Fashion-เส้นสาย ลายทอ

บทบรรณาธกิ าร

E-bookเล่มนจี้ ะขอกล่าวถึงผลติ ภัณฑห์ นึง่ ต�ำ บลหนง่ึ ผลิตภณั ฑ์ทขี่ ้นึ ชอ่ื ใน
พน้ื ถ่นิ เกาะยอซ่งึ นน่ั กค็ อื ผลิตภัณฑ์ผ้าทอเกาะยอหลาย ๆ ท่านอาจร้จู กั สินคา้ มากมาย
ในพนื้ ทีท่ ่องเทยี่ วต�ำ บลเกาะยอจงั หวดั สงขลาอาทเิ ช่นสาหร่ายทะเลอาหารทะเลแห้ง
อปุ กรณ์จกั สานหรือคันเบ็ดตกปลามากมายหลายชนดิ แต่หนง่ึ ในผลิตภัณฑท์ ี่
ยามนักท่องเทยี่ วเดินทางผา่ นมาเม่อื ไรเป็ นต้องแวะเวยี นซ้อื กลับไปอยา่ งสม่ำ�เสมอ
อยา่ งแน่นอนนน่ั ก็คือสินค้าผลิตภณั ฑ์ผา้ ทอเกาะยอ
ซงึ่ ในปั จจุบนั ผลิตภณั ฑผ์ า้ ทอเกาะยอนนั้ นอกจากจะเป็ นผ้าทอไว้ใช้น่งุ ห่มแล้ว
ยงั ได้แปรรปู เป็ นสนิ คา้ อ่ืน ๆ เพื่อใช้ประกอบในชวี ิตประจำ�วนั ของชาวชุมชนเกาะยอ
เช่นหมวกกระเป๋ าปลอกหมอนเสือ้ คลมุ และอ่ืน ๆ ซงึ่ สร้างความสะดุดตาให้กบั นักท่องเที่ยว
ทีเ่ ดินทางผา่ นมายังต�ำ บลเกาะยอจนต้องนำ�ติดมอื กลบั ไปในทกุ ๆครง้ั
E-book“ เส้นสาย ลายทอ Koh Yo textile ้” ฉบบั นี้จะขอเป็ นสือ่ อีกช่องทางนำ�
ท่านไปท�ำ ความร้จู ักกับผลติ ภัณฑ์ผ้าทอเกาะยอสินค้าขึน้ ชอ่ื ของชาวชุมชนเกาะยอ
เพ่อื เป็ นการอนรุ กั ษ์ถงึ มรดกภูมปิ ั ญญาถน่ิ ใต้ของไทยเนื้อหาจะเป็ นอยา่ งไรนน้ั โปรด
ตดิ ตามต่อได้ในเล่มE-bookเล่มนี้

“Koh Yo textile”

Thailand



ทอเกาะยอ

ผา้ ผ้าไทยวถิ ีใต้
๑ กำ�เนิดลายทอ

๓ พฒั นาการและบทบาททาง

ภูมปิ ั ญญา

๕ วัตถดุ บิ และอุปกรณ์ในการทอผา้
๗ ขันตอนการทอผ้า
๙ ลวดลายผ้าทอเกาะยอ
13 fashion ผ้าทอเกาะยอ
๒๗ ITEM HIT

๒๙ ผา้ ทอในเวทสี ากล
๓๑ Shopping Place

๑

“Koh Yo textile”

Thailand

“ ผ้าทอเกาะยอหรอื ผ้าเกาะยอ เป็ นผ้าทอพ้ืนเมอื งของต�ำ บลเกาะยอ อำ�เภอเม่อื ง จงั หวนั สงขลา
เป็นผา้ พ้ืนเมือ่ งท่ีมีช่อื เสยี งของจังหวดั สงขลา ที่มีความประณีตและสีสันทีส่ วยจงาม โดยมีการทอยกดอก
ที่มลี วดลายอ่อนนุ่ม ถอื เป็นสัญลกั ณ์หัตถกรรมพื้นบา้ นของภาคใต้และยงั เป็ นสดุ ยอดผลติ ภณั ฑ์
หน่งึ ต�ำ บลหน่งึ ผลิตภณั ฑ์ OTOP ปี 2549 “

ผา้ ทอเกาะยอเป็ นผา้ ทอท่มี ชี อ่ื เสียงเป็ นทรี่ ้จู ักมเี อกลักษณ์ตรงความปราณีตและลวดลายท่ีสวยงาม
เป็นแบบเฉพาะตวั ท่ีแสดงถงึ ความสวยงามของผา้ ทอเกาะยอจะเห็นเป็ นศลิ ปะลวดลายในผนื ผา้ ทง่ี ดงาม
ถงึ ขนาดทพ่ี ระมหากษัตริยไ์ ทยแห่งราชวงศ์จักรที รงพระราชทานชอ่ื เป็ นมงคล
ในลายประเภทหน่ึงเรยี กว่า“ ลายราชวัตร “และยงั มีการสืบสานต่อกนั มาจนถึงปั จจุบนั

๒

๓

พัฒนากาภรแูมละิปบทญั บาทญทาาง

ภูมปิ ั ญญาปั จจบุ ันการทอผา้ บนเกาะยอมีการพัฒนาก้าวหน้า
ไปมากเมอื่ เทียบกบั สมยั กอ่ นท่เี ริ่มจากปลูกฝ้ ายและยอ้ มสีด้วยส่วน
ต่างๆ ของพชื พื้นบา้ น แต่ภายหลังจากปี พ.ศ. 2516 เป็ นต้นมาการ
ทอผา้ เรม่ิ น�ำ เส้นใยสังเคราะห์และกระบวนการยอ้ มสีวทิ ยาศาสตร์
เขา้ มาเกย่ี วขอ้ งโดยทผ่ี ู้ทอเพียง แต่ซือ้ วัตถดุ ิบคือด้ายเขา้ มาแล้ว
ผ่านขนั้ ตอนจนทอออกมาเป็ นผนื ผา้ ได้ทันที ส่วนด้านการตลาดหลัง
จากมีการเผยแพร่ออกไปทั้งจากการบอกเล่าแบบปากต่อปากและ
ความร่วมมอื จากหน่วยงานราชการการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย
และภาคเอกชนในพื้นท่ที �ำ ให้ผา้ ทอเกาะยอมชี อ่ื เสียงเป็ นทร่ี ้จู ักกัน
ทั่วไปนอกจากน้สี งิ่ ที่เป็นความภาคภมู ิใจของชาวเกาะยอเหน็ จะ ได้แก่
การที่สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถพระบรมวงศานวุ งศ์
และเจ้านายฝ่ ายสตรฉี ลองพระองค์และแต่งกายด้วยผ้าทอเกาะ
ยอกย็ ง่ิ ท�ำ ให้ผลติ ภณั ฑ์จากหัตถกรรมพ้ืนบา้ นของทนี่ ีข่ ยายตัวออก
ไปทัว่ ทัง้ ประเทศและต่างประเทศซึ่งชาวเกาะยอต่างสำ�นึก
ในพระมหากรุณาธคิ ุณอยา่ งไม่ลมื เลอื น

๔

ในการทอผ้าวัตถุดบิ และอุปกรณ์

1. การเตรยี มเส้นดา้ ยยนื ประกอบดว้ ยกรรมวธิ ตี า่ งๆคอื กอ่ นจะทอผา้ ช่างจะตอ้ งน�ำ ดา้ ยรว้ิ ทเ่ี ป็นไจ
น�ำ ไปกรอเขา้ หลอดเพอ่ื ส�ำ หรบั งานโดยเฉพาะ เมอื่ สอดดา้ ยเขา้ มิ พเ์ สรจ็ แลว้ กน็ �ำ ไปขงึ บนกสี่ �ำ หรบั เกบ็
ตะกอหรอื ร้อยตะกอตอ่ ไป
2. การเตรยี มเส้นพงุ่ เรม่ิ จากการทชี่ ่างทอกรอดา้ ยทจ่ี ะใช้เป็นดา้ ยพงุ่ เขา้ กระสวยแลว้ น�ำ กระสวยแตล่ ะสี
ไปใส่ในรางกระสวย
3. ล�ำ ดบั ขนั้ การทอในกก่ี ระตกุ สบั ตะกอให้ดา้ ยยนื แยกออกจากกนั โดยมที เี่ หยบี อยขู่ า้ งลา่ ง(ใช้เทา้
เหยยี บ) เป็นการเปิดช่อว่าง
ส�ำ หรบั ดา้ ยพงุ่ ผา่ นเขา้ ไปได้ ใช้มอื พงุ่ กระสวยดา้ ยให้สอดไปตามระหว่างดา้ ย โดยมชี ่องสอดกระสวยซง่ึ
ท�ำ ดว้ ยไม้ ปลอ่ ยเทา้ ทเี่ หยยี บเครอ่ื งบงั คบั ตะกอ เพอื่ ให้ดา้ ยพงุ่ รวมเป็นหมเู่ ดยี วกนั ตามเดมิ กระทบฟั นหวี
โดยแรง

ฟั นหวจี ะพาดา้ ยพงุ่ ให้เขา้ มาชดิ กนั เป็นเส้นตรง เหยยี บทบ่ี งั คบั ตะกออกี ครง้ั หนงึ่

๕

๖

ขนั ้ กตาอรนทอผา้


การทอผา้ เร่มิ จากใช้เท้าเหยยี บด้านล่างให้ตะกอทมี่ ี
เชือกรงั้ แยกได้ยนื ให้แยกจากกนั เส้นด้านหน้าฟี มจะเปิ ดช่อง
ให้ด้ายพงุ่ ในรางกระสวยวิง่ ผา่ นเขา้ ไปเมื่อปล่อยเท้าเหยยี บ
ด้ายพงุ่ จะเรยี งตัวอยูภ่ ายในหลงั จากกระแทกฟี มเขา้ หาตัว
เส้นด้ายจงึ เรียงชดิ แน่นสนิทก่อนจะเหยียบตะกออกี ครง้ั
เพอื่ ให้ด้ายพงุ่ ว่งิ ผ่านเขา้ ไปผนื ผ้าจะมีความแน่นขนึ้ ตาม
ลำ�ดับ

การทอผ้านผ้ี ้ทู อจะทอไปอยา่ งต่อเน่ืองโดยนั่งอยทู่ ี่นั่งเป็ น
เวลานานระหว่างการทอหากเส้ นด้ายบางเส้ นบางขาด
หรือมีเคา้ ว่าจะขาดผ้ทู อจะหยดุ เพอื่ ต่อให้สนิทแล้วทอต่อ
ไปในการกระแทกฟื้ มหากกระแทกแรงจะทำ�ให้เน้อื ผา้ แน่น
แต่ขณะเดียวกนั ก็จะทำ�ให้ความยาวของผืนผ้าสัน้ ลงด้วย
ตรงกันขา้ มกับการกระแทกเบาจะทำ�ให้เน้อื ผ้าบางและได้
ความยาวมากกว่าส่วนจะกระแทกแรงหรือเบานั้นขึ้นอยกู่ บั
วตั ถปุ ระสงค์ของการทอว่าต้องการทอผ้าบางหรือผ้าหนา
นั้นเองสำ�หรับปริมาณการทอนั้นโดยเฉล่ยี คนหนึง่ หากทอทั้ง
วนั จะได้ความยาวประมาณ 7 เมตร

๗

๘

ลวดลายผ้าทอเกาะยอ

เรื่อง ชื่อลายของผ้าทอเกาะยอน้ีปั จจุบันนิยม การทอผ้าให้ชาวบ้าน คนที่ถูกส่ งไป
สอบถาม ชาวบ้านว่าน้ีคือลายอะไรช่างทอผ้า
ต้ั งข้ึ นตามความคล้ ายคลึงกับลักษณะดอกไม้ พืช เองก็ไม่รู้ ว่าน้ีคือลายอะไรรู้คือว่าโกเถี้ยมเป็ นคน
พรรณหรือลายจักสานแล้วแต่จะคิดได้ เช่ น คิดลาย จึงตอบไปแบบขำ�ๆ ว่าลายโกเถี้ยม ซึ่ง
ลายดอกพะยอม ลายดอกพุดตูม ลายดอกพิกุล ก็กลายเป็ นช่ือเรียกลายผ้านั้นจนมาถึงปั จจุบัน

ลายดอกผการองไม้จันทร์ หอม

บางคร้ังก็ให้ผู้ซ้ือผ้าช่ วยคิดต้ังชื่อให้
หรือบางลายตั้งช่ือตามช่ างผู้คิดลาย เช่ น
ลายโกเถ้ียม ซ่ึงมีเรื่องเรากันว่าเมื่อคร้ังที่มี
หน่วยงานราชการส่ งคนไปเพ่ือพัฒนาอาชีพ

๙

๑๐

ลายผ้าเกาะยอ
แบบดั้งเดิม

ลายพญาครุฑ ลายหน้านาง
ลายดอกโบตนั๋ ลายตับเต่า
ลายเทพพนม ลายดอกรักลาย
เขม็ ทอง

ตำ�ราโบราณท่ที อแบบสบิ สอง
ตะกอซงึ่ ปั จจุบนั หาช่างทอแบบ 12
ตะกอไม่ได้อกี แล้ว

ลายคชกรชิ ลายดอกพะยอม

ลายราชวัตถ์ ลายโกเก้ยี ม

ลายราชวัตถก้านแยง่ ลายสมกุ
ลายขา้ วหลามตัด ลายตะเครยี ะ
ลายลกู แก้ว

๑๑

ลายผ้าเกาะยอ
แบบปัจุบัน

ลายลกู โซ่ ลายสี่เหล่ยี ม
ลายดอกมกุ ลายลูกจนั ทร์
ลายลูกหวาย ลายบหุ งา

ลายลกู สน ลายดอกโคม

ลายดอกพกิ ุล ลายสตางค์

ลายดอกชวนชม



นอกจากนน้ั ยงั มีผา้ เกาะยอที่
คิดค้นข้ึนมาใหม่ เช่น ลายเครือวัลย์
และลายทะเลทิพย์

๑๒

Scan
๑๓

๑๔

Phak

๑๕

ak rong Tako
ลายผกากรอง ตะกอ
๑๖

Su Ban Ni Ka

ลายสุบรรณกิ า

๑๗

๑๘

๑๙

Dak Kaew

ลายดอกแก้วประยกุ ต์

๒๐

Chan Drachai
ลายจันทร์ฉาย

๒๑

๒๒

๒๓

Chan Drachai
ลายจนั ทร์ฉาย
๑๔

๒๕

Chan Drachai
ลายจนั ทร์ฉาย
๒๖

๒๗

ITEM HIT

สนิ คา้ ใหมๆ่ ที่ดดั แปลงจากผ้าทอเกาะยอ เป็ นสนิ ค้าอน่ื ๆ เช่น กระเป๋ าสะพายขา้ ง
โบว์ผกู ผม กระเป๋ าใส่เหรีญ หนงั สอื เล่ม หมวก เสือ้ คลมุ ที่รองแก้ว ปลอกหมอน

๒๘

สมนิหาลงาส2า0ว19 ขอบคณุ ขอ้ มลู จาก
หยก สพุ รรณิการ์ นพรัตน์
นางสาวสมิหลาทรงคณุ คา่ ในชุดผา้ ทอเกาะยอ

๒๙

ThMaiilsasnGdr2an0d16

ฝ้ าย สุภาพร มะลซิ ้อน
Miss Grand Thailand 2016
แรงบันดาลใจจากผ้าทอเกาะยอ อนั เป็นเอกลักษณ์ลอื ชื่อของสงขลา สีนำ�้ เงนิ
เขม้ สะท้อนถึงท้องทะเล สีทองสะท้อนถึงความร่งุ เรืองแห่งวฒั นธรรม และหอยสงั ข์
สญั ลกั ษณ์ประจำ�จังหวดั สงขลา ตัวกระโปรงปั กด้วยดิ้นทอง เป็ นลวดลายนางเงอื ก
บีบเส้นผมท่ามกลางมหาสมทุ ร เสรมิ ด้วยผ้าห้อยยว้ ยด่ังเกลียวคล่นื ประดับด้วยศิรา
ภรณ์ และมีหนู กับ แมว สตั ว์ในต�ำ นานเมอื งสงขลาประดบั อยบู่ นตัวชุด ออกแบบและ
ตดั เยบ็ The closet house

ขอบคณุ ขอ้ มลู จาก

๓๐

๓๑

SHOPPING PLACE

เลขที่ 38 หมู่ 3 ตำ�บลเกาะยออ�ำ เภอเมือง
สงขลาจงั หวัดสงขลา 90100
โทร. 0 7445 0029

๓๒

๓๓

SHOPPING PLACE

เลขที่ 53/1 หมู่ 5 ตำ�บลเกาะยอ
อ�ำ เภอเมืองสงขลาจงั หวัดสงขลา 90100
โทร. 0 89658 9529

๓๔

“ Fashion is not something that exists in
dresses only. Fashion is in the sky, in the
street, fashion has to do with ideas, the

way we live, what is happening. ”