แนวทางการบริหารโครงการวิจัย: คุณสมบัติและบทบาทหน้าที่ ความรับผิดชอบ ของทีมวิจัย

แนวทางการบริหารโครงการวิจัยั :
คุณสมบัติิและบทบาทหนา้ ท่�
ความรบั ผิิดชอบของท่มวิจัยั

โครงการ
การบรหิ ารจัดั การแผินงานการเติร่ยมความพรอ้ มประเทศไทยเชงิ รกุ

ให้เป็นจัุดหมายปลายทางการทอ่ งเทย�่ วเชิงสขุ ภาพทม่� ค่ ุณภาพ

แนวทางการบริหิ ารโครงการวิจิ ัยั :
คุุณสมบััติิและบทบาทหน้้าที่่�
ความรับั ผิิดชอบของทีมี วิจิ ััย

โครงการ
การบริิหารจัดั การแผนงานการเตรียี มความพร้้อมประเทศไทยเชิงิ รุกุ

ให้้เป็็นจุุดหมายปลายทางการท่อ่ งเที่่ย� วเชิงิ สุขุ ภาพที่่�มีีคุุณภาพ

แนวทางการบริหิ ารโครงการวิจิ ััย:

คุุณสมบัตั ิแิ ละบทบาทหน้้าที่�่ ความรับั ผิิดชอบของทีีมวิิจัยั

คณะผู้้�เขีียน 1. ศาสตราจารย์์ ดร.วิภิ าดา คุณุ าวิิกติิกุุล
2. รองศาสตราจารย์์ ดร.เพชรสุุนียี ์์ ทั้้�งเจริญิ กุลุ
3. ผู้ช�้ ่่วยศาสตราจารย์์ ดร.กุลุ วดีี อภิชิ าติิบุตุ ร
4. รองศาสตราจารย์์ ดร.อภิิรดีี นัันท์ศ์ ุุภวััฒน์์
5. ผู้ช้� ่ว่ ยศาสตราจารย์์ ดร.อรอนงค์์ วิชิ ััยคำ�ำ
6. อาจารย์ส์ ิิริิลัักษณ์์ วรรธนะพงษ์์
7. นางสาววิิไลพรรณ ใจวิิไล
ปีที ี่่�พิิมพ์์ : 2564
พิมิ พ์ค์ รั้�งที่�่ : 1
จำ�ำ นวน : 300 เล่ม่
ISBN : 978-616-398-610-8
จัดั พิิมพ์์โดย : โครงการ การบริิหารจััดการแผนงานการเตรีียมความพร้้อมประเทศไทย
เชิงิ รุุกให้้เป็น็ จุุดหมายปลายทางการท่อ่ งเที่่�ยวเชิิงสุุขภาพที่่ม� ีคี ุณุ ภาพ
คณะพยาบาลศาสตร์์ มหาวิทิ ยาลััยเชีียงใหม่่
สนับั สนุุนโดย : สำ�ำ นัักงานคณะกรรมการส่่งเสริิมวิิทยาศาสตร์์ วิิจััยและนวััตกรรม
(สกสว.) โดยหน่่วยบริิหารและจััดการทุุนด้้านการเพิ่่�มความสามารถ
ในการแข่ง่ ขัันของประเทศ (บพข.)
พิิมพ์์ที่่� : บริษิ ััท โชตนาพริ้น� ท์์ จำำ�กััด
69 ซ.7 ถ.ช้้างเผือื ก ต. ศรีภี ููมิิ อ.เมือื ง จ.เชีียงใหม่่ 50200

Research Project Management Guidelines:

Characteristics, Roles, and Responsibilities of the Research Team

Authors : 1. Wipada Kunaviktikul PhD. FAAN. Professor
2. Petsunee Thungjaroenkul PhD. Associate Professor
3. Kulwadee Abhicharttibutra PhD. Assistant Professor
4. Apiradee Nantsupawat PhD. Associate Professor
5. Orn-Anong Wichaikhum PhD. Assistant Professor
6. Siriluck Vadtanapong MNS. Lecturer
7. Miss Wilaipan Jaiwilai MA.
Year Published : 2021
Edition : 1
Copies : 300
ISBN : 978-616-398-610-8
Published by : Administrative Plan for Thailand to be A Quality Wellness
Tourism Destination Project
Faculty of Nursing Chiang Mai University
Sponsored by : Thailand Science Research and Innovation (TSRI),
PMU C – Competitiveness
Published at : CHOTANAPRINT Co., Ltd.
69 Soi 7 Changpkuek Rd., Sriphum, Mueng, Chiang Mai 50200



คำ�ำ นำำ�

หนัังสืือ “แนวทางการบริิหารโครงการวิิจััย: บทบาทหน้้าที่่� ความรัับผิิดชอบ
และคุุณสมบััติิของทีีมวิิจััย” เล่่มนี้้�จััดทำำ�ขึ้้�นโดยมีีวััตถุุประสงค์์เพื่่�อให้้นัักวิิจััยได้้ใช้้เป็็น
แนวทางในการบริิหารจััดการโครงการวิิจััยให้้เกิิดประสิิทธิิภาพ ประสิิทธิิผล และให้้ได้้
ผลผลิิต และผลลััพธ์์ตามที่่�ตั้้�งไว้้ เนื้้�อหาประกอบด้้วย กรอบแนวคิิดการบริิหารจััดการ
โครงการวิิจััย (CIPP Model) บทบาทหน้้าที่่�ของนัักวิิจััยและผู้�้ที่่�เกี่�ยวข้้องในการดำ�ำ เนิิน
โครงการวิิจััย ตลอดจนการบริิหารจััดการงบประมาณโครงการวิิจััยและข้้อควรคำำ�นึึงใน
การดำ�ำ เนิินโครงการวิิจััยให้้สำำ�เร็็จตามเป้้าหมาย โดยได้้จากการถอดบทเรีียน การดำ�ำ เนิิน
การวิิจััยที่่�ผ่่านมาของนัักวิิจััยจากประสบการณ์์ตรงที่่�ดำำ�เนิินการวิิจััยร่่วมกัับการทบทวน
วรรณกรรมและเอกสารที่่�เกี่�ยวข้้อง เพื่่อ� ให้้เกิดิ ประโยชน์ส์ ููงสุุดแก่่ผู้�้อ่า่ นในการนำำ�ไปใช้้
ขอขอบพระคุุณผู้้�ทรงคุุณวุุฒิิ ที่่�ปรึึกษา และคณะอนุุกรรมการทุุกท่่าน ผู้้�ช่่วย
ศาสตราจารย์์สุภุ าวดีี โพธิยิ าราช และผู้้เ� กี่ย� วข้้องทุุกท่า่ นที่่�ให้้การสนัับสนุุนการดำ�ำ เนิินการ
มาโดยตลอด

ศาสตราจารย์์ ดร.วิภิ าดา คุุณาวิิกติกิ ุุล
อาจารย์์สิริ ิิลัักษณ์์ วรรธนะพงษ์์

รองศาสตราจารย์์ ดร.เพชรสุุนีีย์์ ทั้�้งเจริิญกุุล
รองศาสตราจารย์์ ดร.อภิริ ดีี นัันท์์ศุุภวััฒน์์
ผู้้ช� ่ว่ ยศาสตราจารย์์ ดร.อรอนงค์์ วิชิ ััยคำำ�
ผู้้�ช่ว่ ยศาสตราจารย์์ ดร.กุลุ วดีี อภิิชาติิบุตุ ร
นางสาววิิไลพรรณ ใจวิิไล
30 มิถิ ุุนายน พ.ศ.2564

แนวทางการบริิหารโครงการวิิจััย: | ก
บทบาทหน้า้ ที่่�ความรัับผิดิ ชอบและคุุณสมบัตั ิขิ องทีีมวิจิ ััย

สารบัญั

หนา้

คำ�น�ำ ก

สารบัญ ข

บทนำ� 1

กรอบแนวคิดการบรหิ ารจัดการโครงการวิจยั (CIPP Model) 2

คณุ สมบตั ิและบทบาทหนา้ ทข่ี องนกั วจิ ยั 16
และผู้ทเ่ี กีย่ วข้องในการดำ�เนินการโครงการวิจัย

• บทบาทหน้าที่และความรับผิดชอบหัวหน้าแผนงาน/โครงการวจิ ัย 16

• บทบาทหน้าท่แี ละความรับผิดชอบนักวจิ ัย 21

• บทบาทหน้าที่และความรับผิดชอบผู้ทรงคุณวฒุ ิ 24

• บทบาทหน้าที่และความรับผิดชอบทีป่ รกึ ษาโครงการ 25

• บทบาทหน้าทแี่ ละความรับผดิ ชอบผู้ประสานงาน/เจ้าหน้าท่โี ครงการ 27

การบริหารจดั การงบประมาณโครงการวิจัย 29

ข้อควรค�ำ นึงในการด�ำ เนินโครงการวจิ ยั ใหส้ ำ�เรจ็ 33

บทสรุป 35

เอกสารอ้างอิง 33

ภาคผนวก 39

ข | แนวทางการบริหิ ารโครงการวิิจัยั :
บทบาทหน้า้ ที่�่ความรัับผิิดชอบและคุณุ สมบัตั ิขิ องทีีมวิิจัยั

บทนำ�ำ

ในการบริิหารโครงการวิิจััยให้้เกิิดประสิิทธิิภาพ
ประสิิทธิิผล บรรลุุวััตถุุประสงค์์ตามที่่�ตั้้�งไว้้นั้�้นเป็็นสิ่่�งที่่�มีีความ
สำำ�คััญยิ่�ง จำ�ำ เป็น็ ที่่จ� ะต้้องมีีการเรีียนรู้จ้� ากหลายๆ ด้้าน การเรียี นรู้้�
จากประสบการณ์์ของนัักวิิจััยที่่�ดำำ�เนิินโครงการที่่�ผ่่านมาก็็ถืือเป็็น
แนวทางหนึ่่�งที่่ท� ำำ�ให้้สามารถจะดำำ�เนิินการบริิหารจััดการโครงการ
นอกจากนั้้�นการเรีียนรู้้�จากเอกสาร หนัังสืือ ตำ�ำ ราหรืืองานวิิจััย
ที่่�อ่่านมา โดยบทบาทของนัักวิิจััยและทีีมวิิจััยของโครงการวิิจััย
จะมีีความเฉพาะในคุุณสมบััติิและบทบาทหน้้าที่่�ของแต่่ละบุุคคล
ซึ่�งได้้แก่่ หััวหน้้าโครงการวิิจััย นัักวิิจััย ผู้�้ประสานงาน/เจ้้าหน้้าที่่�
โครงการวิิจััย ที่่�ปรึึกษาโครงการ/ผู้�้ทรงคุุณวุุฒิิ โดยหากมีีความ
เข้้าใจและปฏิิบััติิตามบทบาทหน้้าที่่�ตามความรัับผิิดชอบ ก็็จะ
นำำ�ไปสู่่�ความสำำ�เร็็จ ราบรื่่น� ในการดำำ�เนินิ การ รวมทั้ง�้ เกิิดความสุขุ
ในการทำำ�งานและงานสำำ�เร็็จตามที่่�ตั้้�งไว้้ของแหล่่งทุุนนัักวิิจััยและ
ผู้�้ร่ว่ มงานวิจิ ััยจะได้้รัับประโยชน์์จากงานวิจิ ััยอย่่างแท้้จริงิ

*****************************

แนวทางการบริหิ ารโครงการวิจิ ััย: | 1
บทบาทหน้า้ ที่�่ความรับั ผิดิ ชอบและคุณุ สมบััติิของทีีมวิิจัยั

กรอบแนวคิิดการบริหิ ารโครงการวิิจััย

ปััจจุุบัันในการดำ�ำ เนิินงานตามโครงการหรืือการบริิหารโครงการไม่่ว่่าจะเป็็น
โครงการของภาครััฐ หรืือเอกชนก็็ตาม จะต้้องมีีการวางแผนโครงการโดยกำ�ำ หนดเป็็น
วััตถุุประสงค์แ์ ละเป้้าหมายไว้้ รวมทั้�้งคาดหวััง ผลผลิติ ผลลััพธ์แ์ ละผลกระทบที่่จ� ะเกิดิ ขึ้�้น
จากการดำำ�เนิินการ เมื่�อวางแผนโครงการและมีีการวิิเคราะห์์ความเป็็นไปได้้ของโครงการ
ตลอดจนการออกแบบโครงการเป็็นอย่่างดีีแล้้วก็็จะมีีการนำำ�โครงการไปปฏิิบััติิ ที่่�เรีียก
ว่่า “การบริิหารโครงการ” (Project Management) การบริิหารโครงการเป็็นพื้้�นฐานที่่�
สำำ�คััญ สำำ�หรัับการบริหิ าร องค์์กรทั้้ง� ภาครััฐ รััฐวิสิ าหกิิจและเอกชน ซึ่�งจะเป็็นตััวชี้้น� ำ�ำ ความ
สำำ�เร็จ็ ขององค์์กร ซึ่ง� เป็็นพื้้�นฐานที่่�สำำ�คััญทางเศรษฐกิิจ สัังคมและการพััฒนาประเทศ การ
บริิหารโครงการในหลายๆ องค์์กร เป็็นเครื่่�องมืือทางยุุทธศาสตร์์ในการแข่่งขัันและนำำ�ไป
ใช้้ให้้เกิิดผลประโยชน์์สููงสุุดแก่่องค์์กร โดยเฉพาะการบริิหารโครงการภาครััฐ ที่่�มุ่�งเน้้น
ผลสำ�ำ เร็็จของผลผลิิต ผลลััพธ์์ ตามเป้้าหมายเชิิงยุุทธศาสตร์์ เพื่่�อประโยชน์์ของประชาชน
และประเทศชาติิเป็็นสำ�ำ คััญ ปััจจััยที่่�ส่่งผลต่่อศัักยภาพของการบริิหารโครงการ ซึ่�งมีี
ความสำ�ำ คััญอย่่างยิ่�งที่่�จะช่่วยนำ�ำ มาประยุุกต์์ใช้้ในการบริิหารจััดการโครงการที่่�ดีี และ
ประสบความสำ�ำ เร็็จ การวางแผนโครงการที่่�ดีีแค่่จะช่่วยเพิ่่�มโอกาสสำ�ำ หรัับความสำ�ำ เร็็จ
เท่่านั้�้น แต่่ก็็มิิใช่่เป็็นหลัักประกัันความสำำ�เร็็จของนโยบาย/แผนงาน/โครงการทั้�้งหมด
ทั้้�งนี้้�เพราะความสำ�ำ เร็็จหรืือความล้้มเหลวของนโยบาย/แผนงาน โครงการต่่างๆ จะต้้อง
ผ่่านกระบวนการดำำ�เนิินการต่่างๆ อีีกหลายขั้�้นตอน โดยเฉพาะกระบวนการบริิหาร
โครงการและการประเมิินผลโครงการ อัันมีีบทบาทสำ�ำ คััญต่่อการพััฒนางานและการ
ปฏิิบััติิภารกิิจขององค์์กร โดยโครงการแผนงานวิิจััยต่่างๆ การบริิหารจััดการเป็็นกลไกที่่�
นัักบริิหาร นัักวิิชาการ และบุุคลากรของหน่่วยงานต่่างๆ จะนำ�ำ มาประยุุกต์์ใช้้ในงานที่่�
รัับผิิดชอบให้้ดำ�ำ เนิินการสััมฤทธิ์์�ผล ราบรื่่�น สำำ�เร็็จและเกิิดประโยชน์์สููงสุุดต่่อองค์์กร
ประชาชน และประเทศชาติิ ซึ่�งจะได้้กล่่าวต่่อไปเกี่�ยวกัับการบริิหารโครงการและการ
ประเมินิ ผลโครงการไว้้โดยลำ�ำ ดัับดัังนี้้�

2 | แนวทางการบริิหารโครงการวิจิ ััย:
บทบาทหน้้าที่�ค่ วามรับั ผิดิ ชอบและคุณุ สมบัตั ิิของทีีมวิิจัยั

ความหมายของโครงการและการบริิหารโครงการ

พระมหากฤษฎา กิิตฺฺติิโสภโณ (2558) กล่่าวว่่า โครงการ (Project) หมายถึึง
การดำ�ำ เนิินงานที่่�เกิิดขึ้้�นเพีียงชั่�วคราว มีีเอกลัักษณ์์เฉพาะ ของวิิธีีการได้้มาซึ่�งผลลััพธ์์ตาม
วััตถุปุ ระสงค์์ และเป้า้ หมาย คล้้ายคลึึงกัับสมคิิด พรมจุ้ย� (2552 อ้้างถึึงใน พััชนีี สมพงษ์,์
2555) กล่่าวว่่า โครงการเป็็นหน่่วยของแผนงานหรืือกลุ่�มของกิิจกรรมที่่�มีีความสััมพัันธ์์
เกี่�ยวข้้องกััน เพื่่�อการบรรลุุจุุดมุ่�งหมายที่่�กำ�ำ หนดไว้้ มีีลัักษณะเด่่นชััด มีีระยะเวลาเริ่�มต้้น
และ สิ้�นสุุดของงานที่่�แน่่นอน และมัักจะเป็็นงานพิิเศษที่่�ต่่างไปจากงานประจำ�ำ โครงการ
จะประกอบด้้วย งาน (Task) และกิิจกรรม (Activity) นอกจากนั้้�น พิิชิิต ฤทธิ์์�จรููญ
(2557) กล่่าวว่่า โครงการ คืือ การกำำ�หนดแนวทางในการแก้้ปััญหาหรืือพััฒนางานที่่�มีี
วััตถุุประสงค์์เด่่นชััด มีีกิิจกรรมที่่�ทำ�ำ ให้้บรรลุุวััตถุุประสงค์์อย่่างเหมาะสม มีีการจััดสรร
ทรััพยากรอย่่างประหยััดและมีีประสิิทธิิภาพ มีีเวลาเริ่�มต้้นและสิ้�นสุุดของงาน โครงการ
ประกอบด้้วยกิิจกรรมต่่างๆ ที่่ม� ีคี วามสััมพัันธ์์กัันและมีีเป้้าหมายเดียี วกััน
สรุุปได้้ว่่า โครงการ เป็็นแผนงานที่่�จััดทำ�ำ ขึ้้�นอย่่างเป็็นระบบ มีีอััตลัักษณ์์
ประกอบด้้วยวััตถุุประสงค์์ที่่�ชััดเจน มีีกิิจกรรมย่่อยหลายกิิจกรรมที่่�ต้้องใช้้ทรััพยากร
ในการดำ�ำ เนิินงานและคาดหวัังที่่�จะให้้ผลผลิิตและผลลััพธ์์ที่่�ต้้องการ จะต้้องมีีระยะ
เวลาจุุดเริ่�มต้้นและจุุดสิ้�นสุุดในการดำำ�เนิินงาน มีีรายละเอีียด มีีเจ้้าของ หรืือมีีผู้�้ให้้การ
สนัับสนุุนโครงการ ขอบเขตของงาน ทรััพยากรการเงิิน และมีีบุุคคลหรืือหน่่วยงาน
รัับผิดิ ชอบในการดำำ�เนิินงาน
การบริหิ ารโครงการ หรือื การบริิหารจััดการโครงการ (Project management)
จึึงเป็็นหลัักการนำ�ำ ความรู้้�ไปใช้้ในการวางแผน จััดระเบีียบ จััดการ ชี้�นำ�ำ และควบคุุม
ทรััพยากรต่่างๆ เพื่่�อให้้โครงการบรรลุุเป้้าประสงค์์การจััดการโครงการซึ่�งเป็็นศาสตร์์
ในการอำ�ำ นวยการที่่�ผสมผสานการใช้้ทรััพยากรมนุุษย์์และวััสดุุ เครื่่�องมืือ เครื่่�องใช้้
ตลอดระยะการดำำ�เนิินโครงการ โดยอาศััยหลัักวิิชาการเทคนิิคสมััยใหม่่ เพื่่�อให้้บรรลุุ
จุุดมุ่�งหมายทั้้�งด้้านขอบเขตของงานภายใต้้งบประมาณ ค่่าใช้้จ่่ายที่่�ประมาณการในระยะ
เวลาที่่ก� ำำ�หนดพร้้อมด้้วยคุุณภาพและทำ�ำ ให้้ผู้�้ร่ว่ มงานเกิิดความพึึงพอใจ

แนวทางการบริหิ ารโครงการวิิจััย: | 3
บทบาทหน้้าที่�่ความรัับผิิดชอบและคุุณสมบัตั ิขิ องทีีมวิิจััย

วััตถุุประสงค์์ และความสำ�ำ คัญั ของการบริิหารโครงการ

โครงการ/แผนงานวิิจััย เป็็นรููปแบบหนึ่่�งของโครงการ ที่่�มีีการจััดทำ�ำ แผนงาน
ขึ้้�นอย่่างเป็็นระบบ เพื่่�อเป็็นแนวทางในการดำ�ำ เนิินการวิิจััยให้้บรรลุุวััตถุุประสงค์์ที่่�กำำ�หนด
และแต่่ละโครงการวิิจััยจะสามารถดำำ�เนิินการสำ�ำ เร็็จ บรรลุุเป้้าหมายอย่่างมีีคุุณภาพได้้
ต้้องขึ้�้นอยู่่�กัับการบริิหารโครงการที่่�มีีคุุณภาพ ซึ่�งการบริิหารโครงการวิิจััยก็็เช่่นเดีียวกัับ
การบริิหารโครงการต่่างๆ ที่่�ประกอบด้้วยส่่วนสำำ�คััญ 3 ส่่วน คืือ 1.การวางแผนโครงการ
2.การนำำ�โครงการไปดำ�ำ เนิินการ และ 3.การประเมิินผลโครงการ การบริิหารโครงการ
มีีวััตถุุประสงค์์เพื่่�อให้้การดำำ�เนิินงานโครงการบรรลุุวััตถุุประสงค์์ตามที่่�กำ�ำ หนดไว้้อย่่างมีี
ประสิิทธิิภาพ โดยได้้ผลผลิิตที่่�มีีคุุณภาพเป็็นที่่�พอใจของลููกค้้าหรืือผู้้�ใช้้บริิการ ซึ่�งมีีการ
บริิหารจััดการหรืือการควบคุุมทรััพยากร เวลา ต้้นทุุน และการทำำ�งานซึ่่�งเป็็นเงื่�อนไขของ
โครงการ ความสำำ�เร็็จหรืือล้้มเหลวของโครงการใดๆ ก็็ตามขึ้�้นอยู่่�กัับการบริิหารจััดการ
งานที่่�ดีีซึ่�งจะช่่วยให้้การดำำ�เนิินงานตามโครงการมีีประสิิทธิิภาพ สามารถบรรลุุตาม
วััตถุุประสงค์์ในแต่่ละขั้้�นตอนของการดำ�ำ เนิินงาน และในทางตรงข้้าม แม้้ว่่าโครงการ
นั้้�นๆ จะออกแบบไว้้ดีีมีีความเป็็นไปได้้ทางด้้านเทคนิิค งบประมาณ และเงื่�อนไขอื่�นใดใน
ระดัับสููงก็็ตาม แต่่ถ้้าการบริิหารโครงการไม่่ดีีก็็ไม่่สามารถบรรลุุตามวััตถุุประสงค์์ได้้ การ
บริิหารโครงการจึึงมีคี วามสำ�ำ คััญอย่่างยิ่�ง ดัังนี้้� (พระมหากฤษฎา กิติ ฺฺติิโสภโณ, 2558)
1. ทำ�ำ ให้้ทราบถึึงวััตถุปุ ระสงค์แ์ ละหน้้าที่่ต� ่่างๆ ของการปฏิบิ ััติงิ าน (Objectives
and functions) ที่่ท� ำำ�ให้้เกิดิ ความชััดเจนในการจััดลำ�ำ ดัับงาน
2. ทำ�ำ ให้้เกิิดการประสานงาน (Coordination) อย่า่ งต่่อเนื่่อ� งในแต่่ละโครงการ
โดยมีี จุุดประสงค์์รวมที่่�แผนแม่บ่ ทและนโยบายขององค์์กร
3. ทำำ�ให้้เกิิดการใช้้ทรััพยากรอย่่างมีีประสิิทธิิภาพ (Efficiency in utilization
of resources) ในการจััดสรรทรััพยากรในโครงการควรคำ�ำ นึึงถึึงความประหยััดที่่�สุุดเท่่าที่่�
จะทำ�ำ ได้้
4. ทำ�ำ ให้้เกิิดผลลััพธ์์หรืือเกิิดประสิิทธิิผลสููงสุุด (Output and effectiveness)
ในการบริิหารโครงการนั้้�น วััตถุุประสงค์์ข้้อหนึ่่�งก็็คืือทำำ�ให้้เกิิดประสิิทธิิผล ซึ่�งก็็คืือผลลััพธ์์
สููงสุุดจากการทำ�ำ งานตามเป้้าหมายที่่�ได้้กำ�ำ หนดไว้้ ตลอดจนมีีการป้้อนกลัับ (Feedback)
จากผลการทำำ�งาน เพื่่อ� แก้้ไขปรัับปรุงุ การทำ�ำ งานให้้ดีขี ึ้้�น

4 | แนวทางการบริหิ ารโครงการวิจิ ัยั :
บทบาทหน้า้ ที่ค่� วามรับั ผิดิ ชอบและคุณุ สมบัตั ิขิ องทีีมวิิจัยั

ประโยชน์์จากการบริิหารโครงการ ช่่วยให้้การดำำ�เนิินงานโครงการเป็็นไปตาม
แผนที่่�วางไว้้ ทำำ�ให้้เกิิดความเชื่�อมั่�นว่่าทุุกกิิจกรรมดำ�ำ เนิินไปตามทิิศทางที่่�กำ�ำ หนดไว้้ ทำำ�ให้้
เกิิดระบบการประสานงานและความร่่วมมืือ ช่ว่ ยให้้สามารถปรัับแผนหรืือแก้้ปััญหาได้้ทััน
ท่่วงทีลี ดความเสี่�ยงจากโครงการ และทำ�ำ ให้้ทราบผลการดำำ�เนินิ การโครงการว่่าประสบผล
สำำ�เร็จ็ มากน้้อยเพียี งใด

ปัจั จัยั สำ�ำ คััญของการบริหิ ารโครงการ

ปััจจััยที่่�ส่่งผลต่่อศัักยภาพของการบริิหารจััดการโครงการซึ่ �งสามารถนำำ�มาใช้้ใน
การวิิเคราะห์์และประเมิินศัักยภาพของการบริิหารโครงการต่่างๆ ได้้อย่่างละเอีียดและ
ครอบคลุุม ประกอบด้้วย (อนัันต์์ เกตุวุ งศ์,์ 2551)
1. ความสามารถและความมีีอำำ�นาจของผู้บ�้ ริหิ ารโครงการ
2. ความเหมาะสมขององค์์การของโครงการ
3. ความสามารถและความเหมาะสมของบุคุ ลากรที่่�ร่่วมโครงการทุุกด้้านและ
ทุกุ ระดัับ
4. ความพอเพีียงของงบประมาณ
5. ความชััดเจนของแผนการควบคุุมโครงการ
6. ความเหมาะสมของสถานที่่�ดำ�ำ เนิินโครงการ
7. ความพร้้อมและความเหมาะสมของวััสดุุอุุปกรณ์์ เครื่่อ� งมือื และเทคโนโลยีี
ต่่างๆ
8. ความเหมาะสมของระยะเวลาดำำ�เนิินโครงการ
9. ความร่่วมมืือของหน่ว่ ยงานที่่�เกี่ย� วข้้อง
10. ความเหมาะสมของสภาพแวดล้้อมต่่อการบริหิ ารโครงการ

แนวทางการบริหิ ารโครงการวิิจัยั : | 5
บทบาทหน้้าที่่�ความรับั ผิดิ ชอบและคุณุ สมบััติขิ องทีีมวิจิ ััย

แนวทางการบริหิ ารโครงการ

Harold Kerzner (1998 อ้้างใน ทวีีป ศิิริิรััศมีี, 2544) อธิิบายไว้้ว่่า การ
บริิหารจััดการโครงการเป็็นกิิจกรรมที่่�เกี่�ยวข้้องกัับการวางแผนโครงการ การปฏิบิ ััติิตาม
โครงการ และการติิดตามโครงการ หรืือเป็็นกระบวนบริิหาร ที่่�เกี่�ยวข้้องกัับการวางแผน
(Planning) การจััดองค์์การ (Organizing) การสั่�งการ (Directing) และการควบคุุม
(Controlling) การใช้้ทรััพยากรต่่างๆ เพื่่�อให้้การดำ�ำ เนิินโครงการบรรลุุวััตถุุประสงค์์
ทั้้�งวััตถุุประสงค์์ทั่่�วไปและวััตถุุประสงค์์เฉพาะด้้านตามที่่�กำ�ำ หนดไว้้ ในกระบวนการการ
จััดการโครงการที่่�สมบููรณ์์หรืือเต็็มระบบนั้�้น จะประกอบด้้วยขั้�้นตอนต่่างๆ ที่่�ต่่อเนื่่�องกััน
ดัังนี้้�
1. การริิเริ่�มโครงการ (Project initiation) เป็็นการเริ่�มต้้นในการจััดทำ�ำ โครงการ
ตาม กรอบนโยบายปัญั หา และความต้้องการขององค์์การ โดยจััดทำ�ำ เป็น็ ร่่างหรือื ข้้อเสนอ
โครงการ (Project proposal) นำำ�เสนอผู้�้บริหิ ารระดัับสููงพิจิ ารณา
2. การวางแผนโครงการ (Project planning) เป็็นการกำ�ำ หนดกิิจกรรมย่่อย
ต่่างๆ และเป้้าหมายทั้�้งด้้านปริิมาณและคุุณภาพของกิิจกรรมย่่อยนั้�้นๆ กำ�ำ หนดค่่าใช้้จ่่าย
ระยะเวลาดำ�ำ เนิินการและทรััพยากรอื่�นๆ ที่่�เกี่�ยวข้้อง ตลอดจนผู้�้จััดการโครงการและ
ทีมี งานหรือื ผู้�ร้ ัับผิดิ ชอบโครงการ
3. การวิิเคราะห์์โครงการ (Project analysis) และการศึึกษาความเป็็นไป
ได้้ของ โครงการ (Project feasibility study) เป็็นการวิิเคราะห์์เพื่่�อประเมิินค่่าความ
เหมาะสมและความเป็็นไปได้้ของโครงการในด้้านเทคนิิคหรืือวิิชาการ (Technical
analysis) ด้้านสัังคม (Social analysis) ด้้านสถาบััน (Institutional analysis)
ด้้านสิ่่�งแวดล้้อม (Environmental analysis) และด้้านเศรษฐกิิจและการเงิิน (Economic
and financial analysis) จากการศึึกษาวิิเคราะห์์ ดัังกล่่าวจะช่่วยให้้มองเห็็นเป้้าหมาย
และผลที่่�คาดว่่าจะได้้รัับในแต่่ละกิิจกรรมของโครงการชััดเจนยิ่่�งขึ้น�้ และสามารถตััดสิินใจ
เพื่่�อดำ�ำ เนิินโครงการได้้อย่า่ งมั่น� ใจโดยมีคี วามเสี่ย� งหรืือข้้อผิิดพลาดน้้อย

6 | แนวทางการบริิหารโครงการวิิจััย:
บทบาทหน้้าที่�ค่ วามรับั ผิดิ ชอบและคุุณสมบัตั ิิของทีีมวิิจััย

4. การปฏิิบััติิตามโครงการ (Project implementation) เป็็นการดำำ�เนิินการ
ตามแผนโครงการที่่ก� ำำ�หนดไว้้หรืือนำำ�โครงการไปสู่�การปฏิบิ ััติิ
5. การควบคุุมโครงการ ซึ่�งประกอบด้้วย
5.1 การติิดตามโครงการ (Project monitoring) เป็็นการตรวจสอบ
และติิดตามผลของโครงการที่่�สำำ�คััญได้้แก่่ การติิดตามความก้้าวหน้้าการเปรีียบเทีียบ
ผลลััพธ์์ที่่�ปรากฏจริิงกัับผลลััพธ์์ที่่�คาดหวััง การวิิเคราะห์์ผลกระทบ และการปรัับปรุุง
โครงการ
5.2 การประเมิินโครงการ (Project evaluation) เป็็นกระบวนการ
ที่่�มุ่�งแสวงหาคำ�ำ ตอบ ตรวจสอบความก้้าวหน้้าของโครงการหรืือแผนงานว่่าบรรลุุตาม
วััตถุุประสงค์์และเป้้าหมายที่่�กำำ�หนดไว้้หรืือไม่่ เพีียงใด โดยมีีมาตรฐานและเครื่่�องมืือ
ในการวััดที่่�แม่่นตรงและเชื่�อถืือได้้ นั่่�นคืือ เป็็นกระบวนการตรวจสอบความสอดคล้้อง
ระหว่่าง “สิ่�งที่่�เกิิดขึ้�้นกัับสิ่่�งที่่�ควรจะเป็็น” เพื่่�อให้้ได้้สารสนเทศสำำ�หรัับผู้้�บริิหารหรืือผู้�้มีี
อำ�ำ นาจในการตััดสิินใจในการตััดสิินคุุณค่่าของสิ่�งของหรืือเหตุุการณ์์ที่่�ได้้รัับการประเมิิน
นั้้�นๆ ตลอดจนผลสััมฤทธิ์์�โดยรวมของโครงการหรืือแผนงาน เพื่่�อการปรัับปรุุงโครงการ
หรืือตััดสินิ ใจเกี่�ยวกัับโครงการ (ยุุติิหรือื ยุบุ เลิิกโครงการ หรืือขยายโครงการ)
การประเมิินโครงการ เป็็นการตรวจสอบความก้้าวหน้้าของโครงการ หรืือ
แผนงานตลอดจนการพิิจารณาผลสััมฤทธิ์์�ของโครงการหรืือแผนงานนั้้�นๆ ว่่ามีีมากน้้อย
เพีียงใด การประเมิินจััดเป็็นกระบวนการบ่่งชี้�ซึ่�งคุุณค่่าของโครงการ หรืือแผนงาน กล่่าว
คืือ โครงการ หรือื แผนงานที่่�ได้้ดำำ�เนิินการไปแล้้วนั้�้น ได้้ผลตามเป้้าหมายหรืือวััตถุุประสงค์์
ที่่�กำำ�หนดไว้้หรืือไม่่ เพียี งใด ช่ว่ ยให้้การใช้้ทรััพยากรเป็น็ ไปอย่า่ งคุ้�มค่่า หรือื เกิิดประโยชน์์
สููงสุุด สามารถทำำ�ได้้ทั้�้งการประเมิินก่่อนเริ่�มโครงการ ขณะดำ�ำ เนิินการโครงการและหลััง
จากดำ�ำ เนิินการสิ้น� สุดุ แล้้ว (สมคิิด พรมจุ้�ย, 2552 อ้้างถึึงใน พััชนีี สมพงษ์์, 2555)
6. การยุุติิโครงการ (Project termination) เป็็นขั้้�นตอนที่่�การดำ�ำ เนิินการของ
โครงการสิ้�นสุุดลงตามระยะเวลาที่่�กำ�ำ หนดไว้้ โดยผู้�้จััดการโครงการจะต้้องรายงานผลการ
ดำ�ำ เนิินงาน อำ�ำ นาจตััดสิินใจ (Project decision-maker) เพื่่�อทราบผลการปฏิิบััติิงาน
โครงการว่่า ประสบผลสำำ�เร็จ็ มากน้้อยเพีียงใด ซึ่�งถืือว่่าเป็็นการสิ้น� สุุดการปฏิิบััติงิ าน

แนวทางการบริหิ ารโครงการวิจิ ััย: | 7
บทบาทหน้้าที่่�ความรัับผิิดชอบและคุณุ สมบััติขิ องทีีมวิจิ ััย

ในการจำ�ำ แนกประเภทและคุุณลัักษณะเฉพาะของโครงการ ประเภทของ
โครงการ มีีลัักษณะที่่�หลากหลายทั้�้งในเรื่�องของขนาด ขอบข่่าย เวลา กลุ่�มลููกค้้า หรือื ผู้�้รัับ
บริิการ รวมทั้�้งอายุุการใช้้งานโครงการ (Project life) มีีการแบ่่งประเภทโครงการ ตาม
ลัักษณะของสถานการณ์ท์ ี่่จ� ะเผชิิญ ประกอบด้้วย 3 ประเภท คืือ
1. โครงการปรัับปรุุงหรืือแก้้ไขปััญหาต่่างๆ (Improvement project) ซึ่�งใน
ที่่�นี้้� หมายความรวมถึึง โครงการปรัับสมรรถนะด้้านต่่างๆ ขององค์์การ
(Competency improvement) เพื่่�อนำ�ำ ไปสู่�การทำำ�งานที่่�กระตืือรืือร้้น
มากยิ่�งขึ้น้� ด้้วย
2. โครงการริิเริ่�มหรืือพััฒนานวััตกรรม (Innovative project) ด้้านต่่างๆ
ทั้้�งในส่่วนของทุุน อุุปกรณ์์ เครื่่�องมืือ เครื่่�องจัักร เทคโนโลยีี ความรู้�้
วิิทยากร และปัญั ญาประดิษิ ฐ์์ ทั้้�งหลายที่่�มีีคุณุ ค่า่ อย่่างสููงยิ่ง� ต่อ่ องค์์การ
3. โครงการวิิจััยและพััฒนา (Research and development project) ทั้้�งนี้้�
เพื่่�อทุ่�มเท หรืืออุุทิิศตนให้้กัับการค้้นคว้้า การทำำ�การทดลอง การฝึึกปฏิิบััติิ
การบุุกเบิิกหรืือนำ�ำ ร่่อง (Pilot) ในพื้้�นที่่�หรืือกลุ่�มคน เพื่่�อหาข้้อสรุุปที่่�
เหมาะสม และเป็็นประโยชน์ต์ ่อ่ การจััดการในระยะยาว
สำ�ำ หรัับการบริิหารโครงการวิิจััย ก็็มีีความจำำ�เป็็นและสำำ�คััญ เพราะเป็็นปััจจััย
สำำ�คััญที่่�จะช่่วยให้้การดำำ�เนิินโครงการวิจิ ััยประสบความสำ�ำ เร็็จตามวััตถุปุ ระสงค์์ ได้้ผลผลิติ
และผลลััพธ์์ดัังต้้องการซึ่�งก็็มีีแนวทางการบริิหารโครงการเช่น่ เดีียวกัับหลัักการการบริิหาร
โครงการดัังที่่ก� ล่า่ วมาข้้างต้้น

8 | แนวทางการบริหิ ารโครงการวิจิ ัยั :
บทบาทหน้า้ ที่ค่� วามรัับผิดิ ชอบและคุณุ สมบััติิของทีีมวิจิ ััย

แนวคิิดการบริิหารโครงการวิิจััยตามรููปแบบการประเมิินผล
แบบซิิปป์์หรือื CIPP (Context Input Process Product) Model

ในการบริิหารโครงการวิิจััยที่่�จะทำ�ำ ให้้การดำำ�เนิินงานเกิิดประสิิทธิิภาพและ
ประสิิทธิิผล หากเป็็นการบริิหารโดยใช้้โมเดลที่่�มีีนัักวิิชาการต่่างๆ พััฒนามาใช้้ โมเดล
ที่่�ใช้้ก็็จะเป็็นเครื่่�องชี้�ทิิศทางว่่า ผู้�้บริิหารโครงการ/แผนงาน จะต้้องบริิหารงานเกี่�ยวกัับ
อะไรบ้้าง จะต้้องทำ�ำ อะไรก่่อนหลััง และผลจะเป็็นอย่่างไร มีีนัักวิิชาการได้้เสนอกรอบ
แนวคิิดหลายรููปแบบ ซึ่�งส่่วนใหญ่่มัักจะคล้้ายคลึึงกััน โดยเน้้นการบริิหารโครงการ หรืือ
การประเมิินโครงการ โดยอาศััยคุณุ ลัักษณะของระบบ (System approach) ที่่�ประกอบ
ด้้วย ปััจจััยป้้อนเข้้า (Input) กระบวนการ (Process) และผลผลิิต (Output) เป็็นแกน
ในการเสนอรููปแบบ แนวคิิดการบริิหารโครงการวิิจััยที่่�เลืือกใช้้ในครั้้�งนี้้� เป็็นกลุ่�มการ
ประเมิินเพื่่�อการตััดสิินใจโดยวิิธีีเชิิงระบบ (system decision-oriented evaluation)
เน้้นการใช้้วิิธีีเชิิงระบบเพื่่�อการนำำ�เสนอสารสนเทศที่่�เป็็นประโยชน์์ต่่อการตััดสิินคุุณค่่า
ของผู้�้บริิหารหรืือผู้�้มีีอำ�ำ นาจการตััดสิินใจมีีชื่�อเรีียกว่่า “รููปแบบการประเมิินผลแบบซิิปป์์
ของสตััฟเฟิิลบีีม (Stufflebeam’s or CIPP Model)” เพราะเป็็นโมเดลที่่�ได้้รัับการ
ยอมรัับกัันทั่่�วไปในปััจจุุบััน แนวคิิดของสตััฟเฟิิลบีีม เน้้นการแบ่่งแยกบทบาทของการ
ทำำ�งานระหว่่างฝ่า่ ยประเมินิ กัับฝ่่ายบริหิ ารออกจากกัันอย่่างเด่่นชััด กล่า่ วคืือฝ่่ายประเมิิน
มีีหน้้าที่่�ระบุุจััดหา และนำ�ำ เสนอสารสนเทศ ให้้กัับฝ่่ายบริิหาร ส่่วนฝ่่ายบริิหารมีีหน้้าที่่�
เรีียกหาข้้อมููล และนำำ�ผลการประเมิินที่่�ได้้ไปใช้้ประกอบการ ตััดสิินใจเพื่่�อดำ�ำ เนิินกิิจกรรม
ใดๆ ที่่เ� กี่ย� วข้้องแล้้วแต่ก่ รณีี ทั้�ง้ นี้้เ� พื่่�อป้้องกัันการมีอี คติิในการประเมิิน
แนวคิิดแบบจำำ�ลองหรืือรููปแบบการประเมิินแบบซิิปของสตััฟเฟิิลบีีม
(Stufflebeam’s CIPP Model) มีีการพััฒนามาตั้�้งแต่่ในปีี ค.ศ. 1971 สตััฟเฟิิลบีีม
และคณะได้้เขีียนหนัังสืือ ชื่�อ “Educational evaluation and decision Making”
หนัังสืือเล่่มนี้้� ได้้เป็็นที่่�ยอมรัับกัันอย่่างกว้้างขวาง เพราะให้้แนวคิิดและวิิธีีการทางการวััด
และประเมิินผลได้้อย่่างน่่าสนใจและทัันสมััย นอกจากนั้้�นสตััฟเฟิิลบีีมก็็ได้้เขีียนหนัังสืือ
เกี่�ยวกัับการประเมิินและรููปแบบของการประเมิินอีีกหลายเล่่มอย่่างต่่อเนื่่�อง จึึงกล่่าว
ได้้ว่่า ท่่านเป็็นผู้�้มีีบทบาทสำำ�คััญในการพััฒนาทฤษฎีีการประเมิิน จนเป็็นที่่�ยอมรัับกััน

แนวทางการบริหิ ารโครงการวิจิ ััย: | 9
บทบาทหน้้าที่�่ความรัับผิิดชอบและคุุณสมบััติิของทีีมวิจิ ััย

ทั่่�วไปในปััจจุุบััน เรีียกว่่า “CIPP Model” เป็็นการประเมิินที่่�เป็็นกระบวนการต่่อเนื่่�อง
มีีจุุดเน้้นที่่�สำำ�คััญ คืือ ใช้้ควบคู่่�กัับการบริิหารโครงการ เพื่่�อหาข้้อมููลประกอบการตััดสิิน
ใจอย่่างต่่อเนื่่�องตลอดเวลา โดยแนวคิิดดั้้�งเดิิมได้้แบ่่งประเด็็นการประเมิินผล ออกเป็็น
4 ประเภท คืือ การประเมินิ บริิบท (Context evaluation : C) การประเมินิ ปัจั จััยป้อ้ น
เข้้า (Input evaluation : I) การประเมินิ กระบวนการ (Process evaluation : P) และ
การประเมิินผลผลิิต (Product evaluation : P) สำำ�หรัับปััจจุุบัันมีีการพััฒนาโดยการ
พิจิ ารณาเพิ่่ม� การประเมินิ อีีก 1 ด้้าน คืือ การประเมิินผลกระทบ (Impact evaluation :
I) อาจมีีหรือื ไม่่ ตามความเหมาะสม เรียี กเป็น็ “CIPPI MODEL”
การประยุกุ ต์ใ์ ช้้ CIPP + I = CIPPI Model เพื่่อ� การประเมินิ ในช่ว่ งเวลาเดีียวกััน
จะกล่า่ วถึึง ดัังต่่อไปนี้้�
1. การประเมิินด้้านบริิบทหรืือสภาวะแวดล้้อม (Context evaluation:
C) แนวคิิดเดิิมของ Stufflebeam เป็็นการประเมิินปััจจััยภายในและปััจจััยภายนอก
มีีจุุดมุ่ �งหมายเพื่่�อนำำ�ผลการประเมิินมาประกอบการตััดสิินใจระบุุสภาพปััญหาหรืือความ
ต้้องการจำำ�เป็็นในการพััฒนาที่่�จะนำำ�ไปสู่�การกำ�ำ หนดวััตถุุประสงค์์ (Objectives) ของ
โครงการว่่าจะทำ�ำ เพื่่�ออะไร นั่่�นคืือ เป็็นการศึึกษาปััจจััยพื้้�นฐานที่่�นำำ�ไปสู่�การพััฒนา
เป้้าหมายของโครงการ จะช่่วยในการตััดสิินใจเกี่�ยวกัับการวางแผน ในการกำ�ำ หนด
วััตถุุประสงค์์ซึ่�งเป็็นการประเมิินให้้ได้้ข้้อมููลสำำ�คััญ เพื่่�อช่่วยในการกำ�ำ หนดวััตถุุประสงค์์
ของโครงการ ความเป็็นไปได้้ของโครงการเป็็นการตรวจสอบว่่าโครงการที่่�จะทำ�ำ สนอง
ปััญหาหรืือความต้้องการจำำ�เป็็นที่่�แท้้จริิงหรืือไม่่ วััตถุุประสงค์์ของโครงการชััดเจน
เหมาะสม สอดคล้้องกัับนโยบายหรืือไม่่ เป็็นโครงการที่่�มีีความเป็็นไปได้้ในแง่่ของโอกาส
ที่่�จะได้้รัับการสนัับสนุุนหรืือไม่่ เป็็นต้้น การประเมิินสภาวะแวดล้้อมจะช่่วยในการตััดสิิน
เกี่ย� วกัับเรื่อ� งโครงการควรจะทำ�ำ ในสภาพแวดล้้อมใด ต้้องการจะบรรลุเุ ป้า้ หมายอะไร หรืือ
ต้้องการบรรลวััตถุุประสงค์์เฉพาะอะไร การประเมิินด้้านบริิบท (Context Evaluation)
ได้้แก่่ บริบิ ทของสภาพแวดล้้อม นโยบาย วิิสััยทััศน์์ ปััญหา แหล่่งทุุน สภาพความผัันผวน
ทางด้้านสัังคม เศรษฐกิิจ และการเมืือง ตลอดจนแนวโน้้มการก่่อตััวของปััญหาที่่�อาจจะ
เป็น็ อุปุ สรรคต่อ่ การดำำ�เนิินโครงการ เป็็นต้้น

10 | แนวทางการบริหิ ารโครงการวิจิ ััย:
บทบาทหน้้าที่ค�่ วามรับั ผิิดชอบและคุณุ สมบััติขิ องทีีมวิจิ ััย

2. การประยุุกต์์แนวคิิดของ Stufflebeam มาใช้้เพื่่�อการประเมิินโครงการใด
โครงการหนึ่่�งที่่�มีีการดำำ�เนิินงานมาแล้้วระยะเวลาหนึ่่�งนั้้�น มีีจุุดมุ่�งหมาย เพื่่�อตรวจสอบ
ความเหมาะสมของวััตถุุประสงค์์ (Objectives) ของโครงการที่่�มีีการกำำ�หนดมาก่่อน
หน้้านั้้�น ว่่าเมื่ �อมีีการดำำ�เนิินการไปช่่วงระยะเวลาหนึ่่�งแล้้ว วััตถุุประสงค์์นั้้�น ยัังมีี
ความเหมาะสมอยู่�หรืือไม่่ มีีข้้อเสนอแนะเพื่่�อการปรัับปรุุงแก้้ไขหรืือเพิ่่�มเติิมอะไรบ้้าง
ดัังนั้น�้ อาจสรุปุ ได้้ว่า่ จุุดมุ่�งหมายของการประเมินิ บริบิ ทสำำ�หรัับแนวคิิดดั้้�งเดิมิ เพื่่�อกำำ�หนด
วััตถุุประสงค์์ที่่�เหมาะสม สำ�ำ หรัับแนวคิิดใหม่่ เปลี่�ยนเป็็นเพื่่�อตรวจสอบความเหมาะสม
ของวััตถุุประสงค์์ที่่�กำ�ำ หนดไว้้ก่่อนหน้้าด้้วย (วิิโรจน์์ สารรััตนะ, 2556) วิิธีีการประเมิิน
สภาพแวดล้้อม สามารถทำำ�ได้้ดัังนี้้�
1.1 Contingency mode เป็็นการประเมิินเพื่่�อหาโอกาสจากภายนอกระบบ
เพื่่�อใช้้พััฒนาโครงการให้้ดีียิ่ง� ขี้น�
1.2 Congruence mode เป็็นการประเมิินเพื่่�อเป็็นการเปรีียบเทีียบระหว่่าง
การปฏิิบััติิจริิงกัับวััตถุุประสงค์์ที่่�วางไว้้ เพื่่�อให้้ทราบว่่าวััตถุุประสงค์์ใดบ้้างที่่�ไม่่บรรลุุตาม
เป้า้ หมาย เพื่่อ� การปรัับปรุุงต่อ่ ไป
2. การประเมิินปััจจััยเบื้้�องต้้นหรืือปััจจััยป้้อนเข้้า (Input evaluation: I)
เป็็นการตััดสิินใจเกี่�ยวกัับโครงสร้้างเพื่่�อกำ�ำ หนดรููปแบบของโครงการเป็็นการประเมิินเพื่่�อ
พิิจารณาถึึงความเป็็นไปได้้ (Feasibility) ของปััจจััยป้้อนเข้้า ที่่�จะนำ�ำ มาใช้้ในโครงการว่่า
ควรจะใช้้ทรััพยากรอะไรบ้้าง ในจำ�ำ นวนเท่่าไร มีีคุุณภาพ อย่่างไร และใช้้อย่่างไร ความ
เหมาะสมและความพอเพีียง จึึงจะทำำ�ให้้การนำ�ำ โครงการไปปฏิิบััติิมีีโอกาสประสบผล
สำำ�เร็็จตามวััตถุุประสงค์์ที่่�กำ�ำ หนดไว้้ได้้ ซึ่�งปััจจััยป้้อนเข้้าหากพิิจารณา ทรััพยากรทางการ
บริิหาร 4 ประเภท หรืือ 4M’s แล้้ว ก็็หมายถึึง ปััจจััยเกี่�ยวกัับคน (Man) เงิินหรืือ
งบประมาณ (Money) วััสดุุอุุปกรณ์์ (Material) และการจััดการ (Management) เวลา
รวมทั้�้งเทคโนโลยีีและแผนการดำ�ำ เนิินงาน เป็็นต้้น การประเมิินผลแบบนี้้� เพื่่�อค้้นหา
ประสิิทธิิภาพขององค์์ประกอบที่่�นำ�ำ มาเป็็นปััจจััยป้้อนเข้้า ซึ่�งในด้้านการท่่องเที่่�ยวอาจ
จะจำำ�แนกเป็็นบุุคคล สิ่�งอำำ�นวยความสะดวก เครื่่�องมืือ อุุปกรณ์์ ครุุภััณฑ์์ ศัักยภาพการ
บริิหารงาน ซึ่�งแต่่ละปััจจััยก็็ยัังจำ�ำ แนกย่่อยออกไปอีีก เช่่น บุุคคล อาจพิิจารณาเป็็น
เพศ อายุุ มีีสถานภาพทางสัังคมและเศรษฐกิิจ ความพึึงพอใจ ความคาดหวััง ทััศนคติิ
ศัักยภาพ ความสามารถ ประสบการณ์์ ความรู้�้ คุุณวุุฒิิทางการศึึกษา ถิ่�นที่่อ� ยู่�และลัักษณะ

แนวทางการบริิหารโครงการวิิจััย: | 11
บทบาทหน้า้ ที่ค่� วามรับั ผิิดชอบและคุณุ สมบััติขิ องทีีมวิจิ ััย

กระบวนการกลุ่�ม เป็็นต้้น แต่่ในการประยุุกต์์แนวคิิดของ Stufflebeam มาใช้้เพื่่�อ
การประเมิินโครงการใดโครงการหนึ่่�งที่่�มีีการดำ�ำ เนิินงานมาแล้้วระยะเวลาหนึ่่�งนั้้�น มีีจุุด
มุ่ �งหมายเพื่่�อตรวจสอบความเหมาะสมของทรััพยากรทางการบริิหารของโครงการที่่�มีี
การกำำ�หนดมาก่่อนหน้้านั้�้นว่่า เมื่�อมีีการดำำ�เนิินงานไปช่่วงระยะเวลาหนึ่่�งแล้้วทรััพยากร
ทางการบริิหารเหล่่านั้้�น ยัังมีีความเหมาะสมอยู่�หรืือไม่่ มีีข้้อเสนอแนะเพื่่�อการปรัับปรุุง
แก้้ไขหรืือเพิ่่�มเติิมอะไรบ้้าง ดัังนั้�้นอาจสรุุปได้้ว่่า จุุดมุ่�งหมายการประเมิินปััจจััย
ป้้อนเข้้าเดิิมเพื่่�อกำ�ำ หนดทรััพยากรที่่�เหมาะสมเปลี่�ยนเป็็นเพื่่�อตรวจสอบความเหมาะสม
ของทรััพยากรที่่ก� ำ�ำ หนดไว้้ก่อ่ นหน้้า (วิิโรจน์์ สารรััตนะ, 2556)
3. การประเมิินกระบวนการ (Process evaluation : P) เป็็นการตััดสิินใจ
ในด้้านการประยุุกต์์ใช้้เพื่่�อควบคุุมการดำำ�เนิินการของโครงการเป็็นการประเมิินระหว่่าง
การดำ�ำ เนิินงานโครงการ เพื่่�อหาข้้อบกพร่่องของการดำำ�เนิินโครงการที่่�จะใช้้เป็็นข้้อมููล
ในการพััฒนาแก้้ไข ปรัับปรุุง ให้้การดำ�ำ เนิินการช่่วงต่่อไปมีีประสิิทธิิภาพมากขึ้้�น และ
เป็็นการตรวจสอบกิิจกรรม เวลา ทรััพยากรที่่�ใช้้ในโครงการ ภาวะผู้�้นำำ� การมีีส่่วนร่่วม
ของประชาชนในโครงการโดยมีีการบัันทึึกไว้้เป็็นหลัักฐานทุุกขั้�้นตอน นั่่�นคืือการประเมิิน
นี้้� เป็็นการประเมิินผลการนำ�ำ โครงการสู่�การปฏิิบััติิว่่า เมื่ �อมีีการดำ�ำ เนิินงานไประยะหนึ่่�ง
แล้้ว มีีความก้้าวหน้้าในการทำ�ำ งานเพียี งใด เป็น็ ไปตามที่่ค� าดหวัังหรืือไม่่มีอี ุุปสรรค ปััญหา
อะไรเกิิดขึ้�้นบ้้าง มีีข้้อเสนอแนะเพื่่�อการปรัับปรุุง แก้้ไขหรืือเพิ่่�มเติิมอะไรอีีกบ้้าง เป็็นการ
ประเมินิ ที่่�มีจี ุุดมุ่�งหมายเดียี วกัับแนวคิดิ เดิิมของ Stufflebeam (วิโิ รจน์์ สารรััตนะ, 2556)
ดัังนั้้�น อาจสรุุปได้้ว่่าจุุดมุ่�งหมายการประเมิินกระบวนการเพื่่�อตรวจสอบความก้้าวหน้้า
ในการปฏิิบััติิงาน การประเมิินกระบวนการนี้้�จะเป็็นประโยชน์์อย่่างมากต่่อการค้้นหา
จุุดเด่่น หรืือ จุุดแข็็ง (Strengths) และจุุดด้้อย (Weakness) ของนโยบาย/แผนงาน/
โครงการที่่�จะนำำ�โครงการบรรลุุวััตถุุประสงค์์ที่่�วางไว้้ว่่ามีีประสิิทธิิภาพมากน้้อยเพีียงใด
การประเมิินกระบวนการจะมีีบทบาทสำำ�คััญในเรื่ �องการให้้ข้้อมููลย้้อนกลัับเป็็นระยะๆ
เพื่่�อการตรวจสอบการดำ�ำ เนิินของโครงการโดยทั่่�วไป การประเมิินกระบวนการมีีจุุด
มุ่�งหมาย คืือ

12 | แนวทางการบริหิ ารโครงการวิจิ ัยั :
บทบาทหน้้าที่�่ความรัับผิดิ ชอบและคุณุ สมบััติิของทีีมวิิจัยั

3.1 เพื่่�อการหาและทำำ�นายข้้อบกพร่่องของกระบวนการ หรืือการ
ดำำ�เนินิ การตามขั้้�นตอนที่่�วางไว้้ การจััดกิิจกรรมของโครงการ ในระหว่า่ งที่่ม� ีีการปฏิิบััติิการ
หรือื การดำำ�เนิินงานตามแผนนั้้น�
3.2 เพื่่�อหาข้้อมููลต่่างๆ ที่่�จะนำ�ำ มาใช้้ในการตััดสิินใจเกี่�ยวกัับการ
วางแผนดำำ�เนินิ งานของโครงการ
3.3 เพื่่�อการเก็็บข้้อมููลต่่างๆ ที่่�ได้้จากการดำ�ำ เนิินงานของโครงการ
เป็น็ การรายงานสะสมเกี่ย� วกัับการปฏิิบััติกิ ิจิ กรรมต่า่ งๆ ที่่เ� กิดิ ขึ้�้น
4. การประเมิินผลผลิิต (Product evaluation : P) เป็็นการประเมิิน
ผลผลิิต หรือื ผลลััพธ์์ที่่เ� กิดิ ขึ้�น้ เมื่อ� สิ้�นสุุดโครงการว่า่ เป็็นไปตามวััตถุปุ ระสงค์์ (Objectives)
ที่่�กำำ�หนดไว้้หรืือไม่่เพีียงใด โดยเปรีียบเทีียบผลผลิิตที่่�เกิิดขึ้้�นกัับวััตถุุประสงค์์ของโครงการ
หรืือความต้้องการ/เป้้าหมายที่่�กำ�ำ หนดไว้้ รวมทั้้�งการพิิจารณาในประเด็็นของการยุุบ เลิิก
ขยาย หรือื ปรัับเปลี่�ยนโครงการและการประเมินิ ผลเรื่�องผลกระทบ (Impact) และผลลััพธ์์
(Outcomes) ของนโยบาย/แผนงาน/โครงการ โดยอาศััยข้้อมููลจากการประเมิินสภาวะ
แวดล้้อม ปััจจััยเบื้้�องต้้นและกระบวนการร่่วมด้้วย ซึ่�งเป็็นการประเมิินที่่�มีีจุุดมุ่�งหมาย
เดีียวกัับแนวคิิดเดิิมของ Stufflebeam ดัังนั้�้นอาจสรุุปได้้ว่่าจุุดมุ่�งหมายการประเมิิน
ผลผลิติ เพื่่อ� ตรวจสอบความสำำ�เร็จ็ ตามวััตถุปุ ระสงค์ท์ ี่่ก� ำ�ำ หนด
5. การประเมิินผลกระทบ (Impact evaluation) โดยหลัักการแล้้วเป็็นการ
ประเมินิ ผลที่่�เกิดิ ขึ้น้� สืบื เนื่่อ� ง หลัังสิ้�นสุดุ โครงการไปแล้้วระยะเวลาหนึ่่�ง แต่ใ่ นการประเมิิน
ครั้้�งเดีียวกัันหรืือในช่่วงเวลาเดีียวกัันทุุกองค์์ประกอบนั้้�น อาจพิิจารณาผลกระทบ
ที่่�เกิิดขึ้้�นในช่่วงระยะเวลาดำ�ำ เนิินงานตามโครงการ ซึ่�งในกรณีีนี้้�หากผู้�้วิิจััยเห็็นว่่า ยัังไม่่
สามารถประเมิินผลกระทบได้้ชััดเจน ก็็อาจประเมิินเพีียง 4 องค์์ประกอบแรก คืือ การ
ประเมิินบริิบท การประเมิิน ปััจจััยป้้อนเข้้า การประเมิินกระบวนการ และการประเมิิน
ผลผลิิต ดัังนั้้�น จุุดมุ่�งหมายการประเมิินผลกระทบอาจสรุุปว่่าเพื่่�อตรวจสอบผลที่่�เกิิดขึ้้�น
สืบื เนื่่อ� ง (มีีหรือื ไม่่มีตี ามความเหมาะสม)

แนวทางการบริหิ ารโครงการวิจิ ััย: | 13
บทบาทหน้า้ ที่่ค� วามรับั ผิดิ ชอบและคุณุ สมบัตั ิขิ องทีีมวิจิ ััย

นอกจากนี้้�สตััฟเฟิิลบีีมได้้นำ�ำ เสนอประเภทของการตััดสิินใจที่่�สอดคล้้องกัับ
ประเด็น็ ที่่ป� ระเมินิ ดัังนี้้�
1. การตััดสิินใจเพื่่�อการวางแผน (Planning decisions) เป็็นการตััดสิินใจที่่�ใช้้
ข้้อมููลจากการประเมิินสภาพแวดล้้อมที่่�ได้้นำ�ำ ไปใช้้ในการกำำ�หนดจุุดประสงค์์
ของโครงการให้้สอดคล้้องกัับแผนการดำำ�เนินิ งาน
2. การตััดสิินใจเพื่่�อกำำ�หนดโครงสร้้างของโครงการ (Structuring decisions)
เป็็นการตััดสิินใจที่่�ใช้้ข้้อมููลจากปััจจััยนำำ�เข้้าที่่�ได้้นำ�ำ ไปใช้้ในการกำำ�หนด
โครงสร้้างของแผนงานและขั้น�้ ตอนของการดำ�ำ เนิินการของโครงการ
3. การตััดสิินใจเพื่่�อนำ�ำ โครงการไปปฏิิบััติิ (Implementation decisions)
เป็็นการตััดสิินใจที่่�ใช้้ข้้อมููลจากการประเมิินกระบวนการเพื่่�อพิิจารณา
ควบคุุมการดำ�ำ เนิินการให้้เป็็นไปตามแผนและปรัับปรุุงแก้้ไขการดำำ�เนิินการ
ให้้มีีประสิทิ ธิิภาพมากที่่�สุุด
4. การตััดสินิ ใจเพื่่�อทบทวนโครงการ (Recycling decisions) เช่่น การตััดสินิ ใจ
เพื่่�อใช้้ข้้อมููลจากการประเมิินผลผลิิต (Output) ที่่�เกิิดขึ้้�นเพื่่�อพิิจารณา
การยุุติิ/ล้้มเลิกิ หรืือขยายโครงการที่่จ� ะนำ�ำ ไปใช้้ในโอกาสต่อ่ ไป
จะเห็็นได้้ว่่า การประเมิินโครงการ เป็็นกระบวนการรวบรวมและวิิเคราะห์์
ข้้อมููลอย่่างเป็็นระบบเพื่่�อสรุุปผลว่่าโครงการนั้้�นๆ ได้้บรรลุุวััตถุุประสงค์์/เป้้าหมาย และ
มีีประสิิทธิิภาพเพีียงใดเป็็นการประเมิินเพื่่�อพิิสููจน์์ว่่าโครงการได้้ผลผลิิต (Product) และ
ผลลััพธ์์ (Outcome) ตามที่่�คาดหมายหรืือไม่่มากน้้อยเพีียงใด มีีปััญหาอุุปสรรคเรื่�อง
อะไรบ้้าง และพิิจารณาบ่่งชี้�ให้้ทราบถึึงจุุดเด่่นหรืือจุุดด้้อยของโครงการนั้้�นอย่่างมีีระบบ
แล้้วตััดสิินใจว่่าจะปรัับปรุุงแก้้ไขโครงการนั้้�นเพื่่�อการดำำ�เนิินงานต่่อไปหรืือจะยุุติิการ
ดำ�ำ เนิินงานโครงการนั้้�นเสีีย ดัังนั้�้นการประเมิินโครงการ จึึงเป็็นการใช้้วิิธีีการของการวิิจััย
ที่่�จะวััดประสิิทธิิภาพของโครงการหรืือแผนปฏิิบััติิการ (มณนิิภา ชุุติิบุุตร, ม.ป.ป.)
การประเมิินแบบ CIPP เป็็นการประเมิินที่่�ครอบคลุุมองค์์ประกอบของระบบทั้้�งหมด
ซึ่�งผู้้�ประเมิินจะต้้องกำ�ำ หนด วััตถุุประสงค์์ของการประเมิินที่่�ครอบคลุุมทั้�้ง 4 ด้้าน
กำ�ำ หนดประเด็็นของตััวแปรหรืือตััวชี้้�วััดกำำ�หนด แหล่่งข้้อมููลผู้�้ให้้ข้้อมููล กำ�ำ หนดเครื่่�องมืือ
การประเมิินวิิธีีการที่่�ใช้้ในการเก็็บรวบรวมข้้อมููล กำ�ำ หนดแนวทางการวิิเคราะห์์ข้้อมููลและ
เกณฑ์ก์ ารประเมินิ ที่่ช� ััดเจน

14 | แนวทางการบริิหารโครงการวิจิ ััย:
บทบาทหน้า้ ที่�่ความรัับผิดิ ชอบและคุุณสมบัตั ิิของทีีมวิจิ ััย

ดัังนั้�้นในการบริิหารการวิิจััย โดยนำำ�แนวคิิดของสตััฟเฟิิลบีีม (Stufflebeam)
มาใช้้อาจแบ่่งเป็็น ระยะการดำ�ำ เนิินการวิิจััย คืือ ก่่อนการดำ�ำ เนิินการวิิจััยซึ่่�งเริ่�มตั้้�งแต่่
การริิเริ่�มโครงการการวางแผนโครงการและการวิิเคราะห์์โครงการ ในระยะการดำำ�เนิิน
โครงการวิิจััยซึ่่�งเป็็นการดำ�ำ เนิินการตามแผนการดำ�ำ เนิินการโครงการที่่�วางไว้้ และการ
ควบคุุมการปฏิิบััติิการในระหว่่างการดำ�ำ เนิินโครงการ ประเมิินผล และประเมิินผลผลิิต
และในระยะหลัังจากการดำ�ำ เนิินโครงการจะเป็็นระยะติิดตามโครงการหลัังจากโครงการ
สิ้�นสุุด โดยประเมิินผลลััพธ์์และผลกระทบของโครงการที่่�เกิิดขึ้้�นทั้้�งด้้านเศรษฐกิิจ สัังคม
และสิ่�งแวดล้้อม การนำ�ำ เสนอผลงานวิิจััย สรุปุ และยุตุ ิโิ ครงการและการแลกเปลี่�ยนเรีียนรู้�้
ซึ่ง� กัันและกััน

แนวทางการบริิหารโครงการวิิจัยั : | 15
บทบาทหน้้าที่ค่� วามรับั ผิดิ ชอบและคุณุ สมบัตั ิขิ องทีีมวิิจัยั

คุุณสมบััติแิ ละบทบาทหน้้าที่่ข� องนักั วิจิ ัยั
และผู้้�ที่เ� กี่่�ยวข้อ้ งในการดำำ�เนินิ การโครงการวิิจััย

1. หัวั หน้้าแผนงาน/โครงการวิจิ ัยั

คุุณสมบัตั ิขิ องหัวั หน้้าแผนงาน/โครงการวิจิ ััย
1. มีีความรู้�้ ความเชี่�ยวชาญ ประสบการณ์์ การดำำ�เนิินการวิิจััยในฐานะ
หััวหน้้าโครงการวิิจััยมาก่่อนอย่่างน้้อย 5 โครงการ
2. มีีประสบการณ์์การบริิหารจััดการและมีีภาวะผู้�้นำำ�ที่่�เป็็นที่่�ยอมรัับใน
วงกว้้าง มีีทัักษะในการมองภาพรวมแบบบููรณาการ
3. มีคี วามสามารถในการสื่อ� สารและประสานงาน
4. มีคี วามสามารถในการกำำ�หนดทิิศทางให้้โครงการบรรลุุเป้า้ หมาย
5. มีบี ุคุ ลิิกภาพและมนุุษยสััมพัันธ์์ดีี มีคี วามประนีีประนอมและมีีวุุฒิภิ าวะ
6. สามารถจััดการเวลาให้้เหมาะสมในการทำ�ำ งานได้้อย่่างดีี
บทบาทหน้า้ ที่�แ่ ละความรับั ผิดิ ชอบหัวั หน้้าแผนงาน/โครงการวิิจัยั
o ระยะเตรีียมการดำำ�เนินิ โครงการ
1. ทำ�ำ ความเข้้าใจเป้้าหมายของโครงการวิิจััย วิิธีีการดำ�ำ เนิินการวิิจััยและ
ผลลััพธ์์ที่่�ควรจะได้้รัับตลอดจนประโยชน์์ที่่�คาดว่่าจะได้้รัับจากการ
ดำำ�เนินิ การวิิจััยอย่่างถ่อ่ งแท้้
2. สืืบค้้นข้้อมููลนัักวิิจััยอาวุุโสในสาขาวิิจััยที่่�มีีประสบการณ์์ที่่�จะเป็็นที่่�
ปรึึกษางานวิิจััยและประสานงานการเชิิญเป็น็ ที่่�ปรึึกษาโครงการวิิจััย
3. ทำำ�การวิิเคราะห์์สถานการณ์์ปััญหาการวิิจััยให้้มีีความชััดเจนและเป็็น
ปััจจุุบัันเพิ่่�มเติิมจากโครงร่่างการวิิจััยที่่�เคยนำ�ำ เสนอไว้้เนื่่�องจากอาจมีี
การเปลี่ย� นแปลงสถานการณ์ต์ ่า่ งๆ

16 | แนวทางการบริหิ ารโครงการวิิจััย:
บทบาทหน้า้ ที่ค�่ วามรัับผิิดชอบและคุณุ สมบััติิของทีีมวิิจััย

4. จััดทำำ�แผนกิิจกรรมการดำ�ำ เนิินงานโครงการวิิจััยในภาพรวมและแผน
บุุคลากร ซึ่�งประกอบด้้วยนัักวิิจััยและบุุคลากร เช่่น ผู้้�ประสานงาน
ผู้้�ช่่วยวิิจััย ฝ่่ายการเงิินและงบประมาณ โดยวางแผนกิิจกรรมที่่�ต้้องทำ�ำ
ระยะเวลาดำำ�เนิินการ ผู้ร�้ ัับผิิดชอบหลัักและรองตามความถนััดและความ
สมััครใจ รวมทั้�้งเหมาะสมกัับงานที่่�รัับผิิดชอบในแต่่ละกิิจกรรมของ
โครงการวิจิ ััยและเชื่�อมโยงไปยัังผลลััพธ์ก์ ารวิจิ ััยด้้วย
5. วางแผนแบ่่งหน้้าที่่�รัับผิิดชอบรวมทั้้�งตกลงร่่วมกัันในสััดส่่วนงาน
ในโครงการแก่่นัักวิิจััย และผู้้�ประสานงานโครงการ/เจ้้าหน้้าที่่�โครงการ
และจััดทำำ�รายละเอียี ดงาน/กิิจกรรมให้้ชััดเจน
6. วางแผนดำ�ำ เนิินการด้้านงบประมาณโดยทำ�ำ ความเข้้าใจอย่่างถ่่องแท้้
ในด้้านการบริิหารจััดการงบประมาณที่่�ถููกต้้อง วิิธีีการเบิิกจ่่ายตาม
ระเบีียบและประกาศของแหล่่งทุุน รวมทั้�้งติิดตามและควบคุุมการ
ใช้้จ่่ายและให้้มีีการเบิิกจ่่ายงบประมาณตามที่่�ระบุุในงบประมาณที่่�ได้้รัับ
การจััดสรรและตามกรอบระยะเวลาที่่�ให้้ไว้้ด้้วย พร้้อมทั้�้งมอบหมาย
ให้้มีีผู้�้รัับผิิดชอบในการเสนอของบประมาณและให้้ผู้�้ที่่�ทำ�ำ หน้้าที่่�เบิิกจ่่าย
เรียี นรู้แ�้ ละศึึกษาวิธิ ีกี ารที่่�ถููกต้้องตามแนวทางของแหล่่งทุุน
7. ประสานงานและทำำ�ความตกลงกัับผู้้�บริิหารในหน่่วยงานที่่�สัังกััดของ
นัักวิิจััยและมหาวิิทยาลััย ในเรื่�อง ค่่าตอบแทนสถาบัันตามที่่�แหล่่งทุุน
ระบุุ รวมทั้้ง� เรื่�องเวลาทำ�ำ งานของนัักวิจิ ััย สถานที่่ท� ี่่ด� ำำ�เนิินการวิิจััย
8. จััดประชุุมทีีมนัักวิิจััยเพื่่�อให้้เห็็นภาพรวมของงานวิิจััยที่่�ชััดเจน
เป้้าหมาย กิิจกรรมตลอดการดำ�ำ เนิินการวิิจััยและผลผลิิตที่่�จะต้้องได้้
ตามเกณฑ์์ที่่�ตั้้�งไว้้ และเข้้าใจในบทบาทของแต่่ละคนที่่�ชััดเจนรวมทั้้�ง
รัับฟัั ง คว า ม คิิ ด เ ห็็ น ข อ ง ผู้้� ร่่ ว ม ทีี ม วิิ จััยที่่� ดำำ� เ นิิ น ก า ร ซึ่ � ง อ า จ มีี ก า ร
ปรัับแนวทางการดำำ�เนิินการให้้เหมาะสมได้้ และเป็็นการสร้้างความ
คุ้้�นเคยระหว่่างนัักวิิจััยและผู้�้ปฏิิบััติิงานในโครงการและเกิิดความสะดวก
ในการติิดต่่อประสานงานระหว่่างทีมี งานอีีกด้้วย

แนวทางการบริหิ ารโครงการวิิจัยั : | 17
บทบาทหน้า้ ที่ค่� วามรัับผิิดชอบและคุุณสมบัตั ิขิ องทีีมวิจิ ััย

9. ประสานงานกัับแหล่่งทุุนและผู้้�เกี่�ยวข้้องพร้้อมทั้้�งปรึึกษาหารืือกรณีีที่่�
พบประเด็็นหรืือข้้อขััดข้้องในการวางแผนดำ�ำ เนิินการรวมทั้�้งติิดตาม
การจััดทำ�ำ สััญญาการรัับทุุนและการจััดสรรงบประมาณและการส่่งมอบ
งบประมาณโครงการวิิจััยของแหล่่งทุุนและต้้นสัังกััด
10. สร้้างเครืือข่่ายกัับผู้้�ที่่�เกี่�ยวข้้องทั้�้งภาครััฐและภาคเอกชน ทั้�้งผู้�้ประกอบ
การ และนัักวิิจััยกลุ่�มต่่างๆ เพื่่�อให้้ได้้ข้้อมููลและความร่่วมมืือในระหว่่าง
การดำำ�เนินิ การวิิจััยต่อ่ ไป
o ระยะดำ�ำ เนินิ งานโครงการ
1. จััดหาและคััดเลืือกผู้�้ประสานงานโครงการเพื่่�อทำำ�หน้้าที่่�ประสานงาน
ระหว่่างนัักวิิจััยกัับภาคีีเครืือข่่าย/ภาคส่่วนที่่�เกี่�ยวข้้องและคััดเลืือก
เจ้้าหน้้าที่่ก� ารเงินิ ที่่จ� ะทำ�ำ หน้้าที่่�จััดการด้้านงบประมาณ
2. ให้้มีีการดำำ�เนิินการวิิจััยตามแผนการดำ�ำ เนิินการวิิจััยและกิิจกรรม
ตามแผนที่่�วางไว้้โดยมีีการประชุุมและติิดตามงานกัับทีีมวิิจััยอย่่าง
สม่ำำ��เสมอและเป็น็ ระยะๆ
3. ปรัับแผนในกรณีีจำ�ำ เป็็นหรืือมีีการเปลี่�ยนแปลงให้้ชััดเจนในการดำ�ำ เนิิน
การเพื่่อ� ให้้ได้้ผลลััพธ์์ตามวััตถุุประสงค์์/เป้้าหมายที่่ต� ั้�ง้ ไว้้
4. ร่่วมปฏิิบััติิและวิิจััยร่่วมกัับทีีมงานและให้้ข้้อคิิดเห็็นและข้้อเสนอแนะ
ตลอดระยะเวลาการดำำ�เนิินการวิิจััย
5. เบิิกจ่่าย ดููแล ควบคุุมด้้านงบประมาณให้้เป็น็ ไปตามแนวทางและเกณฑ์์
ตามระเบีียบและตรวจสอบงบประมาณเป็็นระยะทั้�้งการใช้้จ่่าย
(เบิิกจ่่าย) และงบประมาณที่่�เหลืือและความสอดคล้้องกัับกิิจกรรม
การวิจิ ััย โดยการเข้้ารัับการอบรมวิธิ ีกี ารเบิิกจ่า่ ยที่่ถ� ููกต้้องด้้วย
6. ให้้คำ�ำ ปรึึกษาและให้้ข้้อเสนอแนะการปฏิิบััติิงานแก่่นัักวิิจััยและบุุคลากร
ในทีีมงานระหว่่างดำ�ำ เนิินการวิิจััยและตามความต้้องการและในการ
ปรัับปรุุงงานให้้เป็็นไปตามเป้้าหมาย (กรณีีที่่�ผลงานยัังไม่่เป็็นไปตาม
เป้า้ หมาย)

18 | แนวทางการบริหิ ารโครงการวิจิ ัยั :
บทบาทหน้้าที่่ค� วามรับั ผิิดชอบและคุณุ สมบัตั ิขิ องทีีมวิจิ ััย

7. รัับฟัังและแสวงหาข้้อเสนอแนะ ข้้อคิิดเห็็นทางวิิชาการจากที่่�ปรึึกษา
และผู้�้ทรงคุุณวุุฒิิในระหว่่างการดำ�ำ เนิินการวิิจััย เช่่น มีีการปรัับ
วััตถุุประสงค์์บางประเด็็นเพื่่�อเพื่่�อให้้งานสมบููรณ์์ ยิ่�งขึ้้�นและเพิ่่�มการใช้้
ประโยชน์์งานวิจิ ััย
8. ประสานงานกัับหน่่วยทุุนและผู้�้เกี่�ยวข้้องอย่่างสม่ำ�ำ�เสมอและแจ้้งความ
ก้้าวหน้้าในการดำำ�เนิินการเป็็นระยะๆ พร้้อมทั้�้งปรึึกษาหารืือกรณีีที่่�พบ
ประเด็น็ หรืือข้้อขััดข้้องในการดำำ�เนิินการ
9. ประเมิินการปฏิิบััติิงานของนัักวิิจััย ผู้้�ร่่วมวิิจััยและบุุคลากร เป็็นระยะๆ
และให้้ข้้อแนะนำ�ำ ในการทำำ�ให้้งานวิิจััยดำำ�เนิินการต่่อไปได้้อย่่างมีี
ประสิิทธิผิ ล และแก้้ปััญหาที่่อ� าจเกิดิ ขึ้้�นระหว่่างการดำำ�เนินิ การวิิจััย
10. ประชุุมติิดตามความก้้าวหน้้าของการดำำ�เนิินการเป็็นระยะๆ
อย่า่ งสม่ำำ��เสมอ
11. ดููแล กำำ�กัับ ควบคุุมการเบิิกจ่่ายงบประมาณให้้ตรงกัับกิิจกรรมการ
ดำ�ำ เนิินงานและระเบีียบปฏิิบััติิของแหล่่งทุุนอย่่างเคร่่งครััดให้้ถููกต้้อง
ตามแนวปฏิบิ ััติขิ องแหล่ง่ ทุนุ
12. กำำ�กัับติิดตามความก้้าวหน้้าของโครงการวิิจััยย่่อยให้้มีีการดำ�ำ เนิินการ
ตามแผนเป็็นระยะๆ และสม่ำำ��เสมอ โดยการลงพื้้�นที่่�และการประชุุม
ติิดตามงานเป็็นระยะๆ และแนะนำ�ำ ให้้คำ�ำ แนะนำำ� ช่ว่ ยเหลือื ในการแก้้ไข
ปััญหาอุสุ รรคในการดำำ�เนิินงานตามแผนงาน/โครงการย่่อย
13. รายงานความก้้าวหน้้าของโครงการวิิจััยต่่อผู้�้ทรงคุุณวุุฒิิ และแหล่่งทุุน
ทุกุ ๆ ไตรมาส และพร้้อมปรัับแก้้ตามข้้อเสนอแนะ
14. สร้้างภาคีีเครืือข่่ายอย่่างสม่ำ�ำ�เสมอ และมีีสััมพัันธภาพที่่�ดีีกัับเครืือข่่าย
ทั้�้งแบบที่่เ� ป็็นทางการและไม่เ่ ป็น็ ทางการ
15. สร้้างความเข้้าใจตรงกััน ทั้�้งนัักวิิจััย ที่่�ปรึึกษา ผู้้�ทรงคุุณวุุฒิิ ภาคีี
เครืือข่่าย ผู้้�ประกอบการ/ผู้�้แทนสมาพัันธ์์ สมาคมที่่�เกี่�ยวข้้องโดยการ
ประชุุม ให้้ข้้อมููลที่่�ทัันสมััยอย่่างสม่ำ�ำ�เสมอ รวมทั้�้งรัับฟัังข้้อคิิดเห็็น
ข้้อเสนอแนะจากทุกุ ฝ่่าย

แนวทางการบริิหารโครงการวิจิ ัยั : | 19
บทบาทหน้า้ ที่ค�่ วามรับั ผิิดชอบและคุุณสมบััติิของทีีมวิิจััย

16. มีีความมุ่�งมั่�น ตั้้�งใจ รัับผิิดชอบและมีีวิินััยในการทำ�ำ งานวิิจััย รวมทั้�้ง
รัับฟัังข้้อคิิดเห็็นจากผู้�้อื่�น เคารพในความคิิดเห็็นที่่�แตกต่่างและยอมรัับ
ซึ่่�งกัันและกัันในระหว่่างการทำ�ำ วิิจััย
17. ส่่งเสริิม สนัับสนุุนให้้นัักวิิจััยและบุุคลากรในโครงการได้้พััฒนาตนเอง
ในการทำำ�วิิจััยเพิ่่�มขึ้�้นและมีีความรู้้�ที่่�ทัันสมััยอยู่�ตลอดเวลาในเรื่�องที่่�
ดำำ�เนินิ การวิิจััย
o ระยะประเมินิ ผลลััพธ์์/ผลผลิติ /ผลกระทบและการสรุปุ โครงการวิจิ ััย
1. กำำ�กัับติิดตามการดำ�ำ เนิินกิิจกรรมในโครงการวิิจััยเป็็นระยะๆ อย่่าง
ต่่อเนื่่�อง หรืืออาจมีีการปรัับเปลี่�ยนเพิ่่�มเติิมบ้้างเพื่่�อให้้ได้้ผลลััพธ์์ที่่�เป็็น
ไปตามวััตถุุประสงค์์/เป้้าหมาย
2. ให้้แนวทางแก่่นัักวิิจััยและผู้้�ร่่วมทีีมในการจััดทำำ�รายงานการวิิจััยและ
ร่่วม/ปรัับแก้้รายงานการวิจิ ััยทั้�้งหมดให้้สมบููรณ์ก์ ่่อนการนำ�ำ ส่ง่ แหล่่งทุนุ
3. ประสานกัับผู้้�ทรงคุุณวุุฒิิและที่่�ปรึึกษาเป็็นระยะๆ เกี่�ยวกัับผลผลิิต
การวิจิ ััยที่่�ได้้ และพร้้อมในการปรัับเปลี่ย� นกรณีีที่่ต� ้้องมีกี ารปรัับเพิ่่�ม
4. นำ�ำ เสนอรายงานผลการดำ�ำ เนิินการในรอบสุุดท้้ายก่่อนส่่งมอบงานฉบัับ
สมบููรณ์์ในการประชุุมผู้�้ทรงคุุณวุุฒิิของแหล่่งทุุนและปรัับแก้้ตาม
ข้้อเสนอแนะที่่ไ� ด้้ และปรัับแก้้รายงานก่อ่ นนำ�ำ ส่่งแหล่่งทุนุ
5. ประสานงาน/ประชุุมกัับผู้�้ทรงคุุณวุุฒิิ ที่่�ปรึึกษาโครงการ และ/หรืือ
ภาคีีภาคส่่วนที่่�เกี่�ยวข้้องที่่�มาจากหลากหลายหน่่วยงานเพื่่�อร่่วมหา
แนวทางในการนำำ�ผลลััพธ์์ที่่�ได้้จากการวิิจััยไปใช้้ประโยชน์์ในเชิิงพานิิชย์์
หรืือการต่่อยอดเพิ่่�มมููลค่่ารายได้้ มููลค่่าเพิ่่�มของผลิิตภััณฑ์์รวมทั้�้งการนำ�ำ
ไปใช้้ในระดัับของนโยบาย ระดัับชุุมชน สัังคม
6. จััดประชุุมสรุุปงานวิิจััย กระตุ้�น การคิิด วิิเคราะห์์ของผู้�้ร่่วมวิิจััยทั้้�งหมด
ในการดำำ�เนิินการวิิจััยตลอดโครงการในทุุกด้้านที่่�เกี่�ยวข้้อง การสะท้้อน
การคิิดของนัักวิิจััย บทเรีียนที่่�ได้้รัับจากการทำำ�งาน ปััญหา อุุปสรรค
ในการดำำ�เนิินการและแนวทางการแก้้ไขและพััฒนาให้้ดีีขึ้น�้ ในการทำำ�วิิจััย
ครั้�้งต่่อไปและให้้การสนัับสนุุนและช่่วยเหลืือทั้�้งเชิิงวิิชาการและการ
ทำำ�งาน หากนัักวิิจััยต้้องการ

20 | แนวทางการบริิหารโครงการวิจิ ััย:
บทบาทหน้้าที่�ค่ วามรับั ผิิดชอบและคุุณสมบัตั ิิของทีีมวิจิ ััย

2. นกั วิจยั

คุณุ สมบััติิของนัักวิจิ ััย
1. มีคี วามรู้้� ศัักยภาพและควรมีีประสบการณ์์ในสาขาที่่�ดำ�ำ เนินิ การวิิจััย
2. มีคี วามสนใจใฝ่่รู้แ�้ ละทััศนคติทิ ี่่ด� ีีต่อ่ การวิิจััย
3. มีกี ารจััดสรรเวลา ความมุ่�งมั่�นและการมีีวินิ ััยของนัักวิิจััย
4. มีที ัักษะในการนำำ�เสนอ
5. มีีมนุุษยสััมพัันธ์์การติิดต่่อสื่�อสาร มีีความคิิดวิิเคราะห์์ สามารถ
สัังเคราะห์์งานได้้

บทบาทหน้้าที่�่และความรับั ผิิดชอบนักั วิิจััย
o ระยะเตรีียมการดำำ�เนิินโครงการ
1. ทำ�ำ ความเข้้าใจอย่่างถ่่องแท้้เกี่�ยวกัับเป้้าหมายของโครงการ วิิธีีการ
ดำำ�เนิินการวิิจััยและผลลััพธ์์รวมทั้้�งประโยชน์์ที่่�คาดว่่าจะได้้รัับ ตาม
แผนการดำำ�เนิินการวิิจััยจากหััวหน้้าแผนงาน/ โครงการ
2. ร่่วมกัับนัักวิิจััยในทีีมงานในการหาข้้อมููลสถานการณ์์ปััญหาการวิิจััย
ให้้มีีความเป็็นปััจจุุบัันเพิ่่�มเติิมจากโครงร่่างโครงการวิิจััยที่่�นำำ�เสนอไว้้
ตามที่่�ได้้รัับมอบหมายงานจากหััวหน้้าโครงการ
3. เข้้าร่่วมประชุุมและให้้ข้้อคิิดเห็็น ข้้อเสนอแนะที่่�เป็็นประโยชน์์ และมีี
ส่่วนร่ว่ มในการวางแผน/ปรัับแผนการดำำ�เนิินการวิิจััย
4. รัับฟัังข้้อเสนอแนะ ความช่่วยเหลืือทางวิิชาการจากที่่�ปรึึกษา/ผู้้�ทรง
คุุณวุุฒิิและหััวหน้้าแผนงานวิิจััย ในทุุกขั้้�นตอนของการดำ�ำ เนิินการวิิจััย
และร่่วมกำ�ำ หนดแผนกิิจกรรมการดำำ�เนิินงานของโครงการย่่อยที่่�ได้้รัับ
มอบหมาย
5. ประสานงานและจััดทำำ�ข้้อตกลงร่่วมกัับผู้้�บริิหารที่่�รัับผิิดชอบใน
หน่่วยงานที่่�สัังกััด ในด้้านภาระงานการทำำ�วิิจััย และการใช้้เวลาในการ
ทำำ�วิิจััย นอกเหนืือจากภาระงานประจำำ�และเตรีียมจััดสรรเวลาในการ
ดำำ�เนินิ การวิิจััย

แนวทางการบริิหารโครงการวิิจัยั : | 21
บทบาทหน้า้ ที่�่ความรับั ผิิดชอบและคุุณสมบัตั ิขิ องทีีมวิิจััย

o ระยะดำ�ำ เนินิ โครงการ
1. รัับผิิดชอบในฐานะนัักวิิจััยและบุุคลากรสนัับสนุุนดำ�ำ เนิินการวิิจััยตาม
บทบาทความรัับผิิดชอบที่่�ได้้รัับมอบหมาย ตามแผนงาน/กิิจกรรม
ที่่ก� ำ�ำ หนด
2. ร่่วมให้้ข้้อคิิดเห็็น ข้้อเสนอแนะในการปรัับแผน/กิิจกรรม ร่่วมกัับ
ที่่�ปรึึกษา หััวหน้้าแผนงานวิิจััยและทีีมวิิจััยหากไม่่สามารถดำ�ำ เนิินการ
ได้้ตามแผนที่่�กำำ�หนดหรืือพบปััญหาอุุปสรรคที่่�จะส่่งผลต่่อการทำ�ำ วิิจััย
ไม่บ่ รรลุุตามเป้า้ หมาย
3. เข้้าร่่วมประชุุม จััดส่่งรายงานการติิดตามความก้้าวหน้้าในการดำ�ำ เนิิน
การและผลลััพธ์์ที่่�นำ�ำ เสนอต่่อแหล่่งทุุนของโครงการย่่อยที่่�ได้้รัับ
มอบหมายให้้ติดิ ตาม ตามเวลาที่่ก� ำ�ำ หนดไว้้ร่่วมกััน
4. จััดสรรเวลาและภาระงานให้้สามารถทำำ�การวิิจััยได้้ตามแผนที่่ว� างไว้้
5. มีีความมุ่�งมั่�น ตั้�้งใจ รัับผิิดชอบและมีีวิินััยในการทำำ�วิิจััย รวมทั้้�งรัับฟััง
ข้้อคิิดเห็็นจากผู้้�อื่�น เคารพในความคิิดเห็็นที่่�แตกต่่างและยอมรัับซึ่่�งกััน
และกัันในระหว่า่ งการทำำ�วิิจััย
6. มีีความกระตืือรืือร้้นและแสวงหาข้้อมููล ความรู้�้ ที่่�เกี่�ยวข้้องกัับงานวิิจััย
ให้้ทัันสมััยอยู่�เสมอ จากสถานการ์์ที่่�เปลี่�ยนแปลงไปอยู่�ตลอดเวลา
รวมทั้ง้� ตอบสนอง/ให้้ข้้อคิดิ เห็็นและข้้อเสนอ แนะอย่า่ งสร้้างสรร
7. มีีทััศนคติิที่่�ดีีต่่อการทำ�ำ วิิจััย สามารถบริิหารจััดการเวลาอย่่างเหมาะสม
ให้้เวลากัับการดำำ�เนินิ การวิิจััยเพื่่อ� ให้้งานวิิจััยมีคี ุณุ ภาพ
8. เข้้าร่่วมประชุุมทีีมวิิจััยอย่่างสม่ำ��ำ เสมอ เพื่่�อให้้การดำ�ำ เนิินการวิิจััยเป็็นไป
อย่า่ งมีีประสิิทธิภิ าพ ประสิิทธิิผล และงานมีคี ุุณภาพ
9. ฝึึกฝนทัักษะในการนำ�ำ เสนอรายงาน ให้้สั้้�น กระทััดรััด ได้้ใจความที่่�
ชััดเจน เกิิดความประทัับใจ
10. พััฒนาตนเองให้้มีีทัักษะในการทำ�ำ วิิจััยเพิ่่�มขึ้�้นและมีีความรู้้�ที่่�ทัันสมััย
อยู่�ตลอดเวลาในเรื่�องที่่ด� ำำ�เนินิ การวิิจััย

22 | แนวทางการบริิหารโครงการวิจิ ัยั :
บทบาทหน้า้ ที่ค�่ วามรัับผิดิ ชอบและคุณุ สมบัตั ิขิ องทีีมวิจิ ััย

o ระยะประเมิินผลลััพธ์/์ ผลผลิติ ของโครงการ
1. ช่่วยในการประสานงานกัับภาคีีเครืือข่่ายในการนำำ�ผลลััพธ์์ของโครงการ
วิิจััยไปใช้้ประโยชน์์ในระดัับของนโยบาย ระดัับชุุมชน หรืือออกสู่�สั งคม
รวมทั้�้งประโยชน์์ในเชิิงพานิิชย์์ หรืือการต่่อยอดเพิ่่�มมููลค่่ารายได้้ มููลค่่า
เพิ่่�มของผลิิตภััณฑ์์
2. ช่ว่ ยในการสรุปุ ผลงานวิจิ ััยวิเิ คราะห์์สัังเคราะห์์ส่ง่ มอบผลการดำ�ำ เนินิ การ
และผลลััพธ์ง์ านวิิจััยตามที่่�ได้้รัับมอบหมายจากหััวหน้้าโครงการวิิจััย

แนวทางการบริิหารโครงการวิิจัยั : | 23
บทบาทหน้้าที่่ค� วามรัับผิดิ ชอบและคุณุ สมบัตั ิิของทีีมวิิจัยั

3. ผู้ทรงคุณวุฒิ

คุุณสมบััติิของนักั วิจิ ัยั
1. เป็็นผู้�ท้ ี่่ม� ีคี วามรู้ค�้ วามเชี่ย� วชาญในสาขา/หััวข้้อวิจิ ััยแนวคิดิ กว้้างไกล
2. เป็็นผู้�้ที่่�มีีประสบการณ์์ด้้านการวิิจััยทั้้�งในด้้านวิิธีีการดำ�ำ เนิินการวิิจััยและ
การมองภาพรวม
3. สามาถให้้ข้้อคิิดเห็็นและข้้อเสนอแนะที่่�เกิิดประโยชน์์ต่่อการดำ�ำ เนิินการ
วิจิ ััยและผลผลิิตการวิจิ ััย ผลลััพธ์แ์ ละผลกระทบ
4. ปราศจากอคติิ ให้้ข้้อคิดิ เห็น็ ตรงไปตรงมาเชิงิ สร้้างสรรค์์

บทบาทหน้า้ ที่แ่� ละความรับั ผิิดชอบผู้�ท้ รงคุณุ วุฒุ ิิ
o ระยะเตรีียมการดำำ�เนินิ โครงการ
1. สื่่�อสาร สร้้างความเข้้าใจในเป้้าหมายและทิิศทางการวิิจััยในภาพรวม
ให้้นัักวิิจััยและให้้ข้้อเสนอแนะเชิิงวิิชาการเพื่่�อให้้โครงการวิิจััยเป็็นไป
ตามเป้า้ หมายของแหล่ง่ ทุุน
2. ให้้คำำ�ปรึึกษา และข้้อเสนอแนะในโครงร่่างการวิิจััยแก่่นัักวิิจััย เพื่่�อให้้
การดำ�ำ เนิินงานวิิจััยเป็็นไปตามทิิศทาง เป้้าหมาย กรอบเวลาที่่�กำ�ำ หนด
และเกิิดผลผลิิต ผลลััพธ์์ ผลกระทบตามความต้้องการของแหล่่งทุุน
และ/ของประเทศ

o ระยะดำำ�เนินิ โครงการ
1. ให้้ข้้อมููล แนวทาง ข้้อเสนอแนะเชิิงวิิชาการในการประชุุมรายงานความ
ก้้าวหน้้าของโครงการ/แผนงาน และติิดตามการดำำ�เนิินการในสถานที่่�
ดำ�ำ เนิินการวิิจััยเพื่่�อให้้ข้้อคิิดเห็็นเกิิดประโยชน์์ในการดำ�ำ เนิินการใน
สถานการณ์จ์ ริิง เพื่่อ� ให้้โครงการวิิจััยเป็น็ ไปตามเป้้าหมายของแหล่ง่ ทุุน
2. ให้้ข้้อคิิดเห็็นและ ข้้อแนะนำำ�ในการแก้้ไขปััญหาอุุปสรรคในการดำ�ำ เนิิน
กิิจกรรมของโครงการ เช่น่ การปรัับเปลี่�ยนรููปแบบกิิจกรรมในกรณีีที่่เ� กิิด
เหตุสุ ุุดวิิสััย

24 | แนวทางการบริหิ ารโครงการวิิจัยั :
บทบาทหน้้าที่�ค่ วามรับั ผิดิ ชอบและคุณุ สมบัตั ิิของทีีมวิิจััย

3. จััดสรรเวลาในการประชุุมร่่วมกัับนัักวิิจััย ในกรณีีที่่�นัักวิิจััยต้้องการ
ขอความคิิดเห็น็ และการให้้คำ�ำ แนะนำ�ำ เพิ่่�มเติมิ จากการประชุมุ รวม
4. ส่่งเสริิม สนัับสนุุนให้้กำำ�ลัังใจกัับนัักวิิจััยในการทำ�ำ งานให้้สำ�ำ เร็็จตาม
เป้า้ หมายที่่�วางไว้้

o ระยะประเมินิ ผลลัพั ธ์/์ ผลผลิติ ของโครงการ
1. ให้้คำำ�ปรึึกษา ชี้แ� นะ ประสานภาคีีเครือื ข่า่ ย/ภาคส่ว่ นที่่�จะนำ�ำ ผลการวิิจััย
ไปใช้้ประโยชน์์ และหน่ว่ ยงานที่่เ� กี่�ยวข้้อง
2. ให้้ข้้อแนะนำ�ำ เกี่�ยวกัับรายงานการวิิจััย และผลลััพธ์์หรืือผลผลิิตของ
โครงการ เช่น่ การจดลิิขสิิทธิ์์�หรือื การจดสิิทธิิบััตร

4. ที่ปรกึ ษาโครงการ

คุณุ สมบัตั ิขิ องที่่�ปรึกึ ษาโครงการวิิจััย
1. เป็น็ ผู้�้มีคี วามรู้้�ความสามารถเชี่�ยวชาญในสาขานี้้�/วิิธีกี ารดำ�ำ เนินิ การวิิจััย
2. มีีประสบการณ์ใ์ นการดำ�ำ เนินิ การวิิจััยอย่่างน้้อย 5 เรื่อ� ง
3. สามารถจััดสรรเวลาให้้กัับนัักวิิจััยได้้ในการให้้คำ�ำ ปรึึกษา
4. เป็น็ ผู้�ท้ ี่่ไ� ด้้รัับการยอมรัับในวงวิชิ าการ

บทบาทหน้้าที่่แ� ละความรับั ผิิดชอบที่ป่� รึึกษาโครงการ
o ระยะเตรีียมการดำำ�เนินิ โครงการ
1. ศึึกษา ทำำ�ความเข้้าใจในวััตถุุประสงค์์ จุุดมุ่�งหมายในการทำำ�งานวิิจััย
ร่่วมกัันกัับทีีมวิจิ ััยให้้ชััดเจนและเป็น็ ไปในทิิศทางเดียี วกััน
2. ร่่วมวิิเคราะห์์และศึึกษาสถานการณ์์ ทั้้�งแผนของประเทศ แผน
ยุุทธศาสตร์์ชาติิในประเด็็นต่่างๆที่่�เกี่ �ยวข้้องรวมทั้�้งทิิศทางของประเทศ
และสิ่�งที่่�ยัังขาดการพััฒนาเพื่่�อนำำ�มาต่่อยอดหรืือใช้้เป็็นแนวทางในการ
พััฒนาโครงการวิจิ ััยและการวางแผนการดำำ�เนินิ การวิิจััย

แนวทางการบริหิ ารโครงการวิจิ ััย: | 25
บทบาทหน้า้ ที่่ค� วามรัับผิดิ ชอบและคุุณสมบััติขิ องทีีมวิจิ ัยั

3. ให้้คำำ�ปรึึกษาและเสนอแนะในการวางแผนการดำำ�เนิินกิิจกรรมการวิิจััย
เพื่่อ� ให้้ได้้ผลลััพธ์์ที่่�พึึงประสงค์ต์ ามที่่น� ำ�ำ เสนอแหล่่งทุุน
4. สื่่�อสาร รัับฟัังความคิิดเห็็น และแลกเปลี่�ยนความคิิดเห็็นรวมทั้�้ง
ข้้อเสนอแนะแก่่นัักวิิจััยและให้้คำำ�แนะนำำ� เสริิมแหล่่งข้้อมููล ความรู้้�
ศัักยภาพนัักวิจิ ััย ในการดำำ�เนิินงานวิิจััยเป็น็ ระยะๆ
5. จััดสรรเวลาให้้นัักวิิจััยในการให้้ข้้อแนะนำำ�และข้้อเสนอแนะแก่่นัักวิิจััย
ตามความเหมาะสม
o ระยะดำำ�เนินิ โครงการ
1. ให้้ข้้อเสนอแนะ ข้้อคิดิ เห็็นในเชิงิ วิชิ าการในการดำำ�เนิินการวิิจััย และร่ว่ ม
ประชุุมติิดตามผลการดำ�ำ เนินิ งานของโครงการวิิจััยตามความเหมาะสม
2. ติิดตาม ความก้้าวหน้้าของโครงการให้้ดำ�ำ เนิินการและผลผลิิตของ
โครงการตามที่่�กำ�ำ หนดไว้้เป็น็ ระยะๆ
3. เสริิมพลััง ให้้กำ�ำ ลัังใจ และช่่วยนัักวิิจััยแก้้ไขปััญหา/อุุปสรรคให้้ดำ�ำ เนิิน
การวิจิ ััยต่่อไป
o ระยะประเมินิ ผลลััพธ์์/ผลผลิติ ของโครงการ
1. ให้้คำำ�ปรึึกษาข้้อเสนอแนะที่่�เกี่�ยวข้้องกัับรายงานวิิจััยฉบัับสมบููรณ์์
การนำ�ำ ผลวิิจััยไปใช้้ประโยชน์์ และอื่น� ๆ เมื่อ� มีกี ารร้้องขอจากนัักวิิจััย
2. ให้้คำำ�ปรึึกษาแก่่นัักวิิจััยและช่่วยสนัับสนุุนให้้เกิิดการตีีพิิมพ์์ผลงานวิิจััย/
การนำ�ำ เสนอผลงานวิิจััย

26 | แนวทางการบริหิ ารโครงการวิิจัยั :
บทบาทหน้า้ ที่�ค่ วามรับั ผิิดชอบและคุณุ สมบััติขิ องทีีมวิิจััย

5. ผู้ประสานงานโครงการ/เจา้ หนา้ ที่โครงการ

คุณุ สมบัตั ิขิ องนักั วิิจัยั
1. มีีความรู้้� ความสามารถในด้้านการวิิจััยงานโครงการ มองภาพกว้้างได้้
สามารถคิิดวิิเคราะห์์
2. มีคี วามสนใจใฝ่่เรีียนรู้�้
3. มีคี วามสุภุ าพ อ่่อนน้้อม
4. มีมี นุษุ ยสััมพัันธ์ด์ ีี มีีทัักษะในการติิดต่่อสื่อ� สารและการเจรจาต่่อรอง
5. มีีความยืืดหยุ่่�นประสานประโยชน์์ของโครงการวิิจััยและอำ�ำ นวย
ความสะดวก (facility) ให้้หััวหน้้าโครงการและนัักวิิจััย
บทบาทหน้้าที่�แ่ ละความรัับผิิดชอบผู้�้ ประสานงานโครงการ/เจ้้าหน้้าที่่�โครงการ
o ระยะเตรีียมการดำ�ำ เนินิ โครงการ
1. ศึึกษาทำ�ำ ความเข้้าใจในจุุดมุ่�งหมายการดำำ�เนิินการโครงการวิิจััยทั้้�ง
วััตถุุประสงค์์ เป้้าหมายที่่�แหล่่งทุุนต้้องการ ผลที่่�จะได้้จากการดำำ�เนิิน
การโครงการวิจิ ััยและภาพรวม
2. ช่่วยในการติิดต่่อประสานงานกัับฝ่่ายต่่างๆ ที่่�เกี่�ยวข้้อง ตามที่่�ได้้รัับ
มอบหมายจากหััวหน้้าโครงการวิิจััย
3. วางแผนการทำำ�งานในส่่วนที่่�รัับผิิดชอบและของผู้�้ปฏิิบััติิงานในโครงการ
ตามที่่�ได้้รัับมอบหมาย
o ระยะดำ�ำ เนิินโครงการ
1. ช่่วยในการประสานงานด้้านต่่างๆที่่�เกี่�ยวข้้องกัับการดำำ�เนิินการวิิจััย
สร้้างความเข้้าใจและประสานงานระหว่่างทีีมนัักวิิจััยและผู้้�ปฏิิบััติิตาม
ขอบเขตความรัับผิดิ ชอบที่่ร� ะบุไุ ว้้

แนวทางการบริิหารโครงการวิิจััย: | 27
บทบาทหน้้าที่ค่� วามรับั ผิิดชอบและคุณุ สมบััติิของทีีมวิจิ ัยั

2. ช่่วยติิดต่่อประสานงานกัับผู้้�ทรงคุุณวุุฒิิ ที่่�ปรึึกษา ภาคีีเครืือข่่าย
เพื่่�อให้้นัักวิิจััยดำำ�เนิินกิิจกรรมในโครงการได้้ตามแผนตามที่่� รวมทั้้�ง
ในการประชุุมติิดตามความก้้าวหน้้าของโครงการและอื่�นๆ ตามที่่�ได้้รัับ
มอบหมายจากหััวหน้้าโครงการหรือื จากการประชุุม
3. อำ�ำ นวยความสะดวกต่่างๆให้้กัับหััวหน้้าโครงการและนัักวิิจััยระหว่่างการ
ดำำ�เนินิ โครงการวิิจััย รวมทั้้�งการดููแลผู้้�ปฏิบิ ััติงิ านในโครงการ
4. เตรีียมการประชุุม จััดทำำ�ร่่างวาระและรายงานการประชุุม เพื่่�อเสนอให้้
หััวหน้้าโครงการพิิจารณาก่่อนการนััดหมายละเชิิญประชุุมในแต่่ละครั้้�ง
และอำำ�นวยความสะดวกต่า่ งๆ
5. ร่่วมจััดทำำ� ร่่าง รายงานความก้้าวหน้้าของโครงการ รายงานสรุุป
โครงการ และเอกสารที่่�เกี่ย� วข้้องนำำ�เสนอหััวหน้้าโครงการหรืือที่่ป� ระชุุม
6. ดููแลบุุคลากรผู้้�ดำำ�เนิินการการเบิิกจ่่ายงบประมาณ ตรวจสอบความ
ถููกต้้องในเบื้้�องต้้น ให้้ตรงกัับกิิจกรรมการดำำ�เนิินงานและระเบีียบปฏิิบััติิ
ของแหล่่งทุุน และจััดทำำ� ร่่าง สรุุปงบประมาณในแต่่ละกิิจกรรมทุุก
1-2 เดือื นหรืือบ่่อยกว่า่ เพื่่อ� นำ�ำ เสนอหััวหน้้าโครงการต่่อไป
7. รวบรวมปััญหา ข้้อเสนอแนะต่่างๆ จากนัักวิิจััย และผู้�้เกี่�ยวข้้องทั้้�งหมด
เสนอหััวหน้้าโครงการ
8. ปฏิิบััติงิ านอื่่�นๆ ตามที่่�ได้้รัับมอบหมายจากหััวหน้้าโครงการ
o ระยะประเมิินผลลััพธ์์/ผลผลิติ และการสรุปุ โครงการวิิจััย
1. ช่่วยในการประสานงานกัับแหล่่งทุุน ผู้�้ประกอบการ ภาคีีกัับเครืือข่่าย/
ภาคส่่วนที่่จ� ะนำำ�ผลการวิิจััยไปใช้้ประโยชน์์ และหน่่วยงานที่่เ� กี่�ยวข้้อง
2. ช่่วยในการสรุุปงานของโครงการในทุุกด้้าน และช่่วยหััวหน้้าโครงการ
และทีีมวิิจััย ในการประเมินิ ผลลััพธ์ว์ ิิจััย

28 | แนวทางการบริิหารโครงการวิิจััย:
บทบาทหน้้าที่ค�่ วามรับั ผิดิ ชอบและคุุณสมบััติขิ องทีีมวิจิ ััย

การบริหิ ารจัดั การงบประมาณโครงการวิจิ ััย

งบประมาณ หมายถึึง แผนเบ็็ดเสร็็จ ซึ่�งแสดงออกในรููปตััวเงิิน แสดงโครงการ
ดํําเนิินงานทั้�้งหมดในระยะหนึ่่�ง รวมถึึงการกะประมาณการบริิหารกิิจกรรม โครงการ
และค่่าใช้้จ่่าย ตลอดจนทรััพยากรที่่�จํําเป็็นในการสนัับสนุุน การดํําเนิินงานให้้บรรลุุ
ตามแผน ประกอบด้้วยการทํํางาน 3 ขั้�้นตอน คืือ (1) การจััดเตรีียม (2) การอนุุมััติิ
และ (3) การบริิหารงบประมาณ เป็็นที่่�ทราบกัันโดยทั่่�วไปว่่างบประมาณรายจ่่ายภาครััฐ
(Public expenditure) เป็็นส่่วนสำ�ำ คััญของภาครััฐในการพััฒนาประเทศ มีีบทบาท
ในหลายๆ ด้้าน อาทิิเป็็นเครื่่�องมืือสะท้้อนให้้เห็็นรููปแบบของการดำำ�เนิินนโยบายการ
บริิหารจััดการประเทศ กระตุ้�นและรัักษาเสถีียรภาพทางเศรษฐกิิจและที่่�สำ�ำ คััญเป็็นกลไก
สำำ�คััญในการดำำ�เนิินนโยบายการคลััง เพื่่�อให้้บรรลุุเป้้าหมายในการพััฒนาประเทศ โดย
รััฐไดััจััดสรรงบประมาณผ่่าน สำำ�นัักงบประมาณสู่�หน่่วยงานภาครััฐ เช่่น กระทรวง ทบวง
กรมต่่างๆ ให้้ปฏิิบััติิหน้้าที่่�แทน จากความสำ�ำ คััญของงบประมาณในภาพรวม การจััดสรร
งบประมาณในด้้านการวิิจััยและพััฒนานวััตกรรมแห่่งชาติิก็็มีีความจำ�ำ เป็็นและมีีความ
สำำ�คััญ ภาครััฐมีีการจััดทำ�ำ นโยบายและยุุทธศาสตร์์ ด้้านการวิิจััยแห่่งชาติิ และวางระบบ
จััดสรรงบประมาณให้้สอดคล้้องกัับยุุทธศาสตร์์ชาติิที่่�กำำ�หนดภาครััฐมีีหลายองค์์กรที่่�ได้้รัับ
มอบหมายให้้ดููแลรัับผิดิ ชอบในยุุทธศาสตร์์การวิจิ ััย
สภานโยบายวิิจััยและนวััตกรรมแห่่งชาติิ ก็็เป็็นตััวอย่่างหนึ่่�งหน่่วยงานที่่�เป็็น
กลไกหลัักที่่�กำำ�หนดนโยบาย และมีีกลไกในการปฏิิรููประบบวิิจััยและนวััตกรรมของ
ประเทศ เพื่่�อให้้เกิิดการบููรณาการของหน่่วยงานในระบบวิิจััยและนวััตกรรม เพื่่�อลด
ความซ้ำำ��ซ้้อนและสามารถผลัักดัันให้้มีีการนำ�ำ ไปใช้้ประโยชน์์อย่่างเป็็นรููปธรรม แผนงาน
และ โครงการวิิจััย มีีการบริิหารจััดการโครงการวิิจััยและงบประมาณโดยดำำ�เนิินการตาม
ระเบีียบและแนวทางการบริิหารงานวิิจััยของแหล่่งทุุนอย่่างถููกต้้องตามหลัักเกณฑ์์ที่่�
กำำ�หนดของแหล่่งทุนุ นั้�้นๆ

แนวทางการบริิหารโครงการวิจิ ััย: | 29
บทบาทหน้า้ ที่ค่� วามรับั ผิิดชอบและคุุณสมบัตั ิิของทีีมวิจิ ััย

งบประมาณของแผนงาน/โครงการวิิจััย จะแสดงรายละเอีียดงบประมาณของ
แผนงาน/โครงการวิิจััยเดี่�ยวหรืือโครงการวิิจััยย่่อย โดยแยกตามงบประเภทต่่างๆ อย่่าง
ชััดเจน โดยแยกเป็็นหมวด ยกตััวอย่่าง เช่่น งบบุุคลากร งบดำ�ำ เนิินการ (ค่่าตอบแทน
ค่่าใช้้สอย ค่่าวััสดุุ ค่่าธรรมเนีียมอุุดหนุุนสถาบััน ฯลฯ) งบลงทุุน (ครุุภััณฑ์์ต้้องชี้�แจง
เหตุุผลความจำ�ำ เป็็นพร้้อมใบเสนอราคา ตามระเบีียบและหลัักเกณฑ์์ที่่�กำ�ำ หนด) การเสนอ
ขอตั้�้งงบประมาณทุุกรายการควรประมาณการให้้เหมาะสมกัับระเบีียบวิิธีีวิิจััยโดยอ้้างอิิง
ตามระเบีียบกระทรวงการคลัังและตามหลัักเกณฑ์์และอััตราค่่าใช้้จ่่ายที่่�แหล่ง่ ทุุนกำำ�หนด
นอกเหนืือจากแหล่่งทุุนวิิจััยที่่�นัักวิิจััยได้้รัับจากภาครััฐแล้้ว ยัังมีีแหล่่งทุุนอื่่�นๆ
เช่่น จากภาคเอกชน รััฐวิิสาหกิิจ มููลนิิธิิ องค์์กรมหาชน หรืือแหล่่งทุุนในระดัับนานาชาติิ
เช่่น แหล่ง่ ทุนุ จากองค์์กรอนามััยโลก จากองค์์กรการกุุศล อื่น� ๆ เป็น็ ต้้น การบริิหารจััดการ
ด้้านเงินิ ทุุนก็็จะเป็็นไปตามแหล่่งที่่�แหล่่งทุนุ นั้้น� ๆ ได้้วางแนวทางการเบิกิ จ่่ายไว้้ นัักวิิจััยจึึง
จำ�ำ เป็็นต้้องศึึกษารายละเอีียดต่่างๆ ให้้ถ่่องแท้้ก่่อนการทำ�ำ สััญญารัับทุุนทุุกครั้้�งและปฏิิบััติิ
ตามเกณฑ์์หรืือแนวทางที่่�ตั้�้งไว้้ด้้วย

การบริหิ ารจััดการงบประมาณ และปัจั จััยความสำำ�เร็็จการใช้้
งบประมาณในโครงการวิิจััย

การบริิหารจััดการงบประมาณโครงการวิิจััย เป็็นการบริิหารโครงการวิิจััย
ระหว่่างการทํําวิิจััย ในความหมายเชิิงการบริิหาร การจััดการหรืือการบริิหาร หมายถึึง
กิิจกรรมที่่�มีีความสััมพัันธ์์โดยตรงกัับทรััพยากรขององค์์กร ประกอบด้้วย การวางแผน
(Planning) การจััดองค์์การ (Organizing) การนำ�ำ (Leading) และการควบคุุม
(Controlling) เพื่่�อนำำ�ทรััพยากรไปใช้้ ให้้เกิิดประโยชน์์สููงสุุด บรรลุุตามเป้้าหมาย
ขององค์์กรอย่่างมีีประสิิทธิิภาพและเกิิดประสิิทธิิผล สำำ�หรัับด้้านการบริิหารจััดการ
งบประมาณแผนงาน/โครงการวิิจััยที่่�มีีประสิิทธิิภาพของหััวหน้้าแผนงาน/โครงการ
วััยและนัักวิิจััยโดยใช้้ 1.การวางแผน 2.การใช้้งบประมาณ และ 3.การบริิหารจััดการ
งบประมาณ ซึ่�งทั้�้ง 3 ส่่วนก็็เป็็นส่่วนสำ�ำ คััญที่่�จะช่่วยส่่งผลให้้เกิิดปััจจััยความสำำ�เร็็จของ
การดำำ�เนิินงานแผนงาน/โครงการวิิจััยได้้อย่่างดีีมีีประสิิทธิิภาพ ประสิิทธิิผลทางหนึ่่�ง
นอกจากนี้้�ในการเพิ่่�มประสิิทธิิภาพ และประสิิทธิิผลของการบริิหารจััดการงบประมาณ

30 | แนวทางการบริหิ ารโครงการวิิจัยั :
บทบาทหน้า้ ที่่�ความรับั ผิดิ ชอบและคุุณสมบััติขิ องทีีมวิิจัยั

แผนงาน/โครงการวิิจััย โดยการเตรีียมความพร้้อม/วางแผนการจััดการงบประมาณ
ในโครงการอย่่างถููกต้้อง มีีความเหมาะสม โปร่่งใสตรวจสอบได้้ มีีการจััดทำำ�งบประมาณ
ตามข้้อกำำ�หนด หลัักเกณฑ์์ ระเบียี บและประกาศของแหล่ง่ ทุุน การปรัับรายการที่่�ควบคุุม
ได้้มาดำ�ำ เนิินการหรืือใช้้จ่่ายก่่อน การเร่่งรััดการดำ�ำ เนิินงาน/เบิิกจ่่ายตั้้�งแต่่ไตรมาสแรก/
หรืือต้้นปีีงบประมาณ และการเร่่งรััด/กำำ�กัับ เป็็นรายไตรมาส รายงวดงานตามโครงการ
หากมีีปััญหาอุุปสรรค หาทางแก้้ไข/ปรัับแผนให้้มีีความชััดเจน เหมาะสม ก็็นัับได้้ว่่าเป็็น
ปััจจััย หรืือแนวทางการดำำ�เนิินงานที่่�จะสะท้้อนความสำ�ำ เร็็จการใช้้งบประมาณในการวิิจััย
ในส่ว่ นหนึ่่ง�
เนื่่�องจากงบประมาณเป็็นแผนงานแสดงออกถึึงความต้้องการของหน่่วยงานใน
อนาคตในการใช้้จ่่ายเงิินเพื่่�อการดํําเนิินงานต่่างๆ และงบประมาณเป็็นการประมาณการ
รายรัับและรายจ่่ายที่่�ได้้มาและจ่่ายไปในอนาคต ดัังนั้�้นงบประมาณจึึงอาจยัังไม่่สมบููรณ์์
ว่่าจะเป็็นไปตามนั้้�น การดํําเนิินงานในเรื่�องงบประมาณอาจต้้องถููกกระทบกระเทืือนบ้้าง
อย่า่ งหลีกี เลี่ย� งไม่ไ่ ด้้ที่่�จะทํําให้้การจััดสรรงบประมาณการเบิกิ จ่่ายงบประมาณ ไม่่เป็น็ ตาม
ที่่ว� างแผนไว้้สำ�ำ หรัับงบประมาณโครงการวิจิ ััยก็เ็ ป็น็ ได้้เช่่นเดีียวกััน
อรสา จุุลสุุคนธ์์ หฤษฎีี ภััทรดิิลก และอััจฉรา จิิตตลดากร (2555) ได้้ศึึกษา
ปััจจััยความสำำ�เร็็จของการใช้้งบประมาณในการวิิจััยของนัักวิิจััยในกรมวิิชาการเกษตร
จากผลการวิจิ ััย พบว่า่ สามารถจำำ�แนกความสำำ�เร็็จการใช้้งบประมาณงานวิจิ ััยได้้ 3 ปัจั จััย
และ 3 ระดัับ คืือ
(1) ปััจจััยหลััก ได้้แก่่ นัักวิิจััย เนื่่�องจากนัักวิิจััยเป็็นผู้�้ใช้้งบประมาณเพื่่�อดำำ�เนิิน
การวิิจััยโดยตรงตั้�้งแต่่เริ่�มต้้น งานวิิจััยจนถึึงสิ้�นสุุดโครงการ และต้้องบริิหารจััดการ
ตั้้�งแต่่กระบวนการตั้�้งงบประมาณงานวิิจััยครอบคลุุมค่่าใช้้จ่่ายทั้้�งหมด วางแผนงาน
แผนกิจิ กรรม จััดสรรงบประมาณ ระบบการเบิิกจ่า่ ยงบประมาณโครงการ ดำำ�เนิินการวิิจััย
สรุุปผลการวิิจััยไปจนถึึงการเผยแพร่่ผลงานวิิจััยซึ่่�งต้้องใช้้ความสามารถหลายด้้าน
เพื่่�อดำ�ำ เนิินงานวิิจััยให้้สำ�ำ เร็็จโดยต้้องบริิหารจััดการความเสี่�ยงภายใต้้สภาพแวดล้้อมที่่�
ควบคุุมได้้และควบคุุมไม่่ได้้ของงานวิิจััยที่่�รัับผิิดชอบ ดัังนั้�้น นัักวิิจััยจึึงเป็็นปััจจััยหลัักของ
ความสำ�ำ เร็็จในการใช้้งบประมาณงานวิิจััย

แนวทางการบริหิ ารโครงการวิจิ ััย: | 31
บทบาทหน้า้ ที่ค�่ วามรัับผิดิ ชอบและคุุณสมบััติขิ องทีีมวิิจััย

(2) ปััจจััยรอง ได้้แก่่ หน่่วยงานที่่�เป็็นเจ้้าของโครงการเอง เนื่่�องจาก
นัักวิิจััยซึ่่�งเป็็นปััจจััยหลัักจะไม่่สามารถดำ�ำ เนิินงานวิิจััยได้้ หากไม่่ได้้รัับงบประมาณเพื่่�อใช้้
ในการดำ�ำ เนิินการวิิจััยและโดยที่่�กรมวิิชาการเกษตรเป็็นหน่่วยงานที่่�จััดสรรทุุนการทำ�ำ วิิจััย
ติิดตามและประเมิินผลการวิิจััย ดัังนั้้�น หน่่วยงานจึึงเป็็นปััจจััยรองที่่�จะสนัับสนุุนนัักวิิจััย
ให้้ได้้รัับงบประมาณและใช้้จ่า่ ยงบประมาณได้้อย่า่ งสััมฤทธิ์์�ผลได้้มาตรฐานเดีียวกััน
(3) ปััจจััยสนัับสนุุน ได้้แก่่ หน่่วยงานต้้นสัังกััด หน่่วยงานต้้นสัังกััดของนัักวิิจััย
ทำ�ำ หน้้าที่่�ประสานระหว่่างปััจจััยหลััก คืือ นัักวิิจััยและปััจจััยรอง คืือ กรมวิิชาการเกษตร
ในเรื่�องงบประมาณ เครื่่�องมืือเครื่่�องใช้้ นโยบายหรืือทิิศทางงานวิิจััย เพื่่�อสนัับสนุุนการ
ปฏิิบััติิงานของนัักวิิจััย เพื่่�อให้้นัักวิิจััยสามารถดำำ�เนิินงานวิิจััยให้้สำ�ำ เร็็จได้้ตามวงเงิิน
งบประมาณที่่�ได้้รัับ สนัับสนุนุ ให้้นัักวิิจััยใช้้งบประมาณเฉพาะในงานวิจิ ััย
ในการบริิหารโครงการวิจิ ััยด้้านงบประมาณนั้้�น หััวหน้้าโครงการวิจิ ััยที่่�เป็็นผู้�้รัับ
ผิิดชอบ ต้้องศึึกษารายละเอีียดการบริิหารงบประมาณ การเบิิกจ่่ายให้้ถ่่องแท้้ เนื่่�องจาก
แต่่ละแหล่่งทุุนอาจมีีแนวทางการดำ�ำ เนิินการที่่�แตกต่่างกัันไปและวางแผนอย่่างรอบคอบ
ระมััดระวััง ปฏิิบััติิตามแนวทางที่่�วางไว้้ เบิิกจ่่ายตามกิิจกรรมและประเภทของพััสดุุที่่�ได้้
รัับงบประมาณ หากมีีการเบิิกจ่่ายด้้านครุุภััณฑ์์ก็็จำ�ำ เป็็นต้้องปฏิิบััติิให้้ถููกต้้องตามวิิธีีการ
จััดซื้�อจััดจ้้าง การลงหมายเลขครุุภััณฑ์์ และเมื่ �อสิ้�นสุุดโครงการแล้้วครุุภััณฑ์์ต่่างๆ ก็็จะ
เป็น็ ของหน่ว่ ยงาน นัักวิิจััยก็็ต้้องส่่งมอบให้้หน่ว่ ยงานด้้วย เป็็นต้้น
โดยสรุุปดัังกล่่าวมาข้้างต้้นการบริิหารงานของหน่่วยงานในเรื่�องงบประมาณนั้้�น
มีีความสํําคััญ และเป็็นตััวการที่่�มากํําหนดการบริิหารงบประมาณว่่าจะประสบผลสํําเร็็จ
หรืือล้้มเหลว หากผู้้�บริิหารโครงการวิิจััยและองค์์กรที่่�เกี่�ยวข้้องมีีความรอบรู้�้ เข้้าใจถึึง
ระบบและกลไกงบประมาณดีีแล้้ว การจััดทํําแผนด้้านงบประมาณ และการบริิหาร
งบประมาณเพื่่�อไปสู่�เป้้าหมาย วััตถุุประสงค์์ที่่ก� ํําหนดไว้้จะทํําสํําเร็จ็ และเป็็นประโยชน์์ต่่อ
ส่่วนรวม สำำ�หรัับการปริิหารงบประมาณโครงการวิิจััยที่่�มีีประสิิทธิิภาพ และเป็็นไปตามที่่�
แหล่ง่ ทุุนกำำ�หนด ผู้ท้� ี่่�บริหิ ารโครงการวิิจััย นัักวิิจััยก็็นเป็น็ ผู้�เ้ กี่�ยวข้้องที่่�มีีความสำำ�คััญเช่่นกััน

32 | แนวทางการบริหิ ารโครงการวิจิ ัยั :
บทบาทหน้้าที่�่ความรัับผิิดชอบและคุณุ สมบัตั ิิของทีีมวิจิ ััย

ข้้อควรคำำ�นึงึ ถึึงในการดำ�ำ เนินิ โครงการวิจิ ััยให้้สำำ�เร็จ็ ตามเป้้าหมาย

1. โครงร่่างการวิิจััยที่่�ดีีถืือเป็็นจุุดเริ่�มต้้นของความสำ�ำ เร็็จของการดำำ�เนิิน
การวิิจััย นัักวิิจััยจึึงต้้องให้้ความสำ�ำ คััญต่่อการพััฒนาโครงร่่างการวิิจััยอย่่างยิ่�งโดยต้้อง
วิิเคราะห์์ตวามเป็็นมาและความสำ�ำ คััญของปััญหาการวิิจััย ความเป็็นเหตุุเป็็นผล การ
ลำำ�ดัับความสำำ�คััญ ความครอบคลุมุ ของประเด็น็ และวััตถุุประสงค์ข์ องการดำำ�เนิินการวิิจััย
ซึ่�งจะต่่อเนื่่�องไปยัังวิิธีีการดำ�ำ เนิินการวิิจััย วิิธีีการวิิเคราะห์์ข้้อมููลและผลที่่�คาดว่่าจะได้้รัับ
จากการวิิจััยที่่�ต้้องมีีความสอดคล้้องกัันและมีคี วามถููกต้้องเชื่อ� ถืือได้้
2. ระยะเวลาการดำำ�เนิินการวิิจััย นัักวิิจััยจะต้้องกำำ�หนดกรอบเวลาในการ
ดำำ�เนิินการวิิจััยในแต่่ละกิิจกรรมที่่�ชััดเจนและพยายามดำ�ำ เนิินการตามที่่�วางแผนไว้้ ทั้้�งนี้้�
ต้้องตรวจสอบงานและเงื่ �อนเวลาในแต่่ละช่่วงว่่ากิิจกรรมและผลการดำำ�เนิินการเป็็นไป
ตามที่่�ตั้�ง้ ไว้้หรืือไม่่และมีปี ัญั หาใดโดยอาจต้้องมีีการปรัับเปลี่�ยนการดำำ�เนินิ การเป็็นระยะๆ
3. การมีีที่่�ปรึึกษา/ผู้้�ทรงคุุณวุุฒิิของโครงการ เป็็นผู้้�ที่่�จะช่่วยให้้ข้้อคิิดเห็็นการ
ดำำ�เนิินการวิิจััย ที่่�มีีประโยชน์์ต่่อการดำำ�เนิินการวิิจััยให้้สำำ�เร็็จและงานวิิจััยมีีคุุณภาพ โดย
ต้้องเป็็นผู้้�ที่่�มีีความเชี่ �ยวชาญและมีีประสบการณ์์ในสาขาที่่�เกี่ �ยวข้้องและด้้านการวิิจััย
ทั้�้งนี้้ค� วรเป็็นผู้ท้� ี่่�มีีเวลาในการให้้คำำ�ปรึึกษาแก่น่ ัักวิิจััยได้้ด้้วย
4. การเปลี่่�ยนแปลงที่่�เกิิดขี้้�นระหว่่างการดำำ�เนิินการวิิจััย ในระหว่่างการ
ดำ�ำ เนิินการวิิจััยอาจเกิิดการเปลี่�ยนทั้้�งด้้านสภาพการณ์์ของสิ่�งแวดล้้อม สัังคม เศรษฐกิิจ
เทคโนโลยีี โรคระบาดซึ่�งส่่งผลต่่อการดำำ�เนิินโครงการวิิจััย นัักวิิจััยต้้องพร้้อมสำำ�หรัับการ
เปลี่�ยนแปลงและปรัับตััว มีีความยืืดหยุ่่�นในการทำ�ำ งานโดยมุ่่�งวััตถุุประสงค์์การวิิจััยที่่�ตั้้�งไว้้
และคุุณภาพของงานวิจิ ััยเพื่่อ� นำำ�ไปสู่�การนำ�ำ ไปใช้้ให้้เกิิดประโยชน์์สููงสุดุ
5. ทีีมวิิจััย มีีความสำ�ำ คััญยิ่�งต่่อความสำำ�เร็็จของโครงการวิิจััย ตั้้�งแต่่หััวหน้้า
โครงการวิิจััย นัักวิิจััย ผู้้�ประสานงาน ผู้�้ปฏิิบััติิงานในโครงการทั้�้งหมด ทั้�้งในด้้านความรู้�้
ความสามารถ ความมุ่�งมั่�น ทุ่�มเทเพื่่�อให้้งานสำ�ำ เร็็จตามวััตถุุประสงค์์ที่่�ตั้้�งไว้้ การเลืือกทีีม
วิจิ ััยของหััวหน้้าโครงการจึึงต้้องมีกี ารพิจิ ารณาเป็็นอย่่างดีี

แนวทางการบริิหารโครงการวิิจัยั : | 33
บทบาทหน้า้ ที่�่ความรับั ผิิดชอบและคุุณสมบััติิของทีีมวิิจัยั

6. องค์์กรสนัับสนุุนการดำ�ำ เนิินการวิิจััย เป็็นอีีกส่่วนหนึ่่�งที่่�มีีความสำำ�คััญ
สำำ�หรัับนัักวิจิ ััยที่่ย� ัังมีตี ้้นสัังกััด โดยองค์์กรนั้น�้ ๆ ต้้องมีคี วามเข้้าใจและให้้การสนัับสนุนุ การ
ทำ�ำ งานของนัักวิจิ ััยทั้ง�้ ในด้้านเวลา และทรััพยากรอื่�นๆ เพื่่อ� ให้้สามารถดำ�ำ เนิินการได้้
7. แหล่่งทุุน มีีความสำำ�คััญยิ่�งต่่อความสำ�ำ เร็็จของโครงการ โดยเฉพาะในการ
ดำ�ำ เนิินโครงการวิิจััยขนาดใหญ่่ ต้้องมีีทุุนวิิจััยเพีียงพอ อย่่างไรก็็ตาม นัักวิิจััยต้้องปฏิิบััติิ
ตามแนวทางการเบิกิ จ่า่ ยของแหล่ง่ ทุุนอย่า่ งเคร่ง่ ครััด

34 | แนวทางการบริิหารโครงการวิจิ ัยั :
บทบาทหน้้าที่ค่� วามรับั ผิดิ ชอบและคุณุ สมบััติขิ องทีีมวิจิ ััย

บทส่ง่ ท้า้ ย

การบริิหารจััดการโครงการวิิจััยที่่�ดีี ถืือเป็็นหััวใจของ
ความสำ�ำ เร็็จของการดำำ�เนิินโครงการ โดยการคำำ�นึึงถึึงคุุณสมบััติิ
และบทบาทหน้้าที่่� ความรัับผิิดชอบของทีีมวิิจััยเป็็นสำ�ำ คััญ ทั้�้งนี้้�
การศึึกษาการดำ�ำ เนิินการโครงการวิิจััยที่่�ผ่่านมาและประสบความ
สำ�ำ เร็็จแล้้ว จะเป็็นอีีกแนวทางหนึ่่�งที่่�สามารถใช้้ในการบริิหาร
จััดการโครงการวิิจััยที่่�มีีประสิิทธิิภาพ ประสิิทธิิผลต่่อไปได้้
การถอดบทเรีียนการบริิหารจััดการโครงการจากประสบการณ์์
ร่่วมกัับการวิิเคราะห์์แนวคิิดและหลัักการการบริิหารจััดการ
โครงการที่่�เป็็นที่่�ยอมรัับมาจััดทำ�ำ เป็็นคู่่�มืือ ข้้อควรคำ�ำ นึึงถึึงในการ
ดำ�ำ เนิินการต่่างๆ ถืือเป็็นการจััดการความรู้้�ของผู้้�มีีประสบการณ์์
การบริิหารจััดการโครงการ ที่่�จะช่่วยให้้ผู้�้บริิหารจััดการโครงการ
และนัักวิิจััยหน้้าใหม่่ได้้เรีียนรู้้�และนำำ�ไปปฏิิบััติิเพื่่�อให้้เกิิด
ประโยชน์ส์ ููงสุดุ ต่่อไป

*****************************

แนวทางการบริหิ ารโครงการวิจิ ััย: | 35
บทบาทหน้้าที่�ค่ วามรัับผิดิ ชอบและคุณุ สมบััติขิ องทีีมวิจิ ัยั

เอกสารอ้า้ งอิิง

วิิโรจน์์ สารรััตนะ.(2556).การวิิจััยทางการบริิหารการศึึกษา:แนวคิิดและกรณีีศึึกษา(3).
กรุุงเทพ:โรงพิิมพ์ท์ ิพิ ย์์วิิสุุทธิ์์�.
พััชนีี สมพงษ์์.(2555).การประเมิินโครงการศึึกษาอบรมหลัักสููตรการพยาบาลเฉพาะ
ทาง สาขาเวชปฏิิบััติิทั่่�วไป(การรัักษาโรคเบื้้�องต้้น) คณะพยาบาลศาสตร์์
มหาวิิทยาลััยศรีีนคริินทรวิิโวฒ. ปริิญญานิิพนธ์์วิิทยาศาสตร์์มหาบััณฑิิต
สาขาวิิชาวิิทยาการการประเมิิน. บััณฑิิตวิิทยาลััย มหาวิิทยาลััยศรีีนคริินทรา
วิิโวฒ.
พระมหากฤษฎา กิิตฺฺติิโสภโณ.(2558).เอกสารประกอบการสอน การจััดการโครงการ
ขั้้น� สููง.ภาควิิชารััฐศาสตร์์ : มหาวิทิ ยาลััยมหาจุฬุ าลงกรณราชวิทิ ยาลััย.
พิชิ ิิต ฤทธิ์์�จรููญ. (2557). หลัักการวััดและประเมิินผลการศึกึ ษา. พิมิ พ์ค์ รั้ง�้ ที่่� 7. กรุงุ เทพฯ :
เฮ้า้ ส์์ ออฟเคอร์ม์ ิิสท์.์
ทวีปี ศิริ ิริ ััศมี.ี (2544). การวางแผนพััฒนาและการประเมิินโครงการ. กรุุงเทพมหานคร :
สํํานัักงานกองทุุนสนัับสนุุนการวิิจััย (สกว.).
มณนิิภา ชุุติิบุุตร.(ม.ป.ป.).การประเมิินโครงการ. วัันที่่�ค้้นข้้อมููล 18 มิิถุุนายน 2564,
เข้้าถึึงได้้จาก http://spbkk1.sesao1.go.th/kmresearch/datareserch/
mon/pro.pdf).
อนัันต์์เกตุุวงศ์์. (2543). หลัักการและเทคนิิคการวางแผน. พิิมพ์์ครั้�้งที่่� 8. กรุุงเทพฯ :
มหาวิิทยาลััยธรรมศาสตร์์

36 | แนวทางการบริิหารโครงการวิิจัยั :
บทบาทหน้้าที่�่ความรัับผิดิ ชอบและคุณุ สมบััติขิ องทีีมวิจิ ััย

คณะผู้�เ้ ขีียน

ศาสตราจารย์์ ดร.วิิภาดา คุุณาวิกิ ติิกุลุ
ผู้�้อำำ�นวยการบริิหารจััดการแผนงานการเตรีียม
ความพร้้อมประเทศไทยเชิิงรุุกให้้เป็็นจุุดหมาย
ปลายทางการท่่องเที่่�ยวเชิิงสุุขภาพที่่�มีีคุุณภาพ
ภายใต้้การสนัับสนุุนของสำ�ำ นัักงานสภานโยบาย
การอุุดมศึึกษา วิิทยาศาสตร์์ วิิจััยและนวััตกรรม
แห่่งชาติิ (สอวช.) โดยหน่่วยบริิหารและจััดการทุุน
ด้้านการเพิ่่�มความสามารถในการแข่่งขัันของ
ประเทศ (บพข.)
สัังกัดั : มหาวิิทยาลััยเชีียงใหม่่ และสถาบัันการจััดการ
ปัญั ญาภิวิ ััฒน์์
ปัจั จุุบััน : ผู้้�ช่่วยอธิิการบดีีฝ่่ายพััฒนาโครงการวิิทยาศาสตร์์
สุขุ ภาพ สถาบัันการจััดการปััญญาภิวิ ััฒน์์

อาจารย์ส์ ิริ ิิลัักษณ์์ วรรธนะพงษ์์
ปัจั จุบุ ันั : อาจารย์ป์ ระจำำ�สถาบัันการจััดการปััญญาภิวิ ััฒน์์

รองศาสตราจารย์์ ดร.เพชรสุุนีีย์์ ทั้้�งเจริญิ กุุล
สัังกััด : มหาวิิทยาลััยเชีียงใหม่่

แนวทางการบริิหารโครงการวิิจััย: | 37
บทบาทหน้้าที่�่ความรัับผิิดชอบและคุุณสมบััติิของทีีมวิิจัยั

รองศาสตราจารย์์ ดร.อภิิรดีี นันั ท์์ศุุภวััฒน์์
สังั กััด : มหาวิทิ ยาลััยเชียี งใหม่่
ผู้้�ช่่วยศาสตราจารย์์ ดร.อรอนงค์์ วิิชััยคำำ�
สัังกัดั : มหาวิทิ ยาลััยเชียี งใหม่่
ผู้้�ช่่วยศาสตราจารย์์ ดร.กุุลวดีี อภิชิ าติิบุตุ ร
สังั กัดั : มหาวิิทยาลััยเชียี งใหม่่
นางสาววิิไลพรรณ ใจวิิไล
สังั กัดั : สถาบัันการจััดการปัญั ญาภิวิ ััฒน์์

38 | แนวทางการบริิหารโครงการวิจิ ััย:
บทบาทหน้า้ ที่�่ความรับั ผิิดชอบและคุุณสมบััติิของทีีมวิิจััย

ภาคผนวก

ตััวอย่่างคู่่�มือื การบริหิ ารจัดั การด้้านงบประมาณ

แนวทางการบริิหารโครงการวิิจััย: | 39
บทบาทหน้้าที่ค�่ วามรับั ผิิดชอบและคุุณสมบััติขิ องทีีมวิิจััย

ตััวอย่่างคู่่�มืือการบริหิ ารจััดการด้า้ นงบประมาณ

คู่่�มืือนัักวิิจััย PMU-C : สำำ�นัักงานสภานโยบายการอุุดมศึึกษา วิิทยาศาสตร์์ วิิจััยและ
นวััตกรรมแห่่งชาติิ โดยหน่่วยบริิหารและจััดการทุุน ด้้านการเพิ่่�มความสามารถในการ
แข่่งขัันของประเทศ (บพข.)
https://pmuc.or.th/wp-content/uploads/2021/03/คู่่�มืือนักั วิิจััย-PMU-C.pdf
คู่่�มืือการบริิหารจััดการโครงการสร้้างเสริิมสุุขภาพ ประเภทพััฒนาและปฏิิบััติิการ หรืือ
ประเภทศึึกษาวิิจััยและประเมิินผล สำำ�หรัับส่ว่ นราชการหรืือหน่ว่ ยงานของรััฐ : สำ�ำ นัักงาน
กองทุนุ สนัับสนุุนการสร้้างเสริมิ สุุขภาพ (สสส.)
https://www.thaihealth.or.th/Content/54249-คู่่�มืือผู้�้ รัับทุุนตั้้�งแต่่ปีีงบ
ประมาณ-2564.html

40 | แนวทางการบริิหารโครงการวิจิ ััย:
บทบาทหน้้าที่่ค� วามรับั ผิดิ ชอบและคุุณสมบััติขิ องทีีมวิิจัยั

“ “การบริหารจััดการโครงการวิิจััยที่่�ด่ ถืือเป็็น

หัวิใจัของควิามสำาำ เร็จัของการดาำ เนินโครงการ โดยการ
คำานึงถืึงคุณสำมบัติิและบที่บาที่หน้าที่่� ควิามรับผิิดชอบ
ของที่่มวิิจััยเป็็นสำาำ คัญ ที่�ังน�่การศึึกษาการดาำ เนินการ
โครงการวิิจััยที่�่ผิ่านมาและป็ระสำบควิามสำาำ เร็จัแล้วิ
จัะเป็็นอ่กแนวิที่างหน�ึงที่่�สำามารถืใช้ในการบริหารจััดการ

”โครงการวิจิ ััยที่ม�่ ป่ ็ระสำิที่ธิิภาพ ป็ระสำทิ ี่ธิิผิลติอ่ ไป็ได”้

9 786163 986108