หัวใจและ ชีพจร
เลือดดีจะถูกโดยผ่านหลอด เลือดเวนพัลโมนารี ส่งต่อไป ยังหัวใจห้องล่างซ้าย *รับเลือดต่อจากหัวใจห้องบนขวา และส่งเลือดต่อไปยังปอดเพื่อท าการฟอก *รับเลือดเสียจากร่างกาย ส่วนบนและส่วนล่างส่งไป ยังหัวใจห้องล่างขวา หัวใจห้องบนขวา ลิ้นหัวใจพัลโมนารี ห้องบนและห้องล่าง หลอดเลือดเวนบน หลอดเลือดเวนบน หัวใจห้องล่างขวา หลอดเลือดอาร์เทอรี่พัลโมนารี หัวใจห้องบนซ้าย หัวใจห้องล่างซ้าย เลือดดีจะถูกสูบฉีดแล้ว ถูกน าไปยังส่วนต่างๆ ของร่างกาย ลิ้นหัวใจเอออร์ติก หลอดเลือดแดง ใหญ่เอออร์ตา การท างานของหัวใจ พัลโมนารีเวน
หัวใจ “หัวใจ” เป็นอวัยวะที่ประกอบด้วย กล้ามเนื้อเป็นส่วนใหญ่ พบอยู่ในช่องอก ค่อนไปทางด้านซ้ายของคนเรา ขนาดของ หัวใจนั้นจะแตกต่างกันไปในแต่ละบุคคล ซึ่งเราสามารถคะเนขนาดของหัวใจ คร่าวๆ ได้จากขนาดก าปั้นของเราเอง เนื่องจากขนาดของหัวใจมักจะใหญ่กว่า ก าปั้นของเราเพียงเล็กน้อยเท่านั้น
ท าหน้าที่สูบฉีดเลือดไปเลี้ยงส่วนต่างๆ ของร่างกาย โครงสร้างของหัวใจถูกแบ่งออกเป็น 4 ห้อง ได้แก่ ด้านบน 2 ห้อง และ ด้านล่างอีก 2 ห้อง เพื่อให้สามารถท างานร่วมกันได้อย่างมีประสิทธิภาพ
เลือดดีจะถูกโดยผ่านหลอด เลือดเวนพัลโมนารี ส่งต่อไป ยังหัวใจห้องล่างซ้าย *รับเลือดต่อจากหัวใจห้องบนขวา และส่งเลือดต่อไปยังปอดเพื่อท าการฟอก *รับเลือดเสียจากร่างกาย ส่วนบนและส่วนล่างส่งไป ยังหัวใจห้องล่างขวา หัวใจห้องบนขวา ลิ้นหัวใจพัลโมนารี ห้องบนและห้องล่าง หลอดเลือดเวนบน หลอดเลือดเวนบน หัวใจห้องล่างขวา หลอดเลือดอาร์เทอรี่พัลโมนารี หัวใจห้องบนซ้าย หัวใจห้องล่างซ้าย เลือดดีจะถูกสูบฉีดแล้ว ถูกน าไปยังส่วนต่างๆ ของร่างกาย ลิ้นหัวใจเอออร์ติก หลอดเลือดแดง ใหญ่เอออร์ตา การท างานของหัวใจ พัลโมนารีเวน
สรุปการหมุนเวียนของเลือดใน ร่างกายโดยเขียนแผนภาพ ง่ายๆ ดังต่อไปนี้
ชีพจรและความดัน
ชีพจร (pulse) คือ การบีบตัวและคลายตัวของหัวใจที่เกิดขึ้นอย่างเป็นจังหวะ การเต้นของหัวใจคนปกติ หัวใจจะเต้นเฉลี่ยประมาณ60-100 ครั้ง/นาที แต่ผู้ที่มีสุขภาพแข็งแรงหรือนักกีฬามักมีชีพจรต่ า โดยอาจมีอัตราการเต้น ของหัวใจขณะพักอยู่ที่เพียง 40-60 ครั้ง/นาที การเต้นของชีพจรแต่ละคนจะแตกต่างกันปกติอัตราการเต้นของชีพจรใน เพศชายจะสูงกว่าเพศหญิง โดยวัดจากเส้นเลือดแดงบริเวณข้อมือ ข้อศอก และ ซอกคอ
เกร็ดความรู้ ความดันเลือด (blood pressure) ความดันโลหิต หมายถึง แรงดันของกระแสเลือดที่กระทบต่อผนังหลอดเลือดแดง ซึ่งเกิดจากการสูบฉีดของหัวใจ (คล้ายแรงลมที่ดันผนังของยางรถ เมื่อเราสูบลมเข้า) สามารถวัดได้โดยการใช้เครื่องวัดความดัน โดยสามารถวัดได้ที่แขน และมีค่า ที่วัดได้ 2 ค่า คือ 1. ความดันช่วงบน หมายถึง แรงดันเลือดในขณะที่หัวใจบีบตัว ซึ่งอาจจะสูงตาม อายุ และอาจมีค่าที่ต่างกันออกไป ตามท่าเคลื่อนไหวของร่างกาย อารมณ์ และ ปริมาณของการออกก าลังกาย 2. ความดันช่วงล่าง หมายถึง แรงดันเลือดในขณะที่หัวใจคลายตัว
วัดชีพจร นับอย่างไร ? เมื่อจับชีพจรบริเวณข้อมือ หรือล าคอได้แล้ว ให้เริ่มนับอัตราการเต้นของชีพจร ใน 1 นาที โดยอาจจับเวลา 1 นาทีแล้วนับจ านวนครั้งที่ชีพจรเต้น อย่างไรก็ตาม มีปัจจัยมากมายที่อาจส่งผลต่ออัตราการเต้นของหัวใจ ดังนั้น ก่อนจับ ชีพจรควรพักกิจกรรมต่างๆ เป็นเวลาอย่างน้อย 5 นาทีเพื่อให้สามารถวัดอัตราการเต้น ของหัวใจในขณะพักได้ ชีพจรเต้นเร็วไปจะท าอย่างไรดี ถ้าชีพจรเต้นเร็วกว่า 100 ครั้งต่อนาที วิธีการเบื้องต้นที่สามารถช่วยได้ผลเป็นอย่างดี คือ ออกก าลังกายสม่ าเสมอ 2-3 ครั้งต่อสัปดาห์ โดยครั้งละอย่างน้อย 30 นาที และ อย่าปล่อยให้ตัวเองอ่อนเพลีย ควรนอนหลับพักผ่อนให้เพียงพอ
180 ขึ้นไป 110 ขึ้นไป 160-179 100-109 140-159 90-99 130-139 85-89 120-129 80-84 ต่ ากว่า120 ต่ ากว่า80 ตารางแสดงค่าความดันโลหิต (หน่วยเป็น มม.ปรอท)
ความรู้เพิ่มเติม 1.ความดันเลือดเฉลี่ยปกติของหญิงในวัยหนุ่มสาว คือ 110 / 70 มิลลิเมตรปรอท 2.ความดันเลือดเฉลี่ยปกติของชายในวัยหนุ่มสาว คือ 120 / 80 มิลลิเมตรปรอท 3.โรคความดันเลือดสูงจะพบมากในผู้สูงอายุ ผู้ที่โกรธง่ายและเกิดภาวะเครียด เป็นประจ าสาเหตุส าคัญคือการตีบตันของหลอดเลือด
เครื่องมือวัดความดันเลือด ปัจจุบันมีเครื่องวัดความดันโลหิต 2 ชนิด ได้แก่ 1.เครื่องวัดความดันโลหิตแบบเชิงกล มีการใช้งานร่วมกับหูฟัง เหมาะกับ การใช้งานโดยผู้ที่มีทักษะในการวัดภายใน สถานพยาบาล ได้แก่ เครื่องวัดความดัน โลหิตแบบปรอท, เครื่องวัดความดันโลหิต หน้าปัดนาฬิกา หรือเครื่องวัดความดัน โลหิตที่แสดงค่าความดันเป็นดิจิตอล ภาพ: เครื่องวัดความดัน โลหิตแบบปรอท 2. เครื่องวัดความดันโลหิตอัตโนมัติ ซึ่งเป็นเครื่องวัดความดันโลหิตที่มีระบบ ตรวจวัดค่าความดันโลหิตในตัว และแสดงค่า ความดันโดยอัตโนมัติ เป็นดิจิตอล มีทั้งต้น แขนและแบบข้อมือซึ่งปัจจุบันมีจ าหน่ายอย่าง แพร่หลายทั้งตามร้านจ าหน่ายอุปกรณ์ การแพทย์ หรือบนเครือข่ายอินเตอร์เน็ต ซึ่ง ผู้บริโภคสามารถเลือกซื้อ มาใช้เองภายในบ้าน
กิจกรรมที่ 3.3 กิจกรรมใดมีผลต่ออัตราการเต้นของหัวใจมากกว่ากัน ผลการท ากิจกรรม กิจกรรมที่ท า ก่อนท า กิจกรรม (1นาที) อัตราชีพจร(ครั้ง/นาที) [จับเวลา1นาที] ครั้งที่1 ครั้งที่2 ครั้งที่3 ค่าเฉลี่ย กระโดดตบ 10 ครั้ง ลุกนั่งเก้าอี้10 ครั้ง วิ่งเหยาะๆอยู่กับที่ 1นาที สมมติฐาน คือ อัตราการเต้นของหัวใจขณะพักและหลังท ากิจกรรมจะแตกต่างกันหรือไม่ ตัวแปรต้น คือ..................................................................................................................... ตัวแปรตาม คือ................................................................................................................... ตัวแปรควบคุม คือ..............................................................................................................
ค าถามท้ายกิจกรรม 1. กิจกรรมใดที่ท าให้นักเรียนมีอัตราการเต้นของหัวใจเพิ่มขึ้นสูงที่สุด 2. ปัจจัยใดบ้างที่มีผลต่ออัตราการเต้นของหัวใจ 3. หัวใจท าหน้าที่...................................................................................................... 4. หัวใจห้องบนขวา ท าหน้าที่.................................................................................. 5. หัวใจห้องใดที่ขนาดเล็กที่สุด................................................................................ 6. ความดันเลือดเฉลี่ยปกติของหญิงและชายในวัยหนุ่มสาว คือ..................................... 7. ภายในหลอดเลือดอาร์เทอรีและหลอดเลือดเวน โดยใช้ปากกาสีแดง และ ปากกาน้ าเงิน แทนเลือดในหลอดเลือดอาร์เทอรีและหลอดเลือดเวน
ผลการท ากิจกรรม ตอนที่ 2 อ่านค าชี้แจงในหนังสือหน้า 65 กิจกรรมที่ท า ก่อนท า กิจกรรม (1นาที) อัตราชีพจร(ครั้ง/นาที) [จับเวลา1นาที] ครั้งที่1 ครั้งที่2 ครั้งที่3 ค่าเฉลี่ย 1........................................ 2........................................ 3........................................ กิจกรรมที่ 3.3 กิจกรรมใดมีผลต่ออัตราการเต้นของหัวใจมากกว่ากัน
แบบฝึกหัดท้ายบทเรื่อง ระบบหมุนเวียนเลือด 1. นักเรียนวาดภาพหลอดเลือดเวน อาร์เทอรี และหลอดเลือดฝอย มาต่อวงจรกับหัวใจ ให้เป็นระบบหมุนเวียนเลือด พร้อมระบายสี 2. หลอดเลือดใดที่น าเลือดออกจากหัวใจไปเลี้ยงส่วนต่างๆ ของร่างกาย 3. เมื่อวัดความดันมีค่า 149/98 แปลผลว่าอย่างไร 4. เครื่องมือแพทย์ที่ใช้วัดความดันโลหิตแบ่งออกเป็นกี่ชนิด อะไรบ้าง 5. หากว่าชีพจรเต้นเร็วเกินไป นักเรียนมีวิธีจัดการเบื้องต้นอย่างไร เพื่อให้ชีพจรกลับมาเต้นปกติ