишиб, сел келиши мумкин бўлган
Чинакам ўғлон бўл Ўзбекистонга, рози бўлавермади. Бири ундай деса,
То абад чинордек бўй чўз, Озодбек. бошқаси унинг гапини инкор қилди. Ана даврада олдинлари ҳам бўлган қурғоқ- раётган хавотирлари ёйилиб, қуръанинг дарадан сурувларини четга олишди.

чиликни ўз кўзи билан кўрган кексалар ҳикматини тушунгандек бўлди. Қоронғи тушганда ҳам ёмғирдан дарак

ўтирибди. Айтилган гап ўз йўлига, лекин Қишлоқда битта маҳсидўз бор, унинг бўлмади. Ўткир ўзининг гапидан пушай-

ҳаёт бошқа. Бу катта масъулиятни бўй- оиласини яхши танийди. Йигит анойимас, мон бўлиб, чўпонларни овора қилганига

нига олиши учун турмушнинг паст-ба- қишлоқнинг энг олди қизини танлабди, дея ачинди. Тун ярмида кўзи илинган экан,

ландини кўрган тажрибали одам керак. оқсоқолнинг завқи келиб, чўпон йигитга юзига тушган ёмғир томчисидан чў-

Одамлар шу ҳақда ўйлашарди, чоғи. Шу шахсан ўзи совчи бўлишга ваъда берди. чиб уйғонди. Осмонни қоп-қора булут

боис ҳамма жим. Узоқ сукунатдан кейин Уларни тоққа кузатиб қайтганларидан сўнг босган, шитирлаб ёмғир томчилаёт-

Охун бобо ўзининг таклифини айтди. қуръа ташлаш “Худодан умид”, дея унинг ган эди. Бир муддат ўтиб қаттиқ яшин

– Ёғингарчилик бўлмаётганини ҳам- ҳикматини одамларга қайта тушунтириб, чақнаб гулдурак бўлди, шаррос жала

ма билади. Ҳар куни осмонга қараб юрак элни тинчлантирди. Орадан кунлар ўтиб, қуя бошлади. Шериги билан сурувни

ҳовучлаб яшаётганимиз ҳам рост. Ало- жазирама авжга минди. Аломатлар ҳам ҳа- яна ҳам очиқроқ жойга ҳайдаб чиқишга

матлар қурғоқчилик бўлишини билдириб ётда ўзини кўрсатиб бир томчи ёмғир ёғма- ҳаракат қилишгани билан ҳеч нарсани

турганда одамларнинг ихтиёрини сўраб ди. Шу билан ёз фасли кирганда қовжира- уддалай олишмади. Жаланинг шидда-

ўтиришнинг мавриди эмас, – деди оқ- ган хас-хашак шамолда учиб, қир-адирлар ти ортгандан ортиб борарди. Ҳар яшин

соқол. – Хоҳлайдими, йўқми тоғ шарои- яланғоч тусга кирди. чақнаганда қўй-қўзиларнинг бир-бири-

тини биладиган катталар ўртасида қуръа Ўткир ёрдамчиси билан қишлоқ га ёпишиб турганини кўриб қолишарди,

ташлаймиз, майли Ўткир ҳам уларга қў- сурувини ҳайдаб, бир ҳафтада бошқа холос. Жала пайти қўйлар бир қадам

шилсин, у ёғи Худога таваккал. чўпонларга етишиб олди. Улар билан қо- ҳам юрмаслигини улар қаердан билсин.

Бу гапга барча рози бўлди. рама-қора тоққа ўрладилар. Ҳақиқатан, Қўрқувдан нима қилаётганларини бил-

Мажбур бўлганидан кейин Ўткирдан тоғ шароитини билмаганларидан ҳар майди. Улар шу аҳволда турганлари-

олдин чўпонлик қилган катта ёшлилар кун бориб чўпонлардан маслаҳат сўраш- да жаланинг шиддати бирдан пасайиб

бир томонга ўтдилар. Қуръа ташланди. га эринмади. Тоғ даралари, арчазор ёмғир тинди. Осмоннинг ҳам ҳар ер-ҳар

Қизиғи, қуръа Ўткирда чиқди. Йиғин- ўрмонларга етиб боришганда сурувни еридан юлдузлар кўрина бошлади. Сал

дагиларнинг хавотири ортди. Биргина эплашда ташвишлари баттар ошди. Янги нафас ростлаб, қўйларни оралаб, ҳамма

қуръа билан элнинг тақдирини шу бола- жойларга мослашолмаётган бўлишса тинчланганидан хурсанд бўлишиб тур-

га топшириб қўйишга кўпчилик норози- ҳам, ўт-ўланнинг бундай бўлиқлигини ганларида, даралардан шовқин эшитил-

4 2022-yil 27-may / № 18 (4677) АДАБИЙ ТАНҚИД, АДАБИЁТШУНОСЛИК O‘ZBEKISTON ADABIYOTI VA SAN’ATI

Хамсанавислик анъанаси Шарқ адабиёти тарихида алоҳида ўрин тутади. Озарбойжон Сирожиддин Саййид эса, шоирона зукколик ила Наим КАРИМОВ,
мумтоз адабиётининг зарбардаст вакили Низомий Ганжавий бошлаган бу анъана кейин- Навоийга бўлган ихлоси ва муҳаббатини қуйидаги академик
чалик Хусрав Деҳлавий, Абдураҳмон Жомий сингари форсийзабон шоирлар томонидан му- мисраларга жо этади:
ваффақиятли давом эттирилди. Алишер Навоий эса илк бор туркий “Хамса” яратган шоир ФОЖИАЛИ ТАҚДИР
сифатида тарихга кирди. Алишер Навоийнинг “Хамса”си салафларига мувофиқ тарзда ўзи- Ит янглиғ ипига боғлабмиз ўзни, ҲАҚИДА КИТОБ
дан олдин шу услубда битилган достонларга жавобан битилган бешта достонни ўз ичига Дил тутиб назму сўз баҳонасидан,
олади. Улар “Ҳайрат ул-аброр”, “Фарҳод ва Ширин”, “Лайли ва Мажнун”, “Сабъаи сайёр” ва Бизни истаганлар, бизни излангиз Камина умрининг кичик бир қисми яқин- давраларда тилга олинмас эди. Зикир ака чорак
“Садди Искандарий” достонларидир. Ҳазрат Навоийнинг остонасидан... яқингача махфий саналган идораларнинг мах- аср аввал чиққан ўша мақоласида “муқаддима”-
Зотан беш ярим аср муқаддам Навоийнинг ўзи фий хоналарида кечди. Темир жавонларда дан кейин бундай сўзларни ёзган эди:
«ХАМСА» ҲАЙРАТЛАРИ»ДАН ҳам худди ана шундай камтаринлик, тамкинлик билан сақланган ва махфийлик белгиси эндигина
“Истаганлар бизни саҳрои балода истангиз”, дея хи- олинган ҳужжатлар билан танишганимда, дўзах “Бир куни (гап 1937 йилда бўлган воқеа
ҲАЙРАТЛАНИБ тоб қилганди. азоблари аллақандай олисда эмас, нақ ёнгина- ҳақида бормокда – Н.К.) эндигина репетиция
Албатта, замонавий ўзбек адабиётида Навоийдан мизда рўй берганига амин бўлгандим. бошламоқчи бўлиб турган эдик, ўша даврнинг
Одатда, “Хамса”нинг биринчи достони ҳар доим фал- лар қуйма сатрларга айланиб, қоғоз сатҳига ёғилади. илҳомланиб шеър битмаган шоирнинг ўзи йўқ. Аммо машҳур актрисаси Маъсума Қориева тўғри Оға
сафий – дидактик мазмунда бўлган. Хусусан, Низомий- Навоийнинг биргина байти таъсирида янги бир шеърий Навоийнинг муайян бир байтини олиб, худди шу вазн Ўзбекистон халқ ёзувчиси Исажон Султон- ҳузурига келди-да, ўзини унинг бағрига ташла-
нинг “Махзан ул-асрор” (Сирлар хазинаси) достони Ярат- асар пайдо бўлади. ила уни шарҳлаш осон эмас. нинг “Маъсума” номли янги романи қаҳрамони ди. Унинг турмуш ўртоғи ўша замоннинг маъ-
ганга ҳамду сано ва муножотлар, ахлоқий масалалар, дунё Одами эрсанг демагил одами, ҳам шундай азоблардан четда қол-
мўъжизалари, ривоят ва ҳикоятлар, панд-насиҳатларни ўз “Ҳайрат ул-аброр”нинг биринчи муножотидан Оники йўқ халқ ғамидин ғами – маган. рифатпарварларидан бўлиб,
ичига олади. Навоийнинг “Ҳайрат ул-аброр” достони ҳам ўқиймиз: байтини барча ўзбек мактабдан ёд билади. Аммо катта идоралардан бирида
шу йўналишда, айни вазнда Низомий анъаналари асоси- “Хамса”нинг биринчи достони вазнида, сариъ баҳри- Биз қатағон қилинган аёлларга раҳбар лавозимида ишлар-
да битилган бўлса-да, ундаги масалаларга бошқача кўз Аввал Ўзунг, охиру мобайн Ўзунг, да шу тахлит битилган жавоб чиндан-да ўқувчининг бағишланган “Қор қўйнида лолалар” ди. Маъсума Қориева Босит
билан, янгича ёндашув билан қараган. Янги мавзулар ва Борчаға Холиқ, бориға айн Ўзунг. ҳайратини оширади: китобини ёзаётганимизда бирорта Қориевнинг ҳам кечаси олиб
ҳикоятлар киритган. Бу ҳам Навоийнинг буюк сўз даҳоси, Шу икки мисра Яратувчининг қанчалар буюк ва қуд- Эл сени шоистаи даврон этар, “дело”да “Маъсума” номини учрат- кетилганини айтди. Маннон
бетимсол идрок ва фасоҳат соҳиби эканини кўрсатади. ратли эканини таъкидлайди. Дарҳақиқат, Унинг Ўзи ҳеч Ном ила шонингни ул осмон этар, маганмиз. Лекин қайнотаси Абду- Уйғур бироз сукутдан кейин
Қарғаса эл – ер билан яксон этар, воҳид Қориев ва унинг Босит, Боис Маъсума Қориеванинг ел-
Ўз навбатида эски ўзбек тилида ёзилган Навоий “Хам- нарса яралмасдан олдин ҳам бор эди, ҳамма нарса йўқ Эл сени инсон этар, инсон этар. (Олтой) исмли ўғиллари шу дўзахда касига қўл теккизиб, “дадил
са”си бошқа туркий тилларда бу йўналишда янги асарлар бўлиб кетганидан кейин ҳам Ўзи қолади. Ана шу аввал Ушбу китобни мутолаа қиларканман, “Ҳайрат ул- ёниб кул бўлишган. бўл” ишорасини қилдилар...”.
яратилишига сабаб бўлди. Фузулий, Андалиб, Хиромий ва охирнинг ўртасида ҳам унинг Ўзи бор. У ҳамма нар- аброр”нинг ҳали мен англаб етмаган ёки илғамаган жи-
сингари туркигўй шоирлар “Хамса” достонларига эрга- сани яратган, ҳаммаси унинг назари, назорати остида. лоларини ҳам туйгандек бўлдим. Зотан, Навоийни теран Абдувоҳид Қори Абдурауф қори Камина қатағон даври-
шиб, қатор достонлар битишди. Ҳатто замонавий адаби- англаш учун фақат олимона нигоҳ эмас, теран шоирона ўғли Тошкент шаҳрининг катта ула- нинг тарихчиларидан бўл-
ётда ҳам “Хамса”га татаббуълар, назиралар ёзилаётир. Шу байт таъсирида битилган муножотда ҳам Яра- тафаккур ва тасаввур ҳам керак бўлади. Навоийни ил- моларидан бўлган ва XX аср бошла- ганим учун, ўша куни театр
тувчига қарата бандаси томонидан айтилган муножот мий англаш олимларга хос. Сирожиддин Саййиднинг рида чор Россиясининг Туркистон- жамоасининг Маъсума опага
Ўзбекистон халқ шоири Сирожиддин Саййиднинг гўзал ташбиҳлар воситасида баён этилади: Навоий достонидаги мисраларга эргашишининг ўзига даги амалдорлари томонидан Тула шаҳрига ҳамдардлик билдирар-билдирмас, ўзлари-
”Хамса” ҳайратлари” (“Sharq” нашриёт-матбаа акциядор- хослигини қайси адабий жанрга сиғдириб ифодалашни сургун қилинган. Сургун муддати тугаши билан ни панага олганларини аниқ тасаввур этаман.
лик компанияси бош таҳририяти) китобини варақлар экан- Азалдирсан абад танҳо, билмадим. Аниғи битта – улар Навоий дардларининг оиласи бағрига қайтиб, осуда турмуш кечира Маъсума опанинг бошига тушган ташвишнинг
ман, буюк мутафаккир ижоди бугунги шоирлар учун ҳам Ўзинг танҳо ҳукмфармо, асрлардан кейинги ҳамоҳанглиги ифодаси. Муҳими, бошлаган. Бироқ аввалига унинг ўртанча ўғли даҳшатли томони шунда эдики, “халқ душма-
битмас-туганмас илҳом манбаи бўлиб хизмат қилаётганига қандай шаклда бўлса ҳам, Алишер Навоийга эргашиш. Боис Қориев, яъни шоир Олтой, “Қизил қалам” ни”нинг рафиқаси бўлмиш аёл, ким эканидан
ишонч ҳосил қилдим. Иродат барчаси Сендин, Гапим қуруқ бўлмасин: мана бу мисралар инсоният ҳа- ёш ижодкорлар ташкилотининг фаолларидан қатъий назар, ё эридан воз кечиб, унга маломат
итоат барчаси мендин... ётининг барча даврлари билан ҳамоҳанг эмасми? бири сифатида “Наркомпрос” иши юзасидан тошларини отиши ёки бутун ҳаётини бағишла-
Аввало Навоийни англаш, унинг сўз уммонига шўнғиш, Масалан, Навоий “Ҳайрат ул-аброр”ининг сакки- ҳибсга олинган. Даҳшатли 1937 йил арафасида ган театрдан шармандали равишда ҳайдалиб,
маъно дурларини қўлга киритишнинг ўзи ҳар кимга ҳам, Китобда Навоийнинг “Ҳайрат ул-аброр”идан бит- зинчи мақолатидан: Абдувоҳид қори, бу сафар шўро давлатининг бирор ишхонага ишга олинмагани учун ўзини ва
ўрни келса, навоийшуносликка даъво қилувчиларга ҳам му- тадан бир нечтагача мисра олиниб, ундаги фикрларга Ҳар кишиким, қўйдум аёғиға бош, ғазабига учраб, яна қамоқнинг қалин деворлари мактабдан қувилган икки ўғилчасини тиланчи-
яссар бўлавермайди. Сирожиддин Саййид ана шундай мақ- шоирона ҳамоҳанглик ифодаланади. Маълумки, Навоий Жола киби бошима ёғдурди тош. ортига улоқтирилган. Унинг шу йили Москвада- лик билан боқиши лозим эди.
садга ҳақиқий маънода эриша олган шоирларимиздан бири. ҳар доим ўзини салафлар олдида хокисор тутади, Войки, юз тош аро ёлғуз бошим, ги ўзбек санъати декадасига раҳбарлик қилган Кўрамизки, ўзбек театрининг афсоналари-
уларга буюк ҳурмат ва эҳтиром кўрсатади. “Ҳайрат ул- Чарх соғинмишки, эрур юз бошим. тўнғич ўғли Босит Қориев эса, декада тугар-ту- дан бири Маъсума Қориеванинг фожиалар зан-
Сирожиддин Саййид ижодини узоқ йиллардан бери аброр”да мутафаккир Низомий, Деҳлавий, Жомий син- гамас, кишанбанд қилинган... жиридан иборат ҳаёти: “Эй шоир ва ёзувчилар,
кузатиб келаман. Унинг рангин абётида мумтоз адабиёти- гари устозларга муносиб баҳо бераркан, ўзи уларнинг Сирожиддин Саййид ёзади: қайдасизлар?!” дея фиғон чекиб турибди. Агар
миз хазинасидан баҳрамандлик яққол кўзга ташланади. изидан боришини “Асҳоби Каҳф”нинг итига ўхшатади: Кимники, қўйдим оёғ остига бош, Ўзини “дунёдаги энг демократик, энг яқин ўтмишга назар ташласак, ўнлаб Маъсума
Зотан, буюк шоирларимиз изидан бориб, аруз вазнида, Бошим узра тош уза ёғдирди тош. халқпарвар, энг инсонпарвар давлат” деб эъ- Қориевалар ва юзлаб Абдувоҳид, Босит ва Боис
бадиий санъатлардан унумли фойдаланган ҳолда шеър би- Ит киби чун пастлиғим чоғладим, Кимгаким, жону дилим қурбон қилиб, лон қилган шўро давлати шу тарзда бутун бир Қориевларнинг НКВДнинг махфий хоналари-
тиш ҳар кимнинг ҳам қўлидан келавермайди. Унинг айрим Ўзни бийиклар ипиға боғладим. Бордим, ул қайтарди тошбўрон қилиб. оиланинг тагига сув қуйди. Оила бошлиғи ва даги темир сандиқлар ичидан қора туҳматдан
байтларида Низомий, Саъдий, Ҳофиз, Навоий ва Бобур Қай томонга бош ўгирсам тош чиқар, фарзандлари “халқ душмани” дея айбланган- иборат “қатлнома”ларни кўтариб, фарёд чекиб
шеъриятига хос оҳанглар, ташбеҳ ва истиоралар учрайди. Нониму ошим аро ҳам тош чиқар... дан сўнг, сиртмоқ Босит Қориевнинг рафиқаси турганларини кўрамиз.
Даҳр аро гар жоҳу тахту тож талош, Маъсума Қориеванинг бўйнига келиб тушади... Фитрат, Абдулла Қодирий, Чўлпон сингари
Мен ишқ элининг нолаю афғонида куйдим. Ким менинг бошим бўлибмиш тош талош. ёзувчиларнинг фарёдларини эшитган қалам
Жумла юлдуз – кимсалар кўзёшидай, Маъсума Қориева ўзбек театрининг қандай аҳли уларнинг фожиали тақдирини қоғозга ту-
Кўнгил уйининг оташи армонида куйдим. Ҳам фалак улкан тегирмон тошидай – машҳур актрисаларидан бири бўлмасин, унинг ша- ширишга уриндилар. Шукрулло “Тирик руҳлар”
Эвритиб тун-кун қуёшу ойини, рафли ижод ва машаққатли ҳаёт йўлини озми-кўп- романида тоғаси, машҳур адвокат Убайдулла
Меҳрин тилабон ўтса агар ошиқи зорлар, Ун қилар инсоният буғдойини. ми ёрита оладиган манбалар етарли, деб бўлмай- Хўжаевнинг, “Кафансиз кўмилганлар” романи-
Одамининг бағри тошу ўзи тош, ди. Актрисанинг ҳаёти фожиа билан якунлангач, у да эса асосан ўзининг бошидан кечирганлари-
Меҳримни бериб мен эса товонида куйдим. Қўли тошу юзи тошу кўзи тош. ҳақидаги ёзма манбалар йўқотиб юборилган, оғза- ни тарих учун муҳрлаб қолдирди. Шуҳрат эса
Қолдинг оламда қилу қолсиз, бошим, ки хотиралар эса, бизгача етиб келмаган. “Олтин зангламас” романида* китобхонларни
Шоирнинг “Хамса” ҳайратлари”ни мутолаа қилар- Вой, юз минг вой менинг ёлғиз бошим! ўзининг ва айрим тақдирдошларининг НКВД
канман, Навоийнинг дилбар мисралари Сирожиддин У Ғулом Зафарийнинг машҳур “Ҳалима” ва КГБ “сайилгоҳ”ларида кечган мудҳиш ҳаёти
Саййид нигоҳида ўзининг янгича шеърий талқинини Афтондил ЭРКИНОВ, пьесасида бош ролни катта маҳорат билан лавҳалари билан таништирди.
топганини кўраман. Бу мўъжазгина китоб жами эллик филология фанлари доктори ижро этган актрисалардан бири. Саҳнада Ҳа- Ўзбек адабиёти шу асарлари билан тарих
битта шеърни ўз ичига олган. Ҳар бир шеър “Ҳайрат лима образига ниҳоятда киришиб кетган, унинг ва келажак олдидаги бурчини бажарди, деб
ул-аброр”даги муайян бир шеърий парчага жавоб тар- руҳий дунёсини шу қадар чуқур очган эканки, бўлмайди. Ҳали суяклари, Солженициннинг
зида битилган. Китоб чин маънодаги ҳайрат маҳсули. ҳатто Ҳалима ролида чиққан спектаклларидан ифодаси билан айтганимизда, “ГУЛАГ” деган
Муаллиф Навоийнинг байтларидан, шеърий иқтидори- бирини театр раҳбарияти унга бағишлаган ва архипелагда қолиб кетган ватандошларимиз
дан, сўз қудратидан чексиз ҳайратга тушади. Бу ҳайрат- шу спектаклга “Маъсума Қориева бенефиси” орасида бадиий асарларга қаҳрамон бўла ола-
мақоми берилган, буюк Чўлпон эса шу бене- диган ва қаҳрамон бўлишлари лозим бўлган
КИТОБИНГИЗНИ ЎҚИДИМ фисда машҳур ўзбек актрисасига бағишланган кишилар – ота-боболаримиз сон-саноқсиз...
шеърини ўқиб берган экан: Агар ёзувчи Исажон Султон шу муҳим ва
Ёзувчи Шоҳрух Акбаровнинг “Мен ўзбекман” деб номланган прокурори бўла туриб, жиноий гуруҳларнинг кирдикорла- нозик мавзуга мурожаат этиб, “Маъсума” ро-
икки китобдан иборат тарихий-ҳужжатли романини ўқиб чиқдим. ўзбек халқини ёппасига ри анча батафсил ҳикоя қилинади. Эй, йўқсиллар саҳнасида манини ёзмаганида ва камина бу романни қўл-
Устоз Абдулла Қаҳҳор китоб шавқ билан ўқилиши керак, деб айт- порахўрликда айблаши Китобхон худди детектив асар ўқи- ёзма ҳолида ўқиб чиқмаганимда, бу фикрлар,
ган эди. Мен ҳам ушбу асарни шавқ билан ўқидим, воқеаларнинг асло куракда турмас ётгандек бўлади. Сезгир китобхон энг қимматли санъаткор, балки менинг хаёлимга келмаган бўлармиди?!.
шиддат билан ривожланиши, тўқнашувларнинг кескин тус олиб, ҳа- бир ҳол эди. У Мир- бу воқеалар охир-оқибат Тоҳир Тошкент шаҳрининг бош майдонида Мус-
заевнинг танқидидан Мирзаевнинг фаолияти билан чам- Эй, занг босган кўнгилларни тақиллик байроғининг ҳилпирай бошлаганига
ёт-мамот даражасига кўтарилгани бутун диққат-эътиборимни ўзи- тўғри хулоса чиқариши, барчас боғланиб кетганини кўради. ўттиз йилдан ошди. Шу даврда туғилган авлод
Андижондаги уюшган жиноятчи оқартгувчи малика! ўзбек халқининг шу кунларга қандай машаққат-
га жалб қилиб олди. айбига иқрор бўлиши тўдаларни жиловлаш, тўқимачилик ларни енгиш, қандай қурбонлар бериш ҳисобига
комбинатидаги талон-тарожликлар- Ўзбек қизи ўз оғзи-ла етиб келганини яхши тасаввур этмаслиги аниқ.
лозим ва шарт эди. ни бартараф этиш учун ҳукумат Шу ҳол менинг кўз олдимда бошқа бир ман-
комиссияси раиси сифатида Андижонга айтолмаган сўзини, зарани жонлантириб юборгандек бўлади. Бу
Китобнинг бош қаҳрамони прокурату- Тоҳир Мирзаев фаолиятида кўзга Бироқ у айрим ғаламис келиб ўз вазифасини адо этгани ҳамда маъсума аёл – ўзбек саҳнасининг юлдузларидан
Самарқанддаги чой қадоқлаш фабрика- Сенинг ўткир тилинг бирининг яшаб, ижод қилиб, азоб-уқубат чекиб
ра тизимида ишлаб, эл назарига тушган яққол ташланадиган хусусият унинг юк- кимсаларнинг гапига сидаги жиноятларга барҳам бериш учун ўтганини бизларга эслатган, қалбимизга унга
яна ҳукумат комиссияси раиси сифатида билан эшиттирди элига! нисбатан ҳурмат ва эҳтиром туйғуларини пай-
ҳуқуқшунос Тоҳир Мирзаев ҳаётнинг қу- сак профессионализми эди. У фаоли- кириб, Тоҳир Мирзаевни жазолаш учун Самарқандга бориши каби воқеаларга ванд қилган ва Масъумахоним ҳаётининг сўнгги
анча кенг ўрин берилган. Ушбу воқеалар Камина ёшлик йилларимда ҳозирги Ўзбе- кунларини тасвирлаётган вақтида кўз ёшларини
вонч ва ташвишлари билан яшаб келаёт- яти давомида собиқ марказдан келган тирноқ остидан кир қидиришга тушади. замирида китобхонни ҳайратга солиши кистон Миллий академик театрининг ашаддий идора қила олмаган адиб шаънига самимий дил
мумкин бўлган икки ҳолатга эътиборни мухлиси бўлганман. Шунинг учун театр тари- сўзларини айтиб, ундан миннатдор бўладилар.
ган замондошлармиздан бири. “десантчи”лар билан қаттиқ тўқнашади. Аммо жазолашнинг уддасидан чиқа ол- қаратиш жоиз, деб ўйлайман. Китобхонда хи, машҳур режиссёр ва артистлари тўғриси-
шундай савол туғилади: “Нега суд, про- да етарли тасаввурга эга эдим. Аммо орадан
Биринчи китобда 1984 йилда бўлиб Юртимизда “Пахта иши”, “Ўзбеклар иши” майди. Кейинчалик ўзидан узоқлашти- куратура, ички ишлар ходимлари жино- бир неча йил ўтгач, “Ўзбекистон адабиёти ва
ятларга барҳам бермайди?”. Китобда бу санъати” газетасида Ўзбекистон халқ артисти,
ўтган Ўзбекистон Марказқўмининг ўн деган тўқиб чиқарилган ишлар бўйича риш учун уни Хоразм вилоят прокурори муҳим саволга жавоб ҳам бор, албатта. раҳматли Зикир Муҳаммаджоновнинг “Рамзий
Тартиб посбонлари коррупцияга ботиб қабрлар” деган ажойиб мақоласи чиқиб, менинг
олтинчи пленумида Ўзбекистон компар- қама-қамалар авж олган пайтда Ўзбекис- этиб тайинлайди. кетган, улар жиноятчиларни турли йўл- шўро давлати ва шўро маданияти тўғрисидаги
лар билан муҳофаза қиладилар. Иккин- тасаввурларимни ағдар-тўнтар қилиб юборди.
тиясининг биринчи котиби Москвадан чи муҳим сабаб – улар жиноятчилардан Мен ҳам, тенгдошларим ҳам Маъсума Қори-
кадр сўраганидан кейин юртимизга собиқ қўрқадилар. Юзага келган бу иллатларни евани – ўзбек саҳнасида биринчи бўлиб аёл
бартараф қилиш учун айнан Тоҳир Мир- ролида ўйнаган машҳур актриса яшаб ўтганини
КУРАШЛАРДА ТОБЛАНГАНмарказ томонидан юборилиб, ўзларини заев каби ҳалол, фидойи, қатъиятли ва ўз яхши билардик. Лекин унинг номи матбуотда ва
ишининг устаси бўлган етук мутахассис
оппоқ, халқимизни эса ёмон отлиқ қилиш тон прокурори Усатов Москвада марказий Марказқўмнинг иккинчи котиби, рес- керак эди.
Тоҳир Мирзаев ўзига топширилган
мақсадида кўплаб ҳамюртларимизни йўқ телевидение томонидан ўтказилган давра публикада катта нуфузга эга амалдор, вазифаларни аъло даражада уддалади,
халқ мулкини талон-тарож қилаётган, бе-
жойдан айб топиб қамаган “десантчи”лар суҳбатида иштирок этади ва журналист- “десантчи”ларнинг катта ҳомийси Аниш- лини оғритмай миллион-миллион пуллар-
ни ўмараётган юлғич-жиноятчиларнинг
билан муросасиз тўқнашувлар қаламга ларнинг бири унга мурожаат қилиб: чев унга Хоразмда вилоят партия қўми- фаолиятига чек қўйди.
Шоҳрух Акбаровнинг бу икки китоби
олинган. Иккинчи китобга қонунлар эскир- – Ўзбекистонда нима учун порахўрлик таси иккинчи котиби Нетяга билан ҳам- яқин ўтмишимиз тарихини жонли тарзда,
ҳужжатлар асосида мароқли ёритгани би-
гани туфайли ишламай қолган 90-йиллар- жиноятлари кўпайиб кетди? – деб савол жиҳат, ҳамфикр бўлиб ишлашни маслаҳат лан ҳам аҳамиятлидир.

да – мустақиллик арафасида юртимизда беради. Шунда у дабдурустдан: берган эди. Аммо Т.Мирзаев ўз эътиқоди- Шодмон ОТАБЕК

бош кўтарган уюшган жиноий гуруҳлар ва – Порахўрлик ўзбекларнинг қонига дан қайтмайди. Нетяганинг жиноят содир

уларнинг давлат идораларидаги ҳомийла- она сути билан кирган, – деб жавоб бе- этгани фактлар билан тасдиқлангани учун

рига қарши курашлар асос қилиб олинган. ради. бор гапни унинг юзига очиқ айтади: Куни кеча Ёзувчилар уюшмасида Ўзбекистон халқ ёзувчиси Исажон Султоннинг “Маъсума” номли
янги романи тақдимоти бўлиб ўтди.
Кунлардан бир кун ёш Тоҳиржонга па- Ўзбекистонга марказдан юборилган – Леонид Иванович, менимча, сиз
Тадбирда сўзга чиққан Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмаси раиси, Халқ шоири Сирожиддин Саййид,
дари бузруквори Қамбар ота улуғ аллома турли миллат вакиллари – “десантчи” ва сиз каби москвалик ўртоқларнинг бу шунингдек, уюшма аъзолари Шуҳрат Сирожиддинов, Баҳодир Карим, Рустам Мусурмон, Рустам
Мирвоҳид романнинг яратилиш босқичлари ва унинг мазмун-моҳияти ҳақида гапиришди.
Имом Бухорий ҳазратларидан қуйидаги кадрлар сўзга чиқишиб Усатовга: “Боп- ерда, Хоразмда қиладиган ишлари қол-
Романда жадид боболаримизнинг юрт озодлиги йўлидаги фидойилиги, ибратли ишлари
ҳадисни ўқиб беради: “Зинҳор ёлғон га- ладингиз!”, “Қойил қилдингиз!”, “Топиб мади, қамайдиган одамларнинг ҳамма- ҳамда биринчи ўзбек актрисаси Маъсума Қориеванинг фожиали тақдири ҳикоя қилинади. Роман-
да тасвирланган воқеалар – ҳаётда содир бўлган, бадиийликка йўғрилган ҳаққоний воқеалардир,
пирманг, чунки ёлғон фисқу фужурга олиб айтдингиз!” деб хушомад қила бошлайди- сини қамаб бўлдингиз. Энди бу ердан дея таъкидланди тақдимотда.

боради, иккови қўшилса дўзахга олиб бора- лар. Шунда Тоҳир Мирзаев сўзга чиқади, кетишингиз керак! Асарда ўзбек театрининг дунёга келиши, илк саҳна асарлари, миллий театр асосчиларидан
Маннон Уйғур, Етим Бобожонов актёрлар Аброр Ҳидоятов, Сора Эшонтўраева, Зайнаб Садриева
ди. Ўзингизга ростгўйликни лозим топинг. қалбида вулқондек қайнаб турган қуйида- Нетягага Хоразмда шу пайтгача ҳеч сиймоларини кўриш мумкин.

Чунки ростгўйлик яхшилик билан биргадир, ги сўзлар тилидан отилиб чиқади: ким бундай бетгачопарлик қилмаганди. У Ушбу китоб Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмаси ташаббуси билан “Адабиёт” нашриётида 3000
нусхада чоп этилди.
иккови қўшилса жаннатга олиб боради”. – Бу ерда сўзга чиққанлардан фарқли дарҳол Анишчевга ёрдам сўраб мурожаат
Тақдимотда муаллиф романни ёзиш жараёнидаги кечинмалари билан ўртоқлашди ва асар
– Мен, ўғлим, бу улуғ ҳадисга амал равишда мен ўзбекман! Сиз телевидение қилади. Лекин Анишчевнинг ўзи бу пайт- ҳақидаги илиқ фикрлар учун миннатдорлик билдирди.

қилиб яшаб кам бўлмадим, сен ҳам шу орқали айтган сўзларингиз билан нафақат га келиб Ўзбекистондан кетадиган бўлиб

муборак ҳадисни ўзингга дастуриламал мени, балки бутун ўзбек халқини ҳақорат қолгани учун Нетяга ҳам Ўзбекистонни

қилиб олсанг кам бўлмайсан, тўғри, ди- қилдингиз! тарк этишга мажбур бўлади.

лингда ўйлаганингни рўй-рост айтсанг, Бу сўзларни эшитганлар ҳангу манг Иккинчи китобда мустақиллик ара-

дастлаб қийин бўлади, кейин ҳаммаси бўлиб қолишади. Лекин Тоҳир Мирзаев фасида мамлакатдаги сиёсий вазият,

изга тушиб кетади... ҳақ. Усатов Ўзбекистон Республикаси иқтисодиётдаги мураккабликлар ҳамда

O‘ZBEKISTON ADABIYOTI VA SAN’ATI САНЪАТ, МАДАНИЯТ 2022-yil 27-may / № 18 (4677) 5

ШОИРНИНГ ТУҒИЛИШИ эдим. Лекин телефонда бунинг фурсати ҳам диққат-эътиборини тортди. Навқирон Бундай дард биллан айтилган бағир- ИСТИҚЛОЛ ШОИРИ
дор шеърлар тизимлари, шубҳасиз, Маҳ-
БИРИНЧИ ҲОЛ бўлмади. Менинг кўп гапларим ичимда ўғлонлар танишиб олдилар. муд Тоирни катта шоир даражасига, Мир- ИККИНЧИ ҲОЛ
зо айтмоқчи, “...мақомига” олиб чиққани
Маҳмуд толенинг эрка бир танлови да- қолганини сездими, эртасига Маҳмуднинг Ҳақиқатан, ўша пайтлар “Излаганим”, аниқ. Бундай шеърларни ўз даврони етиб Маҳмуд Тоирни шеър аҳли ва мухлислар истиқлол шоири дейишади. Улар
мида шеърият жунуни билан дўстлашди. Машраб, Яссавий, Ҳаким ота, Ҳувайдо, юз карра ҳақ. Истиқлол шоирларининг сифатларини сизга айтай. Улар, ав-
ўзи йўқлаб келди. Мен беҳад суюниб кет- “Севаман”, “99 миниатюра”. “Сизга айтар Фурқат, Ҳамид Олимжонларни ёд билган ва вало, ўта ижтимоий, сиёсий, маданий ва журналистика соҳаларида фаол-
Қон-қариндош тутинди. Бирга жунун би- кўнгил оламларини мана дирлар. Бунда шоирликда ҳам фаолликни биринчи ўринга қўямиз. Айниқса,
лан шеър ёзди ва айтди. дим. Нима деманг, ҳаёт дид-фаросат ва сўзим”, “Мен сув ичган дарёлар”, “Йил- шундай шеъриятда созла-
ган шоир айтаётганлиги Абдулла Орипов мактабидан чиққан ижодкорлар, аввало ажойиб
Қариндошлик, дўстлик то умрининг шу кўнгил ўқишнинг каҳкашони, яъни юлдуз- лар армони”, “Ёшлик девони” сингари бежиз эмасдир. Маҳмуд салоҳиятли Муҳаммад Юсуфнинг ижтимоий-маданий фаоллиги
палласигача авж пардаларига кўтарилиб, бу мақомга буюк инисо- юртимизда тилларда достон бўлди. Ҳассос назмий калом эга-
жўшиб боряпти. Ижодкорлик оламларида бу лар билан ғиж-ғиж тўла осмони. Ичимда яхлит китоблар шеъриятда одамлар учун ний интилишлар, покла- си Муҳаммад Юсуфнинг ёнида доим Маҳмуд Тоирни ажралмас
ҳам чинакам феномен, фавқулодда мўъжи- нишлар, Арастуча айтсак, қўша бодом мағизидай бирга кўрардим. Маҳмуд бир куни менга:
завий ҳодиса. Маҳмудга шундай учта саволим бор эди, том маънода йўлчи юлдуз бўлган, ижти- катарсисларда эришди. “Иброҳим ака, Муҳаммад Юсуф мендан икки ёш кичкина. Лекин
Мен боягина Маҳмуднинг мен ундан шеърга қандай муносабатда бўлиш, шеърни сарафроз
Анча пайтлардан буён Маҳмуд ва унинг сиздан ҳам яширмай қўя қоламан, азиз моий-сиёсий қоронғуликларни ёритган, ижодкор сифатида вояга қилишни, яшириб нима қилдим, шеърда замонага актуал бўлишни
шеърияти ҳақида кўнглимда тугиб юрган етишида кучли таъсир кўр- ўргандим”, деганди. Маҳмуд замонавий долзарбликда Муҳаммад
гапларни бир тартибга солиб айтгим келади. ўқувчим. Яъни: миллат хаёлини истиқлол орзуси билан сатган икки адибга ҳавас Юсуф ва Сирожиддин Саййид, Иқбол Мирзо билан бир сафда
Мана, у қутлуғ етмиш ёшига ҳам вазмин қа- қилишимни эслатдим. Озод ака ҳам, Абдул- ёнма-ён борди. Тошкент, Нурафшон, ажойиб ислоҳотчилар ҳақи-
дамлар отиб яқинлашиб бормоқда. Юракда – Маҳмуд, сизни адабиёт дунёсига ким тўлдирган, ёндирган эдилар. Озод Шара- ла Орипов ҳам бағоят бу томондан бахтли да эҳтирос ва замона воқелигининг шоирона таҳлилларига тўлиқ
фикр-ўй тугунларини айни ечадиган пайт. мақолалар, достонлар ёзди. Тошкент вилоятида бораётган улкан
ва нима етаклади? фиддинов Маҳмуд Тоир ижодини қизиқиб ўзгаришларни мағзи-мағзига кириб, уларнинг ниҳоятда характерли хусуси-
– Алё, Маҳмуд, – дейман, – публицистик ятларини жонли-ҳаётий ифодалаб берди. Маҳмуднинг истиқлолчилик ва ис-
мақолалар китобларингиз ҳам чиққан бў- – Адабиёт дунёсида кимга эргашдингиз? кузатиб борди. Маҳмуднинг китобига сўз,
лиши керак. Менга ўнлаб китобларингизни
ҳурмат изҳори бўлган сўзлар – дастхатлар – Сизни адабиётчи бўлишга нима турт- мақола ёзди, шоирга доим далда берди.
ёзиб тақдим этгансиз. Лекин публицистик
китобларингиз, ижод жараёнлари ҳақидаги килади? Олим шоирнинг “Отамнинг ўкинчи” деган
мақолаларингиз менда йўқ экан...
Маҳмудни шоир, адабиётчи сифати- эҳтирос ва инсоний фарзандлик дарди
Телефонда ўртага жимлик чўкади ва би-
роздан сўнг Маҳмуднинг дўриллаган овози да яхши таниб олай деяпман-да. Маҳ- билан ёзилган достонига сўз ёзди ва унда
яна эшитилади:
Иброҳим ҒАФУРОВ, қуйидаги фикрни ҳам айтиб ўтди: “Би-
– Менинг шу пайтгача йигирма бешта-
дан ортиқ китобим чиққан. Публицистик ки- Ўзбекистон Қаҳрамони, рин-кетин чоп этилган шеърий тўпламлари,
тобларимни сизга етказмаган эканманми?
Мендан ўтибди. “Европа саёҳати”, “Янги- “Ҳақни таниб”, “Сайланма” каби китоблари
ланаётган Ўзбекистон” деган публицистик Ўзбекистон Республикаси санъат арбоби бугунги шеъриятимизда ўз ўрнини эгалла-
китобларимни сизга етказаман. Шоирлар
ҳақида ҳам анча-мунча мақолалар ёзган- лоҳотчилик руҳидаги муҳокамалари, энг аввало, ишонарли
ман. Аввало, Миразиз Аъзам, Асқар Қо-
симовнинг илк китобларига. Балки ўша Б Ў С Т О Н Л А Р А Р О И Н С О Н эканлиги ва муаллиф уларни чуқур, ҳар томонлама ўрганиб
пайтларда кўзингиз тушгандир. Матбуотда чиққанлиги билан ўзига жалб қилади.
чиққан. Буни қарангки, сизга ўхшаб ижо- Ёзувчи асарининг мафтункорлиги муаллифнинг ўз ма-
димнинг илк нишоналарини адабий мақо- териалини теран билиши, англаши, изоҳлаши билан белги-
лалардан бошлаган эканман. Шеърлар
борасида танқидий мулоҳазалар ҳам бил- муд саволларимни эшитиб жилмайиб ди”. Озод домла шу ерда достондан ўзига сиймолардир. Маҳмуддай садоқатли ва йўл ланади. Маҳмуднинг “Янгиланаётган Ўзбекистон” деб номланган публицис-
дирганман. Ўртада тортишувлар ҳам бўл-
ган. Университетни битираётган пайтларим қўйди. Ичида: “Иброҳим акам барибир ғоят ёққан бир бандни мисол келтирди: биладиган шогирдлари борлигидан улар тик асарлари жамланган китоби ислоҳот – истиқлол масала-муаммоларини
эди-да. Университетлар одамни илм билан
бойитади... – Маҳмуд одатдагидай гапла- танқидчи-да” деб қўйдимикин? Аммо са- Ахир, Оллоҳ отани ростдан ҳам фахрланардилар. чуқур билиши ва англаши билан ўзига тортади. У Президентимизнинг турли
рини ҳикматосо қилиб, ҳикмат қўшиб айта-
ди. Шеърлари ҳам туп-тус ҳикматга тўла. волларимга худди мақола ёзаётгандай Осмон қилиб яратган, Маҳмуднинг биринчи шеъри ўн икки чиқишларига жуда ёрқин муносабатлар билдиради. Унинг Президентимиз-
Нақд Машраб, гоҳ Яссавий, гоҳ Ҳаким ота,
гоҳ Махтумқули саслари янграб туради. лўнда-лўнда жавоб берди. Болалик пайт- Жаннатдан чиққан гулга ёшида Ўрта Чирчиқ газетасида чиққанда нинг Тошкент вилоятида ўтказган учрашувларида сўзлаган маърузаларидан
Аммо Маҳмуд Тоир ва ҳикмат – бу алоҳида
катта мавзу. Мен авваллари Маҳмудиннг лари, университетда таҳсил олган йилла- Боғбон қилиб яратган. ва ажиб тарзда “Танноз келур” деб атал- чуқур таъсирланиб, давлат раҳбарига йўллаган хати ўз актуаллиги билан жа-
ҳикматларини ўзимча жайдари фалсафа
деб ўйлардим. Жайдари фалсафа – илмий ри ҳақида. Ҳарбий хизматни ўтаган, яна ганда бир кун келиб мантиқда ҳам танноз моатчиликнинг эътиборини тортди (“Халқ сўзи” газетаси, 2021 йил 26 март).
бўлмаган фалсафа, яъни одамлар, халқ
ўртасида кези келганда тилга олинадиган таҳсилини давом эттириб, нашриётларда Буларни, албатта, Маҳмуд шоирнинг бўламан деб ўйлаган эмасди. Аммо тақ- Хатда Президентимиз кўтарган ранг-баранг ижтимоий-сиёсий масалалар-
ҳаётий халқона донишмандликлар. Уларни
кўпинча нақд ҳаёт, турмушнинг ўзи ярата- экспедиторлик қилган замонларини ҳикоя шоҳ сатрлари деб ҳам аташ мумкин. Маҳ- дир уни йиллар ўтиб сўз мулкида ҳақиқий нинг янги қирралари очилгани кўзга ташланди ва ислоҳотчиларнинг диққа-
ди. Халқ мақоллари, Афлотун ва Суқрот
бўлмаса ҳам, жайдари фалсафанинг гул- қилди. Орада: муд ота-она азизликлари таърифларида танноз қилди. Бунга ҳам Абдулла сабаб. тини тортди.
тожи. Маҳмуднинг шеърларида ҳикмат
шундай чинакам гултожга айланган ёки – Маҳмуд, таржимаи ҳолингизни ёз- Абдулла Орипов изидан бориб, Ҳаким ота Маҳмуд ўсмир ёшида ажойиб оқил илм Устоз деган тушунча ҳақида фикрлаганда кўз ўнгимдан адабиётимизнинг
айланаётган, жараён чексиз давом этаёт-
ган ҳоллар, мисоллар кўп. Маҳмуд шеъри- ганмисиз? – деб сўрадим унинг қизиқарли ҳазратларининг “Отанг парвардигорингдир” эгаси, уста дурадгор, суюкли отасидан ёрқин мазмундор фактлари сира кетмайди. Мен бу фусункор сиймоларни
ятида зуҳурланаётган ҳикматларни у бирон
ердан, ё мақоллар китобларидан ё халқ ҳикоясини тинглаб ўтириб. “Йўқ, – деди деган мўъжиза сўзлари қаторида туришга жудо бўлганда, ўзини бу ҳувиллаган Орипов таълимини юксак даражада ижодий суратда олиб, истиқлол даври
достонларидан олмайди. Ҳикматлар мақол
эмас. Дониш сўзнинг бир ёмби шакли. Маҳмуд. – Вақт ёмон совурилиб кетадиган лойиқ қурч мазмундор сатрларни дунёга оламда қайга қўйишини билмай, Абдул- адабиётимизнинг аортаси ўтган, юрак аортаси сўз, образ, фикр, гўзал туйғу-
Улар шеърнинг қуйилиб келиш жараёнла-
рида шеърнинг ўзи, унинг мавзуси, шеър раҳмсиз нарса экан... – деди у хўрсиниб, – келтирди. Аммо Маҳмуднинг сатрлари ҳа- ланинг “Онажон” шеърини ўқиб ёдлаган ларнинг истиқлоли деб биламан. Улар истиқлолнинг ўқ марказида ижод қила-
ёзиш нияти билан бирга туғилади. Улар
Маҳмуднинг ўз хаёлхонасида туғилган ва ёзадиган нарсалар жуда кўп. Лекин вақт ет- ётнинг ўзидан, шоирнинг шахсий тажриба- ва унга Миртемирнинг “Онагинам”ини ётган миллий кашфиётчиларимиздирлар. Ўзимни бу эҳтиросли ижодкорлар
туғилади.
казиб бўлмайди...” сидан бунёд бўлганлигини ҳам таъкидлаб зам қилганда Рим, Париж, Берлин кў- ижодиёти олдида адабий танқидчи сифатида қарздор деб ҳисоблайман. Мен
Аслида публицистик китоблар ҳақида-
ги гапдан кейин Маҳмудга учта ўзим учун Мен Маҳмуд Тоирнинг кенг қамровли ўтайлик. Шу гапларни эслаб ўтарканмиз, чалари, залларида шеър ўқиб юришини булар ижодининг таҳлиллари, талқинлари ичида уларнинг бадиий нафосат
аниқлаб олмоқчи бўлган савол бермоқчи ижоди ҳақида ўйлаганда, унинг ижодига, ҳозир Озод домланинг “ўз ўрнини эгалла- тасаввурга ҳам келтирмаганди. Лекин
айниқса, икки зотнинг таъсири жуда кучли ди” деган ҳаққоний иборасига эътибор қил- унинг пок ниятига кўра “онажоним” деб ва бадиий таълим усулларини ёзиб дунёга намоён қилишим керак эди, деб
бўлган, деб чамалаб юрардим. Ва уларга гимиз келади. энг юксак даражада таърифланган шеъ- ҳисоблайман. Худди шунингдек, Чўлпон, Фитрат буюк ижодиётлари олдида
ҳавасим келарди. Биринчиси, Маҳмуднинг рият тақдирини баланд пиллапояларга ҳам қарзимиз жуда кўп ва туганмас. Замондош шоирларимиздан етмиш ёш-
университетдаги домласи ва раҳбари, Маҳмуд адабиётда ўз ўрнини эгаллаш кўтарди. Уни адабиётчи бўлишга сеҳрли нинг табаррук остонасига кўтарилган изчил журналист, шоир, азиз дўстим
атоқли олим Озод Шарафиддинов. Иккин- учун қанчалаб машаққатли ҳаёт мактабла- шеър оҳанглари ундади, ҳамма ерда шу Ўткир Раҳматнинг менга илиқ сўзлар ёзиб тақдим этган китоблари олдида
чиси, Ўзбекистон Қаҳрамони, улуғ шоир рини босиб ўтди. Нимага эришган бўлса, оҳанглар уни қўллади, ҳаёт синовларида ҳам ўзимни қарздор санайман. Ўткир шеърий тафаккури жуда ўзига хос шоир.
Абдулла Орипов. Озод Шарафиддинов худо берган пешонаси билан эришди. мададкор бўлди. Унинг шеърий фикри тагидаги маънолар ва уларнинг турфа товланишлари-
университет талабаларида ижодий куртак- Аммо адабий воқелик учун яна шуниси га етиб бориш осон эмас. Матбуотда бир қанча дўстона ёзилган тақризлар,
ларни худди баҳор шабадасидай очарди. ҳам эътиборлики, Озод домланинг адаби- Биз Маҳмудда шоирлик қандай ва мақолаларни ўқидим. Аммо уларда унинг ўзига хос, ҳар ким ҳам дарҳол
Эркин Воҳидовдан Абдулла Ориповгача, ётдаги ўрин ҳақидаги эътирофи бизнинг нима бўлиб бошланганлигини “Шоирнинг англаб етавермайдиган инжа тафаккурини уқиб ололмадим. Мен мақолалар
жуда кўп ижодкор ёшлар тақдирида бун- кунларимизда шоир Мирзо Кенжабек- туғилиши. Биринчи ҳол” деб атаяпмиз. Ва ва ранг-баранг жанрлардаги асарлар, китобларни, ростини айтсам, миямни
га гувоҳликлар сероб. Маҳмуд ҳам Озод нинг “Маҳмуд Тоир ўзбек шеъриятида ўз Маҳмуд Тоир қандай бошланганлигини анг- интенсивлаштириш, унинг ҳали очилмай қўриқ бўлиб ётган қаватларини очиш
домланинг назарига тушди. Озод домла ўрни, ўз маънавий мақомига эга бўлган ламоқчи бўлиб уриняпмиз. Абдулла Маҳ- ниятида интизорлик билан мутолаа қиламан. Бўлмаса, бебаҳо олтиндан ҳам
унинг манглайида адабиётчиликнинг ла- халқ шоири” деган сўзлари билан мўъта- муднинг “Ҳақни таниб” деган ва Маҳмудни қиммат вақтларни уруғ кўкармайдиган ерга сочишдан нима маъно чиқади.
ёқатини сергак уқди. Унга Миртемирнинг бар тасдиқ ва ҳамоҳанглик топди. Мирзо Маҳмуд Тоир қилган китобига “Самимият Агар Маҳмудга ўхшаб ҳикмат билан сўйламоқчи бўлсам, вақтни бой бериш
машҳур “Излаганим” китоби бўйича бити- Кенжабек бу сўзларини Маҳмуд Тоирнинг шоири” деб номланган сўзида шундай ёза- бизга инъом этилган такрори йўқ ҳаётни бой бериш билан баробар дер эдим.
рув диплом иши ёзишни таклиф қилди. “Сўз саодати” китобига ёзган дебочасида ди: “Маҳмуд Тоирнинг шеърларида жилға- Аммо менда ҳикматосоликка ҳуш, иштиёқ йўқ бўлса керак. Шунинг учун ҳик-
Маҳмуд бу ажойиб китобни ўқиган ва доим қайд этиб ўтди. Мирзо Кенжабек чин ҳик- лар рақсга тушиб, тошлар қўшиқ айтади матли сўз айтадиганларга, кишиларни тўхтамай имон эзгулигига чақиради-
ёнида олиб юрар, ухласа ёстиғининг ёни- матпараст шоир сифатида Маҳмуднинг Ялпизлар эса ариқ бўйларида тизилишиб, ганларга жуда ҳавасим келади. Ва эътироф этайки, Абдулла Орипов, Эркин
га қўяр, қачон уйқудан кўз очса, яна буюк ҳикматли шеърларига астойдил тўхтал- йўқ, чордана қуриб ўтиришиб қарсаклар Воҳидов, Озод Шарафиддиновларнинг шундай шогирдлари адабиётимизни
устознинг шеърлари ичига шўнғирди. У ди, уларни қадим ҳикматпарастликлар чалишади. У сўлим табиат, маъсума баҳор тебратаётганликлари, бадиий фикр ва дид-фаросат ўсишига хизмат қилаёт-
“Излаганим”ни ёдлаб олди. Завқ-шавқ билан чоғиштирди, Абу Бакр Варроқнинг шоири”. ганликларидан кўнглим, ростини десам, худди Маҳмуднинг кўнглидай ўсади.
билан илк ижодий ишини ёзиб битирди. “Ҳикмат барча ишларнинг энг тўғри ҳукм- Ростдан, Маҳмуд Тоир кўнгил шоири. Балки бу фикрни кимдир айтгандир.
Зафарли ёқловдан сўнг эртасига Озод ларидир, ҳикмат эҳтиёжга яраша сўз айт- Истиқлол Маҳмудга ўхшаган шоир Аммо мен ҳам уни жуда такрорлагим келади ва яна шуни ҳам қўшимча қи-
домла Маҳмудни учратиб, унга бир китоб- моқдир” деган олтинга тортиб олса арзий- ўғлонларнинг пок орзуларини рўёбга чиқа- лишни истайманки, Маҳмуд Тоир истиқлол руҳи билан қонган “Ҳақни таниб”,
чани тутқизди. Бу Миразиз Аъзамнинг ўша диган фикрини келтирди ва Маҳмуднинг ришда мададкор бўлди. У том маънода “Сайланма”, “Мендан мени сўрама”, “Бедорларга беринг дунёни”, “Ватан не
пайтлар овоза бўлган “Севаман” деган ки- ўзи тан берган бир қанча тўртликларини истиқлол шоирига айланди. Уни истиқлол деб сўрганларга”, “Сўз саодати”, “Уйғоқ дил” сингари жонга, дилга, кўнгилга,
мисол кўрсатди, чунончи: шоири деб мендан анча олдин Озод домла,
Абдулла ва фан доктори Абдуғафур Расу-
лов айтганлар. Аммо ҳақиқат такрорланга- имонга, ҳамият ва номус-орга яқин ва ушбу улуғ ахлоқий, илоҳий тушунча-
тоби эди. “Севаман” Маҳмудни ўзига ром

қилди. Китобчадан инсон ғайрати ва ихло- Сиз ойга осилманг, нарвонингиз йўқ, ни билан озайиб қолмайди. Аммо бу энди ларга чамбарчас оғушта китоблари билан юракларимиз, маънавий оламлари-

си ёғилиб турарди. Маҳмуд тўлқинланиб Қуёшга қўл чўзманг, давронингиз йўқ, “Истиқлол шоири” деган мақоламизнинг миздан жой олган. Маҳмуд Тоир “Бедорларга беринг дунёни” дейди, “Мендан

бу китобга тақриз ёзди. Мақола матбуот- Юлдузлар узоқда, етмайсиз, аниқ, “Иккинчи ҳол” деб аталган бўлагининг ҳи- мени сўрама” дейди. Гулдираб чақмоқдек шеър, байт айтади. Ёваллоҳи! Маҳ-

да чиқди. Тилга тушди. У Миразизнинг Чунки қалбингизда осмонингиз йўқ. кояси. муддан Маҳмудни сўрамасак, кимдан сўраймиз.

Давоми, бошланиши 1-саҳифада гани расман эълон қилинди. Вазирлар Маҳка- ҲУЖЖАТЛИ ЭКРАН ҲАҚИҚАТЛАРИ
масининг қарорига кўра, 2022 йилдан бошлаб
Марказ томонидан АҚШ, Қозоғистон, ҳар икки йилда бир марта – май ойида Бухоро Абдулла Қаҳҳор айтганидек: “Адабиётда ҳеч қачон вақтнинг ўзи чиқиндига айлантириб қўяди, “Все для айланувчи ровий – Эркин
Қирғизистон ва Тожикистон давлатларига шаҳрида Ёш ижрочиларнинг “Шашмақом” Бозоров, Абдулла Қоди-
зардўзлик маҳсулотлари экспорт қилинмоқда. республика фестивалини ташкил этиш белги- биров бировнинг ўрнини эгаллай олмайди”. Ана шу фронта, все для победы” каби сохта чақириқларни рий ролидаги Элёрбек Отабоев, Калвак махсум ва
Кўргазма ва ярмаркаларда 2021 йилда яра- ланган эди. Шунга кўра, фестиваль кунларида Тошпўлат тажанг образини ёритган Пўлат Норматов-
тилган зардўзлик маҳсулотларини намойиш Бухоро шаҳрида Бухоро вилояти ҳокимлиги, тарихий адолатни тиклаш мақсадида яратилган “Аб- ҳам кераксиз портрет каби хона бурчагига улоқтира- ларнинг маҳорати таҳсинга сазовор. Айниқса, Калвак
этиш ва сотиш орқали 150 минг АҚШ дол- Маданият вазирлиги, Ёшлар ишлари агентли- махсум ва Тошпўлат тажанг эпизодлари эътиборни
лари миқдорида даромад кўрилган. Ушбу ги ва Ўзбек миллий мақом санъати маркази дулла Қодирий” ҳужжатли фильми 2021 йили суратга ди. Бироқ йўқотишлар яраси доим азоб бераверади. тортади, юз қиёфаси, қўл ҳаракатлари, овоз ритми
марказда зардўзлик маҳсулотлари ишлаб томонидан Ёш ижрочиларнинг “Шашмақом” яратилган образга жуда мос тушган. Аммо актёрлар
чиқариш, уларнинг намойиши йўлга қўйилган республика фестивали ташкил этилди. Тад- олинган. Умид Ҳамдамов режиссёрлигида яратилган Минорайи калондан ҳилпиратилган мустамлакачи монологларининг баъзи ўринларида Тошкент шеваси
сезилиб қолиши, қолаверса, Қодирийнинг мақолалари
ушбу асарни бадиий-ҳужжатли фильм дейишга ҳақ- байроғи бутун миллат маданиятию динига чанг сола экранда ёзув орқали тасвирланаётганида сўзлардаги
баъзи имло хатолари зийрак томошабиннинг эътибо-
лимиз. Бошқа ҳужжатли асарлардан фарқли ўлароқ, бошлайди, энди кўзалар бўғзигача тўлган, алвон сув- ридан четда қолмаслиги аниқ.

унда қуруқ тарихий фактлар ҳамда воқеалар тасвири лар оқизиб кетаётган дўппиларга муносиб бошни ҳам Фильмда Абдулла Қодирий атрофида панжара
ва симтўрлар тасвири бор. Панжара адибнинг ижоди
ВАТАН ДОВРУҒИНИ ТАРАТИБ билангина чекланиб қолинмаган. Абдулла Қодирий- топиш қийин. Миллат дўпписини ўзи улоқтирар экан, ва ҳаётидаги, қолаверса, бутун бир сиёсатдаги эрк-
сизликни ифодаласа, Қодирий ижодхонасини ўраган
нинг ҳаёт йўли, адиб яшаган муҳит, жамият, ундаги ўз бошидан ўзи воз кечаётганини сезганмикан? симтўр ижоди ва ўзини сиёсат таъсиридан ҳимоя
қилиш учун қурилган деворга ўхшайди. Симтўрдан
инсонлар аҳволи таъсирли даражада кўрсатиб берил- Мана шундай ўринлар фильмда тарихий ман- қурилган девор атроф-муҳитни кузатиш имконини
берди, аммо бу симлар унинг ижоди ва умрига дахл
бирда 30 ёшгача бўлган якка ижрочилар ган. Бунда Абдулла Қодирий образи идеал қаҳрамон балар яхши ўрганилганидан, замонга хос буюмлар, қилишларидан ҳимоя қила олмади. Афсус...
ҳамда ижодий жамоалар иккита шарт (чолғу
ва ашула йўналишлари) бўйича ижодий бел- сифатида эмас, борича ёритилган. АФИША кийимлар ва умумий муҳит яхши жонлан- “Тарихни билмаган киши ўтмишдаги хатони қай-
лашишди. Асарнинг сюжет чизиғи Янги йил кириб ке- тирилганидан далолат беради. Ҳужжатли таришга мажбурдир”, деган эди Цицерон. “Абдулла
Қодирий” ҳужжатли фильми тарихни ўргатиш бароба-
Тадбир сўнгида фестиваль ғолиблари тақ- лиши тантанаси билан бошланади. 1937 йил… фильмдаги кадрлар алмашинуви тарих ва рида, бугунимизга ҳам кўзгу тута олди.
дирланди. Фестивалда фаол иштирок этган
зардўз, заргар ва каштадўз ҳунармандлар Лекин бу сана қонли саҳифаларга муҳрланишини ким хотиранинг бир-бирига ўргимчак тўри каби уланиб кет- Холида МУСУРМОНОВА
муносиб тақдирландилар. Байрам дастурида
миллий қўшиқ ва рақсларимиз билан бир- ўйлабди, дейсиз? Кадрлар эски тузумга ишора қилув- ганига ишора. Улар узвий боғлиқ, ипларни узиш бутун
га, хорижий тилларда ҳам қўшиқлар янгра-
ди. Хорижлик меҳмонларга Бухоро зардўз чи хароба хонага кўчади. Хароба хонани рамзий маъ- тарихдан воз кечишдек гап.
дўппилари совға қилинди. Моҳир зардўз,
“Шуҳрат” медали соҳиби Бахшилло Жумаев нода жамият, қулаган тузум деб қарайдиган бўлсак, Ҳужжатли фильмда Абдулла Қодирийнинг болалик
“Энг яхши зардўзчилик ташкилоти” номина-
цияси бўйича биринчи ўринга сазовор бўлди. бу хонадаги ҳар бир буюмнинг ўз маъноси борлигини йиллари, бобоси билан боғлиқ хотиралар, турли жанг

Наргиза ҲАМРОҚУЛОВА сезгандай бўласиз. Тартибсиз тўзғиб ётган буюмлар ўринлари бугунги кунда кинематографиянинг асосий

ичида кўзингиз СССР герби ва унга ёнма-ён ҳаво тоза- соҳаларидан бири бўлиб келаётган анимация шаклида

ловчи мослама(противагаз)га тушади. Шунинг ўзиёқ ёритилган. Бу эса фильмнинг ҳақиқат мантиғидан чет-

улкан “қироллик”да кир, биқиқ, носоғлом ҳаёт, хавфли га чиқмаган ҳолда, экранда ажойиб саҳналарни тақдим

бўлиб, зардўзликнинг қадимий нусхалари қай- муҳит мавжудлигини, занглаган болта тўккан қонлар этишга имкон бера олган. Айниқса, ўрик гулларининг
та тикланмоқда.
ранги байроққа кўчганини, инсон эрки бу ерда бор- учиши воқеликка ўзгача оҳанг бағишлаган.
Халқаро фестивалда Бухорога “Бутун-
жаҳон ҳунармандлар шаҳри” мақоми берил- йўғи ўйинчоққа айланганини англатади. Аммо зулм Фильмнинг ютуқларидан яна бири актёрларнинг

қанча кўп бўлса, умри шунча қисқа. Тўхтаган соатни тўғри танланганидир. Бутун воқеа унинг атрофида

6 2022-yil 27-may / № 18 (4677) БУ БЎСТОН САҲНИДА... O‘ZBEKISTON ADABIYOTI VA SAN’ATI

ÃÀËÅÐÅß: Яқинда Тошкентда Ўзбекистон Бадиий ижодкорлар уюшмаси ва Тожикистон Рассомлар уюшмаси ўртасида ҳамкорлик битими имзоланди. Шу муносабат билан Тошкент ЁШЛАР ОВОЗИ
Фотосуратлар уйида “Тожикистон рассомлари кўргазмаси” очилди. Унда қардош тожикистонлик қирқ нафар ижодкорнинг юздан ортиқ рангтасвир асарлари намойиш
этилмоқда.

Сирожиддин Жўрахонов. “Рометда баҳор” (2021). Эрадж Олимов. “Опа-сингиллар” (2021). Зиёратшо Довудов. “Сув – ҳаёт манбаи” (2019). ***
Менда ишқин олган тан
1 èþíü — Õàë³àðî áîëàëàðíè μèìîÿ ³èëèø êóíè МУЛОҲАЗА Ва яширган кўзлар бор.
Шиддатли овоз билан
ÌÎÂÈÉ ÎÑÌÎÍ, ÇÈËÎË ÑÎÉ Компьютер клавиатурасидаги тиниш белгиларига қараб ўйланиб қо- Сукут қилган сўзлар бор.
ласан киши. Матн тераётганда жумла ўз-ўзидан вергулдан сўнг кичик,
Альфредо ВАЛЛИНИ Мазза қилиб шодланар Мажнунтол хонишидан нуқтадан сўнг бош ҳарф билан ёзилаверади. Инсон тафаккури шундай Йўқлик бор менда.
Аргентина Болажонлар тинимсиз. Бинафша масрур, техник мўъжизаларни яратиб қўйган замонда самолётга, ҳатто поездга Яна...
Бундай дамлар ёдингда чиқиб кўрмаган одамлар ҳам бор-а?! Бу ҳам майли. Бир сафар кўпқаватли Тутилмаган қўллар бор.
ОЛТИН БАЛИҚЧА Учаяпман ҳаволаб, Қолар бир умр! бинодаги ижара уйимизга қишлоқдан меҳмон келди. Бекат бир манзилларда,
Кумуш анҳор жимирлар. Кесишмаган йўллар бор.
Биллур жомда паришон Қолди пастда боғ, девор, Сувда қалқар нилуфар, САККИЗИНЧИ ҚАВАТНИНГ
Сузар олтин балиқча. Уйлар, қўйлар, сигирлар. Сузолмай ҳалак. ҲОВЛИСИ Армон эмас, кўзимга
Бефарқ боқар, иши йўқ, Нигоҳларим парвозда Ёш тўлдирган ғубордир.
Дунё билан тариқча. Пастда сўқмоқ, даралар, Мисли капалак! Ҳамқишлоғим кутилмаганда аёли- кучдир. Аксарият ҳолларда фикри- Менда мен йўқ,
Мовий осмон, зилол сой, Боғлар ям-яшил чаман. дан: “Умрингда энг баланди – нечанчи да собит одамларни ўз билганидан менда бир
Зийнатли куз, кумуш ой, Арғимчоқда айланиб, Ҳалфдан РАССМУССЕН қаватга чиққансан?”, деб сўради. У: қолмайдиган инжиқ, ўзгариш ва У бор фақат.
Унутган ҳаммасини, Тағин ерга қайтаман. Дания “Мактабимиз икки қаватли эди”, деган ўзгартиришни истамайдиган феъл- У бордир...
Чирилдоқ нағмасини. эди, “Ана, кўрдингми, менинг шарофа- атвор эгалари, деб ҳисоблаймиз.
Мажнунтоллар ўксинар, Леннарт ХЕЛЬСИНГ МИТТИ ОДАМЧА тим билан саккизинчи қаватга чиқдинг. Аслида-чи? Эсимда, 1998 йили ка- ***
Чирилдоқлар хўрсинар. Швеция Қадримга ет”, деб ҳазиллашди. Ҳам- салхонада ётган укамни кўришга Бори — йўқлик,
Биллур жомда балиқча, Қадим-қадим замонда, масидан қизиғи, бошланғич синфда бордик. Ҳамма нарса бор, фақат у Кўпи кам,
Тинмай айланар гирён. ЁЗ САЛТАНАТИ Бир мамлакат томонда ўқийдиган ўғли: “Э, бу уйнинг ҳовлиси ҳеч нарсага қизиқмас эди. Бу мени Ками кўп сарой –
Ўз эркидан айирган Сичқонча билан ҳамдам, қани?”, деб сўради. Латифанамо бу ҳо- ташвишга солар, ҳавотирлантира- Кўнглим,
Биллур жомдаги зиндон. Сарин еллар елади, Яшаркан митти одам. лат мени жиддий ўйга толдирди. ди. Нимадир қилиш кераклигини
Еру фалакда. Баъзан қўшиқ айтармиш, англадим. Укамнинг кўнглини кўта- Кузаклар келиб аста,
Генри ЛОНГФЕЛЛО Турфа ранглар акс этар Уй ёнида икковлон. Шундай паллалар бўладики, тасо- риб, орзу-ҳавасларини қўзғашга Ҳордиқ олар жой -
АҚШ Найкамалакда. Оҳангидан сой тошиб, дифан элнинг корига яраган, донгдор уриндим. Ҳазил-ҳузул қилиб, гап Кўнглим,
Садо берармиш ўрмон. қишлоқдошингни танийдиган етти ёт орасида турмуш тарзим, қилаётган
ЗАРРИН ШАФАҚ Чечакларга бурканган, Икки митти айвонда, бегонага ўз қишлоғинг, маҳалладош- ва режалаштирган ишларим ҳақида Аҳволимга ачинма,
Замин зангор, ол. Қўшиқ куйлар бўлиб жўр. ларинг билан фахрлангинг, мақтангинг гапирдим. Унинг кўзи бир нурлан- Кетсам,
Нақадар зарҳал осмон, Келди Ёз Салтанати, Жимитгина бўлса ҳам, келиб қолади. Ана шундай ардоқли гандай бўлди. Нима қилар деб,
Аксидан денгиз алвон. Мен унда қирол! Қўшиғи ажабтовур. шахснинг зурриёди шу пайт ёнингда
Ястангандир тасмадай бўлиб қолса-ку, берди Худо. Дарров: Укам мен билан Тошкентга поезд- Сен ўкинма,
Қирғоқда яшил ўрмон. Рус тилидан Нуруллоҳ ОСТОН “Мана, ўша кишининг фарзанди!”, деб да келган эди. Поезд ҳожатхонасига Сенсиз ҳам,
таржималари. хитоб қилганингни билмай қоласан, кириб, қўлини ювгач, сувни ўчирол- Йўқотишга бой
киши. Ҳатто ундан муқаррар мақтовми, май жўмракни устидан ура бошлади. Кўнглим!
Қоялар парқу булут, эътирофми кута бошлайсан. Нотаниш Жўмрак тагидаги темирчани босиб
Булутлар қоя мисол. суҳбатдошинг эса кутилмаганда: “Ай, сувни ўчиргандим, у менга қараб бир ХАВОТИР
Ўртасида бир кема, аттанг-а, шундай тўл қолдиргунча, ёш- чиройли кулди. Тошкентни айланиб
Еру кўкдаги тимсол. лигингда ўлатдан ўлсанг бўлмасмиди, юрганимизда ҳам пешона терини ар- Титранади бўғзимда бир онт,
Фалончи?!”, деса қандай аҳволга туша- таётган африкаликни диққат билан Умидини тинмас совуриб,
Денгиз осмонга ўхшар, сиз? Афсуски, ҳаётда ана шундай – на кузатиб турди-да, артинган рўмолча- Еллар билан югурдим, ҳайҳот,
Осмон денгиздай алвон. йиғлаш, на кулишни биладиган воқеа- си қорайиб қолмаганига ажабланди. Босилмади юрак ҳовури.
Тасаввуримда гўё ларга ҳам гувоҳ бўлдик.
Қоришган еру осмон. Имлоси хунуклигини кейин бил- Куявердим куйгандан куйиб,
Шу ўринда бир қиёс. Айтайлик, чет дим. Касалхонада неча марта ташқа- Дарёларга чўкиб йиғладим.
Роберт Луис СТИВЕНСОН эллик бир мутахассис ахборот техно- рига чиққанини ёзиш кераклигини Дардларимни
Англия логиялари дастурини ишлаб чиқиб, айтгандим, “майли” дедию, кўзини (Моцартни қўйиб),
интеллектуал салоҳиятидан фойдала- олиб қочди. Нега мен буни илғама- Майсаларга тўкиб йиғладим.
АРҒИМЧОҚ ниб, дунёдаги қанчадан-қанча фирма дим-а? Унинг энг катта орзуси – спорт
ва савдо ташкилотлари фаолиятини кийими кийиш, самолётда учиш, фар- Эшик очдинг,
Бир баландга, бир пастга сифатли ташкил этишга кўмаклашиб, зандли бўлиш экан. Мен укамнинг Бердингми рухсат?
Парвоз қилар қўнимсиз. миллиард долларлаб пул топмоқда. ҳаётини сақлаб қолиш, даволатиш Недан ҳижрон кишан ечдийкин,
Бироқ олтмиш ёшни қоралаб қолиб- ташвишлари билан ўз ёғимда қов- Яшолмасдинг, ахир, бир фурсат,
ҚАЛБДА ОРЗУЛАР ЖАРАНГИ ректори Насиба Мирсоатова. – Мустақил дию оила, бола-чақа қилиш хаёлида рилиб, унинг ҳам ўз орзу-армонлари
ҳаётга қадам ташлаётган ҳар бир ўғил-қиз йўқ. Менинг ўн фанрзандли шеро- борлиги ҳақида ўйлаб кўрмабман. Менсиз ҳолинг нима кечдийкин...
Куни кеча пойтахтнинг Миробод ту- сўнгги қўнғироқ тантаналари ўзгача ўтди. устозларнинг келажакка ташлаган дадил бодлик танишим бор, неваралари Вафот этганини эшитганимда, кўзим-
манидаги 154-умумтаълим мактабида Ота-оналар фарзандларининг бўйларига, қадамларидир. Бугун она юртимиз улкан элликдан ортиқ. Ўзи жуда соддадил. дан тирқираб ёш чиқиб кетди... ИККИМИЗ ЖИМ
имкониятлар мамлакатига айланиб бора- Деҳқончилик ва чорвачиликни қойил-
қошу кўзларига қараб, ётганига барчамиз гувоҳ бўлиб турибмиз. латади. Лекин кимдир қўнғироқ қилса, Хулоса қилиб айтганда, шунчаки Қалам синган,
келажак режаларини Ўз олдига аниқ мақсад қўйган ёшларнинг чечамиз гўшакни кўтариб гаплаша- кулгили ё изтиробли туюлган воқеа- Шўрлик қоғоз яна ғижим.
тинглаб, уларни илк кўзлаган мақсадига эришиши учун барча диган қилиб бермаса, у киши оддий ҳодисалар замирида аслида улкан Сен ёзмайсан,
бора жажжи қўллари- шарт-шароитлар яратиб берилмоқда. телефондан ҳам фойдаланолмайди. ижтимоий аҳамиятга молик залворли Мен ёзмайман,
дан тутиб мактабга Қизиқиши йўқ ё чин дилдан ўрганиш- муаммолар ётади. У бизга одатдаги Иккимиз жим.
бошлаб келган онларни Тадбирда Ўзбекистон Ёзувчилар уюш- ни хоҳламайди. Эҳтимол, ғурури йўл соддалик, ўжарлик, жайдари ғурур
эслашган бўлса, ажаб маси томонидан мактаб кутубхонасига туҳ- қўймас ё шунчаки соддадилликми бу? ё ўринсиз ифтихор сингари омилик Оғир сукут,
эмас. фа этилган китоблар жамланмасини ўқув- Энди ўзингиз айтинг, ким олдинда? қиёфасида намоён бўлади. Илм-фан, Оғир хаёл,
чилар катта қувонч билан қабул қилишди. маърифат ҳар қандай оғриқли муам- Оғир кечим.
– Президентимиз Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмаси аъзоси, Одатда, ҳар бир инсонда қатъий мога ечимлигини унутмаслик лозим. Сен ёзмайсан,
Шавкат Мирзиёевнинг “Янги Ўзбекистон” газетаси катта мухбири ўзгармас фикрлар бўлади. Принци- Мен ёзмайман,
битирувчиларга йўлла- Мухтасар Тожимаматова илм масканидаги пиал қарашлар том маънода шахсни Қаюм БОЙМИРОВ, Иккимиз жим.
ган табриги нафақат бу қизғин тадбир иштирокчиларини қут- ижобий ва ижодий ҳаракатлантирувчи
ўқувчиларимизни, бал- лаб, ўз шеърларидан ўқиб берди. педагогика фанлари номзоди Оқшом ойсиз,
ки биз ўқитувчиларни Тун ёғдусиз қорайди тим,
ҳам чуқур ҳаяжонга сол- Зоҳида УМРЗОҚОВА, Сен ёзмайсан,
ди, – дейди мактаб ди- Мен ёзмайман,
талаба Иккимиз жим.

Муаммога
фақат ғурур бўлди ечим.
Сен ёзмайсан,
Мен ёзмайман,
Иккимиз жим.

Энди ошиқ атайдилар
Бизларни ким?!
Сен ёзмайсан,
Мен ёзмайман,
Иккимиз жим.

Оғир сукут,
Оғир хаёл,
Оғир кечим...

Нигора МУҲАММАД,
Наманган давлат университети

талабаси

Муассис: Таҳририятга келган қўлёзмалар таҳлил этилмайди ва муаллифларга ЖУМА КУНЛАРИ
қайтарилмайди. Муаллифлар фикри таҳририят нуқтаи назаридан фарқланиши мумкин. ЧИҚАДИ
ЎЗБЕКИСТОН
O‘zbekiston ЁЗУВЧИЛАР УЮШМАСИ Бош Масъул котиб: Асрор СУЛАЙМОНОВ «Шарқ» Сотувда нархи эркин.
муҳаррир Навбатчи муҳаррир: Ҳумоюн АКБАРОВ нашриёт-матбаа
adabiyoti va san’ati Х,амкоримиз: акциядорлик компанияси
Салим Саҳифаловчи: Нигора ТОШЕВА
Манзилимиз: Тошкент - 100083, Матбуотчилар кўчаси, 32. АШУР босмахонаси.
Электрон почта манзили: [email protected] Газета 2014 йил 26 ноябрда Ўзбекистон Республикаси
Президенти Администрацияси ҳузуридаги Ахборот ва оммавий Босмахона манзили:
Буюк Турон кўчаси,
коммуникациялар агентлигида томонидан
0283 рақам билан рўйхатга олинган. 41-уй.
Адади - 1117. Буюртма Г - 544.
Ҳажми - 3 босма табоқ, А- 2. Босишга топшириш вақти - 21.00.
Нашр кўрсаткичи - 222. Босишга топширилди - 21.35.
Ташкилотлар учун - 223. 1 2 3 4 5 6