ระยะทางและการกระจัด

ชุดกจิ กรรมการเรียนรแู้ บบสบื เสาะหาความรู้ (5E)

เรอื่ ง ระยะทางและการกระจดั

กลมุ่ สาระการเรียนรู้วิทยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยี
รายวิชาวทิ ยาศาสตร์ ว22101 ชั้นมธั ยมศกึ ษาปีท่ี 2

จดั ทำโดย
นางเตอื นใจ สัจจวิมลกุล

ครชู ำนาญการพิเศษ

โรงเรยี นบางกระทุ่มพทิ ยาคม
สำนกั งานเขตพื้นทก่ี ารศกึ ษามธั ยมศกึ ษาพิษณโุ ลก อุตรดติ ถ์

ก

คำนำ

ชดุ กจิ กรรม เรื่อง แรงและการเคลอื่ นที่ กลุ่มสาระการเรยี นรู้วทิ ยาศาสตร์ ชั้นมัธยมศกึ ษาปที ่ี 2
ชุดที่ 1 เร่ือง ระยะทางและการกระจัด ใชป้ ระกอบในการจดั การเรยี นการสอน จัดทำข้ึน ตามกรอบสาระและ
มาตรฐานการเรียนรู้ กล่มุ สาระการเรียนร้วู ทิ ยาศาสตร์ โดยมเี นื้อหาและกจิ กรรมที่ สอดคลอ้ งกับหลักสูตร
แกนกลางการศกึ ษาขัน้ พน้ื ฐาน พุทธศกั ราช 2561 เพื่อส่งเสริมให้ผู้เรียนสามารถ ศึกษาค้นควา้ ไดด้ ้วยตนเอง
เนอ่ื งจากในแตล่ ะปีการศกึ ษาที่ผ่านมาพบปญั หาในการจดั การเรยี นการสอน คอื นกั เรยี นมีผลสัมฤทธิ์ทางการเรยี น
ต่ำและเอกสารประกอบการเรียนสว่ นใหญย่ ังขาดความสมบูรณ์ ดังนน้ั เพือ่ แกป้ ญั หาดังกล่าว ผ้สู อนจงึ ได้
ทำการศึกษาคน้ ควา้ เอกสาร วารสาร ตำรา บทความ และสบื ค้นทางอินเทอรเ์ นต็ แลว้ เรยี บเรียงขน้ึ เป็นชุดกจิ กรรม
ประกอบการเรียน เรอ่ื ง แรงและการเคลือ่ นท่ี กลมุ่ สาระการเรยี นรูว้ ิทยาศาสตร์ ช้ันมัธยมศึกษาปีท่ี 2 ชุดท่ี 1
เร่อื ง ระยะทางและการกระจัด โดยการบูรณาการกับกลมุ่ สาระการเรยี นรอู้ ่ืนๆ สอดแทรกคณุ ลักษณะอนั พงึ
ประสงค์ ทัง้ นี้เพอื่ ให้นักเรียนมผี ลสมั ฤทธ์ิทางการเรียนสงู ขึน้ และมีคณุ ลักษณะทพ่ี ึงประสงคต์ ามหลักสูตร ข้าพเจ้า
หวงั เป็นอยา่ งย่ิงวา่ ชุดกจิ กรรมประกอบการเรียน เรอื่ ง แรงและการเคลอื่ นท่ี กลมุ่ สาระการ เรียนรู้วทิ ยาศาสตร์
ชน้ั มัธยมศึกษาปีท่ี 2 ชุดที่ 1 เร่ือง ระยะทางและการกระจัด จะเป็นประโยชน์อย่างยงิ่ กบั ผเู้ รยี น ผ้ทู ส่ี นใจศึกษา
คน้ คว้าและผู้สอนในกลมุ่ สาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์

เตือนใจ สัจจวิมลกุล

ข

สารบญั

เรื่อง หนา้
คำนำ ……………………………………………………………………………....……………………...................... ก

สารบญั ………………………………………………………………..…………………....……………………………... ข
คำแนะนำการใช้ชุดกิจกรรม….....................................................……………………………………… ค

ลำดับขน้ั ตอนการใช…้ ………………………….………………………….................................................. ง
สาระ/มาตรฐานการเรียนรู้/ตวั ชี้วัด…………………………………………………............……………….… 1
จุดประสงค์การเรยี นรู้……………………………………..………………………………………....…………….… 1

สาระการเรยี นร้…ู ………………………………………………....……………………………………………………. 1
แบบทดสอบก่อนเรียน เร่ือง ระยะทางและการกระจัด ……….....……......…………….................. 2

กระดาษคำตอบแบบทดสอบกอ่ นเรยี น……………………………………………………......….……………. 5
ใบกจิ กรรมการเรยี นรทู้ ่ี 1 เรอื่ ง ระยะทางและการกระจัด ………………………………...…....…….. 6
ใบกจิ กรรมการเรยี นรทู้ ่ี 1 เรอ่ื ง ระยะทางและการกระจดั ……..................….…….….......………. 10

แบบทดสอบหลงั เรยี น เร่ือง ระยะทางและการกระจัด …………..........................………........….. 13
กระดาษคำตอบแบบทดสอบหลังเรียน………………………….....…………………………………………… 16

บรรณานุกรม…………………………………………………………........................................................... 17
ภาคผนวก…………………………………………………………..………………………………………....………….. 18
เฉลยแบบทดสอบก่อนเรยี น เร่ือง ระยะทางและการกระจดั ….........................….…........…….. 19

เฉลยใบกิจกรรมท่ี 1 เรอ่ื ง ระยะทางและการกระจดั ………………….……....…………................... 20
เฉลยแบบทดสอบหลังเรยี นเร่ือง ระยะทางและการกระจดั ………………....…..……………………. 23

สรปุ ผลการเรยี นของนักเรยี น………........................................................................................... 23

ค

คำแนะนำในการใชช้ ุดกิจกรรม

ชดุ กจิ กรรมการเรียนรู้ชุดท่ี 1 เร่ือง ระยะทางและการกระจัด เลม่ นี้ เปน็ ส่วนประกอบของชุดกิจกรรม
การเรยี นร้วู ชิ าวทิ ยาศาสตร์พื้นฐานโดยใชว้ ฏั จกั รการเรยี นรู้ 5E เรือ่ ง การเคลอ่ื นท่ีและแรง สำหรับนักเรียนช้นั

มธั ยมศกึ ษาปที ่ี 2 มีคำแนะนำการใช้ดังนี้
1. ใหผ้ ู้เรยี นอ่านคำแนะนำการใช้ชุดกิจกรรมการเรียนรใู้ ห้เข้าใจ
2. ผู้เรยี นตอ้ งปฏบิ ัติตามคำแนะนำอย่างเคร่งครดั

3. ข้นั ตอนการศึกษาชดุ กิจกรรมการเรียนรู้ ผเู้ รยี นควรปฏิบตั ดิ ังนี้
3.1 ศึกษาโครงสรา้ งของชดุ กิจกรรมการเรยี นร้เู พอื่ ทราบ มาตรฐานการเรียนรู้ ตัวช้วี ัด สาระ

การเรียนรู้แกนกลาง สาระสำคัญ จุดประสงค์การเรยี นรู้ และสาระการเรยี นรู้ของชุดกจิ กรรม การเรยี นรู้
เลม่ น้ี

3.2 ทำแบบทดสอบก่อนการเรียนรู้ แลว้ ตรวจคำตอบจากใบเฉลยคำตอบและรวมคะแนน

การทดสอบไวเ้ พือ่ เปรียบเทยี บกบั คะแนนทไ่ี ดจ้ ากการทดสอบหลงั การเรยี นรู้
3.3 ศกึ ษาใบความรู้และปฏบิ ตั ติ ามกิจกรรมทีใ่ หไ้ ว้ในชดุ กจิ กรรมการเรยี นรู้นที้ กุ กจิ กรรม

ตามลำดับอยา่ งละเอียด หากไม่เขา้ ใจให้ทบทวนใหม่หรอื ปรกึ ษาครู
3.4 เม่ือผู้เรียนปฏิบัติตามข้ันตอนดงั กลา่ วมาแลว้ ผูเ้ รยี นสามารถประเมินผลการเรียนรู้ ของ

ตนเองไดโ้ ดยทำแบบทดสอบหลังการเรียนรแู้ ลว้ ตรวจคำตอบจากใบเฉลยคำตอบจากนนั้ นำคะแนนที่

ได้มาเปรียบเทียบกับคะแนนจากแบบทดสอบกอ่ นการเรียนรู้ ผ้เู รียนจะทราบความก้าวหน้า ของตนเอง
ในการเรยี นชดุ กจิ กรรมการเรียนรู้นี้ หากยังไดผ้ ลไม่ดีเทา่ ทค่ี วรผเู้ รยี นควรศกึ ษาทบทวน อกี คร้ัง

ง

ลำดับขนั้ ตอนการใช้ชดุ กิจกรรมการเรียนรู้
เร่อื ง แรงและการเคล่อื น

ชุดที่ 1 เรอ่ื ง ระยะทางและการกระจัด

อา่ นคำชแ้ี จง
ชดุ ที่ 2 เรอ่ื ง

ทํำแบบทดสอบก่อนเรียน

ศกึ ษาใบความรู้/ปฏิบัติกิจกรรมระหว่างเรียน

ทํำใบงาน

ทํำแบบทดสอบหลังเรยี น
เรยี น

ผ่านเกณฑ์การประเมินเรยี น ไม่ผา่ นเกณฑ์การประเมนิ

ศกึ ษาชุดกิจกรรมวิทยาศาสตร์ ชุดถัดไป

1

สาระและมาตรฐานการเรียนรู้

สาระท่ี 2 วทิ ยาศาสตรก์ ายภาพ
มาตรฐาน ว 2.2/1 พยากรณ์การเคลอ่ื นท่ขี องวตั ถุทีเ่ ป็นผลของแรงลัพธ์ทเี่ กดิ จากแรงหลาย แรงท่ีกระทำตอ่ วัตถุ
ในแนวเดียวกนั จากหลกั ฐานเชงิ ประจักษ์
ตัวชี้วดั ท่ี 15 เขียนแผนภาพแสดงการกระจดั และ ความเรว็

สาระแกนกลาง

ระยะทางสามารถวดั ได้เมื่อทราบตำแหนง่ เรมิ่ ตน้ ตำแหนง่ สุดท้าย และเส้นทางการเคลอ่ื นทีข่ องวัตถุน้ัน
อาจกล่าวไดว้ ่าระยะทางเป็นระยะทางทงั้ หมดท่ีครอบคลมุ การเคล่ือนที่ของวัตถุโดยไมค่ ำนึงถงึ ทิศทางของการ
เคลือ่ นที่โดยพิจารณาเฉพาะจำนวนหรอื ปริมาณเปน็ สำคัญ ระยะทางจึงเป็นปรมิ าณ สเกลาร์

การกระจัด เปน็ ปรมิ าณที่บอกให้ทราบถงึ การเปลี่ยนตำแหนง่ ใหม่เทียบกับตำแหน่งเดิม โดยระบทุ งั้
ระยะหา่ งและทิศทาง การกระจัดจึงเป็นปรมิ าณเวกเตอร์

จุดประสงค์การเรยี นรู้

ดา้ นความรู้ (K)
1. อธบิ ายความหมายของระยะทางและการกระจัดของการเคล่ือนทีใ่ นแนวตรงได้
2. อธิบายความแตกตา่ งระหว่างระยะทางและการกระจัดได้

ดา้ นทักษะ (P)
1. คำนวณหาขนาดและทิศทางของระยะทางและการกระจัดจากสถานการณ์ ทก่ี ำหนดให้ได้

ด้านคณุ ลักษณะอันพงึ ประสงค์ (A)
1. มีพฤติกรรมท่แี สดงออกวา่ ซอ่ื สตั ย์สจุ รติ มีความรบั ผดิ ชอบ ตรงต่อเวลา มีวินัย ใฝ่เรียนรู้ มงุ่ มัน่ ในการ

ทำงานและมีจิตวิทยาศาสตร์

สาระการเรยี นรู้

ระยะทาง (Distance) คือ ระยะทางตามเสน้ ทางการเคล่ือนทีจ่ รงิ ของวัตถุ
การกระจัด (Displacement) คอื ระยะทางในแนวตรงจากตำแหนง่ เริ่มตน้ ไปยงั ตำแหน่งสุดทา้ ยของ
วตั ถุ

2

แบบทดสอบก่อนเรยี น
ชดุ ท่ี 1 เรือ่ ง ระยะทางและการกระจดั

จุดประสงค์การเรียนรู้
1. อธบิ ายความหมายของระยะทางและการกระจดั ของการเคลอื่ นท่ใี นแนวตรงได้
2. อธบิ ายความแตกตา่ งระหวา่ งระยะทางและการกระจดั ได้
3. คำนวณหาขนาดและทิศทางของระยะทางและการกระจัดจากสถานการณ์ ทกี่ ำหนดใหไ้ ด้
คำชี้แจง ใหน้ ักเรียนเลอื กคำตอบที่ถูกตอ้ งทส่ี ุดเพียงคำตอบเดยี ว แล้วทำเครือ่ งหมายกากบาท x ลงใน
กระดาษคำตอบ ข้อสอบมีจำนวน 10 ข้อ (10 คะแนน)
1. วัตถหุ นึ่งเคลอื่ นท่ตี ามเสน้ ทาง ดังภาพ ข้อความใดตอ่ ไปนี้กล่าวถกู ต้องในช่วงทวี่ ตั ถุเคลอ่ื นที่ จาก A ไป B

A
B

(1) ระยะทางของการเคล่ือนท่ี คือ ความยาวของเส้นโค้ง AB
(2) ขนาดของการกระจัดเท่ากับระยะทาง AB
(3) ระยะทางมที ิศดังแสดงด้วยหัวลกู ศรในภาพ
คำตอบทถ่ี กู คือ
ก. ขอ้ (1) เท่านน้ั
ข. ขอ้ (2) เทา่ นั้น
ค. ขอ้ (1) และ (2)
ง. ขอ้ (1) และ (3)
2. ข้อใดใหค้ วามหมายของระยะทางได้ถูกตอ้ งทส่ี ดุ
ก. ความยาว
ข. ระยะทางที่สั้นทีส่ ุดในการเดินทาง
ค. ความยาวตามเส้นทางที่วัตถุเคลื่อนทไี่ ด้
ง. ความยาวของเส้นตรงที่เช่ือมโยงระหวา่ งจดุ เร่ิมตน้ และจุดสุดท้ายของการเคล่อื นท่ี
3. ข้อใดใหค้ วามหมายของการกระจัดได้ถกู ตอ้ งท่สี ุด
ก. ความยาวตามแนวเส้นตรง
ข. ทิศทางจากจุดเริม่ ตน้ ถงึ จุดสุดทา้ ย
ค. ระยะทางที่เชือ่ มโยงระหวา่ งจุดเรม่ิ ต้นและจดุ สุดทา้ ยของการเคล่อื นท่ี
ง. ความยาวตามแนวเส้นตรงท่เี ชอื่ มโยงระหว่างจดุ เริ่มต้นและจุดสุดท้ายของการเคลื่อนท่ี

3

4. ระยะทางและการกระจัดแตกตา่ งกันอยา่ งไร
ก. มีหน่วยการวดั แตกตา่ งกัน
ข. ระยะทางมคี ่ามากกว่าการกระจัดเสมอ
ค. ระยะทางเป็นปรมิ าณสเกลาร์ การกระจัดเปน็ ปรมิ าณเวกเตอร์
ง. การกระจัดเป็นปรมิ าณสเกลาร์ ระยะทางเป็นปรมิ าณเวกเตอร์

จากแผนภาพขา้ งล่างนี้ใชต้ อบคำถาม ข้อ 5–7

ถ้านำวัตถมุ าวางไวท้ ต่ี ำแหน่ง A แล้วเคลอ่ื นวตั ถไุ ปทีต่ ำแหนง่ B และ C ตามลำดับ พิจารณา จากภาพ ขนาด
ความยาวทีว่ ัตถุเคลื่อนที่จาก A ไป B เป็น 130 เมตร และ จาก B ไป C เปน็ 90 เมตร
5. ขนาดความยาวของระยะทางทไ่ี ด้จาก A ไป C มีคา่ เท่าใด

ก. 40 m
ข. 60 m
ค. 80 m
ง. 220 m
6. ขนาดความยาวของเสน้ ตรงทไ่ี ด้จาก A ไป B โดยมีทิศจากจุดเริม่ ต้นถงึ จุดสุดท้ายมีค่าเท่าใด
ก. 40 m
ข. 60 m
ค. 80 m
ง. 130 m
7. ขนาดของการกระจัดของวัตถทุ ่ีเคล่อื นทจ่ี ากจุด A B C มคี า่ เท่าใด
ก. 40 m
ข. 60 m
ค. 80 m
ง. 220 m
8. ศรีสดุ าออกเดินทางจากบ้านไปทางด้านทศิ ตะวันออก 15 กโิ ลเมตร แล้วเดนิ ทางไปทางด้านทิศตะวันตก อีก
20 กโิ ลเมตร การกระจัดตลอดการเคลอื่ นทมี่ ีค่าเทา่ ใด
ก. 5000 m มที ิศไปทางทิศตะวันตก
ข. 20000 m มีทิศไปทางทิศตะวนั ตก
ค. 25000 m มที ิศไปทางทิศตะวันออก
ง. 30000 m มที ิศไปทางทิศตะวันออก

4

9. อนชุ าเดินรอบสนามซึ่งมรี ัศมี 7 เมตร โดยเขาเดินได้ครบ 3 รอบ พอดี การกระจัดท่ีอนชุ าเคล่ือนที่ ไดเ้ ป็น
เทา่ ใด

ก. 0
ข. 14 m
ค. 308 m
ง. 924 m
10. วตั ถุเคล่อื นทีจ่ าก A ไป C โดยผา่ น B ดงั ภาพ จงหา ระยะทางและการกระจัดของการเคลือ่ นท่ี ของวัตถุ
ตามลำดบั
ก. 5 km, 7 km
ข. 7 km, 5 km
ค. 7 km, 9 km
ง. 9 km, 7 km

5

กระดาษคำตอบแบบทดสอบก่อนเรยี น
ชุดท่ี 1 เรอ่ื ง ระยะทางและการกระจัด

ชอื่ …………………………………………………………………......................................ชน้ั …………..เลขท่…ี ………
รายวชิ า วทิ ยาศาสตรพ์ นื้ ฐาน 3 รหสั วิชา ว22101 วัน/เดือน/ปี………………………….

ข้อ ก ข ค ง
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10

คะแนนเตม็ 10 คะแนน ผ่าน
คะแนนทีไ่ ด้ ไม่ผ่าน

6

ใบความรทู้ ่ี 1 ระยะทางและการกระจัด

1.1 ระยะทาง(Distance)

ระยะทาง(distance) หมายถงึ ความยาวของเส้นทางทว่ี ัตถนุ ้นั เคลอ่ื นทไ่ี ด้ โดยวัดจาก จุดเรมิ่ ตน้ ไปจนถึง
จดุ สุดทา้ ย ระยะทาง เป็นปริมาณสเกลาร์ มแี ตข่ นาดเพียงอยา่ งเดียวไม่ต้องบอกทิศทาง มีหนว่ ยเป็นเมตร(m)
ใชส้ ัญลกษั ณ์ “ s ”

1.2 การกระจัด (Displacement)

การกระจัด (displacement) หมายถงึ เส้นตรงที่ลากจากจุดเรม่ิ ตน้ ไปยงั จุดสุดท้ายของการ เคลื่อนที่
เปน็ ปริมาณเวกตอร์ มหี นว่ ยเปน็ เมตร(m) ใช้สัญลกษั ญ ์ “ ⃑ ” การกระจัด หาไดจ้ ากเสน้ ตรงทีเ่ ขยี นหัวลูกศร
กำกับโดยลากจากจดุ เร่ิมต้นไปยังจุดสดุ ท้าย ของการเคลื่อนท่ี ความยาวของเสน้ ตรงแทนขนาดของการกระจดั
และทศิ ที่หวั ลกู ศรช้ีจะแทนทิศของการกระจัด

ถ้านำวตั ถุมาวางไว้ท่ีตำแหนง่ A แล้วเคลือ่ นวตั ถไุ ปทตี่ ำแหน่ง B และ C ตามลำดับ พิจารณา ภาพท่ี 1
ประกอบ

ภาพที่ 1 การเคลื่อนท่ีของวัตถุจากตำแหน่ง A ไปยงั ตำแหนง่ B และ C

จะได้ว่า ระยะที่วัตถเุ คลอ่ื นทจี่ าก A ไป B และ จาก B ไป C มีคา่ เทา่ กับ 13 เมตร การกระจัด จาก A ไป
C มขี นาดเท่ากับ 5.3 เมตร มีทศิ จาก A ไปยงั C

จากภาพที่ 1 แยกให้เหน็ ดงั นี้

ระยะทาง การกระจัด

7

ขอ้ เปรยี บเทยี บระหว่างระยะทางกับการกระจดั

1. ระยะทางเปน็ ปรมิ าณสเกลาร์ การกระจัดเปน็ ปรมิ าณเวกเตอร์
2. ขนาดของระยะทางจะมากกว่าการกระจัดเสมอ ถ้าวัตถุนั้นไม่ได้เคลอื่ นที่ในแนวเสน้ ตรงตลอด เช่นวตั ถหุ น่ึง
เคลือ่ นท่ีโดยมีการเปลี่ยนทิศทาง และจะมคี า่ การกระจดั เปน็ ศูนยเ์ มื่อวัตถุ เคลื่อนทก่ี ลับมาที่จดุ เริม่ ตน้

สรปุ

ระยะทางข้นึ อย่กู บั เสน้ ทางการเคล่อื นที่ แตก่ ารกระจัด
ไมข่ น้ึ อยกู่ บั เส้นทางการเคลื่อนท่ี แตจ่ ะขึน้ อย่กู บั ตำแหนง่
เร่มิ ต้นและตำแหนง่ สุดท้ายของการเคล่ือนท่ีเท่านั้น
ระยะทางจะมีขนาดเทา่ กับการกระจัดกต็ ่อเม่อื วตั ถุเคลอื่ นที่
แนวเส้นตรงในทศิ ทางเดียวกนั ตลอดเส้นทาง

8

ตวั อย่างการคำนวณหาระยะทางและการกระจัด

ตวั อยา่ งท่ี 1 เด็กคนหนึ่งเดนิ ไปทางทิศตะวันออก 12 เมตร แล้วเดินย้อนกลบั ไปทางตะวนัตก
วธิ ทีิ ำ 10 เมตร จงหา
ก. ระยะทางทง้ั หมด
ข. ขนาดและทศิ ทางของการกระจัด

ตอบ ก. ระยะทางท้งั หมด = 12+10 = 22 เมตร
ข. ขนาดของการกระจัด = 12 - 10 = 2 เมตร ไปทางทิศตะวันออก

ตวั อยา่ งท่ี 2 วัตถุหนึ่งเคลอ่ื นท่ีจาก A ไป B และไป C ตามลำดับ ดงั ภาพ จงหาระยะทาง และการ

กระจัดของวัตถุจาก A ไป C C

6m
A 8m B

วธิ ิที ำ หาระยะทาง วัดความยาวตามเส้นทางการเคล่อื นที่

จากภาพ ระยะทาง (s) = AB + BC

= 8+6

= 14 m

หาการกระจัด วัดความยาวของเสน้ ตรงจากจดุ เร่ิมตน้ (A) ไปยงั จุดสดุ ท้าย (C)

การกระจัด ( ⃑ ) = 10 เมตร

ตอบ ระยะทางของวัตถุเทา่ กับ 14 เมตร และ การกระจัดมีขนาด 10 เมตร มีทศิ จาก A ไป C

9
ตวั อยา่ งท่ี 3 วตั ถเุ คลื่อนที่เป็นวงกลม มีรศั มีความโค้ง 14 เมตร เม่อื เคลอ่ื นที่ครบรอบพอดี จงหา

ระยะทาง และ การกระจัดที่วัตถุเคลื่อนทไี่ ด้

วธิ ทิี ำ จากภาพ ระยะทาง = ความยาวของเส้นรอบวง

= 2 R

= 2 x 3.14 x14

ระยะทาง = 88 m

การกระจัด = 0 (เมื่อจุดเริ่มต้นและจดุ สดุ ท้ายอยู่ท่จี ุดเดยี วกัน )

ตอบ ระยะทางท่วี ตั ถเุ คล่ือนท่ไี ด้ เทา่ กบั 88 เมตร และมกี ารกระจัดเท่ากับ 0

10

ใบกจิ กรรมการเรยี นรู้ท่ี 1 เร่ือง ระยะทางและการกระจัด

จดุ ประสงค์การเรียนรู้

1. อธบิ ายความหมายของระยะทางและการกระจัดของการเคลื่อนทใี่ นแนวตรงได้
2. อธิบายความแตกตา่ งระหว่างระยะทางและการกระจัดได้
3. คำนวณหาขนาดและทิศทางของระยะทางและการกระจัดจากสถานการณ์ ทกี่ ำหนดใหไ้ ด้

ตอนที่1

คำชแ้ี จง ใหน้ ักเรยี นนำตัวอักษรหน้าขอ้ ความทางด้านขวามือมาเติมหน้าข้อความทางด้านซ้ายมือท่ีมี
ความสัมพันธ์กนั ให้ถกู ตอ้ ง ( 4 คะแนน)

...............1. ปริมาณทมี่ ที งั้ ขนาดและทิศทาง ก. ระยะทาง

……....……2. ปรมิ าณท่ีมีแตข่ นาดเพียงอย่างเดียว ข. ปริมาณสเกลาร์

................3. เสน้ ตรงท่ลี ากจากจดุ เรมิ่ ตน้ ไปยงั จดุ สดุ ทา้ ยของการ ค. การกระจัด

เคลื่อนท่ี ง. ปริมาณเวกเตอร์

................4. ความยาวของเสน้ ทางทวี่ ตั ถุนน้ั เคลือ่ นที่ได้โดยวัดจากจดุ เริม่ ต้นไป จ. อตัราเรว็

จนถงึ จดุ สุดท้าย ฉ. หนว่ ยวัดในระบบเอสไอ

ตอนท่ี 2

คำชีแ้ จง จงเขยี นแผนผังรปู แบบเวนน์ (Venn Diagram) เปรียบเทียบความเหมอื น และความแตกต่างของ
ระยะทางและการกระจดั (3 คะแนน)

ระยะทาง การกระจดั

11

ตอนที่ 3
คำชี้แจง ใหน้ ักเรยี นตอบคำถามต่อไปนใ้ี ห้ถูกตอ้ ง (13 คะแนน)
จากแผนภาพตอ่ ไปน้ีใช้ตอบคำถาม ข้อ 1 – 2

ถา้ นำวัตถุมาวางไว้ท่ตี ำแหนง่ A แล้วเคลอื่ นวตั ถุไปทต่ี ำ แหน่ง B และ C ตามลำดับ พจิ ารณา จากภาพ
ขนาดความยาวทว่ี ัตถุเคลอ่ื นทจ่ี าก A ไป B เปน็ 120 เมตร และจาก B ไป C เป็น 80 เมตร จากเง่อื นไขน้ี นกั เรียน
จงบอกว่า

1. ขนาดความยาวของเส้นทางทไ่ี ด้จาก A ไป C มีค่าเท่าใด ( 1 คะแนน)……………………….

2. ขนาดของการกระจัดจาก A ไป C มีค่าเท่าใด ( 1 คะแนน)………………………………….

3. ชายคนหน่ึงเดนิ ไปทางทิศตะวันออก 150 เมตร แล้วเดนิ กลับทางเดมิ 30 เมตร

จงหา ก. ระยะทางท้งั หมดทชี่ ายคนนั้นเดนิ ( 1 คะแนน)

ข. การกระจัดจากจุดเรม่ิ ต้นของชายคนนน้ั ( 1 คะแนน)
……………………………………………………………….............................................................................................................
.................................................................................................................................……………………………………………
…………………………………………………………...................................................................................................................
...........................................................................................................................…………………………………………………
……………………………………………………..........................................................................................................……………
…………………………………………………..........................................................................................................

4. จงหาการกระจัดจากจดุ เริ่มต้นในกรณตี อ่ ไปน้ี (5 คะแนน)

ก. เดนิ ทางไปทางทิศใต ้ 5 เมตร แล้วย้อนกลับมาทางทิศเหนอื 2 เมตร

ข. เดินทางไปทางทศิ ตะวันตก 4 เมตร แลว้ เดินตอ่ ไปในทิศเดิมอกี 2 เมตร

ค. เดนิ ไปทางทิศตะวันตก 7 เมตร แลว้ ย้อนกลบัมาทางทิศตะวนัออก 9 เมตร

ง. เดนิ ไปทางทศิ ตะวันออก 3 เมตร แล้วเดินไปทางทิศเหนืออีก 4 เมตร

……………………………………………………………….............................................................................................................
.................................................................................................................................……………………………………………
…………………………………………………………...................................................................................................................
...........................................................................................................................…………………………………………………
……………………………………………………........................................................................................................................

………………………………………………………………..........................................................................................................

12

5. วตั ถุเคลอ่ื นที่จากจุด O ไปยงั จดุ P ดงั ภาพ จงหาระยะทางและการกระจัด ( 2 คะแนน)

……………………………………………………………….............................................................................................................
.................................................................................................................................……………………………………………
…………………………………………………………...................................................................................................................
...........................................................................................................................…………………………………………………
……………………………………………………........................................................................................................................
………………………………………………………………..........................................................................................................
………………………………………………………………..........................................................................................................
………………………………………………………………..........................................................................................................

6. โยนวตั ถขุ ึน้ ในแนวดิ่งจากหนา้ ผาสูง 200 เมตร วัตถขุ ้นึ ไปได้สูงสดุ 60 เมตร และตกถงึ พนื้ ดังภาพ จงหา
ระยะทางและการกระจัดของวัตถุ ( 2 คะแนน)

……………………………………………………………….............................................................................................................
.................................................................................................................................……………………………………………
…………………………………………………………...................................................................................................................
...........................................................................................................................…………………………………………………
……………………………………………………........................................................................................................................
………………………………………………………………............................................................................................................
………………………………………………………………............................................................................................................
………………………………………………………………............................................................................................................

ตอบคำถำมใบกจิ กรรมเสร็จแลว้
ไปทำแบบทดสอบหลงั เรยี นกนั นะคะ

13

แบบทดสอบหลังเรยี น
ชุดที่ 1 เร่ือง ระยะทางและการกระจัด

จุดประสงค์การเรียนรู้
1. อธบิ ายความหมายของระยะทางและการกระจดั ของการเคล่ือนทใ่ี นแนวตรงได้
2. อธบิ ายความแตกต่างระหวา่ งระยะทางและการกระจดั ได้
3. คำนวณหาขนาดและทิศทางของระยะทางและการกระจัดจากสถานการณ์ ท่กี ำหนดให้ได้
คำชีแ้ จง ใหน้ กั เรยี นเลอื กคำตอบทถี่ ูกตอ้ งท่สี ุดเพียงคำตอบเดยี ว แล้วทำเคร่ืองหมายกากบาท x ลงใน
กระดาษคำตอบ ขอ้ สอบมีจำนวน 10 ข้อ (10 คะแนน)
1. วตั ถหุ นึ่งเคล่อื นทีต่ ามเสน้ ทาง ดังภาพ ขอ้ ความใดต่อไปน้กี ล่าวถกู ตอ้ งในชว่ งที่วตั ถเุ คลอื่ นที่ จาก A ไป B

A
B

(1) ระยะทางของการเคล่ือนที่ คอื ความยาวของเส้นโค้ง AB
(2) ขนาดของการกระจดั เท่ากับระยะทาง AB
(3) ระยะทางมที ิศดังแสดงด้วยหัวลกู ศรในภาพ
คำตอบทีถ่ ูกคอื
ก. ขอ้ (1) เท่านน้ั
ข. ขอ้ (2) เท่าน้ัน
ค. ขอ้ (1) และ (2)
ง. ขอ้ (1) และ (3)
2. ข้อใดใหค้ วามหมายของระยะทางได้ถูกตอ้ งทีส่ ุด
ก. ความยาว
ข. ระยะทางท่ีสัน้ ท่สี ุดในการเดินทาง
ค. ความยาวตามเส้นทางทวี่ ัตถุเคลือ่ นทไี่ ด้
ง. ความยาวของเส้นตรงทเ่ี ชือ่ มโยงระหวา่ งจดุ เรมิ่ ต้นและจุดสดุ ทา้ ยของการเคลื่อนที่
3. ขอ้ ใดใหค้ วามหมายของการกระจัดได้ถูกตอ้ งท่ีสุด
ก. ความยาวตามแนวเส้นตรง
ข. ทศิ ทางจากจุดเรม่ิ ตน้ ถงึ จดุ สุดทา้ ย
ค. ระยะทางที่เช่ือมโยงระหวา่ งจุดเร่มิ ต้นและจุดสุดท้ายของการเคล่ือนท่ี
ง. ความยาวตามแนวเส้นตรงทเี่ ชอื่ มโยงระหวา่ งจดุ เร่ิมต้นและจุดสุดท้ายของการเคลอื่ นที่

14

4. ระยะทางและการกระจัดแตกตา่ งกนั อยา่ งไร
ก. มหี น่วยการวดั แตกต่างกัน
ข. ระยะทางมคี ่ามากกว่าการกระจัดเสมอ
ค. ระยะทางเปน็ ปริมาณสเกลาร์ การกระจัดเป็นปรมิ าณเวกเตอร์
ง. การกระจัดเป็นปรมิ าณสเกลาร์ ระยะทางเปน็ ปรมิ าณเวกเตอร์

จากแผนภาพข้างล่างน้ีใชต้ อบคำถาม ขอ้ 5–7

ถ้านำวัตถมุ าวางไวท้ ี่ตำแหน่ง A แล้วเคลอ่ื นวตั ถไุ ปที่ตำแหน่ง B และ C ตามลำดับ พจิ ารณา จากภาพ ขนาด
ความยาวทวี่ ัตถุเคลือ่ นท่ีจาก A ไป B เป็น 130 เมตร และ จาก B ไป C เปน็ 90 เมตร
5. ขนาดความยาวของระยะทางทไ่ี ด้จาก A ไป C มคี ่าเทา่ ใด

ก. 40 m
ข. 60 m
ค. 80 m
ง. 220 m
6. ขนาดความยาวของเสน้ ตรงทไ่ี ด้จาก A ไป B โดยมีทศิ จากจุดเริม่ ต้นถงึ จุดสุดท้ายมคี ่าเท่าใด
ก. 40 m
ข. 60 m
ค. 80 m
ง. 130 m
7. ขนาดของการกระจัดของวัตถุทีเ่ คล่ือนที่จากจุด A B C มคี า่ เท่าใด
ก. 40 m
ข. 60 m
ค. 80 m
ง. 220 m
8. ศรีสุดาออกเดนิ ทางจากบ้านไปทางด้านทศิ ตะวันออก 15 กโิ ลเมตร แล้วเดนิ ทางไปทางด้านทิศตะวันตก อีก
20 กโิ ลเมตร การกระจัดตลอดการเคล่อื นทม่ี คี ่าเทา่ ใด
ก. 5000 m มที ิศไปทางทิศตะวันตก
ข. 20000 m มที ิศไปทางทศิ ตะวนั ตก
ค. 25000 m มที ิศไปทางทิศตะวันออก
ง. 30000 m มที ิศไปทางทิศตะวันออก

15

9. อนชุ าเดนิ รอบสนามซ่ึงมรี ศั มี 7 เมตร โดยเขาเดินได้ครบ 3 รอบ พอดี การกระจัดทอ่ี นุชาเคลื่อนที่ ไดเ้ ปน็
เท่าใด

ก. 0
ข. 14 m
ค. 308 m
ง. 924 m
10. วตั ถเุ คลอื่ นท่จี าก A ไป C โดยผา่ น B ดงั ภาพ จงหา ระยะทางและการกระจัดของการเคลอ่ื นท่ี ของวัตถุ
ตามลำดบั
ก. 5 km, 7 km
ข. 7 km, 5 km
ค. 7 km, 9 km
ง. 9 km, 7 km

16

กระดาษคำตอบแบบทดสอบหลงั เรยี น
ชดุ ที่ 1 เรอ่ื ง ระยะทางและการกระจัด

ช่อื …………………………………………………………………......................................ชนั้ …………..เลขท่…ี ………
รายวิชา วิทยาศาสตรพ์ ้ืนฐาน 3 รหัสวิชา ว22101 วัน/เดอื น/ป…ี ……………………….

ขอ้ ก ข ค ง
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10

คะแนนเตม็ 10 คะแนน ผา่ น
คะแนนที่ได้ ไมผ่ ่าน

17

บรรณานกุ รม

แรงและการเคล่อื นที่ พลงั งาน ชั้นมัธยมศกึ ษาปีท่ี2 . กรงุ เทพฯ: ครุ ุสภาลาดพร้าว. 2561. หนังสือเรียน
รายวิชาพ้ืนฐานวิทยาศาสตร์ 3 ชน้ั มัธยมศกึ ษาปที ่ี 2 กรุงเทพฯ: ครุ ุสภา ลาดพรา้ ว. 2561.

ประกอบ คุปรตั น.์ (2555, 28 กรกฎาคม). การแข่งขันวง่ิ 100 เมตรชาย/หญงิ และสถิติโลก. [ออนไลน]์ .
เข้าถงึ ได้จาก: http://pracob.blogspot.com/2012/07/100.html. (วันที่ค้น ขอ้ มูล : 24 มีนาคม
พ.ศ.2565)

ประดับ นาคแกว้ และ ดาวลั ย์ เสรมิ บุญสุข.(2553). หนงั สือเรียนวทิ ยาศาสตร์ช้ันมธั ยมศึกษาปีที่ 1.
กรุงเทพฯ: แม็ค.

พิมพันธ์ เดชะคุปต์, พเยาว์ ยินดีสขุ และคณะ.(2554). หนังสอื เรียนรายวชิ าพื้นฐานวิทยาศาสตร์
วิชาการและมาตรฐานการศึกษา, สำนัก.(2551).ตัวชีว้ ัดและสาระการเรยี นรู้แกนกลางกลุม่ สาระการ เรยี นรู้

วิทยาศาสตร์ ตามหลกั สูตรแกนกลางการศึกษาขนั้ พ้ืนฐานพุทธศักราช 2561. กรุงเทพฯ: โรง
พมิ พ์ชมุ นุมสหกรณก์ ารเกษตรแห่งประเทศไทย จำกัด.
Lecture สรุปเขม้ ฟิสิกส์ ม. ต้น .—กรุงเทพฯ:คารเ์ ปเดียมเมอร์, 2561 176 หนา้
ค่มู ือรายวชิ า ฟสิ ิกส์ 1 ม.4-6.จรัญ บรุ ะตะ .. สำนักพิมพ์นพิ นธ์.2555

18

ภาคผนวก

19

เฉลยแบบทดสอบกอ่ นเรียน
ชดุ ท่ี 1 เรื่อง ระยะทางและการกระจัด

1. ก
2. ค
3. ง
4. ค
5. ง
6. ข
7. ค
8. ก
9. ก
10. ข

จะไดค้ ะแนนเทา่ ไหร่

20

เฉลยใบกจิ กรรมที่ 1 เร่ือง ระยะทางและการกระจดั

จดุ ประสงค์การเรยี นรู้

1. อธิบายความหมายของระยะทางและการกระจดั ของการเคลื่อนทใี่ นแนวตรงได้

2. อธบิ ายความแตกตา่ งระหว่างระยะทางและการกระจดั ได้

3. คำนวณหาขนาดและทิศทางของระยะทางและการกระจัดจากสถานการณ์ ทก่ี ำหนดให้ได้

ตอนท่ี1

คำช้ีแจง ใหนก้ เั รยี นนำตัวอักษรหน้าขอ้ ความทางด้านขวามอื มาเติมหน้าข้อความทางดา้ นซ้ายมือที่มี
ความสัมพันธก์ ัน ให้ถก้ ต้อง ( 4 คะแนน)

......ง.......1. ปริมาณทม่ี ีทั้งขนาดและทิศทาง ก. ระยะทาง

…….ข.……2. ปรมิ าณทมี่ แี ต่ขนาดเพยี งอย่างเดยี ว ข. ปริมาณสเกลาร์

......ค........3. เสน้ ตรงทล่ี ากจากจุดเร่มิ ตน้ ไปยงั จดุ สดุ ท้ายของการ ค. การกระจัด
เคล่ือนท่ี

......ก........4. ความยาวของเส้นทางทวี่ ัตถุนั้นเคลอื่ นทไ่ี ด้โดยวัดจาก ง. ปรมิ าณเวกเตอร์
จดุ เรม่ิ ตน้ ไปจนถงึ จุดสุดท้าย

จ. อตัราเรว็

ฉ. หน่วยวดั ในระบบเอสไอ

ตอนท่ี 2

คำช้แี จง จงเขียนแผนผังรูปแบบเวนน์ (Venn Diagram) เปรียบเทยี บความเหมือน และความแตกตา่ งของ
ระยะทางและการกระจดั (3 คะแนน)

ระยะทาง การกระจดั

- ความยาวตาม - มีหน่วยเปน็ เมตร(m) - เสน้ ตรงทีล่ ากจาก
เส้นทาง ที่วัตถเุ คลอื่ นที จุดเริ่มต้นไปยังจุดสุดท้าย
- เปน็ ปรมิ าณสเกลาร์ - เป็นปริมาณเวกเตอร์
- ใช้สญั ลกั ษณ์ “ S”
- ใชสญั้ ลกัษณ์ “ ⃑ ”

21

ตอนที่ 3
คำช้ีแจง ใหน้ กั เรียนตอบคำถามตอ่ ไปนใ้ี หถ้ กู ตอ้ ง (13 คะแนน)
จากแผนภาพต่อไปนี้ใช้ตอบคำถาม ข้อ 1 – 2

ถ้านำวตั ถมุ าวางไวท้ ีต่ ำแหน่ง A แล้วเคลอ่ื นวตั ถไุ ปที่ตำ แหนง่ B และ C ตามลำดับ พิจารณา จากภาพ
ขนาดความยาวท่วี ัตถเุ คลื่อนทจ่ี าก A ไป B เป็น 120 เมตร และจาก B ไป C เปน็ 80 เมตร จากเงือ่ นไขนี้ นกั เรยี น
จงบอกวา่
1. ขนาดความยาวของเส้นทางทไ่ี ด้จาก A ไป C มคี า่ เทา่ ใด ( 1 คะแนน)…… 200 m …….
2. ขนาดของการกระจัดจาก A ไป C มีค่าเท่าใด ( 1 คะแนน)………… 40 m ……………….
3. ชายคนหน่ึงเดินไปทางทศิ ตะวันออก 150 เมตร แล้วเดินกลับทางเดมิ 30 เมตร
จงหา ก. ระยะทางทัง้ หมดทช่ี ายคนน้นั เดนิ ( 1 คะแนน)

ข. การกระจัดจากจุดเร่ิมต้นของชายคนนั้น( 1 คะแนน)
ตอบ ก. ระยะทางท้งั หมดทช่ี ายคนน้ันเดิน = 150 +30 = 180 เมตร

ข. การกระจัดจากจุดเริม่ ตน้ ของชายคนนั้น = 150 – 30 = 120 เมตร
4. จงหาการกระจดั จากจุดเรม่ิ ตน้ ในกรณตี ่อไปน้ี (5 คะแนน)

ก. เดินทางไปทางทิศใต้ 5 เมตร แลว้ ย้อนกลับมาทางทศิ เหนือ 2 เมตร
ข. เดินทางไปทางทิศตะวันตก 4 เมตร แล้วเดินต่อไปในทศิ เดมิ อีก 2 เมตร
ค. เดนิ ไปทางทิศตะวันตก 7 เมตร แล้วย้อนกลบัมาทางทศิ ตะวนัออก 9 เมตร
ง. เดนิ ไปทางทศิ ตะวันออก 3 เมตร แล้วเดนิ ไปทางทศิ เหนืออกี 4 เมตร
ตอบ ก. ขนาดของการกระจัด = 5 – 2 = 3 เมตร มีทศิ ไปทางทิศใต้
ข. ขนาดของการกระจัด = 4 + 2 = 6 เมตร มีทิศไปทางทิศตะวันตก
ค. ขนาดของการกระจัด = 7 – 9 = -2 เมตร มีทศิ ไปทางทิศตะวันออก

22

5. วตั ถเุ คล่อื นท่ีจากจุด O ไปยงั จดุ P ดังภาพ จงหาระยะทางและการกระจัด ( 2 คะแนน)

วิธิที ำ หาระยะทาง S = ความยาวครึ่งรอบวงกลม

= R

= 14 x 3.14

ดงั นัน้ ระยะทาง = 44 เมตร

หาการกระจัด จากภาพ การกระจัด ( ⃑ ) = ความยาว OP

ดังนั้น การกระจดั = 28 เมตร มที ิศจาก O ไป P

ตอบ ดงั นน้ั ระยะทางของวตั ถเุ ท่ากับ 44 เมตร และการกระจัดมีขนาด 28 เมตร มีทิศจาก O ไป P

6. โยนวัตถุขน้ึ ในแนวดงิ่ จากหนา้ ผาสงู 200 เมตร วตั ถุขึน้ ไปได้สูงสุด 60 เมตร และตกถงึ พ้ืน ดังภาพ จงหา
ระยะทางและการกระจัดของวัตถุ ( 2 คะแนน)

วิธทีิ ำ หาระยะทาง (S) = 60 + 60 + 200
= 320 m

หาการกระจัด ( ⃑ ) = 60 – 60 - 200
= -200 m

ตอบ ดังน้ันระยะทางของวตั ถมุ ขี นาดเทา่ กับ 320 เมตร และการกระจดั มขี นาดเทา่ กบั 200 เมตร มีทศิ ลง
………………………………………………………………..........................................................................................................

23

เฉลยแบบทดสอบหลงั เรียน
ชุดท่ี 1 เร่อื ง ระยะทางและการกระจดั

1. ก
2. ค
3. ง
4. ค
5. ง
6. ข
7. ค
8. ก
9. ก
10. ข

ตรวจแล้วเปน็ อยา่ งไรบ้าง หากเราทำสง่ิ ใดด้วยความ
รอบคอบ ไมป่ ระมาทก็จะไม่ผดิ พลาดในสง่ิ ทท่ี ำ

สรปุ ผลการเรียนของนักเรยี น

คะแนนวดั ผลกอ่ นเรียน คะแนนวัดผลหลงั เรยี น คะแนนความกา้ วหน้า

(10 คะแนน) (10 คะแนน) (10 คะแนน)