คู่มือการผลิตไก่งวงตลอดห่วงโซ่

ค่มู ือการผลติ ไกง่ วงตลอดหว่ งโซ่

โดย

รองศาสตราจารย์ ดร. สุทิศา เขม็ ผะกา
ผชู้ ่วยศาสตราจารย์ น.สพ. ดร. ภคนจิ คุปพิทยานนั ท์

นายเฉลิมชัย หอมตา
ผูช้ ว่ ยศาสตราจารย์ ดร. ชมภนู ชุ ฆ้องลา

อาจารย์ ดร. สมุ าลี มุสิกา
อาจารย์ ดร. ปภงั กร สา่ งสวสั ด์ิ
ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร. กาญจนา สคุ ัณธสริ ิกุล

ภายใตก้ ารสนับสนุนของ

สำนกั งานคณะกรรมการวิจัยแหง่ ชาติ (วช.)

พฤศจกิ ายน 2564

คู่มอื การผลติ ไกง่ วงตลอดห่วงโซ่

คณะวิจยั ǀ

หวั หน้าโครงการวิจัย
รองศาสตราจารย์ ดร. สทุ ศิ า เข็มผะกา

ผูร้ ว่ มโครงการ ผู้ชว่ ยศาสตราจารย์ น.สพ. ดร. ภคนจิ คุปพิทยานันท์
นายเฉลมิ ชยั หอมตา
อาจารย์ ดร. ปภงั กร สา่ งสวัสด์ิ
ผชู้ ่วยศาสตราจารย์ ดร. กาญจนา สุคณั ธสริ ิกลุ

ผู้รวมเล่ม นางสาวกุลฒี รัตนรักษ์ และ นางสาวดวงใจ จำจติ ร

พมิ พค์ รัง้ ท่ี 1 : พฤศจิกายน 2564
เจ้าของ : สำนักงานคณะกรรมการวจิ ัยแห่งชาติ (วช.)
จดั ทำโดย : มหาวิทยาลยั เทคโนโลยีสรุ นารี

ออกแบบปกและรูปเล่ม นางสาวสภุ ตั รา โอกระโทก และ นายธนทตั เทียบชงิ

พิมพ์ท่ี ห้างหุน้ สว่ นจำกดั เลิศศิลป์ สาสณ์ โฮลดง้ิ

จำนวนท่ีพิมพ์ 100 เลม่

คำนำ

“ไก่งวง” เป็นสัตว์เศรษฐกิจทางเลือกหนึ่งที่น่าสนใจ เนื่องจากเลี้ยงง่าย

ใช้นำ้ น้อยและมีความสามารถในการใช้อาหารคุณภาพต่ำ เชน่ หญ้า เศษอาหารหรือ
พืชผกั ตามธรรมชาติไดด้ ีกว่าไกเ่ น้ือหรือไก่ไข่ การส่งเสริมใหเ้ กษตรกรเลีย้ งไก่งวงเพ่ือ
เปน็ อาชพี เสริมนอกเหนือจากการทำนาหรือการทำเกษตรกรรมอย่างอื่น น่าจะช่วย
สร้างรายได้และยกระดับความเป็นอยู่ได้อีกทางหนึ่ง อย่างไรก็ตามในภาวะเศรษฐกิจ
ที่มีการแข่งขันสูงและมีการเปลี่ยนแปลงอย่างเป็นพลวัต รวมถึงกระแสคลื่นยุค
new normal ทำให้เกษตรกรจำเป็นต้องมีการปรับตัว เพื่อยกระดับการจัดการ
เลี้ยงดูสูร่ ะบบมาตรฐานฟาร์ม การเพิ่มประสิทธิภาพการผลิต การสร้างมูลค่าเพมิ่
ให้กับผลิตภัณฑ์ หรือการสร้างการรับรู้ในวงกว้างเพื่อขยายตลาด เพื่อท้ายที่สุด
เกษตรกรจะมีความสามารถในการแข่งขัน และสามารถเลี้ยงไก่งวงให้เปน็ อาชีพท่ี
สร้างรายได้อย่างยั่งยืน สำหรับคู่มือ “การผลิตไก่งวงตลอดห่วงโซ่” นี้ จะแนะนำ
การผลติ ไก่งวงตั้งแต่การจัดการเล้ยี งดู อาหารและการให้อาหาร โรคและการควบคุม
ป้องกนั โรค การจดั การฟาร์มสู่ระบบมาตรฐานฟาร์ม การแปรรูปผลิตภัณฑ์ และการ
วางแผนการตลาด

ทางคณะผู้จัดทำหวังเป็นอย่างยิ่งว่าคู่มือเล่มนี้จะเป็นประโยชน์และเป็น
แนวทางสำหรบั เกษตรกรผู้เลยี้ งไก่งวงนำไปประยุกต์ใช้ให้เกดิ ประโยชน์ตลอดห่วง
โซ่อุปทานของการผลิตไก่งวง และขอขอบคุณผู้มีส่วนร่วมทุกท่านในการจัดทำ
คู่มือเล่มน้ีจนเสร็จสมบูรณเ์ ป็นประโยชนต์ ่อการพฒั นาการผลิตไก่งวงของประเทศ
ไทยต่อไปในอนาคต

รองศาสตราจารย์ ดร. สทุ ิศา เขม็ ผะกา

สารบัญ

บทที่ 1 การจัดการเลย้ี งดูไกง่ วง หนา้
พนั ธ์ไุ ก่งวงทีเ่ ล้ยี งในประเทศไทย 1
คณุ คา่ ทางโภชนาการของเนอ้ื ไกง่ วง 2
การจดั การเล้ียงดูไก่งวง 3
การจัดการระยะกก 6
การจดั การระยะขุน 6
13
บทที่ 2 อาหารและการใหอ้ าหารไกง่ วง 22
การพัฒนาทางสรีรวทิ ยาของไกง่ วง 23
ความตอ้ งการสารอาหารชนิดต่าง ๆ 24
รูปแบบและส่วนประกอบของอาหาร 24
38
บทท่ี 3 โรคและการควบคมุ ปอ้ งกนั โรคในไกง่ วง 38
โรคท่ีพบในไกง่ วง 38
โรคนวิ คาสเซิล 42
โรคฝดี าษ 44
โรคอหิวาตไ์ ก่ 50
51
บทที่ 4 การจัดการฟาร์มไกง่ วงสรู่ ะบบมาตรฐานฟารม์ 52
มาตรฐานการรับรองดา้ นการเลี้ยงไก่งวงในตา่ งประเทศ 56
มาตรฐานการรับรองด้านการเล้ยี งไก่งวงในประเทศไทย
การจดั การฟารม์ ไกง่ วงเพอ่ื รองรบั ระบบมาตรฐานฟารม์

หน้า

บทที่ 5 การแปรรูปผลิตภัณฑจ์ ากไก่งวง 63

การผลติ ไกง่ วงรมควนั ชานออ้ ย 64

การผลิตลาบไกง่ วง 67

บทท่ี 6 การวางแผนการตลาด: กรณีศึกษากลุ่มวิสาหกิจชุมชน 76

ผู้เลี้ยงไก่งวงอำเภอครบรุ ี

การตลาดไกง่ วง 77

กล่มุ ลูกคา้ เป้าหมาย 78

ตำแหน่งของสินค้า 78

ส่วนประสมทางการตลาด 79

การสง่ เสริมการตลาด 81

เครือข่ายผูเ้ ลย้ี งไกง่ วง 82

ข

สารบญั ตาราง

ตารางท่ี 1.1 คุณค่าทางโภชนาการของเนื้อไก่งวงเปรียบเทียบกับ หนา้
เนือ้ ไก่ (รวมเนื้อและหนงั ) จำนวน 100 กรัม 4
ตารางท่ี 1.2 พื้นที่สำหรับการเลี้ยงไก่งวงตลอดช่วงอายุ (ตั้งแต่แรก
เกิดถงึ สง่ ตลาด) 7
ตารางที่ 1.3 พ้นื ท่สี ำหรับลูกไกง่ วงในวงกก
ตารางที่ 1.4 แนวทางการจดั การใหน้ ้ำและอาหารลูกไก่งวงระยะแรกเกิด 10
ตารางที่ 1.5 การให้แสงไก่งวงในแตล่ ะชว่ งอายุ 13
ตารางท่ี 1.6 อณุ หภูมทิ ีเ่ หมาะสมสำหรับไก่งวงในแตล่ ะช่วงอายุ 16
ตารางท่ี 1.7 คุณภาพอากาศในโรงเรอื น 17
ตารางที่ 2.1 ความตอ้ งการสารอาหารของไกง่ วง 18
ตารางที่ 2.2 สูตรอาหารไก่งวงระยะไก่เล็กช่วงอายุ 0–4 และ 4–8 25
สัปดาห์ 29
ตารางท่ี 2.3 สูตรอาหารไก่งวงระยะไก่ร่นุ ช่วงอายุ 8–12 และ 12–16
สปั ดาห์ 30
ตารางท่ี 2.4 สูตรอาหารไก่งวงระยะไก่ขุนช่วงอายุ 16–20 สัปดาห์
และ 20 สปั ดาหข์ ้ึนไป 31
ตารางท่ี 2.5 สูตรหัวอาหารเขม้ ขน้ สำหรับไก่งวง
ตารางท่ี 2.6 สูตรอาหารเมื่อใช้หัวอาหารผสมกับวัตถุดบิ แหล่งพลังงาน 32
สำหรับไก่งวงระยะไกร่ ุน่ ชว่ งอายุ 12–16 สปั ดาห์ 33

ตารางที่ 2.7 สูตรอาหารเมอ่ื ใช้หัวอาหารผสมกบั วัตถดุ บิ แหล่งพลงั งาน หนา้
สำหรบั ไก่งวงระยะไก่ขนุ ช่วงอายุ 16–20 สปั ดาห์ 33
ตารางท่ี 2.8 สูตรอาหารเมอ่ื ใช้หวั อาหารผสมกบั วตั ถดุ บิ แหล่งพลังงาน
สำหรบั ไก่งวงขุนระยะสดุ ท้ายอายุ 20 สัปดาห์ขนึ้ ไป 34
ตารางท่ี 2.9 ตวั อยา่ งอาหารไกง่ วงต้นทุนตำ่
ตารางที่ 3.1 การทำวคั ซีนปอ้ งกนั โรคในสัตวป์ ีก 35
ตารางท่ี 5.1 สว่ นผสมสำหรับทำไกง่ วงรมควันชานออ้ ย 47
ตารางท่ี 5.2 รายละเอียดของผลิตภณั ฑแ์ ละวัตถุประสงค์ในการใช้ 65
ตารางท่ี 5.3 ส่วนผสมสำหรับทำลาบไกง่ วง 68
71

ง

สารบญั ภาพ

ภาพท่ี 1.1 ไกง่ วงพนั ธุเ์ บลท์สวิลล์ สมอลไวท์ และอเมริกันบรอนซ์ หนา้
ภาพที่ 1.2 พื้นที่สำหรับการเลี้ยงไก่งวงระยะกกและระยะขุน (แยก 3
ระหว่างโรงเรือนอนบุ าลและโรงเรือนขนุ ) 7
ภาพท่ี 1.3 ตวั อย่างกระตกิ น้ำสำหรับไกง่ วงระยะกก
ภาพท่ี 1.4 ตวั อย่างอุปกรณ์ให้อาหารไกง่ วงระยะกก 9
ภาพท่ี 1.5 อุณหภมู ิบริเวณใต้เคร่อื งกก 9
ภาพท่ี 1.6 การจดั วางวัสดุอุปกรณ์ในวงกก 9
ภาพที่ 1.7 การกระจายตวั ของไก่งวงในวงกก 11
ภาพที่ 1.8 อปุ กรณ์สำหรับใหน้ ้ำไกง่ วงแบบตา่ ง ๆ 12
ภาพที่ 1.9 ตวั อย่างการปรับกระติกนำ้ ให้มรี ะดับความสงู ท่เี หมาะสม 14
ภาพที่ 2.1 การพัฒนาของอวัยวะและเนื้อเยื่อที่สำคัญของไก่งวงใน 15
แต่ละชว่ งอายุ 23
ภาพท่ี 3.1 ลักษณะอาการของไก่ทปี่ ่วยเป็นโรคนิวคาสเซิล
ภาพท่ี 3.2 ลักษณะรอยโรคของไก่ทปี่ ่วยเป็นโรคนิวคาสเซลิ 40
ภาพท่ี 3.3 ลักษณะอาการและรอยโรคของไก่และไก่งวงที่ป่วยเป็น 41
โรคฝีดาษ 43
ภาพที่ 3.4 ลักษณะอาการและรอยโรคของไก่ที่ปว่ ยเปน็ โรคอหวิ าต์ไก่
ภาพท่ี 5.1 ข้นั ตอนการอบเนอ้ื อกและสะโพกของไกง่ วง 45
66

ภาพที่ 5.2 ขั้นตอนการรมควันชานอ้อยเนื้อไก่งวงและการบรรจุใน หน้า
ภาพท่ี 5.3 ถงุ สุญญากาศ 67
ภาพที่ 5.4 ส่วนผสมชนดิ ต่าง ๆ สำหรบั ทำลาบไกง่ วง
ภาพท่ี 5.5 ขั้นตอนการบรรจุและสเตอรไิ ลซ์ลาบไก่งวง 71
ผลการประเมินด้านกลิ่นเครื่องปรุงรส เนื้อสัมผัสไก่ 72
ภาพที่ 6.1 ปริมาณสมุนไพร และขนาดชิ้นเนื้อไก่ (a) และความชอบ 73
โดยรวม (b) ของผลิตภัณฑล์ าบไก่งวงพร้อมรับประทาน
ทผี่ ่านกระบวนการให้ความรอ้ นแบบสเตอริไลซ์ 79
ตราสินค้าของวิสาหกิจชุมชนผเู้ ล้ยี งไกง่ วงอำเภอครบุรี

ฉ

ช

บทท่ี

การจดั การเลยี้ งดไู กง่ วง

รองศาสตราจารย์ ดร. สุทศิ า เขม็ ผะกา

บทนำ

ไก่งวงเปน็ สัตว์เศรษฐกจิ อีกทางลือกหน่ึงท่ีนา่ สนใจ เพราะตลาดยังต้องการ
สูงอย่างต่อเนื่องทั้งในประเทศและต่างประเทศ ไก่งวงเลี้ยงง่าย ใช้น้ำน้อย และมี
ความสามารถในการใช้อาหารคุณภาพต่ำ เช่น หญ้า เศษอาหาร หรือพืชผักตาม
ธรรมชาติไดด้ ีกว่าไกเ่ นื้อหรอื ไกไ่ ข่ จากข้อมูลการสำรวจสถติ ปิ ศสุ ตั ว์ ปี พ.ศ. 2563
พบว่าภาคตะวันออกเฉียงเหนือเป็นพื้นที่ท่ีมีการเลี้ยงไก่งวงมากที่สุดของประเทศ
คดิ เป็น 65.56% ของผเู้ ลี้ยงไก่งวงทั้งหมด ซึ่งเกษตรกรมีแนวโน้มการเล้ียงมากขึ้น
เพื่อเป็นอาชีพเสริมนอกเหนือจากการทำนาหรือปลูกมันสำปะหลัง อย่างไรก็ตาม
การเล้ยี งไก่งวงยังคงประสบปัญหาตลอดหว่ งโซ่การเลี้ยง เช่น ขาดระบบการจัดการ
ที่ถูกต้อง ขาดอาหารคุณภาพดีแต่ต้นทุนต่ำ ขาดองค์ความรู้และเทคโนโลยีที่
ทันสมัย เป็นต้น ซึ่งหากสามารถแก้ไขปัญหาดังกล่าวได้ ไก่งวงก็น่าจะเป็นสัตว์
เศรษฐกิจทางเลือกอีกชนิดหน่ึงที่จะใช้เป็นเครื่องมือในการประกอบอาชีพท่ีย่งั ยืน
ให้กับเกษตรกรได้ โดยเนื้อหาในบทนี้จะกล่าวถึงการจัดการเลี้ยงดูไก่งวงใน
เบื้องต้น เพื่อเป็นแนวทางให้กับเกษตรกรในการนำไปประยุกต์ใช้ให้เหมาะกับ
สภาพฟารม์ ของตนเอง

พันธุไ์ ก่งวงที่เลย้ี งในประเทศไทย

พันธุ์ไก่งวงที่นิยมเลี้ยงในประเทศไทย ได้แก่ อเมริกันบรอนซ์ (American
Bronze) และเบลท์สวิลล์ สมอลไวท์ (Beltsville Small White) เนื่องจากเป็น
พันธุ์ท่ีเลี้ยงง่าย โตเร็ว แข็งแรง ทนทานต่อโรค และน้ำหนักดี (ภาพที่ 1.1)
นอกจากนี้ยังมีไก่งวงลูกผสม (hybrids) ซึ่งได้จากการผสมข้ามสายพันธ์ุ ทำให้ได้
รูปร่าง สีสัน ที่แตกต่างไปจากสายพันธุ์หลักอีกมากมาย (วิทยา และคณะ, 2547;
สำนักพัฒนาพนั ธุส์ ัตว์, 2564)

พนั ธ์เุ บลทส์ วิลล์ สมอลไวท์ (Beltsville Small White)
เป็นพนั ธ์ุไก่งวงท่ีมีขนาดเล็กถึงปานกลาง ขนและหนังมีสีขาว แข้งและน้ิวเท้า

มีสีชมพูซีด ตาสีน้ำตาล จงอยปากสีเทาอ่อน มีอัตราการเจริญเติบโตสูงและให้
รสชาติทีอ่ ร่อย มถี ่นิ กำเนิดจากประเทศสหรัฐอเมริกา เป็นพันธทุ์ เี่ ลี้ยงตามธรรมชาติ
ไดด้ ี ให้ผลผลิตไขป่ ระมาณ 80 ฟอง/ตวั /ปี น้ำหนักเม่อื อายุ 5 เดือน เพศผ้ปู ระมาณ
6.7 กิโลกรัม และเพศเมียประมาณ 4 กิโลกรมั เม่ือโตเต็มทเ่ี พศผูน้ ้ำหนักประมาณ
7.7 กิโลกรัม และเพศเมียประมาณ 5 กิโลกรัม โดยเพศผู้จะมีขนคล้ายผมสีดำ
แขง็ ติดอยู่ตรงบรเิ วณหน้าอก และเพศเมียก็มโี อกาสพบขนสีดำเชน่ กนั

พันธ์อุ เมรกิ ันบรอนซ์ (American Bronze)
เปน็ ไก่งวงพันธห์ุ นัก มขี นสีบรอนซ์ปนน้ำตาลดำ ปลายขนสีขาวเล็กน้อย แข้ง

และนิ้วเท้าสีเทาอ่อนปนชมพูซีด ตาสีน้ำตาล จงอยปากมีสีเทาอ่อน มีถิ่นกำเนิด
จากประเทศสหรัฐอเมริกา มีความสามารถในการหากินตามธรรมชาติได้ดี ให้
ผลผลิตไข่ประมาณ 70 ฟอง/ตัว/ปี น้ำหนักเมื่ออายุ 5 เดือน เพศผู้ประมาณ 11
กิโลกรัม และเพศเมียประมาณ 7 กิโลกรัม ส่วนน้ำหนักเมื่อโตเต็มที่ เพศผู้ประมาณ

2

15 กิโลกรัม และเพศเมียประมาณ 9 กิโลกรัม เพศผู้จะมีขนคล้ายผมสีดำ แข็ง ติด
อยู่ตรงบริเวณหน้าอก เป็นตัวบ่งชี้ลักษณะทางเพศของไก่งวงเพศผู้ที่อายุก่อน 12
สัปดาห์

Beltsville Small White American Bronze

ภาพท่ี 1.1 ไกง่ วงพันธ์ุเบลท์สวลิ ล์ สมอลไวท์ และอเมริกนั บรอนซ์

ทีม่ า: AgNet west (2020); Myers poultry (2020)

คณุ ค่าทางโภชนาการของเนอ้ื ไกง่ วง

เมื่อเปรียบเทียบ คุณค่าทางโภชนาการของเนื้อไก่งวงกับเน้ือไก่ทั้งตัว (รวม
เนื้อและหนัง) พบว่าเนื้อไก่งวงมีโปรตีนสูง และมีแคลอร่ีและไขมันต่ำ เป็นแหล่ง
ของวิตามนิ B12 โคลนี ซลี เี นยี ม สังกะสี ฟอสฟอรัส โพแทสเซยี ม และแมกนีเซียม
โดยเน้ือไกง่ วง มีจุดเดน่ คอื

 มีวิตามิน B12 โคลีน สังกะสี และซีลีเนียมสูง แต่มีกรดไขมันอิ่มตัวต่ำ
กว่าเนอื้ ไก่

 มีวิตามิน B12 สูงกว่าเนื้อไก่ 3.4 เท่า ซึ่งมีบทบาทสำคัญในการเสริม
สรา้ งการเจรญิ เติบโต การทำงานของระบบประสาท และการสร้างเม็ดเลือดแดง

3

 มีโคลีนสูงช่วยป้องกันโรคอัลไซเมอร์ โรคตับแข็งหรือไขมันสะสมที่ตับ
ผนังหลอดเลือดแดงแข็งตวั

 เหมาะสำหรับผู้บริโภคที่เน้นทานอาหารแบบ low-calorie หรือ low-
fat diets

ตารางท่ี 1.1 คุณค่าทางโภชนาการของเนื้อไก่งวงเปรียบเทยี บกับเน้ือไก่ (รวมเน้ือ

และหนงั ) จำนวน 100 กรมั

สารอาหาร เนื้อไก่งวง เนือ้ ไก่

พลงั งาน, กก. แคลอร่ี 189.00 139.00

โปรตนี , ก. 28.55 27.30

ไขมัน, ก. 7.39 13.60

คอเลสเตอรอล, มก. 109.00 88.00

วติ ามินดี, ไอยู 15.00 2.00

เหล็ก, มก. 1.09 1.26

แคลเซียม, มก. 14.00 15.00

โพแทสเซยี ม, มก. 239.00 223.00

แมกนีเซียม, มก. 30.00 23.00

ทองแดง, มก. 0.093 0.066

สังกะสี, มก. 2.48 1.94

ฟอสฟอรสั , มก. 223.00 182.00

โซเดยี ม, มก. 103.00 82.00

วติ ามินเอ, ไอยู 39.00 161.00

วติ ามินอี, ไอยู 0.07 0.27

4

สารอาหาร เนื้อไกง่ วง เนือ้ ไก่
0.063
วติ ามนิ B1, มก. 0.045 0.168
8.487
วติ ามนิ B2, มก. 0.281 1.030
0.400
วิตามนิ B3, มก. 9.573 0.30
5.00
วิตามนิ B5, มก. 0.948 65.90
3.790
วติ ามิน B6, มก. 0.616 5.340
2.970
วิตามิน B12, มก. 1.02 2.970
1.128
โฟเลท, มคก. 9.00 1.362
1.986
โคลนี , มก. 87.40 2.223
0.726
กรดไขมันอ่ิมตวั , ก. 2.155 1.061
1.325
กรดไขมนั ไมอ่ ิ่มตวั เชงิ เดยี่ ว, ก. 2.647 0.802

กรดไขมันไม่อิ่มตัวเชิงซ้อน, ก. 2.119 5

ทรปิ โตเฟน, ก. 0.291

ทรีโอนีน, ก. 1.004

ไอโซลวิ ซนี , ก. 0.796

ลวิ ซนี , ก. 1.925

ไลซีน, ก. 2.282

เมทไธโอนนี , ก. 0.724

ฟนี ิลอะลานีน, ก. 0.903

วาลนี , ก. 0.902

ฮสี ทดิ ีน, ก. 0.749

ทม่ี า: Foodstruct (2021); USDA (2021)

การจดั การเลี้ยงดไู กง่ วง

เกษตรกรผู้เลี้ยงไก่งวงแบ่งออกเป็น 2 กลุ่ม คือ กลุ่มผู้เลี้ยงไก่พ่อแม่พันธุ์
เพอ่ื ผลิตลกู ไก่งวงจำหน่าย และกลมุ่ ผ้เู ลี้ยงไกง่ วงขุน ดงั นนั้ การจดั การเลี้ยงดูไก่งวง
แบง่ ออกตามช่วงอายุไดเ้ ป็น 4 ระยะ ได้แก่ ลูกไก่งวงเล็ก (อายุแรกเกิด – 4 สัปดาห์)
ไกง่ วงรนุ่ (อายุ 4–12 สปั ดาห์) ไก่งวงขนุ หรอื ไก่งวง หนุ่ม-สาว (อายุ 12–28 สัปดาห์)
และไก่งวงพ่อแม่พันธุ์ (อายุ 28 สัปดาห์ ขึ้นไป) (กรมปศุสัตว์, 2558) การจัดการ
เลี้ยงดูให้ประสบความสำเร็จ และมีประสิทธิภาพตรงตามพันธุกรรมนั้นขึ้นอยู่กับ
การจัดการสิ่งแวดล้อมให้เหมาะสม การให้อาหารและน้ำที่มีคุณภาพดี รวมถึง
สุขอนามัยและการควบคุมป้องกันโรคภายในฟาร์ม (Aviagen Turkeys 2013,
2015; FAD PReP, 2013; HFAC, 2014; New-Life Mills, 2016)

การจัดการระยะกก (brooding management)
ระยะเวลาในการจัดการไก่งวงระยะนี้ขึ้นอยู่กับสภาพอากาศ และความ

สมบูรณ์ของลูกไก่ โดยปกติใช้ระยะเวลา 4–6 สัปดาห์ การเลี้ยงในฟาร์มขนาด
ใหญ่จะแยกโรงเรือนสำหรับไก่งวงระยะกก และไก่งวงระยะขุน ซึ่งความหนาแนน่
ในการเลี้ยงไก่งวงแต่ละช่วงอายุ แสดงไว้ในภาพที่ 1.2 การเคลื่อนย้ายไก่งวงจาก
โรงเรือนอนุบาลไปยังโรงเรือนขุนควรหลีกเลี่ยง หาก ณ ช่วงเวลานั้นลูกไก่มี
ความเครยี ด เช่น จากการทำวคั ซีน หรอื การเปล่ียนอาหาร เปน็ ตน้ เนื่องจากไก่งวง
เป็นสัตว์ที่มีความไวต่อการเปลี่ยนแปลงมาก ดังนั้นการเปลี่ยนอุปกรณ์ให้น้ำและ
อาหาร วัสดุรองพื้น และความหนาแน่นในการเลี้ยงต้องค่อย ๆ ปรับเพื่อให้ไก่งวง
มคี วามคุ้นชนิ

6

อย่างไรก็ตามฟาร์มขนาดเล็ก อาจมีการเลี้ยงไก่งวงในโรงเรือนเดียวกัน
ตลอดช่วงชีวิต (ตั้งแต่แรกเกดิ จนถึงสง่ ตลาด) ซ่ึงพนื้ ทีก่ ารเลยี้ งจะตอ้ งค่อย ๆ ปรับ
ให้สอดคลอ้ งกบั อายแุ ละการจัดการ (ตารางที่ 1.2)

โรงเรอื นไก่งวงระยะขุน 1
เพศผู้ 2.8–3.2 ตวั /ตร.ม. หรือ เพศเมีย 5–6 ตวั /ตร.ม.

โรงเรอื นไก่งวงอนุบาล โรงเรือนไก่งวงระยะขนุ 2
8–10 ตัว/ตร.ม. เพศผู้ 2.8–3.2 ตัว/ตร.ม. หรือ เพศเมีย 5–6 ตัว/ตร.ม.

โรงเรอื นไก่งวงระยะขุน 3

เพศผู้ 2.8–3.2 ตัว/ตร.ม. หรือ เพศเมยี 5–6 ตวั /ตร.ม.

ภาพที่ 1.2 พ้ืนทีส่ ำหรบั การเล้ียงไก่งวงระยะกกและระยะขุน (แยกระหว่างโรงเรือน
อนุบาลและโรงเรอื นขนุ )

ตารางท่ี 1.2 พน้ื ท่สี ำหรับการเล้ยี งไกง่ วงตลอดช่วงอายุ (ตั้งแต่แรกเกดิ ถึงสง่ ตลาด)

ไก่งวงพนั ธ์หุ นกั ไก่งวงพันธุ์ขนาดกลาง

(heavy breeds) (medium breeds)

ตวั /ตารางเมตร ตวั /ตารางเมตร

เพศผู้ 3.2−3.3 3.6−4.0

เพศเมยี 5.8−6.2 6.2−7.0

คละเพศ 4.3−4.5 4.9−5.5

7

ไก่งวงก็เหมือนสัตว์ปีกชนิดอื่น ๆ ท่ีต้องการปัจจัยพื้นฐานที่สำคัญเพื่อให้
การเจริญเติบโตเป็นไปอย่างปกติ คือ อากาศดี น้ำสะอาด อาหารคุณภาพดี วัสดุ
รองพื้นดี และโรงเรือนมคี วามอบอนุ่

 วสั ดุรองพ้นื (bedding material)
วัสดุรองพื้นควรสะอาด แห้ง ไม่เป็นฝุ่น หลีกเลี่ยงวัสดุรองพื้นที่แข็ง

และเปียก วัสดุรองพื้นควรมีความหนาไม่ต่ำกว่า 7 เซนติเมตร ในช่วงอากาศร้อน
หรือไมต่ ่ำกว่า 10 เซนตเิ มตร ในชว่ งอากาศหนาว

 นำ้ (water)
อุปกรณ์ให้น้ำมีหลากหลายรูปแบบ การติดตั้งและวิธีการใช้ให้ปฏิบัติ

ตามโรงงานผผู้ ลติ ตวั อยา่ งกระติกน้ำดังภาพท่ี 1.3 ควรมจี ดุ ให้น้ำอย่างน้อย 2 จุด
ตอ่ ไก่ 50 ตัว โดยตำแหน่งทีต่ ั้งของกระติกน้ำควรห่างจากขอบเคร่ืองกกและวงกก
อย่างนอ้ ย 30 เซนติเมตร ต้องมีนำ้ สะอาดให้ไก่กินตลอดเวลา ควรมกี ารเปลี่ยนน้ำ
อย่างนอ้ ยวนั ละ 2 ครัง้

 อาหาร (feed)
ควรมีจุดให้อาหารอย่างน้อย 2 จุดต่อไก่ 100 ตัว อาจเป็นถาดอาหาร

สำหรับไก่เล็ก หรือมีถังอาหารร่วมกับการใช้แผงไข่ไก่ด้วยก็ได้ (ภาพที่ 1.4) เพื่อ
กระตุ้นการกินอาหาร โดยถาดอาหารควรวางห่างจากขอบเครื่องกกและวงกก
อย่างน้อย 30 เซนติเมตร ควรค่อย ๆ เอาถาดอาหาร (แผงไข่) ออกในช่วง 2–4
วัน อาหารควรใหม่สดเสมอ ควรให้อาหารน้อย ๆ แตบ่ ่อยคร้งั ในช่วงนี้ เพ่ือปอ้ งกัน
ไกค่ ยุ้ เข่ยี เหยียบย่ำ หรือมแี กลบปะปน

 เครื่องกก (brooder)
ควรตรวจสอบการทำงานของเครื่องกกก่อนที่ลูกไก่งวงจะมาถึงฟาร์ม

อณุ หภูมใิ ต้เคร่ืองกกควรอยู่ในชว่ ง 36–40 °C สว่ นอณุ หภูมิรอบ ๆ วงกกประมาณ

8

28 °C หากอุณหภูมิสูงหรือตำ่ เกินไปต้องมีการปรับระดับของหัวกกจนได้อณุ หภูมิ
ทต่ี อ้ งการ (ดงั ภาพที่ 1.5)

ภาพท่ี 1.3 ตัวอยา่ งกระติกน้ำสำหรับไกง่ วงระยะกก

ภาพท่ี 1.4 ตวั อย่างอปุ กรณใ์ หอ้ าหารไก่งวงระยะกก

อณุ หภูมิแวดลอ้ ม
ภายใตว้ งกก

ภาพท่ี 1.5 อุณหภมู ิบรเิ วณใต้เครอื่ งกก

9

 การให้แสง (lighting)
ควรมีความเข้มแสงต่ำสุดประมาณ 80 ลักซ์ ควรเพิ่มช่วงมืดให้กับไก่

เร่ือย ๆ จนกระทัง่ มีช่วงมดื 8 ช่วั โมงตดิ ต่อกนั ภายใน 5−10 วัน หลังจากนั้นไกง่ วง
ควรไดร้ บั ช่วงมืด 8 ชัว่ โมงตดิ ตอ่ กัน (ตารางท่ี 1.5)

 การจัดการวงกก (brooding in surrounds)
วงกกลูกไก่งวงควรมีเส้นผ่าศนู ย์กลาง 3−5 เมตร (ตารางท่ี 1.3) วงกกควร

ห่างจากผนังโรงเรอื น 60 เซนติเมตร มีความสูง 30−45 เซนติเมตร มีน้ำสะอาดที่
อุณหภูมิหอ้ งสำหรบั ลกู ไก่

การกกเพื่อให้ไก่งวงมีความอบอุ่นอย่างสมำ่ เสมอ มผี ลดหี ลายอยา่ ง คอื
 ไก่งวงมสี ขุ ภาพแขง็ แรง ลดอัตราการตาย
 ลดความชื้นของพื้นคอก (เลี้ยงบนพื้น) หรือช่วยทำให้มูลลอดผ่าน
ตะแกรงไดด้ ี (กรณเี ล้ียงบนพ้ืนตาขา่ ย)

ตารางที่ 1.3 พื้นท่สี ำหรับลูกไกง่ วงในวงกก

เสน้ ผ่าศูนยก์ ลาง กำลังไฟในวงกก จำนวนลกู ไก่

(เมตร) (กโิ ลวตั ต)์ (ตวั )

3.0 2.6/3.8 220−220

3.5 3.8/4.7 270−290

4.0 5.6 370−390

4.5 5.6 460−480

หมายเหตุ: การมลี ูกไก่งวงจำนวนน้อย = ลดการแก่งแย่งน้ำ อาหาร และพื้นท่ีอยู่

อาศัย

10

นอกจากนี้ต้องรักษาคอกให้สะอาด ควรเปลี่ยนวัสดุรองพื้นอย่างน้อย
สัปดาห์ละครั้ง (หากเลี้ยงจำนวนมาก) คอกและมูลที่สกปรก อาจทำให้เกิดปัญหา
ระบบทางเดินหายใจและการติดเชื้อ ไม่ควรปูพื้นคอกด้วยหนังสือพิมพ์ เพราะ
พ้นื ทผี่ ิวหนงั สือพิมพ์ลืน่ เกนิ ไปอาจทำให้มปี ัญหาท่ีขาได้

ภาพที่ 1.6 การจัดวางวสั ดอุ ุปกรณ์ในวงกก

11

✓ อุณหภูมกิ กที่เหมาะสม  อณุ หภูมเิ ครือ่ งกกสูงเกินไป

ลกู ไกก่ ระจายตัวอย่างสม่าเสมอ ลูกไก่กระจายตวั ออกไปนอกเคร่อื งกก
และมกี ารตอบสนองต่อเสยี ง ไม่ตอบสนองต่อเสยี ง หัวและปี กตก

 อณุ หภูมเิ ครื่องกกตา่ เกินไป  มีลมโกรกมากเกินไป

ลูกไก่อยู่รวมกนั เป็นกล่มุ ลูกไกก่ ระจุกตัวอยู่ท่บี รเิ วณหน่งึ เพ่อื หลบ

และส่งเสยี งดงั รบกวน เล่ยี งกระแสลม และส่งเสยี งดังรบกวน

ภาพที่ 1.7 การกระจายตัวของไกง่ วงในวงกก

12

ตารางที่ 1.4 แนวทางการจัดการให้น้ำและอาหารลูกไก่งวงระยะแรกเกิด
แนวทางการจดั การใหน้ ้ำและอาหาร
 ลูกไก่งวงควรได้กินอาหารสำหรับไก่งวงโดยเฉพาะ (หากเป็นไปได้) ซึ่งมี

โปรตนี 28% ซ่ึงอาจเป็นอาหารผงหรอื อาหารเกล็ด เพือ่ ให้ไดร้ บั สารอาหาร
ที่ครบถ้วน
 ไม่ควรให้กินอาหารไก่ไข่ หรืออาหารไก่พ่อแม่พันธุ์ เนื่องจากมีแคลเซียมสูง
อาจเปน็ พิษต่อกระดูก ตบั และไต หรือเปน็ สาเหตขุ องการตายได้
 อาหารไก่เล็กระยะแรก สามารถใช้เลี้ยงลูกไก่งวงได้ แต่ควรระวังเนื่องจากมี
โปรตนี หรอื วิตามินที่ไม่เพียงพอต่อความต้องการเพื่อการเจริญเตบิ โต
 พยายามลดการหกหล่นของอาหาร สอนให้ไก่งวงกินน้ำและกินอาหารให้
เร็วท่ีสุด โดยน้ำต้องเปน็ น้ำสะอาดและไมร่ ้อนจนเกนิ ไป
 อาการท้องเสียและเกิดมูลเหนียวติดแน่นที่บริเวณทวารเป็นเรื่องที่พบเห็น
บ่อย ๆ ในลูกไก่งวง ซึ่งอาจเกิดจากอากาศหนาวเกินไปให้ใช้น้ำอุ่นเช็ดมูล
ออกเพอ่ื ปอ้ งกันไมใ่ ห้มูลอดั แนน่ ปิดรูทวาร
 หากมีมูลเปียก/เหนียวเกิดขึ้นต่อเนื่องให้เพิ่มอุณหภูมิในการกกหรือผสม
อาหารเยื่อใยสูง เช่น รำกับอาหารไก่งวงระยะแรก ในสัดส่วน 50–50 หรือ
กรวดหยาบกจ็ ะลดช่วยปญั หาได้

การจดั การระยะขนุ (growing management)
 อุปกรณ์ใหน้ ้ำ
▪ อุปกรณ์ให้น้ำต้องเลือกให้เหมาะสม ไม่ควรเป็นภาชนะเปิด (ถ้วย)

เพราะไก่งวงจะขบั ถา่ ยมูลใส่ หรอื อาจมอี าหารหกหล่นลงไป เสย่ี งต่อการเกิดโรค

13

▪ หากอุปกรณ์ให้น้ำแบบระฆังคว่ำ (bell-type drinker) ใช้สัดสว่ น 1
ใบต่อไก่งวง 80-100 ตัว (ภาพที่ 1.8)

▪ สำหรบั อุปกรณใ์ ห้นำ้ แบบอ่นื ๆ ใหป้ ฏบิ ตั ิตามโรงงานผผู้ ลติ
▪ ควรปรบั อุปกรณใ์ หน้ ำ้ อยูท่ ี่ระดับความสงู หลงั ไก่ (ภาพที่ 1.9)
▪ ทำความสะอาดอปุ กรณ์ให้นำ้ ทุกวนั
▪ ในช่วงอากาศร้อน อาจช่วยระบายความร้อนโดยการไล่น้ำร้อนที่อยู่
ในท่อน้ำออก เพื่อให้ไกไ่ ดน้ ำ้ ทส่ี ะอาดและเยน็ ข้นึ
 อปุ กรณ์ใหอ้ าหาร (feeder)
▪ ถังอาหาร 1 ใบต่อไก่งวงเพศผู้ 40–60 ตัว หรือต่อไก่งวงเพศเมีย
60–80 ตวั
▪ ปรบั ถังอาหารใหอ้ ยใู่ นระดับหลงั ไก่
▪ หากในช่วงที่มีอากาศร้อนมาก ๆ อาจอดอาหารไก่งวงในช่วงกลางวัน
เพ่อื ลดการสรา้ งความร้อน และใหก้ นิ อีกคร้งั หลงั จากทีอ่ ากาศเย็นลง

กระติกน้ำพลาสติก อปุ กรณ์ใหน้ ้ำอัตโนมตั ิ อปุ กรณ์ให้น้ำอัตโนมตั ิ

แบบระฆังคว่ำ แบบลูกตุ้ม

ภาพที่ 1.8 อปุ กรณส์ ำหรับให้นำ้ ไก่งวงแบบตา่ ง ๆ

14

ภาพท่ี 1.9 ตัวอยา่ งการปรบั กระติกน้ำให้มรี ะดับความสงู ทเี่ หมาะสม

 พ้นื คอก (litter)
▪ วัสดุรองพื้นคอกควรสะอาด มีคุณภาพดี แห้ง และไม่มีฝุ่น เพื่อลด

อัตราการเกิดองุ้ เท้าอักเสบ (footpad dermatitis) โรคระบบทางเดินหายใจ และ
คุณภาพซากท่ดี อ้ ยลง

▪ วัสดุรองพื้นควรแห้ง ดูดซับดี และละเอียดอ่อนนุ่ม มีคุณสมบัติเป็น
ฉนวนและปราศจากสารปนเปื้อน ประเทศไทยส่วนมากใช้แกลบเป็นวัสดุรองพ้ืน
คอก ส่วนในต่างประเทศจะใชข้ ี้เล่อื ยเปน็ หลกั

▪ ต้องเปลี่ยนวัสดุรองพื้นใหม่ทุกครั้งในการเลี้ยงไก่งวงแต่ละรุ่น โดย
ต้องมีการฉีดพ่นยาฆ่าเชื้อ เพื่อกำจัดเชื้อโรคที่อาจติดมากับวัสดุรองพื้น ควรเก็บ
วัสดุรองพื้นในสถานที่เก็บที่สามารถป้องกันฝน แดด และการสัมผัสจากสัตว์ปีก
ชนิดอ่นื

15

▪ วัสดุรองพื้นควรหนาประมาณ 7−10 เซนติเมตร ควรหลีกเลี่ยงวัสดุ
รองพ้ืนเปียกหรือจบั ตัวเปน็ ก้อนโดยเฉพาะในชว่ งสัปดาห์แรก

 แสง (light)
▪ หลกั การให้แสงในโรงเรือนเลี้ยงไก่งวง ใหย้ ดึ หลกั การให้แสงสม่ำเสมอ

ทั่วถึงกันทงั้ โรงเรือน
▪ ชว่ งสัปดาหแ์ รกของการเลีย้ ง ควรมกี ารปรบั เปล่ยี นโปรแกรมแสงไป

ตามกจิ กรรมและพฤติกรรมของไก่งวง
▪ ความเขม้ แสงให้วัดจากความสูงบริเวณหวั ของไก่งวง
▪ แนะนำการใช้หลอดไฟที่สามารถหรี่แสง เพื่อให้สามารถปรับความ

เขม้ แสงตามพฤติกรรมของไก่งวงได้
▪ ความยาวแสงและความเขม้ แสง จะมผี ลตอ่ กจิ กรรม ปรมิ าณอาหาร

ทีก่ นิ และการจกิ ขน
▪ ควรมีความมดื (darkness) อยา่ งน้อย 8 ชั่วโมง เพ่อื การพัฒนากระดูก

และสมรรถนะการเจรญิ เติบโตที่ดี (ตาราง 1.5)

ตารางที่ 1.5 การใหแ้ สงไก่งวงในแต่ละชว่ งอายุ

อายุ การให้แสง

อายุ 1 วัน 23 ชัว่ โมง (80−100 ลกั ซ์)

อายุ 5−10 วนั ปรบั ลดการให้แสงลงอยา่ งต่อเน่อื ง โดยการ

ลดเวลาให้แสงสวา่ งลงวันละ 1 ช่วั โมง จนให้

แสงที่ 16 ชั่วโมง/วัน

อายุ 11 วนั จนถงึ ส่งตลาด มีชว่ งมืด (darkness) อย่างน้อย 8 ช่วั โมง

(ขน้ั ตำ่ 40 ลกั ซ์) หรอื ให้แสงแบบธรรมชาติ

16

 อุณหภมู ิ (temperature)
กอ่ นนำลกู ไกง่ วงเขา้ มาเลย้ี ง นอกจากจะตอ้ งเตรียมโรงเรือน อปุ กรณใ์ ห้

อาหารและน้ำให้พร้อมแล้ว อุณหภูมิกกก็เป็นอีกปัจจัยหนึ่งที่สำคัญ รายละเอียด
ของอุณหภูมิแต่ละช่วงอายุแสดงไว้ในตารางที่ 1.6 (ให้วัดอุณหภูมิจากพื้นระดับ
ความสงู ของตวั ลูกไก)่

ตารางท่ี 1.6 อณุ หภูมิทเ่ี หมาะสมสำหรบั ไก่งวงในแตล่ ะชว่ งอายุ

อายุ เพศ อณุ หภูมิใต้ อณุ หภูมิ อณุ หภูมใิ น
เคร่ืองกก °C สง่ิ แวดล้อม °C โรงเรอื น °C

1 วัน ผแู้ ละเมยี 36−40 36−37

2 วัน ผแู้ ละเมยี 36−40 35−36

3 วัน ผู้และเมยี 35−36 34−35

อายุ 4−7 วัน ผแู้ ละเมยี 34−35 ลด 1 °C ต่อวัน

สปั ดาหท์ ี่ 2 ผแู้ ละเมยี 27−28 27−28

สัปดาห์ท่ี 3 ผู้และเมยี 25−26 25−26

สัปดาห์ที่ 4 ผู้และเมีย 23−24 23−24

สปั ดาห์ท่ี 5 ผแู้ ละเมยี 21−22 21−22

สปั ดาห์ที่ 6 ผแู้ ละเมยี 20−21 19−20

สัปดาห์ที่ 7 ผแู้ ละเมยี 19−20 19−20

สัปดาห์ที่ 8 ผแู้ ละเมยี 18−19 18−19

สัปดาหท์ ่ี 9 ผ้แู ละเมยี 17−18 17−18

สปั ดาหท์ ่ี 10 ผแู้ ละเมยี 16−17 16−17

ถึงสง่ ตลาด

17

 การระบายอากาศ (ventilation)
การจัดการระบายอากาศเป็นกุญแจสำคัญที่จะทำให้การผลิตไก่งวงมี

ประสิทธิภาพการผลิตที่ดี การระบายอากาศในโรงเรือนไม่ดีจะส่งผลทำให้เกิด
แอมโมเนียและพื้นคอกเปียก แต่การระบายอากาศที่มากเกินไปจะทำให้โรงเรือน
แห้งเกินไป มฝี นุ่ เยอะซ่ึงเกิดจากอาหาร ขน และมลู เป็นต้น

ขอ้ ดใี นการจัดการระบายอากาศ
 มีออกซเิ จนในโรงเรอื นอยา่ งเพยี งพอ
 ชว่ ยลดอุณหภูมใิ นโรงเรือน
 ชว่ ยลดความชื้นในโรงเรอื น
 ช่วยลดฝนุ่ ในอากาศ
 ลดการเกดิ แก๊สอนั ตรายในโรงเรือน เช่น แอมโมเนยี คาร์บอนไดด์
ออกไซด์ หรือคาร์บอนมอนอกไซด์ในระหว่างการกก

ตารางที่ 1.7 คณุ ภาพอากาศในโรงเรือน ปริมาณ
คุณลักษณะของอากาศ
ออกซิเจน >19.6%
คารบ์ อนไดด์ออกไซด์ <2500 ppm
คาร์บอนมอนออกไซด์ <10 ppm
แอมโมเนีย <20 ppm
ความชน้ื สมั พัทธ์
ฝ่นุ 50−70%
<5 mg/m3

18

 น้ำ (water)
การมีน้ำที่สะอาด คุณภาพดี และมีความปลอดภัย เป็นปัจจัยสำคัญท่ี

จะได้มาซึ่งสมรรถนะการผลิตที่ดี น้ำไม่เพียงทำหน้าที่เป็นสารอาหารที่สำคัญ
เทา่ น้นั แตย่ ังสง่ ผลตอ่ การทำงานในรา่ งกายแทบทกุ อย่างอกี ด้วย ปจั จัยที่อาจมีผล
ต่อการเปลี่ยนแปลงคุณภาพของนำ้ เช่น ปริมาณแบคทีเรียในน้ำ ค่า pH ปริมาณ
ไนโตรเจน ความกระด้าง ความเป็นด่าง ปริมาณแร่ธาตุ กลิ่น หรือรสชาติ ล้วนมี
ผลต่อปริมาณการกนิ นำ้ หรือความสามารถของไก่งวงในการนำน้ำไปใช้ประโยชน์

สรปุ

ไก่งวงก็เหมือนกับสัตว์ปีกชนิดอื่น ๆ ที่ต้องการปัจจัยพื้นฐานที่สำคัญเพื่อให้
การเจริญเติบโตเป็นไปอย่างปกติ คือ อากาศดี น้ำสะอาด อาหารคุณภาพสูง วัสดุรอง
พื้นดี และโรงเรือนมีความอบอุ่น โดยเฉพาะอย่างยิ่งการจัดการไก่งวงในระยะกก
ซึ่งเป็นกุญแจสำคัญที่จะได้มาซึ่งไก่งวงระยะรุ่น-ขุน ที่มีประสิทธิภาพการผลิตที่ดี
ทงั้ นไี้ ก่งวงเปน็ สตั ว์ท่ีไวต่อการเปล่ยี นแปลงมาก ดงั น้นั การปรบั เปล่ียนส่ิงแวดล้อม
ไม่วา่ จะเป็นอุปกรณ์ให้น้ำและอาหาร วัสดรุ องพืน้ และความหนาแน่นในการเลี้ยง
ต้องค่อย ๆ ปรับเพอ่ื ใหไ้ กง่ วงมคี วามค้นุ ชิน

เอกสารอา้ งองิ

กรมปศุสตั ว.์ 2558. การจัดการเลี้ยงดูไก่งวง. การประชุมเครือข่ายชมรม ผู้เล้ียงไก่งวง
ในพนื้ ทปี่ ศุสตั วเ์ ขต 4 ระหว่างวันที่ 26–28 พฤษภาคม 2558.

วิทยา สุมามาลย์, สมจิตร อินทรมณี, โอภาส รอดชมพู, และ ธวัช จิตบรรเทา.
2547. ระดับโปรตีนที่เหมาะสมในสูตรอาหารไก่งวงที่ช่วงอายุต่างๆ.

19

รายงานผลงานวิจัยประจำปี 2547 กองอาหารสัตว์กรมปศุสัตว์กระทรวง
เกษตรและสหกรณ.์ เล่มท:่ี 286–288. หนา้ 486–500.
สำนักพัฒนาพันธุ์สัตว์. 2564. ไก่งวง. กรมปศุสัตว์กระทรวงเกษตรและสหกรณ์.
สืบค้นจาก: https://breeding.dld.go.th/th/index. php/2015-07-04-
09-39-04/37-2015-07-04-09-03-07/2015-07-0409-04-10/2015 -07-
04-10-18-02/68-turkey (สบื คน้ เมือ่ วนั ที่ 15 กรกฎาคม 2564).
AgNet west. 2020. Perfect turkey for small scale sarming. Available
online at: https://agnetwest.com/perfect-turkey-small-scale-farming/
(accessed on 1 July 2021).
Aviagen Turkeys. 2013. Management guidelines for raising commercial
turkeys. Available online at: https:// www.aviagenturkeys. com/
media/18348 1/aviagen commercial guide.pdf (accessed on 12 July
2021).
Aviagen Turkeys. 2015. Management guidelines raising commercial
turkeys. PDF file. 2015. Available online at: https://www.
aviagenturkeys.us/documents?_english (accessed on 14 July 2021).
FAD PReP. 2015. Poultry industry manual. Available online at: https://
www.cfsph.iastate.edu/pdf/fad-prep-nahems-poultryindustry-
manual (accessed on 10 July 2021).
Foodstruct. 2021. Turkey meat vs. chicken meat: health impact and
nutrition comparison. Available online at: https://foodstruct.
com/compare/turkey-meat-vs-chicken-meat#chart_vitamins1
(accessed on 19 October 2021).

20

Humane Farm Animal Care Animal Care Standards. 2014. Standards
manual: turkeys. Available online at: http://certifiedhumane.org/
wpcontent/uploads/2014/01/Std14.Turkeys.1A.pdf (accessed on
12 July 2021).

Myers poultry. 2020. Standard bronze. Available online at: https://
www.myerspoultry.com/Product-Standard-Bronze (accessed on
12 July 2021).

New-Life Mills. 2016. Turkey management guide: A complete guide to
protable performance. Available online at: https://www.
newlifemills.com/wpcontent/uploads/2016/10/0116-Mar-2016-
turkey-guide-web-version.pdf (accessed on 8 July 2021).

USDA. 2021. Food data central. Available online at: https://fdc.nal.
usda.gov/fdc-app.html#/food-details/171479/nutrients (accessed
on 19 October 2021).

21

บทที่

อาหารและการใหอ้ าหารไกง่ วง

รองศาสตราจารย์ ดร. สทุ ิศา เข็มผะกา

บทนำ

อาหารเป็นต้นทุนหลักในการผลิตไก่งวงประมาณ 60–70% หรือมากกว่า
ของต้นทุนทั้งหมด ไก่งวงต้องการสารอาหารที่มีความจำเพาะเพื่อให้ได้มาซ่ึง
สมรรถนะการเจริญเติบโตสูงสุด โดยเฉพาะอย่างยิ่งในส่วนของโปรตีนที่มีความ
ต้องการสูงกว่าสัตว์ปีกชนิดอื่น ๆ นอกจากนี้วิธีการจัดการให้อาหารไก่งวงที่
ถูกต้องก็มีความสำคัญ การให้ไก่งวงได้กินอาหารเร็วที่สุดก็จะช่วยส่งเสริมการ
เจริญเติบโตของไก่งวงได้ ในขณะเดียวกันปัจจัยใด ๆ ที่มีผลทำให้ได้ไก่งวงได้กิน
อาหารช้า ก็จะส่งผลกระทบต่อสมรรถนะการเจริญเติบโตเช่นกัน การเลี้ยงไก่งวง
ในปัจจุบนั โดยส่วนใหญ่เกษตรกรจะใช้อาหารไก่สำเร็จรูป และมีการนำวัตถดุ ิบใน
ท้องถิ่นหรือวัตถุดิบเศษเหลือมาใช้เป็นส่วนประกอบในอาหารเพื่อลดต้นทุน แต่
อย่างไรก็ตามหากมีการคำนวณสูตรอาหารหรือการจัดการให้อาหารไม่ถูกต้อง
อาจส่งผลทำให้ไก่งวงได้รับสารอาหารไม่เพียงพอต่อความต้องการ มีอัตราการ
เจริญเติบโตต่ำ และได้น้ำหนักส่งตลาดช้า เป็นต้น เนื้อหาในบทนี้จะกล่าวถึงการ
พฒั นาทางสรรี วทิ ยาของไก่งวง ความต้องการสารอาหารในแต่ละช่วงอายุ รปู แบบ
และส่วนประกอบของอาหาร รวมถึงตัวอย่างสูตรอาหารสำหรับไก่งวง เพื่อเป็น
แนวทางสำหรับเกษตรกรในแตล่ ะพนื้ ท่ีนำไปปรับใช้

การพัฒนาทางสรีรวทิ ยาของไกง่ วง
(physical development of turkey)

ไกง่ วงแตล่ ะช่วงอายุมีการพัฒนาทางสรีรวิทยา และรูปแบบการเจริญเติบโต
ที่แตกต่างกัน การเข้าใจหลักการพืน้ ฐานดังกลา่ วจะนำไปสู่การจัดการอาหารและ
การใหอ้ าหารไกง่ วงได้อย่างมีประสิทธิภาพ และได้มาซง่ึ ไกง่ วงขนุ หรือไก่งวงพ่อแม่
พนั ธุ์ท่ีมีสมรรถนะการผลิตท่ีดี (ภาพที่ 2.1)

ภาพที่ 2.1 การพัฒนาของอวยั วะและเน้ือเยอ่ื ทีส่ ำคญั ของไก่งวงในแตล่ ะช่วงอายุ
ที่มา: ดัดแปลงจาก Aviagen Turkeys (2010)

▪ ช่วงอายุ 6 สัปดาห์แรก มีการพัฒนาในส่วนของการสร้างกระดูก
การสร้างภมู คิ มุ้ กันโรค และระบบหัวใจและหลอดเลือด

 ให้อาหารท่ีมีคณุ ภาพสูงและมสี ารอาหารชนดิ ต่าง ๆ สมดลุ
 เลอื กให้อาหารท่ีสามารถกระต้นุ การกินอาหารของไกง่ วงได้

23

▪ ค่อย ๆ ลดปริมาณโปรตีนในสูตรอาหาร หากมีการลดโปรตีนในระดับ
ที่กว้างเกินไปจะทำให้ไก่งวงเกิดภาวะผิดปกติ (metabolic shock) ได้ ระดับ
โปรตีนในสูตรอาหารสำหรับไก่งวงช่วงอายุ 0−4 4−8 8−12 12−16 16−20 และ
20−24 สปั ดาห์ ทแี่ นะนำ คอื 28 26 22 19 16.5 และ 14% ตามลำดบั

▪ ช่วงอายุ 6−22 สปั ดาห์ ต้องสงั เกตอตั ราการเจริญเตบิ โตอย่างใกล้ชิด
โดยไก่งวงในช่วงนี้จะยังมีการพฒั นาโครงสร้างกระดูกอย่างต่อเนื่อง ในขณะเดียวกัน
ก็มีการสร้างขนและสร้างเนื้อเยื่อต่าง ๆ ควรมีการสุ่มชั่งไก่เพื่อดูอัตราการ
เจริญเติบโตสปั ดาห์ละคร้ัง

ความตอ้ งการสารอาหารชนดิ ตา่ ง ๆ

ไกง่ วงเหมอื นกบั สตั ว์ปีกชนดิ อืน่ ๆ ท่ีตอ้ งการพลังงาน โปรตนี วิตามนิ และ
แร่ธาตุในอาหารอย่างสมดุลเพื่อนำไปใช้สำหรับการเจริญเติบโตสำหรับไก่งวงขุน
หรือนำไปใช้ในการสร้างไข่หรือสร้างอสุจิสำหรับไก่งวงพ่อแม่พันธุ์ (NRC, 1994;
Leeson and Summers, 2005; Jahan et al., 2018) ความต้องการสารอาหาร
ชนิดต่าง ๆ ของไก่งวงแสดงไว้ในตารางที่ 2.1

รูปแบบและส่วนประกอบของอาหาร (feed form and composition)
สำหรบั ไก่งวงแล้วรปู แบบหรือลักษณะทางกายภาพของอาหารมีความสำคัญ

เทียบเทา่ กับคุณคา่ ของสารอาหาร ที่เปน็ องคป์ ระกอบอยู่ในอาหารน้ัน ๆ ดงั นั้นย่ิง
มีการกระตุ้นให้ไก่งวงกินอาหารได้มากขึ้นเพียงใดก็จะช่วยให้ไก่งวงมีอัตราการ
เจริญเติบโตดีย่ิงขึ้น ปัจจัยใด ๆ ก็ตามที่ส่งผลทำใหไ้ ก่งวงลดการกินอาหาร ก็จะมี
ผลทำให้อัตราการเจริญเติบโตลดลง (FAD PReP, 2013; Aviagen Turkeys,
2015; New-Life Mills, 2016)

24

ตารางที่ 2.1 ความตอ้ งการสารอาหารของไกง่ วง

ชว่ งอายุ ไกเ่ ล็ก ไกร่ นุ่ ไก่ขุน ไกข่ นุ
ระยะทา้ ย

(สัปดาห์) 0–4 4–8 8–12 12–16 16–20 20–24

พลังงานที่ใช้ประโยชน์ได้ (kcal ME/กก. อาหาร)

2,800 2,900 3,000 3,100 3,200 3,300

โปรตีนและกรดอะมโิ น (%)

โปรตนี 28.0 26.0 22.0 19.0 16.5 14.0

ไลซีน 1.60 1.50 1.30 1.00 0.80 0.65

เมทไธโอนนี 0.55 0.45 0.40 0.35 0.25 0.25

เมทไธโอนีน 1.05 0.95 0.80 0.65 0.55 0.45
+ ซสิ ตนี

ทรโี อนีน 1.00 0.95 0.80 0.75 0.60 0.50

ทรพิ โตเฟน 0.26 0.24 0.20 0.18 0.15 0.13

วาลีน 1.20 1.10 0.90 0.80 0.70 0.60

อารจ์ นิ ีน 1.60 1.40 1.10 0.90 0.75 0.60

แคลเซียม (%) 1.20 1.00 0.85 0.75 0.65 0.55

ฟอสฟอรสั ใช้ 0.60 0.50 0.42 0.38 0.32 0.28
ประโยชนไ์ ด้ (%)

โซเดียม (%) 0.17 0.15 0.12 0.12 0.12 0.12

ที่มา: NRC (1994)

25

 รปู แบบของอาหาร (feed form)
ไก่งวงในช่วงอายุ 6 สัปดาห์แรก จะมีการพัฒนาในส่วนของโครงสร้าง

กระดกู ระบบภมู ิคุ้มกนั และระบบหัวใจและหลอดเลือดเปน็ หลัก หากไกง่ วงได้รับ
ความเครียดในช่วงน้ี จะส่งผลกระทบทำให้การพัฒนาส่วนต่าง ๆ ข้างต้นเกิดการ
หยุดชะงัก ดังนั้นการที่ลูกไก่งวงมีสุขภาพดี ได้กินอาหารที่มีคุณภาพสูงและมี
ปริมาณการกินอาหารดี จะสามารถพัฒนาระบบต่าง ๆ ได้อย่างเต็มประสิทธภิ าพ
และทา้ ยท่สี ุดจะได้มาซึ่งไกง่ วงระยะรุน่ -ขุน ทม่ี ีคณุ ภาพดี

ในช่วง 24−72 ชั่วโมงหลังการฟัก เป็นช่วงสำคัญมากที่ไก่งวงควรได้รับ
อาหารมากที่สุดเท่าจะสามารถกินได้ อาหารไก่งวงระยะแรกควรเป็นอาหารเม็ดบ้ี
แตกหรืออาหารเกล็ด (crumble) หากไม่มีสามารถใช้อาหารผงแทนได้ อย่างไรก็
ตามไม่ควรให้อาหารที่มีอนุภาคเลก็ มากจนเกินไป เพราะลกู ไกง่ วงจะยังไมส่ ามารถ
จิกกินได้สะดวก ส่งผลทำให้ได้รับสารอาหารไม่เพียงพอต่อความต้องการของ
ร่างกาย ในขณะเดียวกันหากอาหารอัดเม็ดมีขนาดใหญ่เกินไป ลูกไก่งวงอาจไม่
สามารถกลนื กินไดส้ ะดวกและท้ายทสี่ ุดก็ไมได้รับสารอาหารเพยี งพอเช่นเดียวกนั

ดังนั้นอาหารไก่งวงช่วงแรก ควรเป็นอาหารเม็ดบี้แตกหรืออาหารเกล็ด
รวมถงึ ควรมีเส้นผา่ ศูนย์กลางไม่เกิน 3.5 มลิ ลเิ มตร โดยอาหารเม็ดท่ีดีควรมีขนาด
เสน้ ผ่าศนู ย์กลางอยู่ในชว่ ง 1.5−2.0 มลิ ลเิ มตร และความยาวของเม็ดอาหารไม่ควร
เกนิ กวา่ เส้นผ่าศูนย์กลาง ในบางคร้ังโรงงานอาหารสัตว์อาจมีการบดวัตถุดิบละเอียด
มากจนเกินไป เพื่อช่วยให้เม็ดอาหารมีความคงตัวดี อย่างไรก็ตามเมื่อไก่งวงกิน
อาหารเหล่านี้ซึ่งอาจอยู่ในรูปแบบของอาหารเกล็ดหรืออาหารเม็ด อาหารอาจมี
การเปลย่ี นรปู ทมี่ ลี กั ษณะเละ เม่ือเกิดการผสมกับน้ำบรเิ วณกระเพาะพักก่อนที่จะ
ส่งต่อไปยังกึ๋น ซึ่งตามปกติแล้วกึ๋นจะทำหน้าที่ในการบดอาหารให้มีขนาดเล็กลง
และส่งต่อไปยังลำไส้เล็กส่วนต้น แต่หากอาหารที่ละเอียดเกินไปกึ๋นก็ไม่ได้ทำ
หน้าท่ีในการบด ขาดพัฒนาการ ดังนั้นการใช้วัตถุดบิ ท่ีมีอนุภาคใหญ่ขึ้น หรือการ

26

เสริมธัญพืชหรือกรวดในอาหารจะช่วยเพิ่มพัฒนาการของกึ๋น รวมถึงยังช่วย
กระตุ้นการทำงานของเอนไซม์ในลำไส้ทำให้สามารถย่อยและใช้ประโยชน์จาก
สารอาหารไดด้ ีย่งิ ขึน้ และชว่ ยลดปญั หาลำไส้อกั เสบ

 สว่ นประกอบของอาหาร (feed composition)
วัตถุดิบอาหารสัตว์ที่ใช้ในสูตรอาหารไก่งวงควรมีคุณภาพดีและมีการ

ย่อยได้สงู โดยเฉพาะอย่างยง่ิ ควรใหค้ วามสำคัญกับวัตถุดิบแหล่งโปรตีน เน่ืองจาก
ไกง่ วงเป็นสัตวท์ ่ีตอ้ งการโปรตนี สงู กวา่ สัตว์ปีกชนดิ อนื่ ๆ ในไกง่ วงระยะเล็กควรใช้
แหล่งโปรตนี จากปลาปน่ รว่ มดว้ ย เพ่ือลดปริมาณการใช้กากถ่วั เหลอื งซึ่งเป็นแหล่ง
โปรตีนหลักที่มากเกินไป ควรหลีกเลี่ยงการใช้วัตถุดิบแหล่งโปรตีนที่มีการย่อยได้
ต่ำโดยเฉพาะในช่วงไก่เล็ก เนื่องจากโปรตีนที่ย่อยไม่ได้ (undigested protein)
อาจสะสมในซีกัมและกระตุ้นการเจริญเติบโตของจุลินทรีย์ก่อโรค ทำให้สุขภาพ
ลำไส้แย่ลง มูลเหลว และก่อให้เกิดปัญหาอื่น ๆ ตามมาที่มีผลกระทบต่อสุขภาพ
ของไก่งวง

ไขมันเป็นแหล่งพลังงานที่สำคัญในอาหารไก่งวง แต่ลูกไก่งวงยังมี
ความสามารถในการย่อยกรดไขมันบางชนิดได้จำกัด ดังนั้นในไก่งวงระยะเล็กจึง
ควรใช้น้ำมันพืช เช่น น้ำมันถั่วเหลืองหรือน้ำมันดอกทานตะวัน หลีกเลี่ยงการใช้
ไขมันที่มีคุณภาพต่ำหรือไขมันท่ีมีกรดไขมันอิสระสูง หรือมีสัดส่วนของกรดไขมัน
ปาลมติ กิ หรือสเตยี ริก

การเสริมเอนไซม์ในอาหารไก่งวงเป็นอีกทางเลือกหนึ่งท่จี ะช่วยเพิ่มการ
ย่อยได้ของวัตถุดิบอาหาร ควรมีการเสริมเอนไซม์ไซลาเนสหรือบีต้า-กลูคาเนสใน
อาหารทีม่ ีธัญพืชทมี่ โี พลีแซคคาไรด์ท่ีไม่ใช่แปง้ (non-starch polysaccharide) สงู
รวมถงึ ควรมีการเสรมิ เอนไซม์ไฟเตสเพ่ือช่วยยอ่ ยฟอสฟอรสั ในรูปไฟเตตในวัตถุดิบ
อาหารสัตวท์ ่ีมาจากพชื

27

การปรับเปลี่ยนสัดสว่ นวัตถดุ ิบท่ีใช้ในอาหารไก่งวง จากช่วงอายุหนึ่งไป
อีกช่วงอายุหนึ่งควรต้องเป็นแบบค่อยเป็นค่อยไป เพื่อป้องกันผลกระทบที่จะเกิด
ต่อลำไส้ เนื่องจากระบบการย่อยอาหารของไก่งวงมีการเปลี่ยนแปลงตลอดเวลา
ตามลักษณะของอาหารที่กิน ซึ่งสารอาหารและอิเล็กโทรไลท์ในอาหารท่ีสมดุลจะ
ช่วยสง่ เสริมการเจรญิ เติบโตของจุลนิ ทรีย์ท่ีมีประโยชน์ แตถ่ า้ หากมีการเปลี่ยนแปลง
วัตถุดิบในสูตรอาหารมากเกินไปจะสง่ ผลกระทบต่อสมดุลของจุลินทรีย์และทำให้
เกดิ ลำไส้อกั เสบได้ การเปลยี่ นแปลงวตั ถดุ ิบจากช่วงอายุหนึ่งไปยังอีกช่วงอายุหน่ึง
ไม่ควรเกิน 25% เป็นต้นว่าในอาหารไก่งวงระยะแรกมีการใช้รำละเอียด 10%
ดังนั้นในสูตรอาหารสำหรับไก่งวงระยะต่อไปควรมีรำละเอียดไม่เกิน 12.5%
หรือไมต่ ่ำกว่า 7.5% เปน็ ตน้

ผลกระทบท่มี ตี ่อการกินอาหารของไก่งวง อาจเกดิ จากการเปลี่ยนแปลง
ของสีและลักษณะของเม็ดอาหาร เช่น หากในอาหารมีกากเมล็ดทานตะวันหรือ
กากเรปซีดเป็นส่วนประกอบสูงอาจทำให้อาหารมีสีคล้ำ ซึ่งจะกระทบต่อการกิน
อาหารได้ นอกจากนี้การเปลี่ยนอาหารเม็ดจากที่ไม่มีการเคลือบด้วยไขมันไปเป็น
การเคลือบน้ำมันที่มีสีเข้มขึ้น ก็จะมีผลทำให้ไก่งวงชะงักการกินอาหารลงได้ใน
ระยะหนึ่งเช่นกัน ดังนั้นการเปลี่ยนแปลงดังกล่าวควรทำแบบค่อยเป็นค่อยไป
ตัวอย่างสูตรอาหารไก่งวงในระยะต่าง ๆ ได้แสดงไว้ในตารางที่ 2.2–2.8 ส่วน
ตัวอย่างสูตร อาหารไก่งว งต้นทุนต่ำที่ได้แนะนำโ ดยศู นย์วิจัยและพัฒน า ก าร
ปศุสัตว์ที่ 4 มหาสารคาร (2562) แสดงไวใ้ นตารางที่ 2.9

28

ตารางที่ 2.2 สตู รอาหารไกง่ วงระยะไกเ่ ล็กช่วงอายุ 0–4 และ 4–8 สัปดาห์

ระยะไกเ่ ลก็ 0–4 สัปดาห์ 4–8 สปั ดาห์

วตั ถุดิบอาหารสัตว์ สูตรท่ี สูตรที่ สูตรที่ สตู รท่ี สูตรท่ี สตู รท่ี
123 123

ขา้ วโพดบด 44.34 45.35 47.12 51.74 46.77 45.95

ปลาป่น (60% CP) 0.00 0.00 8.00 0.00 0.00 6.00

กากถ่ัวเหลือง (44% CP) 34.00 38.00 41.00 28.00 31.00 38.00

ถ่วั เหลืองไขมันเต็ม 5.00 0.00 0.00 4.00 0.00 0.00

รำละเอียด 0.00 0.00 0.00 0.00 6.00 4.00

นำ้ มันปาลม์ 0.00 0.00 0.00 0.00 0.00 2.00

กลเู ทนข้าวโพด 10.00 10.00 0.00 10.00 10.00 0.00

เกลือ 0.32 0.32 0.30 0.32 0.32 0.32

หนิ ฝ่นุ (CaCO3) 2.11 2.15 1.18 2.11 2.13 1.37
โมโนแคลเซยี มฟอสเฟต 2.65 2.60 1.16 2.20 2.16 1.08
(Ca(H2PO4)2) 0.50 0.50 0.50 0.50 0.50 0.50
พรีมิกซ์ไกเ่ นอื้

ดแี อล-เมทไธโอนีน 0.27 0.27 0.33 0.22 0.22 0.29

แอล-ไลซนี 0.62 0.62 0.27 0.69 0.68 0.32

แอล-ทรโี อนีน 0.19 0.19 0.14 0.22 0.22 0.17

ปริมาณอาหารทั้งหมด 100.0 100.0 100.0 100.0 100.0 100.0
(กโิ ลกรัม)

ราคา (บาท/กโิ ลกรมั ) 17.63 17.39 18.36 17.03 16.82 18.29

29

ตารางท่ี 2.3 สตู รอาหารไกง่ วงระยะไกร่ ุ่นช่วงอายุ 8–12 และ 12–16 สัปดาห์

ระยะไกร่ ุ่น 8-12 สปั ดาห์ 12-16 สัปดาห์

วัตถดุ บิ อาหารสัตว์ สูตรที่ สูตรท่ี สูตรที่ สูตรท่ี สตู รที่ สูตรท่ี
123 123

ขา้ วโพดบด 58.56 51.68 52.37 61.71 41.73 47.81

ปลาป่น (60% CP) 0.00 0.00 4.00 0.00 0.00 4.00

กากถั่วเหลือง (44% CP) 24.00 26.00 30.00 26.00 25.00 18.00

ถวั่ เหลอื งไขมันเตม็ 4.00 0.00 0.00 0.00 0.00 0.00

รำละเอยี ด 0.00 8.00 6.00 0.00 20.00 20.00

นำ้ มันปาลม์ 1.80 2.68 3.43 5.80 6.88 5.02

กลูเทนขา้ วโพด 6.00 6.00 0.00 0.00 0.00 0.00

เกลือ 0.32 0.32 0.32 0.40 0.38 0.31

หินฝุ่น (CaCO3) 2.08 2.10 1.60 2.10 2.14 1.68
โมโนแคลเซียมฟอสเฟต 1.78 1.72 1.00 2.30 2.19 1.53
(Ca(H2PO4)2) 0.50 0.50 0.50 0.50 0.50 0.50
พรมี กิ ซ์ไกเ่ น้อื

ดแี อล-เมทไธโอนนี 0.19 0.20 0.24 0.24 0.24 0.21

แอล-ไลซีน 0.59 0.61 0.38 0.70 0.69 0.69

แอล-ทรโี อนนี 0.18 0.19 0.16 0.25 0.25 0.25

ปรมิ าณอาหารท้ังหมด 100.0 100.0 100.0 100.0 100.0 100.0
(กิโลกรมั )

ราคา (บาท/กิโลกรมั ) 16.76 16.82 17.62 17.70 17.95 17.71

30

ตารางที่ 2.4 สตู รอาหารไก่งวงระยะไก่ขุนช่วงอายุ 16–20 สปั ดาห์ และ 20 สปั ดาห์

ข้นึ ไป

ระยะไก่ขนุ 16-20 สปั ดาห์ 20 สัปดาหข์ ึน้ ไป

วตั ถุดบิ อาหารสตั ว์ สตู รที่ สูตรที่ สูตรที่ สตู รท่ี สูตรท่ี สตู รที่
123 123

ข้าวโพดบด 68.83 50.00 44.88 75.45 57.75 47.53

ปลายขา้ ว 0.00 0.00 5.00 0.00 0.00 10.00

กากถว่ั เหลอื ง (44% CP) 20.00 18.00 18.00 16.00 13.00 13.00

รำละเอยี ด 0.00 20.00 20.00 0.00 20.00 20.00

น้ำมันปาลม์ 5.79 6.68 6.88 5.72 6.42 6.80

เกลือ 0.40 0.38 0.38 0.26 0.25 0.25

หนิ ฝ่นุ (CaCO3) 1.58 1.60 1.50 0.90 0.92 0.75
โมโนแคลเซยี มฟอสเฟต 1.84 1.76 1.78 0.84 0.76 0.76
(Ca(H2PO4)2) 0.50 0.50 0.50 0.50 0.50 0.50
พรีมิกซไ์ กเ่ นอ้ื

ดแี อล-เมทไธโอนนี 0.21 0.21 0.21 0.06 0.08 0.09

แอล-ไลซีน 0.68 0.69 0.69 0.15 0.19 0.19

แอล-ทรโี อนนี 0.17 0.18 0.18 0.12 0.13 0.13

ปรมิ าณอาหารทัง้ หมด 100.0 100.0 100.0 100.0 100.0 100.0
(กิโลกรัม)

ราคา (บาท/กิโลกรมั ) 17.07 17.22 17.33 15.83 15.92 16.14

31

ตารางท่ี 2.5 สตู รหวั อาหารเข้มขน้ สำหรับไก่งวง1/

วตั ถดุ ิบอาหารสตั ว์ ปรมิ าณ (กิโลกรมั )

ปลาปน่ (60% CP) 17.05

กากถั่วเหลอื ง (44% CP) 75.00

เกลือ 1.00

หินฝุน่ (CaCO3) 1.50
โมโนแคลเซียมฟอสเฟต (Ca(H2PO4)2) 2.00
พรมี กิ ซ์ไกเ่ น้ือ 1.70

ดีแอล-เมทไธโอนีน 0.55

แอล-ไลซนี 0.55

แอล-ทรโี อนนี 0.65

ปริมาณอาหารทงั้ หมด (กโิ ลกรัม) 100.0

ราคา (บาท/กิโลกรมั ) 25.21

หมายเหตุ: 1/สูตรหัวอาหารเข้มข้น (โปรตีนไม่น้อยกว่า 45%) เพื่อใช้ผสมกับวัตถุดิบอาหาร
สตั ว์แหล่งพลังงาน

32

ตารางที่ 2.6 สูตรหัวอาหารผสมกับวัตถุดิบแหล่งพลังงานสำหรับไก่งวงระยะไก่รุ่น

ชว่ งอายุ 12–16 สัปดาห์

วตั ถดุ ิบอาหารสตั ว์ สตู รท่ี 1 สูตรท่ี 2 สูตรท่ี 3 สตู รท่ี 4 สูตรท่ี 5

หวั อาหาร (45% CP) 30.00 30.00 30.00 30.00 30.00

ข้าวโพดบด 68.50 52.50 36.50 0.00 36.50

ปลายข้าว 0.00 0.00 0.00 45.00 0.00

รำละเอยี ด 0.00 15.00 15.00 20.00 15.00

มนั เส้น 0.00 0.00 15.00 0.00 15.00

น้ำมันปาลม์ 1.50 2.50 3.50 5.00 3.50

ปรมิ าณอาหารทั้งหมด (กโิ ลกรัม) 100.0 100.0 100.0 100.0 100.0

ราคา (บาท/กโิ ลกรมั ) 16.34 16.59 16.15 17.48 16.15

ตารางที่ 2.7 สูตรหัวอาหารผสมกับวัตถุดิบแหล่งพลงั งานสำหรับไก่งวงระยะไก่ขนุ

ช่วงอายุ 16–20 สัปดาห์

วตั ถดุ บิ อาหารสตั ว์ สตู รท่ี 1 สตู รท่ี 2 สูตรท่ี 3 สตู รท่ี 4 สูตรท่ี 5

หัวอาหาร (45% CP) 25.00 25.00 25.00 25.00 25.00

ข้าวโพดบด 72.70 56.70 51.50 0.00 41.00

ปลายข้าว 0.00 0.00 0.00 49.00 0.00

รำละเอยี ด 0.00 15.00 5.00 20.00 15.00

มันเส้น 0.00 0.00 15.00 0.00 15.00

น้ำมนั ปาลม์ 2.30 3.30 3.50 6.00 4.00

ปริมาณอาหารทั้งหมด (กโิ ลกรมั ) 100.0 100.0 100.0 100.0 100.0

ราคา (บาท/กโิ ลกรมั ) 16.06 16.39 15.77 17.58 15.93

33

ตารางท่ี 2.8 สูตรหัวอาหารผสมกับวัตถุดิบแหล่งพลังงานสำหรับไก่งวงขุนระยะ

สุดท้ายอายุ 20 สปั ดาห์ขึน้ ไป

วตั ถุดิบอาหารสัตว์ สตู รท่ี 1 สูตรที่ 2 สตู รท่ี 3 สูตรท่ี 4 สตู รที่ 5

หัวอาหาร (45% CP) 20.00 20.00 20.00 20.00 20.00

ข้าวโพดบด 77.00 61.00 56.00 0.00 45.00

ปลายข้าว 0.00 0.00 0.00 54.00 0.00

รำละเอยี ด 0.00 15.00 5.00 20.00 15.00

มนั เสน้ 0.00 0.00 15.00 0.00 15.00

นำ้ มนั ปาลม์ 3.00 4.00 4.00 6.00 5.00

ปรมิ าณอาหารทง้ั หมด (กิโลกรมั ) 100.0 100.0 100.0 100.0 100.0

ราคา (บาท/กิโลกรมั ) 15.63 15.96 15.27 16.95 15.60

34

ตารางท่ี 2.9 ตวั อย่างอาหารไก่งวงตน้ ทุนต่ำ

ชว่ งอายุ ลักษณะอาหาร

ระยะแรกเกิด – 4 สัปดาห์ ไก่งวงกินอาหารที่มีโปรตีน 21% (30–

50 กรัม/ตวั /วัน)

ระยะสอง (อายุ 4–12 สัปดาห์) ใช้รำหรือข้าวเปลือกบดผสมกับอาหาร

ไก่เล็กโปรตีน 21% ในอัตราส่วน 1:4

(80–100 กรัม/ตัว/วัน) เสริมด้วยผัก

ผลไม้ และสมุนไพรสเี ขยี วเพ่ือลดตน้ ทนุ

ระยะสาม (อายุ 12–28 สัปดาห์) ไก่งวงกินอาหารผสมเองที่มีโปรตีน 14%

หรือสูตรที่ 1 ให้กินปริมาณ 150–180

กรัม/ตัว/วัน และในช่วงนี้ให้เลี้ยงปล่อย

แบบอิสระหากินปลวกและแมลง เสริมด้วย

ผักและสมุนไพร นำ้ หมักชีวภาพ

ระยะส่ี ระยะพ่อแม่พันธุ์ ระยะพัก สามารถกินอาหารผสมเองที่มี

โปรตีน 12% หรอื สตู รที่ 2

ระยะหา้ ระยะใหผ้ ลผลิตไข่ ใช้อาหารผสมเองที่มีโปรตีน 14% หรือ

สูตร 3 ร่วมกับน้ำหมักชีวภาพ ให้กิน

180–200 กรัม/ตัว และควรปล่อยเลี้ยง

อิสระในแปลงหญ้าอาหารสัตว์ ให้ได้

แสดงพฤติกรรม การคุ้ยเขี่ยกินพืชฝัก

สมุนไพร ผลไม้ แมลงตามธรรมชติ

ตลอดจนมรี ม่ เงาให้พกั อาศยั ชว่ งร้อนจดั

ท่ีมา: ศนู ยว์ ิจัยและพัฒนาการปศสุ ัตวท์ ่ี 4 มหาสารคาม (2562)

35

สรปุ

ไก่งวงต้องการพลังงาน โปรตีน วิตามิน และแร่ธาตุในอาหารอย่างสมดุล
เพื่อนำไปใช้สำหรับการสร้างผลผลิต อาหารไก่งวงระยะแรกควรเป็นอาหารเมด็ บี้
แตกหรืออาหารเกล็ด หากไม่มีสามารถใช้อาหารผงแทนได้ วัตถุดิบอาหารสัตว์ที่
ใช้ควรมีคุณภาพดีและมีการย่อยได้สูง โดยเฉพาะอย่างยิ่งควรให้ความสำคัญกับ
วัตถุดิบแหล่งโปรตีน เนอื่ งจากไก่งวงเปน็ สัตว์ท่ีต้องการโปรตีนสูงกว่าสัตว์ปีกชนิด
อื่น ๆ นอกจากนี้การปรับเปลี่ยนสัดส่วนวัตถุดิบที่ใช้ในอาหารไก่งวงจากช่วงอายุ
หนึ่งไปอีกช่วงอายหุ น่ึงควรตอ้ งเป็นแบบค่อยเป็นค่อยไป เพื่อป้องกันผลกระทบที่
จะเกิดตอ่ สมดลุ ของจุลนิ ทรยี ์และอาจทำใหเ้ กิดปญั หาลำไสอ้ กั เสบได้

เอกสารอา้ งองิ

ศูนย์วิจัยและพัฒนาการปศุสัตว์ที่ 4. สืบค้นจาก http://pvlo-cmi.dld.go.th
/Doc/เอกสารเผยแพร่/เอกสารเผยแพร่เดือน%20พฤษภาคม%202562/
การผลิตอาหารไก่งวงต้นทุนต่ำสำหรับเกษตรกรรายย่อย.pdf. (สืบค้นเม่ือ
วนั ที่ 20 มิถนุ ายน 2564).

Aviagen Turkeys. 2010. Commercial nutrition recommendations for
Nicholas Turkeys. Available online at: http://www.aviagenturkeys.
com/media/183529/ati_commercial_feeding_recommendation
s_2010.pdf (accessed on 12 July 2021).

Aviagen Turkeys. 2015. Management guidelines raising commercial
turkeys. Available online at: https://www. Aviagenturkeys.us/
documents?_english (accessed on 14 July 2021).

36

FAD PReP. 2015. Poultry industry manual. Available online at:
https://www.cfsph.iastate.edu/pdf/fad-prep-nahems-poultry
industry-manual (accessed on 10 July 2021).

Jahan, B., A. Ashraf, M. A. Rahman, M. H. R. Molla, S. H. Chowdhury,
and F. O. Megwalu. 2018. Rearing of high yielding turkey poults:
problems and futureprospects in Bangladesh: A review. SF Journal
of Biotechnology and Biomedical Engineering. 1(2):1008.

Leeson, S., and J. D. Summers. 2005. Commercial poultry nutrition.
Nottingham University Press, Nottingham, England. 406 p.

New-Life Mills. 2016. Turkey management guide: A complete guide to
protable performance. Available online at: https://www.
newlifemills.com/wpcontent/uploads/2016/10/0116-Mar-2016-
turkey-guide-web-version.pdf (accessed on 8 July 2021).

NRC. 1994. Nutrient Requirements of Poultry: Ninth Revised Edition,
1994. National Academies Press.

37

บทท่ี

โรคและการควบคุมปอ้ งกันโรคในไก่งวง

ผู้ชว่ ยศาสตราจารย์ น.สพ. ดร. ภคนิจ คปุ พิทยานันท์

บทนำ

ไก่งวงเป็นสัตว์ปีกที่มีขนาดใหญ่กว่าไก่ทั่วไป ซึ่งมีการรู้จักและมีการเลี้ยง
แบบหลังบ้านในประเทศไทยในบางพื้นที่มาหลายสิบปีแล้ว ปัจจุบันเกษตรกรใน
ประเทศไทยได้มีการรวมกลุ่มเพื่อส่งเสริมการเลี้ยงไก่งวงเพื่อการค้ามากขึ้น ซ่ึง
ปัจจัยหนึ่งที่สำคัญในการเลี้ยงไก่งวงให้ประสบผลสำเร็จคือการดูแลสุขภาพและ
การป้องกันโรค ในบทนี้จะกล่าวถึงโรคที่พบได้บ่อยในไก่งวงที่เกษตรกรต้องทำ
ความเข้าใจเพอ่ื ปอ้ งกนั โรคดังกลา่ วใหไ้ ด้ผล เพื่อใหไ้ ด้ผลผลติ ไกง่ วงท่ีมีคุณภาพ ซึ่ง
จะสง่ ผลใหก้ ารเล้ยี งไกง่ วงเป็นอาชีพท่ยี ่ังยืนไดต้ อ่ ไป

โรคที่พบในไกง่ วง

 โรคนิวคาสเซิล (Newcastle disease)
▪ สาเหตุ เกิดจากเชื้อไวรัส สามารถเกิดโรคได้ทั้งในลูกไก่และในไก่

งวงโต เชื้อโรคค่อนข้างทนทานต่อสภาพแวดล้อม มีชีวิตอยู่ได้นานถึง 14–53 วัน
บนวัสดุรองพื้นในโรงเรือน แต่ถูกทำลายได้โดยความร้อน 100 °C ในเวลา 5 นาที
หรือนำ้ ยาฆ่าเชอ้ื เช่น ฟนี อล 3% แอลกอฮอล์ 95% ไอโอดีน คลอรีน เปน็ ต้น