E Media - Basa Jawa Kls 5

Tembang
Macapat

A. Tembang macapat

 Tembang macapat yaiku tembang/lagu atau puisi
tradisional Jawa, kang kaiket paugeran : guru gatra,
guru wilangan, lan guru lagu.

 Tembang macapat iku klebu golongane basa kang
gumathok, kaiket ing paugeran (aturan) :
1. Guru gatra
2. Guru wilangan
3. Guru lagu

Guru Gatra

 Guru gatra : cacahe gatra (baris) saben sapada
(satu bait). = jumlah baris dalam setiap bait

 Tuladha : contoh
Bapak Pucung, rupamu saengga gunung=
tan ana kang tresna=
Saben uwong mesthi sengit=
Yen kanggonan den elus-elus tinangisan=

Guru Wilangan

 Guru wilangan : cacahing wanda (suku kata) ing
saben gatra.

 Tuladha :
Ba-pak-Pu-cung-ru-pa-mu-sa-eng-ga-gu-nung=
tan-a-na-kang-tres-na=
Sa-ben-u-wong-mes-thi-se-ngit=
Yen-kang-go-nan-den-e-lus-e-lus-ti-na-ngi-san=

 Guru gatra =
 Guru wilangan lan guru lagu

Guru lagu

 Guru lagu : dhong-dhinge (tibane) swara ing
saben pungkasane gatra.= vokal = aiueo

 Tuladha :
Bapak Pucung, rupamu saengga gunung=
tan ana kang tresna=
saben uwong mesthi sengit=
yen kanggonan den elus-elus tinangisan=

Paugeran tembang macapat

 Paugeran (wewaton ) guru gatra, guru wilangan lan guru
lagune tembang Macapat sing cacahe ana 11, kaya ing ngisor
iki :

B. Jinise tembang macapat

 Tembang macapat nggambarake tahap-tahap
uripe manungsa wiwit ing kandhutane ibu.

 Tembang macapat uga diarani tembang cilik,
cacahe ana 11 yaiku :

1. Maskumambang 7. Gambuh

2. Mijil 8. Pangkur

3. Sinom 9. Durma

4. Kinanti 10. Megatruh

5. Asmaradana 11. Pocung

6. Dhandhanggula

Watak lan sasmitane tembang Macapat

Maskumambang Nelangsa Maskumambang, kampul,
kambang

Mijil Prihatin Mijil, wijil, wiyos

Sinom Ngresepake Sinom, taruna, enom,
mudha, nom

Kinanti Asih, Kinanthi, kanthi, gandheng,
Asmarandhana sengsem kanthil

Grapyak, Asmaradana, asmara
kesengsem

Gambuh Grapyak Gambuh, jumbuh

Dhandhanggula Ngresepake Hartati, madu, manis,
tresna

Durma Galak Durma, dur, undur, sirna
Pangkur
Megat-ruh Sereng, Pangkur, pungkur, ungkur
teges
Pucung
Nglangut, Dhudhuk, truh, pegat, luh
sedhih

Sembrana, Pucung, cung
ora ana

greget saut

Filosofi tembang Pucung

Pucung ngajak

Nyingkirake hawa
nafsu/angkara
murka

Gladhen :

1. Apa wae sing klebu jinise tembung macapat ?
2. Apa sing sing klebu paugerane tembang macapat ?
3. Golekana guru gatra, guru lagu, guru wilangane lan

bedhekan tembang iki !

Pucung

Bapak Pucung dudu watu dudu gunung ( 7 – u )

Sabane ing sebrang (-)

Titihane sri bupati (-)

Yen lumaku si pucung lembehan grana ( - )

Bedhekan : … .