四大发明

四大发明

中华
人民共和国

THE PEOPLE’S REPUBLIC OF CHINA

รายงานเล่มนี้จัดทําขึ้นเพื่อเป็นส่วนหนึ่งของราย วิชาเทคโนโลยี
และนวัตกรรมเพื่อการสอนภาษาจีน เพื่อให้ศึกษาหาความรู้ในเรื่อง สิ่ง
ประดิษฐ์ของประเทศจีน และได้ศึกษาอย่างเข้าใจเพื่อเป็นประโยชน์กับ
การเรียน ผู้จัดทําหวังว่ารายงานเล่มนี้จะเป็นประโยชน์กับผู้อ่าน หรือ
นักเรียนนักศึกษา และบุคคลทั่วไปที่กําลังหาข้อมูลเรื่องนี้อยู่ หากมีข้อ
เสนอแนะหรือข้อผิดพลาดประการใด ผู้จัดทําขอน้อมรับไว้และขออภัยมา
ณ ที่นี้ด้วย



ถ้าย้อนกลับไปในอดีตจะพบว่า สิ่งประดิษฐ์ที่ยิ่งใหญ่ 4 อย่างที่ทำให้คน
จีนภาคภูมิใจก็คือ เข็มทิศ กระดาษ ดินปืน และแท่นพิมพ์ สิ่งเหล่านี้ไม่ได้มี
อิทธิพลเฉพาะในประเทศจีนเท่านั้น แต่ยังส่งผลกระทบกว้างไกล ทำให้เกิด
การพัฒนาทางเทคโนโลยีไปทั่วโลก

เข็มทิศใช้กับการสำรวจทางทะเล
การผลิตกระดาษและแท่นพิมพ์เป็นการปฏิวัติทางวิทยาศาสตร์สมัยใหม่
ดินปืนทำให้เกิดความก้าวหน้าในการผลิตอาวุธยุทโธปกรณ์ทางการทหาร

ในยุคปัจจุบัน ยังมีอีก 4 สิ่งประดิษฐ์ที่เปลี่ยนวิถีชีวิตของคนจีนและ
เปลี่ยนชีวิตคนทั้งโลกไปด้วยเช่นกัน แม้ว่าสิ่งประดิษฐ์เหล่านั้นจะไม่ใช่จีนเป็น
ผู้ประดิษฐ์ หรือคิดค้นเป็นรายแรกของโลก แต่ปฏิเสธไม่ได้เลยว่า จีนนำมา
พัฒนาต่อยอดและใช้จนคนทั้งโลกต้องยอมรับ และปรับเปลี่ยนตามกันแทบ
ไม่ทัน ไปดูกันว่าจะมีอะไรบ้าง

古代四大发明

สี่สิ่งประดิษฐ์ยุคโบราณ

指南针1. เข็มทิศ ( zhǐ nán zhēn)

เข็มทิศ การประดิษฐ์ทางวิทยาศาสตร์ที่มีคุณค่า

ท่ีสุดและเก่าแก่ท่ีสุดส่ิงหน่ึงของจีน คือ เข็มแม่เหล็ก

สมัยแรกคนจีนใช้เข็มแม่เหล็กไปติดไว้บนรถ

สร้างรถชี้ทิศ เพื่อใช้ในการสงครามหรือใช้เป็น

เคร่ืองมือหาทิศทางเวลาอยู่ในป่าลึกหรือภูเขา

จากหลักฐานท่ีบันทึกเป็นลายลักษณ์อักษร ชาวจีนรู้จักใช้เข็มทิศหน้าปัด กลม
朱毅 浙เพ่ือเดินเรือ เม่ือศตวรรษท่ี 12 น่ันคือในขณะน้ัน (Zhū yì) เป็นชาวมณฑล
江 《平州客谈》(zhèjiāng) ได้เขียนบันทึกช่ือ
“píng zhōu kè tán” บันทึกไว้ว่า
郑和ในคืนแรม ทหารเรือได้ใช้เข็มทิศหน้าปัดกลมจําแนกทิศทาง ต่อมา (Zhèng

hé) ได้เร่ิมเดินทางตั้งแต่ปีค.ศ. 1405 เดินทางไปถึงอาหรับและแอฟริกาตะวันออก

ไปกลับเจ็ดครั้ง รวมเวลาได้ 28 ปี เราจะเห็นได้ว่า หากไม่มีเข็มทิศแล้ว การเดิน

ทางในมหาสมุทรระยะไกลเช่นน้ีย่อมไม่สําเร็จแน่

战国ในยุคของ (Zhànguó) ชาวจีนได้ประดิษฐ์คิดค้น
思南เครื่องมือที่มีลักษณะเป็นหินแม่เหล็ก นํามาประยุกต์ใช้กับ

เครื่องมือในการบอกทิศทางที่เรียกว่า“ ”(sī nán) มี
ลักษณะเป็นช้อนแม่เหล็กตั้งอยู่บนฐานสลักตัวอักษรบอก
ทิศทางซึ่งคันช้อนชี้ไปทางทิศใต้และปลายอีกด้านหนึ่งชี้ไป
ทางทิศเหนือ

罗盘ครั้นถึงสมัยราชวงศ์ซ่งมีการนําแผ่นเหล็กและฐานสลักตัวอักษรบอกทิศทางมา

รวมกันเรียกว่า (Luópán) ประเทศจีนจึงเป็นชาติแรกของโลกที่ประดิษฐ์เข็มทิศ
ขึ้น เข็มทิศนี้ถูกนําไปใช้ในการเดินเรือในช่วงปลายศตวรรษที่ 11 ภายหลังจากการ
ใช้เข็มทิศอย่างแพร่หลายจึงมีการพัฒนาปรับปรุงรูปลักษณ์ของเข็มทิศให้สะดวกต่อ
การใช้งานมากยิ่งขึ้น

火药2. ดินปืน ( huǒyào)

ดินปืน เป็นหนึ่งในสิ่งประดิษฐ์อันยิ่งใหญ่ของจีนอีกเช่นกัน หลักฐานของจีนมีอยู่

三昭ว่า การประดิษฐ์ดินปืนนั้นสืบเนื่องมาจาก ในป่าลึกทางตะวันตกของจีนมีผีป่าน่ากลัว ชื่อ

“ ”( Sān zhāo ) ผู้ใดพบก็จะมีอาการจับไข้ หากนำไม้ใผ่มาตัดเป็นข้อปล้องโยน
เข้าไปในกองไฟ จะเกิดเสียงดังเปรี้ยงปร้าง ซันเซาก็จะตกใจหนีไป คืนส่งท้ายปีเก่าของ
จีนจึงนิยมจุดประทัดเพื่อขับไล่ผีซันเซานี่เอง

ภายหลังมีการนำเอาดินประสิวและกำมะถันมาห่อรวมกันในกระดาษทำให้เป็น
ประทัด นั่นคือการเริ่มต้นใช้ดินปืน ส่วนประกอบสำคัญของดินปืน คือ ดินประสิวกำมะถัน
และผงถ่าน สมัยซ้องมีการนำดินปืนมาประดิษฐ์อาวุธยุทโธปกรณ์ โดยเฉพาะสมัยซ้อง
ใต้มีการนำมาใช้มากขึ้นไปอีก เกี่ยวกับการประดิษฐ์ดินปืน มีตำราเล่มหนึ่งบันทึกเรื่อง
เหล่านี้เอาไว้ เช่น ปลายสมัยราชวงศ์หมิงซ่งอิ้งซิง ได้เขียนตำรา เทียนกงไคอู้ บรรยาย
การวิเคราะห์อุตสาหกรรมเคมีสมัยจีนโบราณทั้งมีภาพประกอบ นับว่าเป็นหนังสือที่มี
คุณค่ามาก

ส่วนประกอบสำคัญของดินปืน ได้แก่ ดินประสิวหรือโพแทสเซียมไนเตรต
กำมะถัน และผงถ่านรวมเข้าด้วยกัน เบื้องต้นการคิดค้นดินปืนมีความเกี่ยวข้องกับการกลั่น
ยาอายุวัฒนะในสมัยโบราณ กล่าวคือ นักปรุงยาได้นำแร่ธาตุและพันธุ์พืชมากมายมา
ผสมและใส่ลงไปในเตาต้มรวมกัน ทว่าการปรุงยาอายุวัฒนะนั้นเป็นเรื่องที่เป็นไปไม่ได้
ในขณะกลั่นยาเตาเกิดระเบิดขึ้น นักปรุงยาจึงพบธาตุที่เป็นชนวนระเบิดได้จากการเผา
ไหม้นั้นโดยบังเอิญ เป็นเหตุให้ดินปืนถูกประดิษฐ์ขึ้นและนำไปใช้ในงานด้านการ
ทหาร โดยดินปืนนี้คิดค้นได้สำเร็จในสมัยราชวงศ์ถังตอนปลาย

造纸3. กระดาษ ( zàozhǐ)

กระดาษ วัฒนธรรมและงานของมนุษย์

เจริญขึ้น มีผลมาจากการพิมพ์ก้าวหน้า การพิมพ์

ต้องใช้กระดาษ ดังนั้นการผลิตและการใช้กระดาษ

จึงมีประโยชน์ต่อวัฒนธรรมมนุษย์มาก ชาวจีนจึง

ภูมิใจมากที่ตนเป็นผู้ค้นพบวิธีทำกระดาษ แต่เดิม

นั้น ชาวจีนเขียนหนังสือลงบนแผ่นไม้ไผ่

ต่อมาในสมัยราชวงศ์ฉินและฮั่น ผู้คนเริ่มพากันมีความเห็นว่าการเขียนบนแผ่นไม้นั้น

蔡伦ไม่สะดวก ผู้คนจึงเปลี่ยนมาเขียนลงบนผ้าไหมแทน แต่ว่าผ้าไหมแพงมาก ต่อมาสมัย
ฮั่นตะวันออก (càilún ) ค้นพบวิธีนำเปลือกไม้ เศษผ้า มาทำกระดาษ จักรพรรดิ

蔡伦ฮั่นเหอตี้โปรดมาก ผู้คนทั่วโลกได้ใช้กระดาษของเขา เราจึงเรียกชื่อกระดาษนี้ว่า
กระดาษ (càilún )

ชาวจีนสมัยโบราณ เขียนหนังสือลงบนแผ่น

ไม้ไผ่ กระดองเต่า และกระดูกสัตว์ แต่ทั้งหมดนี้มีน้ำ

หนักมาก พกพาไม่สะดวก สมัยราชวงศ์ฉินและราชวงศ์

ฮั่นเริ่มมีความเห็นว่าการเขียนลงบนผ้าไหมดีกว่าการ

เขียนลงบนแผ่น แต่ผ้าไหมก็เป็นสินค้าที่มีราคาแพง

蔡伦เกินไป กระทั่งสมัยราชวงศ์ฮั่นตะวันออก ขุนนางผู้หนึ่ง
นามว่า (càilún) เป็นผู้ค้นพบวิธีผลิตกระดาษ

โดยนำเปลือกไม้ เศษผ้า และตาข่ายดักปลามาบดผสม

蔡伦กันจนป่น จากนั้นก็นำมาตากแห้งจนกลายเป็นแผ่น กระดาษชนิดนี้จึงมีชื่อว่ากระดาษ
(càilún) นับเป็นการประดิษฐ์ของชาวจีนที่นำความภาคภูมิใจนี้ส่งต่อไปยังทั่วโลก

活字印刷术4. แท่นพิมพ์ ( huózì yìnshuā shù )

การพิมพ์ ด้านเทคนิคการพิมพ์ จีนได้รับยกย่องว่าเป็นผู้คิดค้น แต่เดิมตำรา

ของจีนต้องคัดลอกด้วยลายมือต่อมา มหาอุปราชเฝิงเต้าสั่งให้ราชวิทยาลัยกว่อจื่อเจี้ยน

จัดพิมพ์คัมภีร์ 9 เล่ม นับเป็นการพิมพ์หนังสือจำนวนมากเป็นครั้งแรกของรัฐบาล

พอเริ่มมีการพิมพ์จากรัฐบาลทางเอกชนและบรรดาร้านหนังสือต่างก็พิมพ์หนังสือของ

ตนเองออกมาบ้าง ตำราต่างๆ จึงเผยแพร่ออกไปได้มากและกว้างขวางกว่าเดิม และ

เป็นการเรียงพิมพ์ ทำให้สามารถผลิตหนังสือได้เร็วและมากกว่าเดิมหลายเท่า

ก่อนการคิดค้นแท่นพิมพ์สำเร็จมักใช้วิธีคัด
ลอกตาม ดังนั้นกว่าจะได้หนังสือสักเล่มย่อม
ไม่ใช่เรื่องง่าย ต่อมาผู้คนเริ่มใช้วิธีพิมพ์โดย
วางกระดาษทาบลงบนศิลาจารึก สมัยราชวงศ์
ถังมีการคิดค้นแม่พิมพ์สลักขึ้น โดยการแกะ

毕升ตัวอักษรลงบนแผ่นไม้ ใช้หมึกทาแล้วเอา

กระดาษทาบ สมัยราชวงศ์ซ่งเหนือ
(bì shēng ) คือผู้ที่คิดค้นตัวเรียงพิมพ์ขึ้น
เขาใช้วิธีแกะสลักตัวอักษรแต่ละตัวลงบนดิน
เหนียวทีละก้อนก่อนนำไปเผาไฟให้แข็ง
ตอนพิมพ์ให้เรียงตัวอักษรที่ต้องการ ทาหมึก
ลงไปแล้ววางกระดาษทาบลง ตัวอักษรที่แกะ
สลักเหล่านี้ยังนำไปใช้ซ้ำได้อีกด้วย วิธีการ
พิมพ์ของปี้เซิงเป็นต้นแบบของการพิมพ์ที่ใช้
ตะกั่วในยุคหลัง

新四大发明

สี่สิ่งประดิษฐ์ยุคใหม่

高铁1. รถไฟความเร็วสูง ( gāotiě)

รถไฟความเร็วสูง ที่เชื่อมโยงคนทั่วประเทศ จะเห็นได้ว่ายุคนี้ คนจีนที่อยู่
นอกเมืองจำนวนมากนั่งรถไฟฟ้าเข้ามาทำงานในเมืองได้อย่างสบาย ๆ รวดเร็วทัน
เวลา ไม่ต้องแออัดยัดเยียด หรือเสียเงินเสียทองซื้อคอนโดแคบ ๆ แพง ๆ อยู่ใน
เมือง
ตามคำนิยายของ EU รถไฟความเร็วสูงหมายถึง รถไฟที่สามารถวิ่งด้วยความเร็วอย่าง
น้อย 250 กม. / ชม.บนรางแบบใหม่ หรือวิ่งด้วยความเร็วอย่างน้อย 200 กม. / ชม.
บนรางแบบเก่า แต่ของใครเร็วกว่าไม่ใช้ประเด็น ประเด็นคือ ตามบันทึกขององค์กร
การรถไฟโลก (Worldwide Rail Organisation) บริการรถไฟความเร็วสูงครั้งแรก
ของโลก คือ รถไฟชินคันเซ็นของญี่ปุ่น ซึ่งเปิดตัวเมื่อปี 1964 แต่จีนเปิดให้บริการ
ครั้งแรกในปี 2008 (สายปักกิ่ง – เทียนจิน) เมื่อครั้งเตรียมตัวเป็นเจ้าภาพกีฬา
โอลิมปิก

共享单车2. จักรยานแชร์ริ่ง ( gòngxiǎng dānchē)

แอปพลิเคชั่นแชร์จักรยาน มีหลักการง่าย ๆ ว่า ใคร ๆ ก็ใช้จักรยานได้

เพียงแค่มีแอปพลิเคชั่นบนมือถือ ก็สามารถปลดล็อกจักรยานที่จอดไว้ให้ตามที่ต่าง ๆ

พอใช้เสร็จก็ใช้แอปพลิเคชั่นล็อกจักรยานจอดคืนไว้ตรงไหนก็ได้ ที่ไม่กีดขวางการ

จราจร เพื่อให้คนอื่น ๆ ที่มีแอปพลิเคชั่นเดียวกันมาใช้งานต่อได้วิธีการนี้ใช้

เทคโนโลยีดาวเทียมในการติดตาม สะท้อนภาพการเป็นสังคมของการแบ่งปัน

(Sharing Economy) แถมยังช่วยลดมลภาวะ ประหยัดค่าใช้จ่ายในการเดินทาง ที่

สำคัญราคาถูก เพียงชั่วโมงละ 1 หยวน หรือประมาณ 5 บาท จึงเป็นธุรกิจที่ประสบ

ความสำเร็จมาก และเป็นต้นแบบที่นำไปใช้ในประเทศอื่น ๆ อย่างเช่น สิงคโปร์

และ สหราชอาณาจักร

ถึงแม้จักรยานแชร์ริ่งจะเป็น
พาหนะบ้านคู่เมืองจีน แต่ว่า!! จริงๆ
แล้วแนวคิดนี้เกิดขึ้นครั้งแรกที่ประเทศ
เนเธอร์แลนด์ในช่วงทศวรรษที่ 1960
โดย Provo (กลุ่มเคลื่อนไหวทาง
สังคม) ภายใต้ชื่อโครงการ “White
Bicycle Plan” ซึ่งเวลานั้นทางตำรวจ
เกรงว่าจะกระตุ้นให้เกิดการลักขโมย
ในสังคมมากขึ้น โครงการดังกล่าวจึง
ต้องยุติไป อย่างไรก็ดีเรื่องของ
เทคโนโลยีเช่า – จอดได้ทุกที่ผ่าน
แอปพลิเคชั่นบนมือถือเป็นแนวคิดซึ่ง
ริเริ่มโดยบริษัทจักรยานแชร์ริ่งยักษ์
ใหญ่อย่าง MOBIKE กับ OFO เป็นที่
แรก

网购3. ซื้อขายบนโลกออนไลน์ ( wǎnggòu)

การค้าบนโลกออนไลน์e-commerce หรือร้านค้าปลีกออนไลน์ เป็นการ
ปฏิวัติระบบค้าขาย ที่ไม่จำเป็นต้องมีหน้าร้าน หรือถ้ามี ก็เป็นการเพิ่มช่องทางให้
ขายของได้มากขึ้น สามารถทำการค้าได้จากทุกที่ แม้กระทั่งเกษตรกรหรือชุมชนใน
ต่างจังหวัด ก็สามารถขายผักผลไม้หรือสินค้าพื้นเมืองผ่านระบบออนไลน์ ไปให้คนที่
อยู่ต่างถิ่นทั่วประเทศ หรือส่งออกไปขายต่างประเทศก็เยอะแยะ

ทุกวันนี้ กระแสการซื้อของออนไลน์ได้
รับความนิยมอย่างสูงในจีน ทำให้
ธุรกิจประเภทนี้ขยายตัวขึ้นเรื่อย ๆ
ชาวบ้านในต่างจังหวัดจึงมีช่องทางทำมา
หากินได้มากขึ้น แถมมาด้วยอาชีพ
บริการส่งของออนไลน์ที่เต็มบ้านเต็ม
เมืองไปหมด ช่วยเพิ่มงาน เพิ่มเงิน
กระจายรายได้มากมาย

หากพูดถึงอีคอมเมิรซ์สมัยนี้ใครๆก็ต้องคิดถึงแพลต์ฟอร์มTaobaoTmall JD จนเกิด
เป็นความเข้าใจผิดไปแล้วว่า #แจ็คหม่าเป็นผู้คิดค้นอีคอมเมิรซ์โลก ทั้งที่ความจริง
แนวคิดต้นกำเนิดของธุรกิจนี้มากจากนายไมเคิล อัลดริช เมื่อปี 1979 เขาใช้
เทคโนโลยี "วิดีโอเทคส์" (Videotex)” ซึ่งเกิดจากการเชื่อมต่อทีวีธรรมดาเข้ากับ
คอมพิวเตอร์ของร้านค้าในพื้นที่ผ่านสายโทรศัพท์เพียงเท่านั้น!! ซึ่งอีคอมเมิร์ซแบบ
ในปัจจุบันเกิดขึ้นช่วงปี 1990 หลังจากที่ Amazon และ eBay เปิดให้บริการเว็บไซต์
อย่างเป็นทางการ

扫码支付4. การใช้จ่ายบนอินเตอร์เน็ต หรือการจ่ายเงินผ่าน QR code

( Sǎo mǎ zhīfù)
e-payment หรือธุรกรรมการเงินออนไลน์ ที่ทำให้คนจีนกระโดดข้ามหลาย

ๆ ประเทศไปสู่สังคมไร้เงินสด หรือ Cashless Society เป็นยุคที่ใครจะไปไหน ก็
ไม่ต้องพกกระเป๋าสตางค์ แค่มีมือถือ จะกินจะซื้ออะไร ก็ใช้นิ้วจิ้มหน้าจอสั่งได้ จ่ายค่า
บริการได้ ไม่ต้องแตะเงินสด

จีนเป็นสังคมไร้เงินสดแห่งแรกของโลก แต่ไม่ใช่ประเทศแรกที่ใช้จ่ายผ่าน
โมบายเพย์เมนท์นะจ้ะ เพราะโมบายเพย์เมนท์เกิดขึ้นครั้งแรกในฟินแลนด์เมื่อปี
1997 จากการรายงานของสื่อท้องถิ่นฯ ระบบดังกล่าวถูกคิดค้นโดยบริษัทเทเลคอม
ฟินแลนด์เพื่อให้ประชาชนจ่ายเงินค่าตู้เพลงและตู้กดน้ำด้วยการโทรเข้าตู้โทรศัพท์
ในขณะที่บางคนก็บอกว่าการชำระเงินผ่านมือถือครั้งแรก คือ "แอปเปิลเพย์" ของ
บริษัทแอปเปิล อย่างไรก็ตาม.. ตอนนี้โมบายเพย์เมนท์ของจีนก็ก้าวหน้ากว่าชาติอื่น
ไปแล้ว มือถือเครื่องเดียวก็ใช้จ่ายได้ทั้งในและต่างประเทศ แถมยังไม่มีค่า
ธรรมเนียมแอบแฝงอีก

บรรณานุกรม

ณรงค์ชัย จันทร์ปัญญา.(2563).สิ่งประดิษฐ์ทั้ง 4 ของจีน.เข้าถึงได้จาก :
http://www.thongkasem.com. (วันที่สืบค้นข้อมูล 9 ตุลาคม 2565)

"Four Great Inventions of Ancient China -- Compass". ChinaCulture.org.
คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2007-04-09. สืบค้นเมื่อ 9 ตุลาคม 2565
จากhttps://th.m.wikipedia.org/wiki

4 สิ่งประดิษฐ์จีนยุคใหม่ สู่โลกที่ไฉไลกว่าเดิม. เข้าถึงได้จาก :
https://www.blockdit.com/posts/ .(วันที่สืบค้นข้อมูล 9 ตุลาคม 2565)

มนตรี ศรีวงษ์.(2561).กรณีศึกษา Ofo แอปไบค์แชร์ริ่งจีน.เข้าถึงได้จาก :
http://www.thaismescenter.com .(วันที่สืบค้นข้อมูล 9 ตุลาคม 2565)