หน่วยที่ 6 วัสดุเชื้อเพลิงและสารหล่อลื่น สาระสำคัญ วัสดุเชื้อเพลิง เป็นสารที่ผ่านการรวมตัวกับออกซิเจนที่อุณหภูมิสูง แล้วให้พลังงานความร้อนและ สามารถเปลี่ยนเป็นพลังงานรูปอื่น ๆ เช่น แสงสว่าง ไฟฟ้า พลังงานกล เป็นต้น พลังงานเหล่านี้สามารถ สร้างคุณประโยชน์ต่อการเป็นอยู่ของมนุษย์ การประกอบอาชีพ และงานอุตสาหกรรมการผลิตต่าง ๆ สารหล่อลื่น เป็นสารหรือวัสดุที่ใช้ในการหล่อลื่นระบบกลไกชิ้นส่วนเครื่องมือกล เครื่องจักรกล เครื่องยนต์ เป็นต้น โดยอาจจะอยู่ในรูปของแข็ง ของเหลว หรือก๊าช สารหล่อลื่นสามารถปรับปรุงคุณภาพ ให้มีความเหมาะสมกับการใช้งาน ดังนั้นนักเรียนต้องมีความรู้ ความเข้าใจเกี่ยวกับความหมายของวัสดุ เชื้อเพลิงและสารหล่อลื่น และประเภทและการใช้งานของวัสดุเชื้อเพลิงและสารหล่อลื่น สาระการเรียนรู้ 1. ความหมายของวัสดุเชื้อเพลิงและสารหล่อลื่น 2. ประเภทและการใช้งานของวัสดุเชื้อเพลิงและสารหล่อลื่น สมรรถนะรายหน่วย 1. แสดงความรู้เกี่ยวกับความหมายของวัสดุเชื้อเพลิง 2. แสดงความรู้เกี่ยวกับประเภทของวัสดุเชื้อเพลิง 3. แสดงความรู้เกี่ยวกับการนำวัสดุเชื้อเพลิงไปใช้งาน 4. แสดงความรู้เกี่ยวกับความหมายของสารหล่อลื่น 5. แสดงความรู้เกี่ยวกับประเภทของสารหล่อลื่น 6. แสดงความรู้เกี่ยวกับการนำวัสดุหล่อลื่นไปใช้งาน จุดประสงค์เชิงพฤติกรรม 1. บอกความหมายของวัสดุเชื้อเพลิงได้ 2. จำแนกประเภทของวัสดุเชื้อเพลิงได้ 3. อธิบายการนำวัสดุเชื้อเพลิงไปใช้งานได้ 4. บอกความหมายของสารหล่อลื่นได้ 5. จำแนกประเภทของสารหล่อลื่นได้ 6. อธิบายการนำวัสดุหล่อลื่นไปใช้งานได้
173 เอกสารประกอบการสอน วิชาวัสดุงานช่างอุตสาหกรรม (20100-1002) แบบทดสอบก่อนเรียน หน่วยที่ 6 วิชา วัสดุงานช่างอุตสาหกรรม รหัสวิชา 20100-1002 เรื่อง วัสดุเชื้อเพลิงและสารหล่อลื่น คำสั่ง จงเลือกคำตอบที่ถูกต้องที่สุดเพียงข้อเดียวทำเครื่องหมาย (X) ลงในกระดาษคำตอบ จำนวนข้อ 15 ข้อ เวลา 10 นาที 1. ข้อใดคือความหมายของวัสดุเชื้อเพลิง ที่ถูกต้องที่สุด ก. วัสดุธรรมชาติที่รวมตัวกับน้ำมัน ข. วัสดุที่เป็นของแข็ง ของเหลว และแก๊ส ค. วัสดุต่าง ๆ ที่ก่อให้เกิดประกายไฟ และพลังงานต่าง ๆ ง. วัสดุหรือสารที่ผ่านการรวมตัวกับออกซิเจนที่อุณหภูมิสูงแล้วให้พลังงานความร้อน 2. ข้อใดคือธาตุหลักของส่วนประกอบของเชื้อเพลิง ก. คาร์บอน ข. ไนโตรเจน ค. ไฮโดรเจน ง. ออกซิเจน 3. ข้อใดคือประเภทของวัสดุเชื้อเพลิง ก. 3 ประเภท ข. 4 ประเภท ค. 5 ประเภท ง. 6 ประเภท 4. ข้อใดคือเชื้อเพลิงแข็ง ก. ก๊าซ ข. ถ่านหิน ค. น้ำมันเตา ง. น้ำมันปิโตรเลียม 5. ข้อใดคือชนิดของถ่านหินที่ใช้เป็นเชื้อเพลิงเพื่อการถลุงโลหะ ก. ถ่านลิกไนต์ ข. ถ่านบิทูมินัส ค. ถ่านซับบิทูมินัส ง. ถ่านแอนทราไซต์ 6. ข้อใดคือวัสดุเชื้อเพลิงที่ใช้กับเตาสูง ก. ถ่านพีต ข. ถ่านหิน ค. ถ่านโค้ก ง. ถ่านบิทูมินัส
174 เอกสารประกอบการสอน วิชาวัสดุงานช่างอุตสาหกรรม (20100-1002) แบบทดสอบก่อนเรียน หน่วยที่ 6 วิชา วัสดุงานช่างอุตสาหกรรม รหัสวิชา 20100-1002 เรื่อง วัสดุเชื้อเพลิงและสารหล่อลื่น คำสั่ง จงเลือกคำตอบที่ถูกต้องที่สุดเพียงข้อเดียวทำเครื่องหมาย (X) ลงในกระดาษคำตอบ จำนวนข้อ 15 ข้อ เวลา 10 นาที 7. ข้อใดหมายถึงเชื้อเพลิงเหลว ก. มีสถานะเป็นของแข็งที่อุณหภูมิปกติ ข. มีสถานะเป็นของเหลวที่อุณหภูมิปกติ ค. มีสถานะเป็นของแข็งที่อุณหภูมิปกติเป็นของเหลวที่อุณหภูมิสูง ง. มีสถานะเป็นของเหลวที่อุณหภูมิปกติเป็นของก๊าซที่อุณหภูมิสูง 8. ข้อใดคือเชื้อเพลิงทีได้จากการกลั่นน้ำมันปิโตรเลียม แล้วนำมาใช้กับเครื่องยนต์เบนซิน ก. น้ำมันก๊าด ข. น้ำมันดีเซล ค. น้ำมันเบนซิน ง. น้ำมันเครื่องบิน 9. ข้อใดคือน้ำมันโซล่า ก. น้ำมันก๊าด ข. น้ำมันดีเซล ค. น้ำมันเบนซิน ง. น้ำมันเครื่องบิน 10. ข้อใดคือก๊าซแห้ง ก. ก๊าซธรรมชาติที่ประกอบด้วยมีเทนเกือบทั้งหมด ข. ก๊าซธรรมชาติที่ประกอบด้วยบิวเทนเกือบทั้งหมด ค. ก๊าซธรรมชาติที่ประกอบด้วยเฮกเทนเกือบทั้งหมด ง. ก๊าซธรรมชาติที่ประกอบด้วยเพนเทนเกือบทั้งหมด 11. ข้อใดคือก๊าซที่ใช้สำหรับเชื่อมหรือตัดโลหะ ก. ก๊าซคาร์บอนกับอะเซทีลีน ข. ก๊าซออกซิเจนกับคาร์บอน ค. ก๊าซออกซิเจนกับไนโตรเจน ง. ก๊าซออกซิเจนกับอะเซทีลีน 12. ข้อใดไม่ใช่หน้าที่ของสารหล่อลื่น ก. ลดความฝืดระหว่างชิ้นส่วนเคลื่อนที่ ข. ลดแรงเสียดสีระหว่างชิ้นส่วนเคลื่อนที่ ค. ป้องกันสนิมและการกัดกร่อนชิ้นส่วน ง. อุดช่องว่างของชิ้นส่วนเพื่อป้องกันการรั่ว
175 เอกสารประกอบการสอน วิชาวัสดุงานช่างอุตสาหกรรม (20100-1002) แบบทดสอบก่อนเรียน หน่วยที่ 6 วิชา วัสดุงานช่างอุตสาหกรรม รหัสวิชา 20100-1002 เรื่อง วัสดุเชื้อเพลิงและสารหล่อลื่น คำสั่ง จงเลือกคำตอบที่ถูกต้องที่สุดเพียงข้อเดียวทำเครื่องหมาย (X) ลงในกระดาษคำตอบ จำนวนข้อ 15 ข้อ เวลา 10 นาที 13. ข้อใดคือคุณสมบัติของสารหล่อลื่น ก. ลื่นและกัดผิวงาน ข. เหนียวฝืดติดผิวงาน ค. ลื่นและเกาะติดผิวงาน ง. เหนียวแข็งไม่เกาะติดผิวงาน 14. ข้อใดไม่ใช่ชนิดของสารหล่อลื่น ก. สารหล่อลื่นชนิดก๊าซ ข. สารหล่อลื่นชนิดแข็ง ค. สารหล่อลื่นชนิดเหลว ง. สารหล่อลื่นชนิดกึ่งของเหลว 15. ข้อใดคือการใช้งาน น้ำมันเกรด SAE 10W ก. ใส่หล่อลื่นเครื่องยนต์ใหม่ ข. ใส่หล่อลื่นเครื่องยนต์เก่า ค. ทากันสนิมเครื่องจักรกล ง. หล่อลื่นการตัดเฉือนการกลึงเกลียว
176 เอกสารประกอบการสอน วิชาวัสดุงานช่างอุตสาหกรรม (20100-1002) เฉลยแบบทดสอบก่อนเรียน หน่วยที่ 6 วิชา วัสดุงานช่างอุตสาหกรรม รหัสวิชา 20100-1002 เรื่อง วัสดุเชื้อเพลิงและสารหล่อลื่น ข้อที่ คำตอบ 1 ง 2 ก 3 ก 4 ข 5 ข 6 ค 7 ข 8 ค 9 ข 10 ก 11 ง 12 ง 13 ค 14 ก 15 ค
177 เอกสารประกอบการสอน วิชาวัสดุงานช่างอุตสาหกรรม (20100-1002) ใบความรู้ หน่วยที่ 6 เรื่อง วัสดุเชื้อเพลิงและสารหล่อลื่น วัสดุเชื้อเพลิง เป็นสารที่ผ่านการรวมตัวกับออกซิเจนที่อุณหภูมิสูง แล้วให้พลังงานความร้อนและ สามารถเปลี่ยนเป็นพลังงานรูปอื่น ๆ เช่น แสงสว่าง ไฟฟ้า พลังงานกล เป็นต้น พลังงานเหล่านี้สามารถ สร้างคุณประโยชน์ต่อการเป็นอยู่ของมนุษย์ การประกอบอาชีพ และงานอุตสาหกรรมการผลิตต่าง ๆ สารหล่อลื่น เป็นสารหรือวัสดุที่ใช้ในการหล่อลื่นระบบกลไกชิ้นส่วนเครื่องมือกล เครื่องจักรกล เครื่องยนต์ เป็นต้น โดยอาจจะอยู่ในรูปของแข็ง ของเหลว หรือก๊าช สารหล่อลื่นสามารถปรับปรุงคุณภาพ ให้มีความเหมาะสมกับการใช้งาน ดังนั้นนักเรียนต้องมีความรู้ ความเข้าใจเกี่ยวกับความหมายของวัสดุ เชื้อเพลิงและสารหล่อลื่น และประเภทและการใช้งานของวัสดุเชื้อเพลิงและสารหล่อลื่น รายละเอียดดังนี้ ความหมายของวัสดุเชื้อเพลิง เชื้อเพลิง (Fuels) หมายถึง วัสดุที่มีองค์ประกอบของธาตุคาร์บอน และไฮโดรเจน เชื้อเพลิงเมื่อ เผาไหม้จะทำปฏิกิริยาทางเคมีกับออกซิเจน ทำให้เกิดพลังงานสามารถนำไปใช้ประโยชน์ได้เชื้อเพลิง บางอย่างสามารถนำมาใช้งานได้ทันทีแต่บางอย่างต้องนำไปผ่านกระบวนการแปรสภาพก่อนจึงจะ สามารถนำมาใช้ประโยชน์ได้ ประเภทและการใช้งานของวัสดุเชื้อเพลิง สำหรับวัสดุเชื้อเพลิงที่มีใช้อยู่ทั่วไป เพื่อการเกษตรกรรม การคมนาคม อุตสาหกรรมการผลิตและ การบริการ ตลอดจนงานประเภทอื่น ๆ โดยในปัจจุบันเชื้อเพลิงสามารถแบ่งได้ 3 ประเภทใหญ่ ๆ คือ เชื้อเพลิงแข็ง เชื้อเพลิงเหลว และเชื้อเพลิงก๊าช รายละเอียดดังนี้ เชื้อเพลิงแข็ง เชื้อเพลิงแข็ง (Solid Fuels) เป็นเชื้อเพลิงที่มีสถานะที่เป็นของแข็งที่อุณหภูมิปกติ และ ธาตุที่ เป็นองค์ประกอบของเชื้อเพลิงชนิดนี้ส่วนมากจะประกอบด้วย คาร์บอน ไฮโดรเจน ออกซิเจน ไนโตรเจน กำมะถัน และ เถ้า เมื่อทำปฏิกิริยาทางเคมีกับออกซิเจนในอากาศแล้วจะให้พลังงานความร้อนออกมา โดย ปกติเมื่อเกิดเผาไหม้คาร์บอนจะได้คาร์บอนไดออกไซด์ ส่วนไฮโดรเจนเมื่อเกิดการเผาไหม้จะได้น้ำ เชื้อเพลิงแข็ง ดังนี้ 1. ถ่านหิน (Coal) เป็นเชื้อเพลิงธรรมชาติ ซึ่งเกิดจากการทับถมของซากพืช ซากสัตว์ ภายใต้ อุณหภูมิและแรงกดดันเป็นเวลานับหลายล้านปีถ่านหินที่พบและนำมาใช้งานสามารถจำแนกตามอายุการ เกิดหรือปริมาณคาร์บอนที่เป็นองค์ประกอบได้5 เกรด คือ ถ่านหินพิต ถ่านลิกไนต์ถ่านซับบิทูมินัส ถ่าน บิทูมินัส และถ่านแอนทราไซต์ดังภาพที่ 6.1
178 เอกสารประกอบการสอน วิชาวัสดุงานช่างอุตสาหกรรม (20100-1002) ภาพที่ 6.1 ลักษณะและการเกิดของถ่านหินชนิดต่าง ๆ ที่มา : http://www.vcharkarn.com/ 1.1 ถ่านพีต (Peat Charcoal) เป็นขั้นตอนแรกในกระบวนการเกิดถ่านหิน ลักษณะสีน้ำตาล ร่วนคล้ายไม้ เกิดจากซากพืชพวกตะไคร่ มอสส์และพรรณไม้อื่น ๆ มีคาร์บอนประมาณ 60% มีความชื้น สูงเมื่อแห้งจะติดไฟได้ดีและให้ความร้อนต่ำ ดังภาพที่ 6.2 ภาพที่ 6.2 ลักษณะของถ่านพีต ที่มา : http://www.lesa.biz/earth/lithosphere/fuel/coal 1.2 ถ่านลิกไนต์ (Lignite Charcoal) มีซากพืชเหลืออยู่เล็กน้อย เป็นถ่านหินที่ใช้เป็น เชื้อเพลิง อายุการเกิด 30-50 ปี ลักษณะสีน้ำตาลดำ เนื้อแข็ง มีคาร์บอนประมาณ 55-65 % มีโครงสร้าง คล้ายดินเหนียว มีความชื้นและมีกำมะถันปนอยู่มาก ติดไฟยาก เมื่อติดไฟจะเกิดแก๊สซัลเฟอร์ไดออกไซด์ มีฤทธิ์กัดรุนแรง ไม่นิยมใช้ในงานอุตสาหกรรม ดังภาพที่ 6.3
179 เอกสารประกอบการสอน วิชาวัสดุงานช่างอุตสาหกรรม (20100-1002) ภาพที่ 6.3 ลักษณะของถ่านลิกไนต์ ที่มา :https://www.thaipng.com/ 1.3 ถ่านซับบิทูมิบัส (Sub Bituminous) มีลักษณะสีน้ำตาลเข้มจนถึงดำเนื้อ ถ่านหินจะมี ความอ่อนตัวคล้ายขี้ผึ้ง ไม่แข็งมาก มีปริมาณคาร์บอนประมาณร้อยละ 71-77 และมีปริมาณกำมะถันต่ำ ถ่านหินประเภทนี้มีส่วนมากใช้เป็นเชื้อเพลิงในการผลิตกระแสไฟฟ้า หรือใช้ในอุตสาหกรรม ส่วนมากถูก นำไปใช้เป็นเชื้อเพลิงในอุตสาหกรรมต่าง ๆ เช่น ใช้กับหม้อไอน้ำที่ใช้ในการอบต่าง ๆ ดังภาพที่ 6.4 ภาพที่ 6.4 ลักษณะของถ่านซับบิทูมิบัส ที่มา :http://www.thaicapital.co.th/ 1.4 ถ่านบิทูมินัส (Bituminous) เป็นถ่านหินเนื้อแน่น แข็ง ประกอบด้วย ชั้นถ่านหินสีดำมัน วาว มีสีน้ำตาลดำ ให้ความร้อนสูง มีคาร์บอนประมาณ 80-90 % ใช้เป็นเชื้อเพลิงเพื่อการถลุงโลหะ การ ผลิตกระแสไฟฟ้า และนิยมใช้ในโรงงานอุตสาหกรรม ดังภาพที่ 6.5 ภาพที่ 6.5 ลักษณะของถ่านบิทูมินัส ที่มา :https://aes-coal.com/product/bituminous/
180 เอกสารประกอบการสอน วิชาวัสดุงานช่างอุตสาหกรรม (20100-1002) 1.4 ถ่านแอนทราไซต์ (Anthracite) อายุการเกิดมาก เป็นถ่านหินสีดำ เสื้อแข็งวาว มี คาร์บอนประมาณ 86 % ขึ้นไป ติดไฟยาก เมื่อติดไฟแล้วให้เปลวไฟสีน้ำเงิน ไม่มีควัน ให้ค่าความร้อน สูงสุดที่สุดในบรรดาถ่านหิน ดังภาพที่ 6.6 ภาพที่ 6.6 ลักษณะของแอนทราไซต์ ที่มา :https://th.wikipedia.org/ สำหรับถ่านหินแต่ละเกรดนั้น สามารถแสดงปริมาณร้อยละของธาตุองค์ประกอบและความชื้น ของถ่านหินชนิดต่าง ๆ ดังตารางที่ 6.1 ตารางที่ 6.1 ปริมาณร้อยละของธาตุองค์ประกอบและความชื้นของถ่านหินชนิดต่าง ๆ ชนิดของ เชื้อเพลิง ปริมาณขององค์ประกอบ (ร้อยละโดยมวล) C H O N S ความชื้น พิต 50-60 5-6 35-40 2 1 75-80 ลิกไนต์ 60-75 5-6 20-30 1 1 50-70 ซับบิทูมิบัส 75-80 5-6 15-20 1 1 25-30 บิทูมิบัส 80-90 4-6 10-15 1 5 5-10 แอนทราไซต์ 90-98 2-3 2-3 1 1 2-5 ที่มา : http://www.vcharkarn.com/ จากตารางที่ 6.1 แสดงปริมาณร้อยละของธาตุองค์ประกอบและความชื้นของถ่านหินชนิดต่าง ๆ ถ้าเผาไหม้ถ่านหินแต่ละชนิดที่มีมวลเท่ากันจะให้พลังงานแตกต่างกัน เพราะการเผาไหม้คาร์บอน (แกรไฟต์) จะให้พลังงานความร้อน 32.8 กิโลจูลต่อกรัม แต่การเผาไหม้ถ่านหินให้พลังงานความร้อน เฉลี่ย ประมาณ 30.6 กิโลจูลต่อกรัม จึงกล่าวได้ว่าพลังงานความร้อนที่ได้จากการเผาไหม้ถ่านหินขึ้นอยู่กับ ปริมาณของคาร์บอนที่เป็นองค์ประกอบในถ่านหิน ดังนั้นการเผาไหม้ถ่านหินแต่ละชนิดที่มีมวลเท่ากัน จะ ให้พลังงานความร้อนแตกต่างกันตามปริมาณคาร์บอนที่มีอยู่ในถ่านหิน ซึ่งมีลำดับจากมากไปน้อยดังนี้คือ แอนทราไซต์ บิทูมินัส ซับบิทูมินัส ลิกไนต์และพีต
181 เอกสารประกอบการสอน วิชาวัสดุงานช่างอุตสาหกรรม (20100-1002) 2. ถ่านโค้ก (Coke) ผลิตจากถ่านหินด้วยวิธีกลั่นทำลาย โดยการนำถ่านหินมาเผาในห้อง สุญญากาศจนร้อนแดง ทำให้แก๊สไฮโดรคาร์บอนระเหยออกมา ผ่านการกลั่นเป็นของเหลวใช้เป็นส่วนผสม ของสารอุตสาหกรรมเคมี เช่น ปุ๋ย น้ำยาย้อมผ้า เป็นต้น ส่วนถ่านหินที่ร้อนแดงนำไปจุ่มในน้ำจะได้ถ่าน โค้กที่มีลักษณะเป็นรูพรุน และมีคาร์บอนสูงถึง 89 – 99 % ถ่านโค้กยังเป็นวัตถุดิบอีกอย่างหนึ่งที่ใส่เข้าไป ในเตาสูง หน้าที่สำคัญของถ่านโค้ก คือ ให้ความร้อนและให้ก๊าซคาร์บอนมอนอกไซด์เป็นตัวจำเป็นในการ ถลุงเหล็ก นอกจากนั้นถ่านโค้ก จะต้องแข็งแรงและมีเนื้อแน่นเพื่อรองรับน้ำหนักของแร่อีกด้วย และ จะต้องมีขนาดพอเหมาะเพื่อให้มีอากาศร้อนผ่านได้สะดวก ดังภาพที่ 6.7 ภาพที่ 6.7 วิธีกลั่นทำลาย และลักษณะของถ่านโค้ก ที่มา :https://economictimes.indiatimes.com/ 3. หินน้ำมัน (Oil Shale) เป็นหินตะกอนเนื้อละเอียดขนาดตั้งแต่หินทรายแป้งลงมา ส่วนใหญ่ เป็นหินดินดาน มีสีน้ำตาลอ่อนจนถึงน้ำตาลแก่ มีอินทรีย์สารที่เรียกว่า เคอโรเจน (Kerogene) เป็นสาร น้ำมันปนอยู่ในเนื้อหิน มักมีการเรียงตัวเป็นชั้นบาง ๆ ถ้าจุดไฟจะติดไฟ ชาวบ้านเรียก หินติดไฟ หรือ หินดินดานน้ำมัน ซึ่งจะใช้ประโยชน์ในการกลั่นเอาน้ำมันใช้เป็นเชื้อเพลิงและประโยชน์อื่น ๆ หินน้ำมันใช้ เป็นแหล่งพลังงานได้เช่นเดียวกับถ่านหิน หินน้ำมัน 1,000 กิโลกรัม เมื่อนำมาผ่านกระบวนการสกัด สามารถสกัดเป็นน้ำมันหินได้ประมาณ 100 ลิตร ผลิตภัณฑ์ที่ได้เช่น น้ำมันก๊าด น้ำมันตะเกียง น้ำมัน เชื้อเพลิง น้ำมันหล่อลื่น และผลิตภัณฑ์ที่เป็นผลพลอยได้อื่น ๆ เช่น แอมโมเนียมซัลเฟต ดังภาพที่ 6.8 ภาพที่ 6.8 ลักษณะของหินน้ำมัน และการเผาไหม้ของหินน้ำมัน ที่มา :http://www.rock-drill-bit.com/shale-oil.html
182 เอกสารประกอบการสอน วิชาวัสดุงานช่างอุตสาหกรรม (20100-1002) 4. ฟืน (Fuel Wood) เป็นเชื้อเพลิงที่ได้จากการนำเศษไม้มาตัดเป็นท่อน ๆ หรือตัดผ่าให้ได้ตาม ขนาดที่ต้องการ ฟืนจะให้ความร้อนในลักษณะเป็นเปลวไฟ การใช้งานส่วนใหญ่ใช้ในครอบครัว หรือ อุตสาหกรรมในชุมชน ท้องถิ่น เช่น ใช้ในการหุงต้ม การประกอบหรือการถนอมอาหาร ซึ่งไม่นิยมใช้ในงาน อุตสาหกรรม ดังภาพที่ 6.9 ภาพที่ 6.9 การนำฟืนมาเผาเป็นเชื้อเพลิงสำหรับให้ความร้อน 5. ถ่านไม้ (Charcoal) มีลักษณะเป็นก้อนสีดำ ซึ่งได้จากการนำไม้ยืนต้น เช่น ไม้เบญจพรรณ ไม้โกงกาง ไม้พยุง ไม้เงาะ ไม้พยุง ไม้ไผ่ เป็นต้น ตลอดจนซากพืชที่แห้ง ใบ ลำต้น และราก นำมาเผาใน เตาเผาถ่านและปล่อยให้เย็นตัว ซึ่งเป็นการกำจัดสารที่ไม่ใช่พลังงานออกไป ถ่านจะให้พลังงานความร้อน มากกว่าและเกิดผลทางมลภาวะน้อยกว่าฟืน เพราะมีควันน้อยกว่าฟืน ดังภาพที่ 6.10 นอกจากนี้แล้วยัง สามารถนำพวกเศษไม้ ขี้เลื่อย และวัสดุอื่น ๆ ผสมเข้ากันและอัดเป็นแท่งใช้เป็นเชื้อเพลิง ดังภาพที่ 6.11 ภาพที่ 6.10 การนำไม้ไผ่มาเผาเป็นถ่านไม้ไผ่ใช้เป็นเชื้อเพลิงสำหรับให้ความร้อน ภาพที่ 6.11 ลักษณะของถ่านอัดแท่งใช้เป็นเชื้อเพลิงสำหรับให้ความร้อน
183 เอกสารประกอบการสอน วิชาวัสดุงานช่างอุตสาหกรรม (20100-1002) 6. วัสดุการเกษตร (Agriculture Material) เป็นวัสดุเหลือจากการเกษตร ซึ่งเป็นเชื้อเพลิงที่หา ได้ง่าย ราคาถูก สามารถจัดหาได้เองตามครอบครัว ชุมชน ท้องถิ่นต่าง ๆ เช่น ฟางข้าว ชานอ้อย แกลบ ขี้ เลื่อย ซังข้าวโพด ข้าวฟ่าง กะลามะพร้าว ใยและกะลาปาล์ม ไม้ล้มลุกที่ผ่านการเก็บเกี่ยว เป็นต้น นิยม นำมาทำเป็นเชื้อเพลิงให้ความร้อนแก่หม้อต้ม ( Boiler ) ในโรงงานอุตสาหกรรม และผลิตพลังงานไฟฟ้า ดังภาพที่ 6.12-6.13 ภาพที่ 6.12 การใช้ขี้เลื่อยอัดเม็ดเป็นเชื้อเพลิงสำหรับเผาให้ความร้อน ภาพที่ 6.13 ถ่านกะลามะพร้าวเป็นเชื้อเพลิงสำหรับเผาให้ความร้อน เชื้อเพลิงเหลว เชื้อเพลิงเหลว (Liquid Fuels) มีสถานะเป็นของเหลวที่อุณหภูมิปกติ ซึ่งได้จากการทับถมของ ซากพืช ซากสัตว์ เป็นเวลาหลายล้านปีจนกลายเป็นน้ำมันดิบ เชื้อเพลิงประเภทนี้ เช่น น้ำมันที่ได้จากการ กลั่นปิโตรเลียม น้ำมันจากพืช น้ำมันจากสัตว์ เป็นต้น สำหรับเชื้อเพลิงเหลวเป็นเชื้อเพลิงที่ใช้มากใน ประเทศไทย เช่น ใช้กับยานพาหนะ โรงงานอุตสาหกรรม ทั้งนี้เพราะสะดวกต่อการใช้งาน ให้ค่าความร้อน สูง เชื้อเพลิงเหลวสามารถแบ่งที่มาได้จาก 2 กลุ่ม คือ เชื้อเพลิงเหลวที่ได้จากการกลั่นปิโตรเลียม และ เชื้อเพลิงที่ได้จากพืชผลทางการเกษตร 1. เชื้อเพลิงเหลวที่ได้จากการกลั่นปิโตรเลียม ซึ่งเป็นเชื้อเพลิงที่ได้จากการกลั่นน้ำมันดิบ หรือ น้ำมันปิโตรเลียม เช่น น้ำมันเบนซิน น้ำมันดีเซล น้ำมันก๊าด น้ำมันเครื่องบิน และน้ำมันเตา เป็นต้น 1.1 น้ำมันเบนซิน (Benzene or Gasoline) เป็นน้ำมันเชื้อเพลิงส่วนที่เบาที่สุด ที่ได้จากการ กลั่นน้ำมันดิบที่อุณหภูมิ 200-300 องศาฟาเรนไฮต์ น้ำมันเบนซินเป็นน้ำมันที่ได้จากการปรับปรุงคุณภาพ ที่สำคัญคือการเพิ่มค่าออกเทน สารเคมีป้องกันสนิมและการกัดกร่อนในถังน้ำมัน รวมทั้งสารเคมีที่ช่วยทำ
184 เอกสารประกอบการสอน วิชาวัสดุงานช่างอุตสาหกรรม (20100-1002) ความสะอาดคาร์บูเรเตอร์ที่มีใช้ในเครื่องยนต์เบนซิน ซึ่งน้ำมันเบนซินสามารถแบ่งออกเป็น 2 ประเภท ได้แก่ เบนซิน ออกเทน 95 และเบนซิน 91 ซึ่งมีรายละเอียดดังนี้ 1.1.1 น้ำมันเบนซินพิเศษ (Premium Motor Gasoline) หรือเรียกว่า เบนซิน 95 ซูเปอร์ โดยมีค่าออกเทน 95 น้ำมันจะเป็นสีเหลืองอ่อน กลิ่นฉุน และระเหยง่าย เหมาะสมกับเครื่องยนต์เบนซินที่ มีอัตราส่วนกำลังอัดสูงกว่า 8 : 1 ขึ้นไป การใช้งาน เช่น รถยนต์ทั่วไป รถบรรทุกเล็ก (เครื่องยนต์เบนซิน) 1.1.2 น้ำมันเบนซินธรรมดา (Regular Motor Gasoline) หรือเรียกว่า เบนซิน 91 ประกอบด้วย ส่วนผสมจากน้ำมันเบนซินไร้สารตะกั่ว และมีค่าออกเทน 91 น้ำมันจะเป็นสีแดง กลิ่นฉุน ระเหยง่าย เหมาะสมกับเครื่องยนต์เบนซินที่มีอัตราส่วนกำลังอัดต่ำกว่า 8 : 1 การใช้งาน เช่น รถยนต์ ขนาดเล็ก รถมอเตอร์ไซค์ เครื่องยนต์ขนาดเล็ก และรถตัดหญ้า 1.2 น้ำมันดีเซล (Diesel Fuel) หรือเรียกว่า น้ำมันโซล่า (Solar Oil) เป็นน้ำมันเชื้อเพลิง สำหรับเครื่องยนต์ดีเซล เป็นส่วนหนึ่งของน้ำมันดิบที่ได้จากโรงกลั่นน้ำมัน (เช่นเดียวกับน้ำมันเบนซิน) ซึ่ง เป็นน้ำมันที่เรียกว่า น้ำมันใส มีจุดเดือดอยู่ที่ประมาณ 180-370 องศาเซลเซียส เครื่องยนต์ดีเซลเป็น เครื่องยนต์ที่มีแรงอัดสูง และสามารถจุดระเบิดได้เอง การจุดระเบิดของเชื้อเพลิงชนิดนี้เกิดขึ้นมาจาก ความร้อนของแรงอัดสูงของอากาศในกระบอกสูบโดยไม่มีความจำเป็นที่จะต้องใช้หัวเทียน น้ำมันดีเซลที่ ใช้งานอาจแบ่งตามคุณสมบัติที่ใช้ ได้ 2 ชนิด คือ น้ำมันดีเซลหมุนเร็ว และน้ำมันดีเซลหมุนช้า ดังนี้ 1.2.1 น้ำมันดีเซลหมุนเร็ว ใช้สำหรับเครื่องยนต์ดีเซลรอบหมุนเร็ว เช่น รถยนต์ รถบรรทุก เรือประมง เรือโดยสาร รถแทรกเตอร์ และเครื่องจักรกลหนักทุกชนิดที่มีรอบหมุนเกิน 1,000 รอบต่อนาที ซึ่งเครื่องยนต์ประเภทนี้จำเป็นที่จะต้องใช้น้ำมันที่มีคุณภาพค่าซีเทน (Cetane Value) อย่างต่ำ 47 และมี การระเหยเร็ว มิฉะนั้นเครื่องยนต์จะเดินไม่สะดวก 1.2.2 น้ำมันดีเซลหมุนช้า ใช้สำหรับเครื่องยนต์ดีเซลรอบปานกลางหรือหมุนช้า เช่น เครื่องยนต์ดีเซลขับส่งกำลังติดตั้งอยู่กับที่ตามโรงงานต่าง ๆ ซึ่งมรรอบการทำงานต่ำ ประมาณ 500- 1,000 รอบต่อนาที ซึ่งเครื่องยนต์ประเภทนี้จำเป็นที่จะต้องใช้น้ำมันที่มีคุณภาพค่าซีเทน อย่างต่ำ 45 1.3 น้ำมันก๊าด (Kerosene Oil) เป็นน้ำมันสำเร็จที่ได้จากการกลั่นน้ำมันดิบหรือน้ำมัน ปิโตรเลียม ช่วงจุดเดือดที่อุณหภูมิ 177-232 °C ลักษณะเป็นของเหลว ใส สะอาด มีกำมะถันต่ำ มีกลิ่น เหม็น ซึ่งในอดีตใช้เป็นเชื้อเพลิงตะเกียงสำหรับให้แสงสว่าง แต่ในปัจจุบันใช้ไฟฟ้าแทนจึงนำน้ำมันก๊าดไป ใช้ในงานอุตสาหกรรม เตาอบ กระเบื้องเคลือบ สุขภัณฑ์ ถ้วยชาม เครื่องลายคราม อบอาหารแห้ง อบสี และใช้เป็นตัวละลายในงานอุตสาหกรรมสีต่าง ๆ ส่วนน้ำมันก๊าดสำเร็จผู้ผลิตได้เติมสีฟ้าลงในน้ำมัน เพื่อให้ ผู้ใช้สามารถสังเกตถึงความแตกต่างได้ง่ายขึ้น ดังภาพที่ 6.14 ภาพที่ 6.14 น้ำมันก๊าด
185 เอกสารประกอบการสอน วิชาวัสดุงานช่างอุตสาหกรรม (20100-1002) 1.4 น้ำมันเครื่องบิน (Jet Fuel) เครื่องบินไอพ่นใช้เครื่องยนต์กังหันเทอร์ไบน์เป็นต้นกำลัง ขับเคลื่อน การทำงานของเครื่องเทอร์ไบน์จะใช้วิธีการฉีดน้ำมันให้เป็นฝอยผ่านประกายไฟเผาไหม้เป็นแก๊ส ร้อนไปปั่นใบพัดเครื่องกังหันเทอร์ไบน์จำนวนหลายร้อยชุดให้หมุนด้วยความเร็วสูง น้ำมันเชื้อเพลิง เครื่องบินไอพ่นจัดอยู่ในประเภทน้ำมันก๊าด มีคุณสมบัติทั่วไป คือ สะอาด เผาไหม้หมด ให้ประสิทธิภาพ ความร้อนสูง มีค่าคงตัวระหว่างเก็บ และระหว่างการใช้งานสูง ไม่มีสารกัดกร่อนเจือปน มีอัตราการระเหย ที่พอเหมาะ มีความดันไอต่ำ ไม่ระเหยมากในถังเก็บ และไหลได้ง่ายทั้งในที่ต่ำและที่สูง น้ำมันเครื่องบินไอ พ่น ปัจจุบันแบ่งเป็น 2 เกรด ได้แก่ น้ำมันเครื่องบินไอพ่นพาณิชย์(JP-1) ใช้สำหรับเครื่องบินโดยสาร และเครื่องบินพาณิชย์ทั่วไป ใช้อัตราเร่ง และความเร็วไม่สูงนัก และน้ำมันเครื่องบินไอพ่นทหาร ( JP-4) ใช้ สำหรับเครื่องบินรบ และเครื่องบินขับไล่ ใช้อัตราเร่ง และความเร็วไม่สูงมาก ๆ ดังภาพที่ 6.15 ภาพที่ 6.15 เครื่องยนต์ไอพ่น ที่มา : https://www.wikiwand.com/th 1.5 น้ำมันเตา (Fuel Oil) เป็นผลิตภัณฑ์ที่เหลือจากที่ได้จาการกลั่นปิโตรเลียม โดยนำมาใช้ เป็นเชื้อเพลิงสำหรับเรือและอุตสาหกรรม เพื่อใช้สำหรับการให้ความร้อน และใช้สำหรับเครื่องกำเนิด ไฟฟ้าชนิดดีเซลรอบต่ำ ใช้กับเครื่องยนต์ดีเซลรอบปานกลาง น้ำมันเตาช่วยลดก๊าซซัลเฟอร์ไดออกไซด์จาก การเผาไหม้ที่ออกสู่บรรยากาศของโรงงานอุตสาหกรรม ยังนิยมใช้ให้ความร้อนในหม้อน้ำ (Boiler) เตาเผา เตาถลุงเหล็ก ด้วยวิธีอุ่นให้ร้อนเพื่อลดความหนืด ปั๊มและฉีดให้เป็นฝอยผ่านประกายไฟ โดยใช้ลมเป่าหมุน วนเป็นตัวช่วยให้น้ำมันแตกตัวเป็นฝอย เผาไหม้ได้หมดและให้ประสิทธิภาพความร้อนสูง น้ำมันเตาที่ใช้ใน ประเทศไทยแบ่งตามส่วนผสมของกำมะถันออกเป็น 2 ประเภท คือ มีเปอร์เซ็นต์กำมะถันสูง 2-3 % และ มีเปอร์เซ็นต์กำมะถันไม่เกิน 2 % ดังภาพที่ 6.16 ภาพที่ 6.16 ลักษณะของน้ำมันเตา และการใช้งาน
186 เอกสารประกอบการสอน วิชาวัสดุงานช่างอุตสาหกรรม (20100-1002) 2. เชื้อเพลิงที่ได้จากพืชผลทางการเกษตร มีดังนี้ 2.1 แอลกอฮอล์(Alcohol) เป็นเชื้อเพลิงที่ถูกนำมาใช้แทนพลังงานรูปอื่น ซึ่งในปัจจุบันนำมา ผสมกับน้ำมันเบนซินในอัตราส่วน 10-20 % ใช้กับเครื่องยนต์แก๊สโซลีนได้ผลดี เรียกว่า น้ำมันแก๊สโซฮอล์ (Gasohol) ได้แก่ น้ำมัน E10 และ E20 แอลกอฮอล์สามารถแบ่งออกได้ 2 ชนิด ดังนี้ 2.1.1 เอทิลแอลกอฮอล์ (Ethyl Alcohol) หรือ เอทานอล (Ethanol) เป็นผลผลิตที่ได้จาก การเกษตร เช่น อ้อย ข้าวฟ่าง กากน้ำตาล มันสำปะหลัง ข้าวเหนียว ข้าวเจ้า และข้าวโพด เป็นต้น 2.1.2 เมทิลแอลกอฮอล์ (Methyl Alcohol) หรือ เมทานอล (Methanol) เป็นผลผลิตได้ จากปิโตรเลียม ถ่านหิน และไม้ เป็นต้น 2.2 น้ำมันไบโอดีเซล (Biodiesel) เป็นพลังงานทดแทนเชื้อเพลิงดีเซล จัดเป็นสารประเภท เอสเทอร์ทำจากน้ำมันพืชผ่านกระบวนการทางเคมีเรียกว่า กระบวนการทรานส์เอสเตอริฟิเคชัน (Transesterification Process) โดยให้น้ำมันพืชทำปฏิกิริยากับแอลกอฮอล์เช่น เมทานอล เอทานอล และมีด่างเป็นตัวเร่งปฏิกิริยา มีลักษณะเป็นเอสเตอร์ของกรดไขมัน เรียกว่า Fatty Acid Methyl Ester การเรียกชื่อประเภทของไบโอดีเซลขึ้นกับชนิดของแอลกอฮอล์ที่ใช้ในการทำปฏิกิริยา ไบโอดีเซลสามารถ แบ่งได้เป็น 3 ชนิด ดังนี้ 2.2.1 ไบโอดีเซลที่ได้จากน้ำมันพืชหรือไขมันสัตว์สามารถใช้กับเครื่องยนต์ดีเซลได้เลย 2.2.2 ไบโอดีเซลแบบผสม เป็นการนำน้ำมันพืชหรือน้ำมันจากสัตว์มาผสมกับน้ำมันก๊าด หรือ น้ำมันดีเซล ก่อนนำไปใช้เช่นโคโคดีเซล (Coco-diesel) และปาล์มดีเซล (Palm-diesel) เป็นต้น 2.2.3 ไบโอดีเซลแบบเอสเตอร์ได้จากปฏิกิริยาเคมีที่เรียกว่า ทรานส์เอสเตอริฟิเคชัน ซึ่งนำ แอลกอฮอล์มาทำปฏิกิริยากับน้ำมันจากพืชหรือสัตว์โดยใช้กรด หรือด่างเป็นตัวเร่งปฏิกิริยา ประเทศไทยริเริ่มโครงการไบโอดีเซลเมื่อ ปีพ.ศ. 2543 ได้มีการติดตั้งระบบผลิตเอทธิลเอสเตอร์ โดยโครงการส่วนพระองค์สวนจิตรลดา ตั้งแต่ 7 พฤษภาคม พ.ศ. 2547 และได้มีการพัฒนาโครงการไบโอ ดีเซลชุมชนที่ จ.เชียงใหม่ (มีนาคม พ.ศ. 2549) มีไบโอดีเซล 5 % (B5) จำหน่ายในสถานีของ ปตท. และ บางจาก ในกรุงเทพมหานคร และเชียงใหม่ มีไบโอดีเซล 10 % (B10) ส่วนประกอบของน้ำมันไบโอดีเซล 10 % และดีเซล 90 % ไบโอดีเซลเป็นเชื้อเพลิงดีเซลที่ผลิตจากแหล่งทรัพยากรหมุนเวียน เช่น ปาล์ม น้ำมัน คุณสมบัติสำคัญของไบโอดีเซล คือ สามารถย่อยสลายได้เองตามกระบวนการชีวภาพในธรรมชาติ และไม่เป็นพิษต่อสิ่งแวดล้อม น้ำมันดีเซล B10 เหมาะสำหรับกลุ่มรถบรรทุก รถกระบะ ที่บริษัทผู้ผลิต รถยนต์รับรองให้สามารถใช้ได้เท่านั้น ในปัจจุบันได้มีน้ำมันดีเซล B20 คือ น้ำมันดีเซลสูตรใหม่ที่ใช้ ส่วนผสมของไบโอดีเซล (B100) กับน้ำมันดีเซล ในอัตราส่วน 20 ส่วน ต่อ 80 ดังภาพที่ 6.17 ภาพที่ 6.17 วัตถุดิบการผลิตน้ำมันไบโอดีเซล และการใช้งาน
187 เอกสารประกอบการสอน วิชาวัสดุงานช่างอุตสาหกรรม (20100-1002) 2.3 สบู่ดำ (Black Soap) ชื่อทางวิทยาศาสตร์ Jatropha Curcas ผลิตจากผลสบู่ดำ โดย การนำมาบด รีด และผ่านกระบวนการทำให้บริสุทธิ์ จากการทดลองสามารถใช้แทนน้ำมันดีเซลได้เป็น อย่างดี กำลังรณรงค์ให้เกษตรกรในประเทศ และประเทศเพื่อนบ้านปลูกเพื่อผลิตเป็นน้ำมันเชื้อเพลิง ทดแทนน้ำมันดีเซล ดังภาพที่ 6.18-6.19 ภาพที่ 6.18 ต้น และเมล็ดสบู่ดำที่ใช้สกัดทำน้ำมัน ที่มา : https://medthai.com/ ภาพที่ 6.19 น้ำมันสบู่ดำและการทดลองใช้กับรถยนต์ ที่มา : https://www.fotoinfo.online/ เชื้อเพลิงก๊าซ สำหรับเชื้อเพลิงก๊าซหรือแก๊ส (Gas Fuel) ที่ใช้ปัจจุบัน รายละเอียดดังนี้ 1. ก๊าซธรรมชาติ (Natural Gas) เป็นก๊าซที่อยู่ใต้ดินเหนือระดับน้ำมันดิบ เกิดจากการสะสม และทับถมซ้อนทับของซากพืชซากสัตว์สะสมเป็นเวลานาน จนเกิดการรวมตัวกันเป็นก๊าซธรรมชาติที่มี ไฮโดรคาร์บอนต่างๆ เป็นส่วนประกอบ ได้แก่ มีเทน อีเทน โพรเพน เพนเทน เฮกเซน เฮปเซน และ สารประกอบไฮโดรคาร์บอนอื่นๆ อีกทั้งสิ่งเจือปนอื่นๆ เช่น ก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ ไฮโดรเจนซัลไฟด์ ฮีเลียม ไนโตรเจน และไอน้ำ เป็นต้น สำหรับก๊าซธรรมชาติจากแหล่งกำเนิดจะประกอบด้วยก๊าซมีเทนล้วน ๆ หรืออาจจะมีก๊าซ ไฮโดรคาร์บอนชนิดอื่น ๆ ปนอยู่บ้าง ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับสภาพแวดล้อมของแหล่งธรรมชาติแต่ละแห่งเป็น สำคัญ แต่โดยทั่วไปแล้วก๊าซธรรมชาติจะประกอบด้วยก๊าซมีเทนตั้งแต่ 70 เปอร์เซ็นต์ขึ้นไป และมีก๊าซ ไฮโดรคาร์บอนชนิดอื่นปนอยู่บ้าง ก๊าซธรรมชาติที่ประกอบด้วยมีเทนเกือบทั้งหมด เรียกว่า ก๊าซแห้ง (Dry
188 เอกสารประกอบการสอน วิชาวัสดุงานช่างอุตสาหกรรม (20100-1002) Gas) แต่ถ้ามีก๊าซพวกโพรเพน บิวเทน และพวกไฮโดรคาร์บอนเหลวหรือก๊าซโซลีนธรรมชาติ เช่น เพนเทน เฮกเทน เป็นต้น ปนอยู่ในอัตราที่ค่อนข้างสูง เรียกว่า ก๊าซชื้น (Wet Gas) ก๊าซธรรมชาติที่ประกอบด้วย มีเทนหรืออีเทนหรือก๊าซแห้งนั้น จะมีสถานะเป็นก๊าซที่อุณหภูมิและความดันบรรยากาศ ดังนั้นการขนส่ง จึงจำเป็นต้องวางระบบท่อส่งก๊าซ ส่วนก๊าซชื้นที่มีโพรเพนและบิวเทนซึ่งทั่วไปมีปนอยู่ประมาณ 4 – 8 เปอร์เซ็นต์จะมีสถานะเป็นก๊าซที่อุณหภูมิและความดันบรรยากาศ สามารถแยกโพรเพนและบิวเทนออก จากก๊าซธรรมชาติได้แล้วบรรจุลงในถังก๊าซ เรียกว่า ก๊าซปิโตรเลียมเหลวหรือ LPG (Liquefied Petroleum Gas) ก๊าซธรรมชาติเหลวหรือก๊าซโซลีนธรรมชาติเรียกว่า คอนเดนเซท (Condensate) คือ พวกไฮโดรคาร์บอนเหลว ได้แก่ เพนเทน เฮกเซน เฮปเทน และอ๊อกเทน ซึ่งมีสภาพเป็นของเหลวเมื่อผลิต ขึ้นมาถึงปากบ่อบนแท่นผลิต สามารถแยกออกจากก๊าซธรรมชาติได้บนแท่นผลิตการขนส่งอาจลำเลียงทาง เรือหรือส่งไปตามท่อได้ 1.1 ก๊าซมีเทน (CH4) ใช้เป็นเชื้อเพลิงสำหรับผลิตกระแสไฟฟ้าในโรงงานอุตสาหกรรม และเมื่อ นำไปอัดใส่ถังด้วยความดันสูง จะเรียกว่า ก๊าซธรรมชาติอัด (CNG) สามารถใช้เป็นเชื้อเพลิงในรถยนต์รู้จัก กันใน ชื่อว่า ก๊าซธรรมชาติสำหรับยานยนต์ (NGV) ดังภาพที่ 6.20 ภาพที่ 6.20 การใช้งานก๊าซธรรมชาติสำหรับยานยนต์ (NGV) 1.2 ก๊าซอีเทน (C2H6) ใช้เป็นวัตถุดิบในอุตสาหกรรมปิโตรเคมีขั้นต้น ใช้ผลิตเอทิลีนในการผลิต เม็ดพลาสติก เส้นใยสังเคราะห์ชนิดต่าง ๆ ก่อนนำไปแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์อื่น ๆ ต่อไป เช่น ขวด ของเด็กเล่น เชือก ท่อน้ำ และสายยาง เป็นต้น ดังภาพที่ 6.21 ภาพที่ 6.21 ผลิตภัณฑ์ที่ได้จากอุตสาหกรรมปิโตรเคมี ก๊าซอีเทน
189 เอกสารประกอบการสอน วิชาวัสดุงานช่างอุตสาหกรรม (20100-1002) 1.3 ก๊าซโพรเพน (C3H8) และก๊าซบิวเทน (C4H14) โดยก๊าซโพรเพนใช้เป็นวัตถุดิบใน อุตสาหกรรมปิโตรเคมีขั้นต้นได้เช่นเดียวกัน เช่น กระสอบ แผ่นฟิลม์ และยางสังเคราะห์ เป็นต้น และเมื่อ นำเอาก๊าซโพรเพนกับก๊าซบิวเทนมาผสมกันตามอัตราส่วน และอัดใส่ถังเป็นก๊าซปิโตรเลียมเหลว (LPG) หรือที่เรียกกว่า ก๊าซหุงต้ม สามารถนำไปใช้เป็นเชื้อเพลิงในครัวเรือนเป็นเชื้อเพลิงสำหรับยานยนต์และใช้ ในการเชื่อมโลหะได้รวมทั้งยังนำไปใช้ในโรงงานอุตสาหกรรมบางประเภทได้อีกด้วย ดังภาพที่ 6.22-6.23 ภาพที่ 6.22 ผลิตภัณฑ์ที่ได้จากอุตสาหกรรมปิโตรเคมี ก๊าซโพรเพน ที่มา : http://www.qsgconsult.com/ ภาพที่ 6.23 การใช้งานก๊าซปิโตรเลียมเหลว (LPG) กับรถยนต์ 2. ก๊าซอะเซทีลีน (Acetylene Gas) เป็นก๊าซที่มีสารประกอบของไฮโดรเจนและคาร์บอน มี สัญลักษณ์ทางเคมี C2H2 เป็นก๊าซที่มีคุณสมบัติไวต่อการติดไฟเมื่อรวมตัวกับออกซิเจนในอัตราส่วนที่ เหมาะสม เป็นก๊าซที่ไม่มีสี มีกลิ่นรุนแรง เป็นก๊าซที่มีน้ำหนักเบากว่าอากาศ และเมื่อเย็นจัดจะกลายเป็น ของแข็งสีขาว ซึ่งอาจจะระเบิดได้ที่อุณหภูมิ -83 °C การใช้งานสามารถใช้เป็นเชื้อเพลิงที่ให้ความร้อนสูง มาก ใช้เป็นวัตถุดิบในอุตสาหกรรมการผลิตแอลกอฮอล์ ใช้นำไปผสมกับก๊าซออกซิเจนกับอะเซทีลีน เพื่อ ใช้สำหรับเชื่อมหรือตัดโลหะ ใช้นำไปเตรียมไวนิลคลอไรด์ เพื่อนำไปใช้ทำพลาสติกโพลีไวนิลครอไรด์ (PVC) ดังภาพที่ 6.24
190 เอกสารประกอบการสอน วิชาวัสดุงานช่างอุตสาหกรรม (20100-1002) ภาพที่ 6.24 ก๊าซอะเซทีลีนกับออกซิเจน เพื่อใช้สำหรับเชื่อมก๊าซหรือตัดโลหะ 3. ก๊าซชีวภาพ (Bio- Gas) เป็นก๊าซที่ได้จากจากมูลสัตว์ เศษพืชต่าง ๆ เช่น ผักตบชวา แป้งมัน ฟางข้าว หรือสารอินทรีย์ต่าง ๆ เป็นต้น ถูกย่อยสลายโดยเชื้อจุลินทรีย์ในสภาพไร้ออกซิเจน (Anaerobic Digestion) ก๊าซที่เกิดขึ้นเป็นก๊าซที่ผสมกันระหว่างก๊าซมีเทน (CH4) กับก๊าซคาร์บอนไดอ๊อกไซด์ (CO2) ก๊าซไนโตรเจน (N2) ก๊าซไฮโดรเจน (H2) และก๊าซไฮโดรเจนซัลไฟด์ (H2S) ก๊าซชีวภาพนี้สามารถนำไปจุด ไฟให้ความร้อนหุงต้มอาหาร ให้แสงสว่างในเวลากลางคืน และนำไปขจัดสิ่งเจือปน ใช้เป็นเชื้อเพลิง เครื่องยนต์ เพื่อทดแทนน้ำมัน ซึ่งในปัจจุบันได้มีการส่งเสริมการทำชีวภาพ และนำมาใช้ในครอบครัว ชุมชนต่าง ๆ ดังภาพที่ 6.25 ภาพที่ 6.25 กระบวนการ และการใช้งานก๊าซชีวภาพ ที่มา : http://reo13km.blogspot.com/
191 เอกสารประกอบการสอน วิชาวัสดุงานช่างอุตสาหกรรม (20100-1002) ความหมายของวัสดุหล่อลื่น สารหล่อลื่น (Lubrication) หมายถึง เป็นสารหรือวัสดุที่ใช้ในการหล่อลื่นระบบกลไกชิ้นส่วน เครื่องมือกล เครื่องจักรกล เครื่องยนต์ เป็นต้น โดยอาจจะอยู่ในรูปของแข็ง ของเหลว หรือก๊าช สารหล่อ ลื่นสามารถปรับปรุงคุณภาพให้มีความเหมาะสมกับการใช้งาน ประเภทและการใช้งานของสารหล่อลื่น สารหล่อลื่นเป็นสารหรือวัสดุที่ใช้ในการหล่อลื่นชิ้นส่วนเครื่องมือกล เครื่องจักรกล เครื่องยนต์ โดยอาจจะอยู่ในรูปของแข็ง ของเหลว และก๊าซ ซึ่งสารหล่อลื่นเหล่านี้จะมีการเติมสารคุณภาพต่าง ๆ ลง ไปในน้ำมันหล่อลื่นชนิดต่าง ๆ เพื่อให้มีความเหมาะสมกับลักษณะงาน เช่น ระบบกลไกสามารถเคลื่อนที่ หมุนตัวได้ดี ลดแรงเสียดสี ความร้อน ความฝืด และการสึกหรอขณะส่งกำลังของเครื่องจักรกล โดยสาร หล่อลื่นแบ่งตามสภาพของอุณหภูมิได้ 3 ชนิด คือ สารหล่อลื่นชนิดเหลว เช่น น้ำมันเครื่อง น้ำมันพืช และ น้ำมันสัตว์ สารหล่อลื่นชนิดกึ่งของเหลว ได้แก่ จาระบี และสารหล่อลื่นชนิดแข็ง เช่น ผงหินสบู่ แกรไฟต์ และผงโมลิบดินัม เป็นต้น ในหน่วยนี้กล่าวถึงสารหล่อลื่น ได้แก่ น้ำมันเครื่อง และจาระบี รายละเอียดดังนี้ 1. น้ำมันหล่อลื่น (Lubricating Oil) หรือเรียกว่า น้ำมันเครื่อง เป็นสารหล่อลื่นชนิดเหลว ซึ่ง เป็นผลิตภัณฑ์หนึ่งที่ได้จากการกลั่นปิโตรเลียม สารหล่อลื่นมีหน้าที่ ลดแรงเสียดทานของวัตถุชิ้นที่เสียดสี กัน ระบายความร้อนของเครื่องยนต์เคลือบช่องว่างระหว่างผิวสัมผัส ทำความสะอาดเขม่าและเศษโลหะ ภายในเครื่องยนต์ ป้องกันการกัดกร่อนจากสนิมและกรดต่าง ๆ และป้องกันกำลังอัดของเครื่องยนต์รั่วไหล เป็นต้น ส่วนประกอบของน้ำมันหล่อลื่น ประกอบด้วย 2 ส่วนที่สำคัญ คือ น้ำมันหล่อลื่นพื้นฐาน และสาร เพิ่มคุณภาพ ดังนี้ ส่วนที่ 1 น้ำมันหล่อลื่นพื้นฐาน ที่ใช้ปัจจุบันเป็นน้ำมันพืชหรือสัตว์ น้ำมันแร่ และน้ำมัน สังเคราะห์ โดยส่วนใหญ่จะใช้น้ำมันแร่มาผลิตซึ่งเป็นน้ำมันหล่อลื่นสำเร็จรูป มีคุณภาพดี ราคาถูก น้ำมัน พืชหรือสัตว์ ซึ่งในปัจจุบันมีการใช้น้อย ราคาถูก เนื่องจากมีความคงตัวทางเคมีต่ำ เสื่อมสภาพง่าย สำหรับ น้ำมันสังเคราะห์เป็นน้ำมันที่สังเคราะห์ขึ้นด้วยกระบวนการทางเคมี เพื่อนำไปใช้งานพิเศษที่ต้องการ คุณสมบัติพิเศษ มีราคาค่อนข้างสูง ซึ่งในปัจจุบันมีการนิยมใช้กันอย่างมาก ส่วนที่ 2 สารเพิ่มคุณภาพ (Additives) เป็นสารที่เติมลงไปในน้ำมันหล่อลื่นพื้นฐาน เพื่อเพิ่ม คุณสมบัติในด้านกายภาพ และเคมี ให้เหมาะสมกับประเภทการใช้งานของเครื่องจักรกล หรือเครื่องยนต์ สำหรับสารเพิ่มคุณภาพที่นิยม เช่น สารต้านทานปฏิกิริยาออกซิเดชั่น สารป้องกันการสึกหรอ สารป้องกัน สนิม สารป้องกันฟอง สารเพิ่มดัชนีความหนืด และสารชะล้างและกระจายสิ่งสกปรก ดังภาพที่ 6.26 ภาพที่ 6.26 สารเพิ่มคุณภาพให้กับน้ำมันหล่อลื่นเครื่องยนต์
192 เอกสารประกอบการสอน วิชาวัสดุงานช่างอุตสาหกรรม (20100-1002) สำหรับน้ำมันหล่อลื่น หรือน้ำมันเครื่องสำหรับเครื่องจักรกล หรือเครื่องยนต์ต่าง ๆ นั้น สามารถ แบ่งออกได้ 4 ชนิด ดังนี้ 1. ชนิดของน้ำมันพื้นฐาน ได้แก่ น้ำมันแร่ น้ำมันสังเคราะห์ น้ำมันพืช และน้ำมันสัตว์ ดังภาพ ที่ 6.27-6.28 ภาพที่ 6.27 น้ำมันแร่สำหรับหล่อลื่นเครื่องคอมเพสเซอร์และหล่อลื่นโซ่จักรยาน ที่มา : http://www.rtwises.com/ 2. ชนิดการนำไปใช้งาน แบ่งออกได้ 2 ลักษณะ คือ น้ำมันหล่อลื่นยานยนต์ เช่น น้ำมันเครื่อง และน้ำมันเกียร์ เป็นต้น และน้ำมันหล่อลื่นอุตสาหกรรม เช่น น้ำมันไฮโดรลิกส์ น้ำมันเกียร์อุตสาหกรรม น้ำมันเครื่องมือลม น้ำมันเครื่องอัดลม น้ำมันเครื่องทำความเย็น และน้ำมันอุตสาหกรรม ดังภาพที่ 6.28- 6.30 ภาพที่ 6.28 น้ำมันเครื่องสำหรับเครื่องยนต์ ภาพที่ 6.29 น้ำมันเกียร์สำหรับเครื่องยนต์
193 เอกสารประกอบการสอน วิชาวัสดุงานช่างอุตสาหกรรม (20100-1002) ภาพที่ 6.30 น้ำมันไฮโดรลิกส์ สำหรับเครื่องจักรกลหนัก 3. ชนิดของความหนืด เป็นการแยกประเภทน้ำมันหล่อลื่นสำหับยานยนต์ และโรงงาน อุตสาหกรรม ความหนืดของน้ำมันหล่อลื่น วัดเป็น SAE Number โดยค่าความหนืดจะเปลี่ยนแปลงไป ตามอุณหภูมิที่เปลี่ยนไป ดังตารางที่ 6.2 ตารางที่ 6.2 ค่าความหนืดของน้ำมันหล่อลื่น ตามมาตรฐานระบบ SAE ที่ เบอร์น้ำมันหล่อลื่น (SAE Number) การใช้งาน 1 SAE 5W 10W 15W 25W ใช้สำหรับการหยอดหรือทากันสนิมเครื่องจักรกล 2 SAE 30W 40W 50W ใช้เป็นน้ำมันเครื่องในรถยนต์ทั่วไป เครื่องยนต์เก่า ลูกสูบหลวม สำหรับเมืองร้อน 3 SAE 10W-40 น้ำมันเครื่องเกรดรวมที่ใช้ได้ทั้งเขตร้อนและเขตหนาว 4. ชนิดตามสภาพการใช้งาน สถาบันน้ำมันปิโตรเลียมอเมริกา (American Petroleum Institute) หรือ API ได้กำหนดมาตรฐานในการแบ่งแยกน้ำมันหล่อลื่น ตามสภาพการใช้งานของ เครื่องยนต์ ดังนี้ 4.1 เครื่องยนต์ก๊าซโซลีน โดยได้แบ่งชนิดของน้ำมันหล่อลื่นเป็นเกรดต่าง ๆ เรียกว่า Service Station Classification) หรือ S-Service ดังตารางที่ 6.3 ตารางที่ 6.3 เกรดน้ำมันเครื่องยนต์ก๊าซโซลีน ตาม Service Station Classification : S-Service ที่ เกรด น้ำมันหล่อลื่น การใช้งาน 1 SA เป็นน้ำมันหล่อลื่นที่ไม่มีสารเพิ่มคุณภาพผสมอยู่ ใช้กับเครื่องยนต์สมัยแรก ๆ 2 SB เป็นน้ำมันหล่อลื่นที่มีสารเพิ่มคุณภาพผสมอยู่เพียงเล็กน้อย ใช้กับเครื่องยนต์งานเบา 3 SC เป็นน้ำมันหล่อลื่นมีสารเพิ่มคุณภาพต้านทานการรวมตัวของเขม่า 4 SD เป็นน้ำมันหล่อลื่นมีสารเพิ่มคุณภาพมากกว่าเกรด SC เหมาะกับรถทุกรุ่น 5 SE มีการเติมสารป้องกันการรวมตัวกับออกซิเจน การรวมตัวของเขม่า และตะกอน 6 SF มีการเติมสารเพิ่มคุณภาพต้านทานการรวมตัวกับออกซิเจนและป้องกันการสึกหรอ 7 SG SH เป็นน้ำมันหล่อลื่นที่เน้นคุณสมบัติการป้องกันคราบสกปรก การสึกหรอ และการ สลายตัวของน้ำมันเมื่อได้รับความร้อน
194 เอกสารประกอบการสอน วิชาวัสดุงานช่างอุตสาหกรรม (20100-1002) ภาพที่ 6.31 น้ำมันหล่อลื่นเครื่องยนต์ก๊าซโซลีน 4.2 เครื่องยนต์ดีเซล โดยใช้มาตรฐาน Commercial Classification แทนด้วยสัญลักษณ์ C และแทนด้วยสัญลักษณ์เกรดน้ำมันต่าง ๆ โยจะแบ่งตามลักษณะเครื่องยนต์ที่ใช้ แตกต่างกัน ดังตารางที่ 6.4 ตารางที่ 6.4 เกรดน้ำมันเครื่องยนต์ดีเซล ตามมาตรฐาน Commercial Classification : C ที่ เกรด น้ำมันหล่อลื่น การใช้งาน 1 CA เป็นเชื้อเพลิงที่มีคุณภาพสูง เหมาะสำหรับเครื่องยนต์ทำงานเบาและปานกลาง แต่มี การเติมสารป้องกันการกัดกร่อนในแบริ่ง 2 CB เป็นเชื้อเพลิงที่มีคุณภาพต่ำ เหมาะสำหรับเครื่องยนต์ทำงานเบาและปานกลาง แต่มี การเติมสารป้องกันการกัดกร่อนเหมือนกับ CA 3 CC เป็นเชื้อเพลิงที่มีคุณภาพชะล้าง กระจายเขม่าและตะกอนที่อุณหภูมิสูง เหมาะสำหรับ เครื่องยนต์ดีเซลธรรมดา 4 CD เป็นเชื้อเพลิงที่มีคุณสมบัติในการชะล้างสูง กระจายเขม่าและตะกอนในอุณหภูมิสูง เหมาะสำหรับเครื่องยนต์ที่ติดตั้งเทอร์โบชาร์จเจอร์ 5 CF เป็นเชื้อเพลิงที่มีคุณสมบัติในการป้องกันการสึกหรอและสิ่งสกปรกที่เกาะตามลูกสูบ เหมาะสำหรับเครื่องยนต์ดีเซลที่ติดตั้งเทอร์โบชาร์จเจอร์หรือซุปเปอร์ชาร์จเจอร์ ภาพที่ 6.32 น้ำมันหล่อลื่นเครื่องยนต์ดีเซล
195 เอกสารประกอบการสอน วิชาวัสดุงานช่างอุตสาหกรรม (20100-1002) 2. จาระบี (Grease) ผลิตภัณฑ์หล่อลื่นที่มีลักษณะกึ่งของแข็งและกึ่งของเหลว เป็นส่วนผสมของ น้ำมันหล่อลื่นพื้นฐาน สารเพิ่มคุณภาพทางเคมีและสบู่ น้ำมันหล่อลื่นพื้นฐานที่ใช้ทำจาระบีมักเป็นพวกที่มี ดัชนีความหนืดสูง เพื่อให้สามารถใช้ได้ทั้งอุณหภูมิสูงและต่ำในบางที่ที่ไม่สามารถใช้น้ำมันหล่อลื่นได้เป็น วัสดุหล่อลื่นชนิดกึ่งของเหลวคล้ายครีม สีน้ำตาล หรือสีดำ คุณสมบัติของจาระบีคือ เหนียว ลื่น เกาะติด ชิ้นงานได้ดี ไม่อมน้ำ ป้องกันสนิมและการกัดกร่อน รับภาระได้สูง ทนความเร็วรอบ และความร้อนสูง การ ใช้งาน ใช้หล่อลื่นลูกปืน ลูกหมาก ข้อต่อ กากบาท สายเบรค สายคันเร่ง สายครัตช์ สายส่งกำลังมีปลอก ชุดเฟืองขับในงานรอบต่ำ หรือขับชั่วคราว สถาบันจาระบีในสหรัฐฯ (National Lubricating Grease Institute ชื่อย่อ NLGI) ได้กำหนดเบอร์ของจาระบีไว้ดังตารางที่ 6.5 ตารางที่ 6.5 การกำหนดเบอร์ของจาระบีตามมาตรฐาน NLGI ที่ เบอร์จาระบี ระยะจม (1/10 ม.ม. ที่ 25°C 1 000 445-475 2 00 400-430 3 0 355-385 4 1 310-340 5 2 265-295 6 3 220-250 7 4 175-205 8 5 130-160 9 6 85-115 ที่มา : https://www.yukonlubricants.com/treasures-grease/ จากตารางที่ 6.5 แสดงการกำหนดเบอร์ของจาระบีตามมาตรฐาน NLGI โดยความอ่อนหรือแข็ง ของจาระบี วัดได้โดยการปล่อยให้เครื่องมือรูปกรวยปลายแหลมจมลงในเนื้อจาระบีที่อุณหภูมิ 25°C เป็น เวลา 5 วินาที และวัดความลึกเป็น 1/10 ของมิลลิเมตร เมื่อเบอร์จาระบีสูงขึ้น ก็จะแสดงว่า จาระบีจะมี สภาพแข็งขึ้น ส่วนระยะจมนั้นแสดงถึงความลึกของกรวยที่จมลงในจาระบี ถ้าระยะจมมาก แดสงว่า จาระบีมีสภาพอ่อนนิ่มกว่าระยะจมน้อย ความอ่อนแข็งของจาระบีขึ้นกับเปอร์เซ็นต์ของสบู่และความหนืด ของน้ำมันพื้นฐาน จาระบีนิยมใช้ในปัจจุบันแบ่งตามมาตรฐาน NLGI (ความแข็ง) ได้ 4 ชนิด ดังนี้ 2.1 จาระบีธรรมดา (Ordinary Grease) ใช้งานทั่วไปที่มีความเร็วรอบต่ำ การเคลื่อนไหวช้า รับภาระไม่มาก ดังภาพที่ 6.33 ภาพที่ 6.33 ลักษณะจารบีธรรมดา และการใช้งาน
196 เอกสารประกอบการสอน วิชาวัสดุงานช่างอุตสาหกรรม (20100-1002) 2.2 จาระบีสายไหม (Silk Grease) ผสมสารเพิ่มคุณภาพการเกาะติด ใช้หล่อลื่นงานที่หมุน และเกิดการเหวี่ยง ดังภาพที่ 6.34 ภาพที่ 6.34 ลักษณะจารบีสายไหม และการใช้งาน 2.3 จาระบีโมลิบดีนัมซัลไฟด์(Molykote Grease) ผสมกราไฟด์และโมลิบดีนัม เพื่อเพิ่ม คุณภาพใช้งานหล่อลื่นกากบาท เพลาส่งกำลังที่เปลี่ยนมุมส่งกำลัง ดังภาพที่ 6.35 ภาพที่ 6.35 ลักษณะจาระบีโมลิบดีนัมซัลไฟด์และการใช้งาน 2.4 จาระบีลูกปืน (Bearing Grease) ใช้หล่อลื่นลูกปืนที่ต้องหมุนรอบสูง รับภาระได้มาก ป้องกันน้ำเกาะติดได้ดี ทนความร้อนสูง การใช้งานนิยมอัดจาระบีผ่านหัวอัดโดยมีภาชนะประเภท กระเปาะยาง หรือโลหะเป็นตัวเก็บจาระบีไว้ให้เพียงพอกับการใช้งาน เมื่อถูกใช้ไปนาน ๆ จะสกปรก หมดอายุจำเป็นต้องเปลี่ยนหรืออัดใหม่ตามรายละเอียดคู่มือกำหนด ดังภาพที่ 6.36 ภาพที่ 6.36 ลักษณะจาระบีลูกปืน และการใช้งาน
197 เอกสารประกอบการสอน วิชาวัสดุงานช่างอุตสาหกรรม (20100-1002) บทสรุป วัสดุเชื้อเพลิง เป็นสารที่ผ่านการรวมตัวกับออกซิเจนที่อุณหภูมิสูง แล้วให้พลังงานความร้อนและ สามารถเปลี่ยนเป็นพลังงานรูปอื่น ๆ เช่น แสงสว่าง ไฟฟ้า พลังงานกล เป็นต้น พลังงานเหล่านี้สามารถ สร้างคุณประโยชน์ต่อการเป็นอยู่ของมนุษย์การประกอบอาชีพ และงานอุตสาหกรรมการผลิตต่าง ๆ วัสดุ เชื้อเพลิงสามารถแบ่งได้ 3 ประเภทใหญ่ ๆ คือ เชื้อเพลิงแข็ง เชื้อเพลิงเหลว และเชื้อเพลิงก๊าช สารหล่อลื่นเป็นสารหรือวัสดุที่ใช้ในการหล่อลื่นชิ้นส่วนเครื่องมือกล เครื่องจักรกล เครื่องยนต์ โดยอาจจะอยู่ในรูปของแข็ง ของเหลว และก๊าซ ซึ่งสารหล่อลื่นเหล่านี้จะมีการเติมสารคุณภาพต่าง ๆ ลง ไปในน้ำมันหล่อลื่นชนิดต่าง ๆ เพื่อให้มีความเหมาะสมกับลักษณะงาน เช่น ระบบกลไกสามารถเคลื่อนที่ หมุนตัวได้ดี ลดแรงเสียดสี ความร้อน ความฝืด และการสึกหรอขณะส่งกำลังของเครื่องจักรกล โดยสาร หล่อลื่นแบ่งตามสภาพของอุณหภูมิได้ 3 ชนิด คือ สารหล่อลื่นชนิดเหลว เช่น น้ำมันเครื่อง น้ำมันพืช และ น้ำมันสัตว์ สารหล่อลื่นชนิดกึ่งของเหลว ได้แก่ จาระบี และสารหล่อลื่นชนิดแข็ง เช่น ผงหินสบู่ แกรไฟต์ และผงโมลิบดินัม เป็นต้น
198 เอกสารประกอบการสอน วิชาวัสดุงานช่างอุตสาหกรรม (20100-1002) 1. จงอธิบายความหมายวัสดุเชื้อเพลิง (3 คะแนน) ............................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................... 2. จงบอกชนิดของวัสดุเชื้อเพลิงมีกี่ประเภท อะไรบ้าง (4 คะแนน) ............................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................... 3. จงอธิบายความหมายของเชื้อเพลิงแข็ง (3 คะแนน) 3.1 ถ่านหิน.............................................................................................................................. 3.2 ถ่านโค้ก............................................................................................................................. 3.3 ถ่านไม้............................................................................................................................... 4. จงอธิบายความหมายของเชื้อเพลิงเหลว (3 คะแนน) 4.1 น้ำมันเบนซิน..................................................................................................................... 4.2 น้ำมันดีเซล........................................................................................................................ 4.3 น้ำมันไบโอดีเซล................................................................................................................ 5. จงอธิบายความหมายของเชื้อเพลิงก๊าซ (3 คะแนน) 5.1 ก๊าซธรรมชาติ.................................................................................................................... 5.2 ก๊าซอะเซทีลีน.................................................................................................................... 5.3 ก๊าซชีวภาพ........................................................................................................................ 6. จงอธิบายความหมายวัสดุสารหล่อลื่น (3 คะแนน) ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ 7. จงอธิบายชนิดของสารหล่อลื่น พร้อมยกตัวอย่างการใช้งาน (5 คะแนน) 7.1 น้ำมันหล่อลื่น...................................................................................................................... 7.2 จาระบี................................................................................................................................. 7.3 น้ำมันสังเคราะห์.................................................................................................................. 7.4 น้ำมันแร่.............................................................................................................................. 7.5 น้ำมันเกรด SAE 10W-40.................................................................................................. แบบฝึกหัด หน่วยที่ 6 วิชา วัสดุงานช่างอุตสาหกรรม รหัสวิชา 20100-1002 เรื่อง วัสดุเชื้อเพลิงและสารหล่อลื่น ชื่อ.............................................................ชั้น...................เลขที่...............กลุ่ม.................. คำสั่ง ให้นักเรียนตอบคำถามให้ถูกต้อง คะแนนเต็ม.24.คะแนน คะแนนที่ทำได้ ...............คะแนน
199 เอกสารประกอบการสอน วิชาวัสดุงานช่างอุตสาหกรรม (20100-1002) ใบมอบงานที่ 1 หน่วยที่6 ชื่อวิชา วัสดุงานช่างอุตสาหกรรม รหัสวิชา 20100 – 1002 สอนครั้งที่ 11 หน่วยที่6 เรื่อง วัสดุเชื้อเพลิงและสารหล่อลื่น จำนวน 2 ชั่วโมง ชื่อเรื่อง อภิปรายวัสดุเชื้อเพลิงและสารหล่อลื่น จำนวน 20 นาที จุดประสงค์เชิงพฤติกรรม อภิปรายวัสดุเชื้อเพลิงและสารหล่อลื่นได้ ข้อตกลงเบื้องต้น ให้นักเรียนแบ่งกลุ่มๆ ละ 4-5 คน ร่วมกันศึกษา ค้นคว้า และออกมาอภิปรายเกี่ยวกับวัสดุเชื้อเพลิง และสารหล่อลื่น พร้อมทั้งในกลุ่มร่วมกันสรุปแนวคิดและส่งตัวแทนออกมานำเสนอหน้าชั้นเรียน สื่อประกอบการเรียนการสอน 1. ใบความรู้ หน่วยที่ 6 เรื่อง วัสดุเชื้อเพลิงและสารหล่อลื่น 2. สื่ออินเตอร์เน็ต 3. สื่อ Power Point ประกอบการสอน เรื่อง วัสดุเชื้อเพลิงและสารหล่อลื่น เครื่องมือและอุปกรณ์ที่ใช้ในการเรียนการสอน 1. เครื่องคอมพิวเตอร์ 2. เครื่องฉายโปรเจคเตอร์ ลำดับขั้นตอนการดำเนินงาน 1. แบ่งกลุ่มนักเรียนอัตราส่วน 1:3:1 โดยการคละคนเก่ง ปานกลาง และอ่อน ให้แต่ละกลุ่มตั้งชื่อ กลุ่มและทำการเลือกประธาน เลขานุการ ของกลุ่ม 2. แต่ละกลุ่มอภิปรายเกี่ยวกับวัสดุเชื้อเพลิงและสารหล่อลื่น 3. ให้แต่ละกลุ่มนำเสนอผลการอภิปรายเกี่ยวกับวัสดุเชื้อเพลิงและสารหล่อลื่นหน้าชั้นเรียนตามแบบ ประเมินผลใบมอบงานที่ 1
200 เอกสารประกอบการสอน วิชาวัสดุงานช่างอุตสาหกรรม (20100-1002) แบบประเมินผลใบมอบงานที่ 1 หน่วยที่6 ชื่อวิชา วัสดุงานช่างอุตสาหกรรม รหัสวิชา 20100 – 1002 สอนครั้งที่ 11 หน่วยที่6 เรื่อง วัสดุเชื้อเพลิงและสารหล่อลื่น จำนวน 2 ชั่วโมง ชื่อเรื่อง อภิปรายวัสดุเชื้อเพลิงและสารหล่อลื่น จำนวน 20 นาที หัวข้ออภิปราย อภิปรายวัสดุเชื้อเพลิงและสารหล่อลื่น สมาชิกกลุ่ม ............................................................................................................................................ ............................................................................................................................................ รายการประเมิน คะแนนเต็ม ผลคะแนน หมายเหตุ 1. การแบ่งหน้าที่ในการทำงานกลุ่ม 2. การทำงานเป็นทีม 3. ความรับผิดชอบ 4. การอภิปรายใบมอบงานของกลุ่ม 5. การร่วมแสดงความคิดเห็น 6. ความพร้อมในการนำเสนอของกลุ่ม 7. บุคลิกในการนำเสนอ 8. ความชัดเจนของเนื้อหาการนำเสนอ 9. การตอบข้อซักถาม 10. การสรุปประเด็นสำคัญของเนื้อหา 10 10 10 10 10 10 10 10 10 10 ผล/คะแนน ดี = 9-10 ปานกลาง = 7-8 พอใช้ = 4-6 ปรับปรุง = 1-3 เกณฑ์การประเมิน คะแ น น รวม ต าม แบ บ ประเมินผลใบมอบงานที่ 1 ไม่ต่ำกว่าร้อยละ 80 รวม 100
201 เอกสารประกอบการสอน วิชาวัสดุงานช่างอุตสาหกรรม (20100-1002) แบบสังเกตพฤติกรรมการเรียนรู้รายบุคคล หน่วยที่ 6 เรื่อง วัสดุเชื้อเพลิงและสารหล่อลื่น คำชี้แจง ให้ทำเครื่องหมาย ✓ และหากนักเรียนมีพฤติกรรมนั้น ลงในช่องรายการ เกณฑ์การวัดผล ให้คะแนนระดับคุณภาพของแต่ละพฤติกรรมดังนี้ 1. ดีมาก = 4 สนใจฟัง ไม่หลับ ไม่พูดคุยในชั้น มีคำถาม ตอบคำถามถูก ทำงานส่งตามเวลา อยู่ในเกณฑ์ประมาณ 90 - 100% 2. ดี = 3 พฤติกรรมการแสดงออกอยู่ในเกณฑ์ประมาณ 70 - 89% 3. ปานกลาง = 2 พฤติกรรมการแสดงออกอยู่ในเกณฑ์ประมาณ 50 - 69 % 4. ปรับปรุง = 1 เข้าชั้นเรียน แต่การแสดงออกน้อยมาก ส่งงานไม่ครบ ส่งงานไม่ตรงเวลา เกณฑ์การประเมิน คะแนนรวมตามแบบแบบสังเกตพฤติกรรมการเรียนรู้รายบุคคล ไม่ต่ำกว่าร้อยละ 80 ลงชื่อ .....................................ครูผู้สอนสังเกต (..........................................) ที่ ชื่อ-นามสกุล การแสดงพฤติกรรมของนักเรียนในระหว่างเรียน รวม คะแนน การสนใจ เรียน การแสดง ความคิดเห็น การตอบ คำถาม การยอมรับฟัง คนอื่น ทำงานตามที่ ครูมอบหมาย 4 3 2 1 4 3 2 1 4 3 2 1 4 3 2 1 4 3 2 1 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16
202 เอกสารประกอบการสอน วิชาวัสดุงานช่างอุตสาหกรรม (20100-1002) คำชี้แจง ให้ทำเครื่องหมาย ✓ หากนักเรียนมีพฤติกรรมนั้น ลงในช่องรายการ เกณฑ์การวัดผล ให้คะแนนระดับคุณภาพของแต่ละพฤติกรรมดังนี้ 1. ดีมาก = 4 ประสิทธิภาพอยู่ในเกณฑ์ 90 - 100% หรือปฏิบัติบ่อยครั้ง 2. ดี = 3 ประสิทธิภาพอยู่ในเกณฑ์ 70 - 89% หรือปฏิบัติบางครั้ง 3. ปานกลาง = 2 ประสิทธิภาพอยู่ในเกณฑ์ 50 - 69% หรือปฏิบัติครั้งเดียว 4. ปรับปรุง = 1 ประสิทธิภาพอยู่ในเกณฑ์ 50% หรือไม่ปฏิบัติเลย เกณฑ์การประเมิน คะแนนรวมตามแบบสังเกตพฤติกรรมการเข้าร่วมกิจกรรมกลุ่ม ไม่ต่ำกว่าร้อยละ 80 ลงชื่อ .............................................ครูผู้สอนสังเกต (..........................................) แบบสังเกตพฤติกรรมการเข้าร่วมกิจกรรมกลุ่ม หน่วยที่ 6 เรื่อง วัสดุเชื้อเพลิงและสารหล่อลื่น ที่ ชื่อ-นามสกุล การแสดงพฤติกรรมของนักเรียนในการร่วมกิจกรรมกลุ่ม รวม คะแนน ความร่วมมือ ทำงานในกลุ่ม การแสดง ความคิดเห็น การรับฟัง ความคิดเห็น การตั้งใจ ทำงานกลุ่ม ทำงานตามที่ ครูมอบหมาย 4 3 2 1 4 3 2 1 4 3 2 1 4 3 2 1 4 3 2 1 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20
203 เอกสารประกอบการสอน วิชาวัสดุงานช่างอุตสาหกรรม (20100-1002) แบบประเมินการนำเสนอผลงานรายบุคคล หน่วยที่ 6 เรื่อง วัสดุเชื้อเพลิงและสารหล่อลื่น คำชี้แจง ให้ทำเครื่องหมาย ✓ หากนักเรียนมีพฤติกรรมนั้น ลงในช่องรายการ ที่ ชื่อ-ชื่อสกุล บุคลิก การแต่ง กาย มารยาท ในการ พูด การใช้ ภาษา วิธีการ นำเสนอ เนื้อหาที่ นำเสนอ รวม คะแนน 10 10 10 10 10 50 ข้อเสนอแนะเพิ่มเติม ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. เกณฑ์การประเมิน คะแนนรวมตามแบบประเมินการนำเสนอผลงานรายบุคคล ไม่ต่ำกว่าร้อยละ 80 เกณฑ์การสังเกต บุคลิกการแต่งกาย : มีความเชื่อมั่นในตนเองแต่งกายสะอาดถูกระเบียบเสื้อ มารยาทในการพูด : มองหน้าและสบตาผู้ฟังไม่เหน็บแนมเสียดสีผู้อื่น การใช้ภาษา : ชัดเจนตามหลักภาษาตัวคำควบกล้ำถ้อยคำข้อความสุภาพ วิธีการนำเสนอ : น่าสนใจหลากหลาย เช่น ใช้แผ่นใส รูปภาพ ตั้งคำถาม เนื้อหาที่นำเสนอ : มีสาระสำคัญตรงกับหัวข้อเรื่องใช้เวลาตามที่กำหนด คะแนนอยู่ในดุลยพินิจของครูผู้สอนประเมินกำหนด ลงชื่อ……………………………….ครูผู้สอนประเมิน (……………………………….) …………/…………/………..
204 เอกสารประกอบการสอน วิชาวัสดุงานช่างอุตสาหกรรม (20100-1002) แบบประเมินคุณธรรม จริยธรรม ค่านิยม และคุณลักษณะอันพึงประสงค์ หน่วยที่ 6 เรื่อง วัสดุเชื้อเพลิงและสารหล่อลื่น คำชี้แจง ให้ทำเครื่องหมาย ✓หากนักเรียนมีคุณธรรม จริยธรรม ค่านิยม และคุณลักษณะอันพึงประสงค์ ลงในช่องรายการ ที่ ชื่อ-ชื่อสกุล ความมีมนุษย์สัมพันธ์ ความมีวินัย ความรับผิดชอบ ความเชื่อมั่นในตนเอง ความสนใจใฝ่รู้ ความรักสามัคคี ความกตัญญูกตเวที รวม คะแนน 2 1 3 1 1 1 1 10 ลงชื่อ……………….…………………….ครูผู้สอนประเมิน (………………………..…………….) …………/…………/……….. เกณฑ์การประเมิน คะแนนรวมตามแบบประเมินผลคุณธรรม จริยธรรม ค่านิยม และคุณลักษณะอันพึงประสงค์ ไม่ต่ำกว่าร้อยละ 80 เกณฑ์การพิจารณา 1. ความมีมนุษยสัมพันธ์ ได้แก่ แสดงกิริยา ท่าทางสุภาพ เรียบร้อย ให้ความร่วมมือกับผู้อื่น 2. ความมีวินัย ได้แก่ -ปฏิบัติตามกฎระเบียบข้อบังคับและข้อตกลงต่างๆของ วิทยาลัยได้แก่แต่ง กายถูกต้องตามระเบียบและข้อบังคับตรงต่อเวลา 3. ความรับผิดชอบ ได้แก่ มีการเตรียมความพร้อมในการเรียนและการปฏิบัติงาน ปฏิบัติงานด้วย ความตั้งใจ มีความเพียรพยายามในการเรียนและการปฏิบัติงาน 4. ความเชื่อมั่นในตนเอง ได้แก่กล้าแสดงความคิดเห็นอย่างมีเหตุผล 5. ความสนใจใฝ่รู้ได้แก่ซักถามปัญหาข้อสงสัย 6. ความรักสามัคคีได้แก่ ร่วมมือในการทำงาน 7. ความกตัญญูกตเวทีได้แก่ มีสัมมาคารวะต่อครูอาจารย์อย่างสม่ำเสมอทั้งต่อหน้าและลับหลัง
205 เอกสารประกอบการสอน วิชาวัสดุงานช่างอุตสาหกรรม (20100-1002) 1. จงอธิบายความหมายวัสดุเชื้อเพลิง (3 คะแนน) วัสดุที่มีองค์ประกอบของธาตุคาร์บอน และไฮโดรเจน เชื้อเพลิงเมื่อเผาไหม้จะทำปฏิกิริยาทางเคมี กับออกซิเจน ทำให้เกิดพลังงานสามารถนำไปใช้ประโยชน์ได้เชื้อเพลิงบางอย่างสามารถนำมาใช้งานได้ ทันทีแต่บางอย่างต้องนำไปผ่านกระบวนการแปรสภาพก่อนจึงจะสามารถนำมาใช้ประโยชน์ได้ 2. จงบอกชนิดของวัสดุเชื้อเพลิงมีกี่ประเภท อะไรบ้าง (4 คะแนน) เชื้อเพลิงสามารถแบ่งได้ 3 ประเภทใหญ่ ๆ คือ เชื้อเพลิงแข็ง เชื้อเพลิงเหลว และเชื้อเพลิงก๊าช ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 3. จงอธิบายความหมายของเชื้อเพลิงแข็ง (3 คะแนน) 3.1 ถ่านหิน เป็นเชื้อเพลิงธรรมชาติ ซึ่งเกิดจากการทับถมของซากพืช ซากสัตว์ ภายใต้อุณหภูมิ และแรงกดดันเป็นเวลานับหลายล้านปี 3.2 ถ่านโค้ก ผลิตจากถ่านหินด้วยวิธีกลั่นทำลาย โดยการนำถ่านหินมาเผาในห้องสุญญากาศจน ร้อนแดง ทำให้แก๊สไฮโดรคาร์บอนระเหยออกมา ส่วนถ่านหินที่ร้อนแดงนำไปจุ่มในน้ำจะได้ถ่านโค้กที่มี ลักษณะเป็นรูพรุน และมีคาร์บอนสูงถึง 89 – 99 % ถ่านโค้กเป็นเชื้อเพลิงใส่เข้าไปในเตาสูง 3.3 ถ่านไม้มีลักษณะเป็นก้อนสีดำ ซึ่งได้จากการนำไม้ยืนต้น เช่น ไม้เบญจพรรณ ไม้โกงกาง ไม้ พยุง ไม้เงาะ ไม้พยุง ไม้ไผ่ เป็นต้น ตลอดจนซากพืชที่แห้ง ใบ ลำต้น และราก นำมาเผาในเตาเผาถ่านและ ปล่อยให้เย็นตัว 4. จงอธิบายความหมายของเชื้อเพลิงเหลว (3 คะแนน) 4.1 น้ำมันเบนซิน เป็นน้ำมันเชื้อเพลิงส่วนที่เบาที่สุด ที่ได้จากการกลั่นน้ำมันดิบที่อุณหภูมิ 200- 300 องศาฟาเรนไฮต์ สามารถแบ่งออกเป็น 2 ประเภท ได้แก่ เบนซิน ออกเทน 95 และเบนซิน 91 4.2 น้ำมันดีเซล เป็นน้ำมันเชื้อเพลิงสำหรับเครื่องยนต์ดีเซล เป็นส่วนหนึ่งของน้ำมันดิบที่ได้จาก โรงกลั่นน้ำมัน (เช่นเดียวกับน้ำมันเบนซิน) ซึ่งเป็นน้ำมันที่เรียกว่า น้ำมันใส มีจุดเดือดอยู่ที่ประมาณ 180- 370 องศาเซลเซียส น้ำมันดีเซลที่ใช้งานอาจแบ่งตามคุณสมบัติที่ใช้ ได้ 2 ชนิด คือ น้ำมันดีเซลหมุนเร็ว และน้ำมันดีเซลหมุนช้า 4.3 น้ำมันไบโอดีเซล เป็นพลังงานทดแทนเชื้อเพลิงดีเซล จัดเป็นสารประเภทเอสเทอร์ทำจาก น้ำมันพืชผ่านกระบวนการทางเคมีเรียกว่า กระบวนการทรานส์เอสเตอริฟิเคชัน(Transesterification Process) โดยให้น้ำมันพืชทำปฏิกิริยากับแอลกอฮอล์เช่น เมทานอล เอทานอล และมีด่างเป็นตัวเร่ง ปฏิกิริยา มีลักษณะเป็นเอสเตอร์ของกรดไขมัน เรียกว่า Fatty Acid Methyl Ester เฉลยแบบฝึกหัด หน่วยที่ 6 วิชา วัสดุงานช่างอุตสาหกรรม รหัสวิชา 20100-1002 เรื่อง วัสดุเชื้อเพลิงและสารหล่อลื่น ชื่อ.............................................................ชั้น...................เลขที่...............กลุ่ม.................. คำสั่ง ให้นักเรียนตอบคำถามให้ถูกต้อง คะแนนเต็ม.24.คะแนน คะแนนที่ทำได้ ...............คะแนน
206 เอกสารประกอบการสอน วิชาวัสดุงานช่างอุตสาหกรรม (20100-1002) 5. จงอธิบายความหมายของเชื้อเพลิงก๊าซ (3 คะแนน) 5.1 ก๊าซธรรมชาติ เป็นก๊าซที่อยู่ใต้ดินเหนือระดับน้ำมันดิบ เกิดจากการสะสมและทับถมซ้อนทับ ของซากพืชซากสัตว์สะสมเป็นเวลานาน จนเกิดการรวมตัวกันเป็นก๊าซธรรมชาติที่มีไฮโดรคาร์บอนต่างๆ เป็นส่วนประกอบ 5.2 ก๊าซอะเซทีลีน เป็นก๊าซที่มีสารประกอบของไฮโดรเจนและคาร์บอน มีสัญลักษณ์ทางเคมี C2H2 เป็นก๊าซที่มีคุณสมบัติไวต่อการติดไฟเมื่อรวมตัวกับออกซิเจนในอัตราส่วนที่เหมาะสม 5.3 ก๊าซชีวภาพ เป็นก๊าซที่ได้จากจากมูลสัตว์ เศษพืชต่าง ๆ เช่น ผักตบชวา แป้งมัน ฟางข้าว หรือสารอินทรีย์ต่าง ๆ เป็นต้น ถูกย่อยสลายโดยเชื้อจุลินทรีย์ในสภาพไร้ออกซิเจน ก๊าซที่เกิดขึ้นเป็นก๊าซที่ ผสมกันระหว่างก๊าซมีเทน กับก๊าซคาร์บอนไดอ๊อกไซด์ก๊าซไนโตรเจน ก๊าซไฮโดรเจน และก๊าซ ไฮโดรเจนซัลไฟด์ 6. จงอธิบายความหมายวัสดุสารหล่อลื่น (3 คะแนน) เป็นสารหรือวัสดุที่ใช้ในการหล่อลื่นระบบกลไกชิ้นส่วนเครื่องมือกล เครื่องจักรกล เครื่องยนต์ เป็นต้น โดยอาจจะอยู่ในรูปของแข็ง ของเหลว หรือก๊าช สารหล่อลื่นสามารถปรับปรุงคุณภาพให้มีความ เหมาะสมกับการใช้งาน 7. จงอธิบายชนิดของสารหล่อลื่น พร้อมยกตัวอย่างการใช้งาน (5 คะแนน) 7.1 น้ำมันหล่อลื่น เป็นสารหล่อลื่นชนิดเหลว ซึ่งเป็นผลิตภัณฑ์หนึ่งที่ได้จากการกลั่นปิโตรเลียม การใช้งาน ลดแรงเสียดทานของวัตถุชิ้นที่เสียดสีกัน ระบายความร้อนของเครื่องยนต์เคลือบช่องว่าง ระหว่างผิวสัมผัส ทำความสะอาดเขม่าและเศษโลหะภายในเครื่องยนต์ ป้องกันการกัดกร่อนจากสนิมและ กรดต่าง ๆ 7.2 จาระบีเป็นผลิตภัณฑ์หล่อลื่นที่มีลักษณะกึ่งของแข็งและกึ่งของเหลว เป็นส่วนผสมของ น้ำมันหล่อลื่นพื้นฐาน สารเพิ่มคุณภาพทางเคมีและสบู่ ใช้หล่อลื่นลูกปืน ลูกหมาก ข้อต่อ กากบาท สาย เบรค สายคันเร่ง 7.3 น้ำมันสังเคราะห์ ผลิตจากน้ำมันซึ่งสังเคราะห์ขึ้นเพื่อให้มีคุณสมบัติพิเศษกว่าน้ำมันแร่ทั่ว ไป เช่น ความคงทน ต่อการทำปฏิกิริยากับออกซิเจนในอากาศ อายุการเปลี่ยนถ่ายและการใช้งานนานขึ้น มี อัตราการระเหยต่ำ ลดปัญหาการสิ้นเปลืองหล่อลื่น เป็นต้น 7.4 น้ำมันก๊าด เป็นน้ำมันสำเร็จที่ได้จากการกลั่นน้ำมันดิบหรือน้ำมันปิโตรเลียม ช่วงจุดเดือดที่ อุณหภูมิ 177-232 °C ในอดีตใช้เป็นเชื้อเพลิงตะเกียงสำหรับให้แสงสว่าง แต่ในปัจจุบันใช้ไฟฟ้าแทนจึงนำ น้ำมันก๊าดไปใช้ในงานอุตสาหกรรม เตาอบ กระเบื้องเคลือบ สุขภัณฑ์ ถ้วยชาม เครื่องลายคราม อบ อาหารแห้ง 7.5 น้ำมันเกรด SAE 10W-40 หมายถึง รับรองมาตรฐานโดยสถาบัน SAE ค่าต้านทานความเป็น ไข 10W หรือ สามารถคงความข้นใสไว้ได้ถึง – 20 °C โดยไม่เป็นไข ความหนืดเบอร์40 เฉลยแบบฝึกหัด หน่วยที่ 6 วิชา วัสดุงานช่างอุตสาหกรรม รหัสวิชา 20100-1002 เรื่อง วัสดุเชื้อเพลิงและสารหล่อลื่น ชื่อ.............................................................ชั้น...................เลขที่...............กลุ่ม.................. คำสั่ง ให้นักเรียนตอบคำถามให้ถูกต้อง คะแนนเต็ม.24.คะแนน คะแนนที่ทำได้ ...............คะแนน
207 เอกสารประกอบการสอน วิชาวัสดุงานช่างอุตสาหกรรม (20100-1002) แบบทดสอบหลังเรียน หน่วยที่ 6 วิชา วัสดุงานช่างอุตสาหกรรม รหัสวิชา 20100-1002 เรื่อง วัสดุเชื้อเพลิงและสารหล่อลื่น คำสั่ง จงเลือกคำตอบที่ถูกต้องที่สุดเพียงข้อเดียวทำเครื่องหมาย (X) ลงในกระดาษคำตอบ จำนวนข้อ 15 ข้อ เวลา 10 นาที 1. ข้อใดกล่าวได้ถูกต้องที่สุด ก. วัสดุเชื้อเพลิง เป็นสารธรรมชาติที่รวมตัวกับน้ำมัน ข. วัสดุเชื้อเพลิง เป็นสารที่เป็นของแข็ง ของเหลว และแก๊ส ค. วัสดุเชื้อเพลิง เป็นสารต่าง ๆ ที่ก่อให้เกิดประกายไฟ และพลังงานต่าง ๆ ง. วัสดุเชื้อเพลิง เป็นสารที่ผ่านการรวมตัวกับออกซิเจนที่อุณหภูมิสูง แล้วให้พลังงานความร้อนและ สามารถเปลี่ยนเป็นพลังงานรูปอื่น ๆ 2. ข้อใดคือประเภทของวัสดุเชื้อเพลิง ก. 2 ประเภท ข. 3 ประเภท ค. 4 ประเภท ง. 5 ประเภท 3. ข้อใดคือถ่านหินที่มีลักษณะสีน้ำตาลร่วนคล้ายไม้ เกิดจากซากพืชพวกตะไคร่ มอสส์และพรรณไม้อื่น ๆ ก. ถ่านหินพีต ข. ถ่านลิกไนต์ ค. ถ่านบิทูมินัส ง. ถ่านซับบิทูมินัส 4. ข้อใดคือวัสดุเชื้อเพลิงที่ใช้กับเตาสูง ก. ถ่านพีต ข. ถ่านหิน ค. ถ่านโค้ก ง. ถ่านบิทูมินัส 5. ข้อใดคือวัสดุเชื้อเพลิงที่เหลือจากการเกษตร ก. ขี้เลื่อย กับถ่านหิน ข. ขี้เลื้อย กับน้ำมันเตา ค. ฟางข้าว กับหินน้ำมัน ง. ฟางข้าว กับชานอ้อย 6. ข้อใดคือน้ำมันที่นำมาใช้เป็นเชื้อเพลิงสำหรับเรือและอุตสาหกรรม ก. น้ำมันเตา ข. น้ำมันโซล่า ค. น้ำมันเบนซิน ง. น้ำมันไบโอดีเซล
208 เอกสารประกอบการสอน วิชาวัสดุงานช่างอุตสาหกรรม (20100-1002) แบบทดสอบหลังเรียน หน่วยที่ 6 วิชา วัสดุงานช่างอุตสาหกรรม รหัสวิชา 20100-1002 เรื่อง วัสดุเชื้อเพลิงและสารหล่อลื่น คำสั่ง จงเลือกคำตอบที่ถูกต้องที่สุดเพียงข้อเดียวทำเครื่องหมาย (X) ลงในกระดาษคำตอบ จำนวนข้อ 15 ข้อ เวลา 10 นาที 7. ข้อใดคือความหมาย เกรดน้ำมันเบนซิน 95 ก. น้ำมันที่มีค่ามีเทน ผสมอยู่ 95 % ข. น้ำมันที่มีค่าซีเทน ผสมอยู่ 95 % ค. น้ำมันที่มีค่าออกเทน ผสมอยู่ 95 % ง. น้ำมันที่มีค่าออกเทน ผสมอยู่ 95 % และมีค่ามีเทน 5 % 8. ข้อใดคือความหมาย เกรดน้ำมัน B20 ก. น้ำมันดีเซลสูตรใหม่ที่ใช้ส่วนผสมของไบโอดีเซล (B10) ข. น้ำมันดีเซลสูตรใหม่ที่ใช้ส่วนผสมของไบโอดีเซล (B20) ค. น้ำมันดีเซลสูตรใหม่ที่ใช้ส่วนผสมของไบโอดีเซล (B80) ง. น้ำมันดีเซลสูตรใหม่ที่ใช้ส่วนผสมของไบโอดีเซล (B100) 9. ข้อใดคือก๊าซแห้ง ก. ก๊าซธรรมชาติที่ประกอบด้วยมีเทนเกือบทั้งหมด ข. ก๊าซธรรมชาติที่ประกอบด้วยบิวเทนเกือบทั้งหมด ค. ก๊าซธรรมชาติที่ประกอบด้วยเฮกเทนเกือบทั้งหมด ง. ก๊าซธรรมชาติที่ประกอบด้วยเพนเทนเกือบทั้งหมด 10. ข้อใดไม่ใช่หน้าที่ของสารหล่อลื่น ก. ลดความฝืดระหว่างชิ้นส่วนเคลื่อนที่ ข. ลดแรงเสียดสีระหว่างชิ้นส่วนเคลื่อนที่ ค. ป้องกันสนิมและการกัดกร่อนชิ้นส่วน ง. อุดช่องว่างของชิ้นส่วนเพื่อป้องกันการรั่ว 11. ข้อใดคือคุณสมบัติของสารหล่อลื่น ก. ลื่นและกัดผิวงาน ข. เหนียวฝืดติดผิวงาน ค. ลื่นและเกาะติดผิวงาน ง. เหนียวแข็งไม่เกาะติดผิวงาน 12. ข้อใดคือวัสดุสารหล่อลื่นชนิดกึ่งเหลว ก. จาระบี ข. น้ำมันพืช ค. น้ำมันแร่ ง. ผงโมลิบดินัม
209 เอกสารประกอบการสอน วิชาวัสดุงานช่างอุตสาหกรรม (20100-1002) แบบทดสอบหลังเรียน หน่วยที่ 6 วิชา วัสดุงานช่างอุตสาหกรรม รหัสวิชา 20100-1002 เรื่อง วัสดุเชื้อเพลิงและสารหล่อลื่น คำสั่ง จงเลือกคำตอบที่ถูกต้องที่สุดเพียงข้อเดียวทำเครื่องหมาย (X) ลงในกระดาษคำตอบ จำนวนข้อ 15 ข้อ เวลา 10 นาที 13. ข้อใดคือวัสดุสารหล่อลื่นสำหรับเครื่องทำความเย็น ก. น้ำมันแร่ ข. น้ำมันเครื่อง ค. น้ำมันเกียร์ ง. น้ำมันไฮโดรลิกส์ 14. ข้อใดคือเกรดน้ำมันดีเซลที่มีคุณภาพชะล้าง กระจายเขม่าและตะกอนที่อุณหภูมิสูง เหมาะสำหรับ เครื่องยนต์ดีเซลธรรมดา ก. เกรดน้ำมัน CA ข. เกรดน้ำมัน CB ค. เกรดน้ำมัน CC ง. เกรดน้ำมัน CD 15. ข้อใดคือการใช้งาน น้ำมันเกรด SAE 10W ก. หล่อลื่นเครื่องยนต์ใหม่ ข. หล่อลื่นเครื่องยนต์เก่า ค. ทากันสนิมเครื่องจักรกล ง. หล่อลื่นการตัดเฉือนการกลึงเกลียว
210 เอกสารประกอบการสอน วิชาวัสดุงานช่างอุตสาหกรรม (20100-1002) เฉลยแบบทดสอบหลังเรียน หน่วยที่ 6 วิชา วัสดุงานช่างอุตสาหกรรม รหัสวิชา 20100-1002 เรื่อง วัสดุเชื้อเพลิงและสารหล่อลื่น ข้อที่ คำตอบ 1 ง 2 ข 3 ก 4 ข 5 ง 6 ก 7 ค 8 ง 9 ก 10 ง 11 ค 12 ก 13 ก 14 ค 15 ค
211 เอกสารประกอบการสอน วิชาวัสดุงานช่างอุตสาหกรรม (20100-1002) บรรณานุกรม ดอกธูป พุทธมงคล.(2534). ทฤษฎีงานช่างพื้นฐาน. กรุงเทพมหานคร : โรงพิมพ์จินดาอักษร. นริศ ศรีเมฆ.(2549). วัสดุช่างอุตสาหกรรม. นนทบุรี : สำนักพิมพ์เอมพันธ์ จำกัด. นริศ สุวรรณางกูร.(2562). วัสดุงานช่างอุตสาหกรรม. นนทบุรี : สำนักพิมพ์เอมพันธ์ จำกัด. มณฑล ฉายอรุณ.(2537). วัสดุอุตสาหกรรม. นนทบุรี: สำนักพิมพ์ศูนย์ส่งเสริมอาชีวะ. วิชัย โรมไธสง.(2548). วัสดุช่างอุตสาหกรรม. กรุงเทพฯ : สำนักพิมพ์วังอักษร. เสกสรร ศรียศ.(2560). วัสดุงานช่างอุตสาหกรรม.นนทบุรี : สำนักพิมพ์ศูนย์ส่งเสริมอาชีวะ. เว็บไซต์(Web Side) http://www.vcharkarn.com/.วันเข้าถึง 4 มกราคม 2564. http://www.lesa.biz/earth/lithosphere/fuel/coal/.วันเข้าถึง 4 มกราคม 2564. https://www.thaipng.com/.วันเข้าถึง 4 มกราคม 2564. http://www.thaicapital.co.th/.วันเข้าถึง 4 มกราคม 2564. https://aes-coal.com/product/bituminous/.วันเข้าถึง 4 มกราคม 2564. https://th.wikipedia.org/.วันเข้าถึง 4 มกราคม 2564. https://economictimes.indiatimes.com/.วันเข้าถึง 4 มกราคม 2564. http://www.rock-drill-bit.com/shale-oil.html/.วันเข้าถึง 4 มกราคม 2564. https://www.wikiwand.com/.วันเข้าถึง 5 มกราคม 2564. https://medthai.com/.วันเข้าถึง 5 มกราคม 2564. https://www.fotoinfo.online/.วันเข้าถึง 5 มกราคม 2564. http://www.qsgconsult.com/.วันเข้าถึง 6 มกราคม 2564. http://reo13km.blogspot.com/.วันเข้าถึง 6 มกราคม 2564. http://www.rtwises.com/.วันเข้าถึง 7 มกราคม 2564. https://www.yukonlubricants.com/treasures-grease/.วันเข้าถึง 7 มกราคม 2564.