กลไกการกำจัดของเสียทางไต

กลไกการกาจดั ของเสียทางไต

การกาจดั ของเสยี ทางไต (Kidneys)

กรวยไต

ท่อไต

 ไต มี 1 คู่ ลกั ษณะคลา้ ยเมด็ ถั่ว จะอยู่ 2 ข้างของกระดูกสนั หลังตรงบรเิ วณเหนือเอว
ขนาดเท่ากาปนั้ มอื ยาวประมาณ 1–13 cm

 เนอื้ ไตแบง่ เปน็ 2 ชน้ั คือเน้อื ไตชั้นนอก และเนื้อไตช้ันใน ภายในเนือ้ ไตประกอบดว้ ย
หนว่ ยไตจานวนมากมาย และมีหลอดเลือดฝอยจานวนมาก

 มีหน้าที่ กาจัดของเสียออกจากเลือด ควบคุมสมดลุ น้า รักษาความเป็นกรด-ด่าง
ผลิตฮอร์โมนและสารบางชนดิ และกักเกบ็ สารท่ีมีประโยชน์

กลไกการกาจัดของเสียทางไต

 กลไกการกาจัดของเสยี ทางไต เพือ่ กรองของเสียและดูดซึมสารทเี่ ปน็ ประโยชน์
กลับคืนสู่เลือดที่ถกู ลาเลยี งมาจากส่วนต่าง ๆ ของร่างกายจะเข้าสไู่ ต
 ร่างกายมีหน่วยไต (nephron) ทาหน้าที่ กรองของเสียและกาจัดออก
ในรปู ของนา้ ปสั สาวะ
 ปสั สาวะประกอบไปด้วยน้ารอ้ ยละ 95 ยูเรียร้อยละ2 และแร่ธาตุอื่นๆ
อกี ประมาณรอ้ ยละ 3 โดยกระบวนการขับน้าปสั สาวะมีขน้ั ตอน ดงั น้ี

กลไกการกาจัดของเสยี ทางไตมขี ้ันตอนดงั น้ี

 1. การกรองเลอื ดท่ีโกลเมอรูรัส
 เลอื ดซงึ่ รบั ของเสียทเ่ี กดิ จากการ
เปล่ียนแปลงทางเคมขี องเซลลท์ ่ัวรา่ งกาย
ปะปนมาดว้ ย เขา้ สไู่ ตทางเส้น เลือดรนี ัล อาร์
เทอรี พาสารตา่ งๆมากรองออก จะเคล่ือนที่
ไปตามหลอดเลือดท่ีแตกแขนงเลก็ ๆ แลว้ เขา้ สู่
กลุ่มหลอดเลอื ดฝอยทเี่ รยี กวา่ โกลเมอรูลัส
ซึง่ ถูกหุ้มโดยโบวแ์ มนส์แคปซูล โกลเมอรรู ัส
ท่มี ีรูพรนุ ทาหน้าที่กรองเลือด

หลอดเลอื ดฝอย ไปหลอดเลือดดา

หลกั การทางานของไต

 ของเหลวทอ่ี ยใู่ นโบว์แมนแคปซูล
เรยี กวา่ ของเหลวทกี่ รองได้ เลอื ดส่วนทเี่ หลือ
จะไหลไปยังส่วนต่างๆของทอ่ หนว่ ยไต แล้ว
เปล่ียนเปน็ เลือดดาไหลออกจากไตกลบั สหู่ วั ใจ
ทางหลอดเลอื ดรีนัล เวน
 สารส่วนใหญจ่ ะผา่ นได้ เชน่ น้าเกลือแร่
กลโู คส กรดอะมโิ น ยเู รีย กรดยรู ิค
 สารท่ีมีขนาดใหญ่ไมส่ ามารถผ่านการ

กรองได้ เชน่ โปรตีนในเลือด เมด็ เลอื ด
แดงเมด็ เลือดขาว

หลอดเลอื ดฝอย ไปหลอดเลือดดา

หลอดเลอื ดฝอย ไปหลอดเลอื ดดา

2. การดดู กลบั = การดดู กลับของสารท่ีเปน็ ประโยชน์
จะเปน็ บริเวณไตชั้นนอก ได้แก่ สารอาหารพวกกลูโคส
กรดอะมิโน และวติ ามนิ โซเดยี มคลอไรด์ นา้
โพแทสเซยี ม และไบคาร์บอเนตไอออน
3. การขบั ถา่ ย = ทาใหข้ องเหลวมคี วามเขม้ ขน้
กลายเป็นนา้ ปสั สาวะไปตามท่อไต เก็บไวท้ ี่กระเพาะ
ปสั สาวะ
4. การคดั หลงั่ = เปน็ การขบั สารที่เป็นของเสยี เช่น ยา
และสารเสพตดิ เขา้ สู่การสร้างปัสสาวะ



วธิ กี ารดแู ลไต

1. ด่มื นา้ ใหเ้ พยี งพอต่อรา่ งกาย : ควรด่มื นา้ 8-10 แกว้ ประมาณ 2 ลติ ร/วนั
2. การรบั ประทานอาหารทเี่ หมาะสม : ไมค่ วรทานอาหารรสจดั โดยเฉพาะอาหารทีเ่ คม็
จดั ซึง่ จะเกิดผลเสยี ต่อไต โดยทาใหไ้ ตทางานหนักขน้ึ
3. ปอ้ งกันการกระทบกระแทกบรเิ วณสขี า้ ง
4. ตรวจสขุ ภาพเปน็ ประจา
5. งดบุหร่ี เครอ่ื งดม่ื ท่มี สี ว่ นประกอบของแอลกอฮอล์ และเคร่ืองด่มื ทมี่ สี ว่ นประกอบ
ของคาเฟอนี : สารนโิ คตนิ ในบหุ ร่ี และคาเฟอนี ในขนาดสูง มีผลทาให้ความดนั เลอื ดเพมิ่
สงู ขึ้นซงึ่ เปน็ หน่ึงในอีกหลายๆ กลไกทที่ าใหเ้ กดิ พิษตอ่ ไต

กิจกรรมที่ 3.7 ดูแลรักษาไตอยา่ งไร

5 คะแนน
ข้ันตอนในการทากจิ กรรม

1. ใหน้ กั เรียนอา่ นสถานการณเ์ กีย่ วกับโรคไตในประเทศไทย
2. สบื ค้นข้อมลู เก่ยี วกบั โรคไตเร้ือรัง โดยมีหวั ข้อในการค้นหาดงั น้ี

- สาเหตกุ ารเกดิ โรค
- อาการของโรค
- การรกั ษาและค่ารกั ษาพยาบาล
- การป้องกนั เพื่อไม่ให้ป่วยเป็นโรคไตเรอ้ื รงั
3. จากน้นั นาข้อมลู มาจดั ทาเปน็ แผนผงั ความคิด แลว้ ตกแต่งให้สวยงาม