ข้าวต้มมัด

ขนมโบราณ
พื้นบ้าน

ข้าวต้มมัด

โรงเรียนดอยเต่าวิทยาคม

ก

คำนิยม

ขนมโบราณดอยเต่า เป็นขนมที่เล่าเรื่องราวความเป็นมาวัฒนธรรมของอำเภอ
ดอยเต่า ในด้านอาหาร ขนม มีการสืบทอดมาตั้งแต่สมัยปู่ย่า ตายาย และบรรพบุรุษใน
สมัยโบราณมีจุดเด่น เป็นเอกลักษณ์เฉพาะและมีคุณค่าในตนเอง ในเรื่องรสชาติ
กรรมวิธีในการทำ ความเชื่อ การใช้วัตถุดิบ และวัสดุอุปกรณ์ที่มีอยู่ในท้องถิ่น และเชื่อม
โยงกับประเพณีต่างๆ หนังสืออ่านเพิ่มเติม ขนมโบราณดอยเต่า ฉบับนี้ เป็นนวัตกรรม
หนึ่งที่จะให้ผู้เรียนได้สืบค้นเรื่องราวต่างๆของ ขนมโบราณดอยเต่า และสืบทอด ฝึกปฏิบัติ
การทำขนมโบราณดอยเต่า ซึ่งนับวันจะเลือนหายไป ถือว่า ผู้จัดทำหนังสือเล่มนี้ ได้ทำคุณ
ประโยชน์ต่อชาวอำเภอดอยเต่า เพื่อท้องถิ่น และเพื่อประเทศชาติอย่างแท้จริง จึงเป็น
หนังสือที่มีคุณค่าที่จะมีไว้เพื่อการศึกษา ค้นคว้า ต่อไป

ข

คำนำ

รายงานขนมโบราณพื้นบ้าน ซึ่งกลุ่มของข้าพเจ้าได้ศึกษาเรื่องข้าวต้มมัด

โดยกลุ่มของข้าพเจ้ามีจุดมุ่งหมายเพื่อสืบสานภูมิปัญญาท้องถิ่นของภาคเหนือ
โดยกลุ่มของข้าพเจ้าได้ศึกษาความเป็นมาของข้าวต้มมัดที่มีความเป็นมาหลาย
สิบปี และเรียนรู้การทำข้าวต้มมัดซึ่งได้รู้ว่าการทำข้าวต้มมัดนั้นไม่ยาก วัสดุ
ก็หาง่ายในท้องถิ่นและเป็นวัสดุธรรมชาติ ถ้ากลุ่มของข้าพเจ้าทำผิดพลาดอะไร
ไปขออภัยมา ณ ที่นี้ด้วย

สารบัญ ค

เรื่อง หน้า

คำนิยม ก
คำนำ ข
สารบัญ ค
เรื่องราวของขนม 1
หลักการถนอมพร้อมแปรรูป 2
วััตถุดิบ วัสดุอุปกรณ์ 3
ขั้นตอนการทำ 4
ประวัติภูมิปัญญาท้องถิ่น 5
ผู้จัดทำ 6

1

เรื่องราวของขนม

“ข้าวต้มมัด”

ข้าวต้มมัด เป็นขนมชนิดหนึ่งที่ทำด้วย ข้าวเหนียวผัดกับกะทิ แล้วนำไปห่อ
ด้วยใบตองหรือใบมะพร้าวอ่อน ใส่ไส้กล้วย นำไปนึ่งให้สุก ทางภาคใต้ใช้ข้าวเหนียวกับน้ำ
กะทิ ห่อด้วยใบพ้อ เรียกห่อต้ม ถ้าห่อด้วยใบมะพร้าว และมัดด้วยเชือกเรียกห่อมัด ขนม
แบบเดียวกับข้าวต้มยังพบในประเทศอื่นอีก เช่นในฟิลิปปินส์เรียก อีบอส หรือซูมัน ที่แบ่ง
ย่อยได้หลายชนิดเช่นเดียวกับข้าวต้มมัดของไทย อีกชนิดหนึ่ง เรียกข้าวต้มลูกโยนเป็นขนม
ที่ใช้ในเทศกาลออกพรรษา ห่อด้วยใบพ้อหรือยอดมะพร้าวเป็นรูปรี ข้างในเป็นข้าวเหนียว
ผสมถั่วดำไม่มีไส้ ผูกเข้าด้วยกันเป็นพวงแล้วนำไปต้ม ส่วนข้าวต้มมัดไต้ เป็นข้าวต้มที่ห่อ
แล้วมัดให้มีลักษณะเหมือนไต้ที่ใช้จุดไฟ ไส้เป็นถั่วทองโขลกกับรากผักชี กระเทียม พริกไท
ใส่หมู มันหมู ปรุงรสด้วยเกลือ น้ำ น้ำตาลทรายตรุษจีน ห่อด้วยใบตองเป็นแท่ง มัดเป็น
เปลาะ 4-5 เปลาะ แล้วนำไปต้ม บางท้องที่ใช้เป็นขนมไหว้เจ้าในงานเทศกาล

2

หลักการถนอมพร้อมแปรรูป

การถนอมอาหาร หมายถึง วิธีใด ๆ ก็ตามที่ทำให้เก็บอาหารไว้บริโภคได้นาน
กว่าธรรมดา โดยที่อาหารนั้นยังคงสภาพดี ไม่เกิดการสูญเสียทั้งในด้านปริมาณและ
คุณภาพ ทำให้มีอาหารบริโภคทั้งในยามปกติและยามขาดแคลน หรือนอกฤดูกาลของ
อาหารนั้น เป็นการประหยัดรายจ่ายเนื่องจากซื้อหาเมื่อมีราคาถูกมาเก็บถนอมไว้
บริโภคเมื่อมีราคาแพงหรือพ้นฤดูของอาหารนั้น สาเหตุของการถนอมอาหารก็
เนื่องจากมีอาหารมาก กินสดไม่ทัน หากปล่อยไว้ตามธรรมชาติก็อาจเน่าเสียได้
วิธีการถนอมอาหารที่นิยมกันมีดังนี้
1. ตากแห้ง
2. กวน
3. ดอง
4. แช่อิ่ม
5. รมควัน
6. บรรจุขวดหรือกระป๋อง
7. แช่เย็น
8. สารกันบบูด
9.อาบรังสี

วัตถุดิบ 3

ใบเตย

กล้วยน้ำว้า

ข้าวเหนียวเขี้ยวงูดิบ

วัสดุอุปกรณ์

ใบตอง

ตอก แช่น้ำให้นิ่มประมาณ 2-3 ชั่วโมง (หรือเชือกมัดอาหาร)
หม้อนึ่งขนม

4

ขั้นตอนการทำ

1. ปอกเปลือกกล้วยแล้วแบ่งครึ่ง 2. นำกล้วยที่ผ่าครึ่งมาวางใว้บนใบตอง

3. น้ำข้าวมาใส่ลงบนกล้วย 4. จากนั้นห่อพับใบตองให้แน่นแล้วมัด

ด้วยตอกหรือเชือก ทำจนหมด

5. นำข้าวต้มไปเรียงใส่ลังนึ่ง นึ่งด้วยไฟแรงใช้เวลา 20 นาที

จากนั้นปิดไฟยกลงจากลังนึ่งจัดใส่จานเสิร์ฟได้เลย

5

ประวัติภูมิปัญญาท้องถิ่น

สมัยก่อนคนโบราณยกให้ข้าวต้มมัดเป็นสัญลักษณ์ของคนที่มีคู่ เพราะ
ข้าวต้มมัดจะมีลักษณะการนำขนม 2 ชิ้น มามัดคู่กัน และเชื่อกันว่า ถ้าหนุ่มสาวได้
ทำบุญวันเข้าพรรษาด้วยข้าวต้มมัด ความรักจะดี ชีวิตคู่ครองจะคงอยู่นานตลอดกาล
เหมือนกับข้าวต้มมัดที่ผูกติดกัน คนโบราณสมัยก่อนเลยนิยมทำข้าวต้มมัดไปถวาย
พระในวันเข้าพรรษา

6

ผู้จัดทำ

นายพุฒิพงศ์ แซ่ล้อ เลขที่9
นายณัฐพล ปู่เสาร์ เลขที่14

ชั้นมัธยมศึกษาปีที่4/3