เรื่องระเด่นลันได

บทละคร
เรื่อง ระเด่น
ลันได

สารบัญ 1
2
ประวัติผู้แต่ง 2
ลักษณะคำประพันธ์ 2
ที่มาของเรื่อง 3
เรื่องย่อ 4
ยกบทประพันธ์ 5-6
ยกบทที่มีวรรณศิลป์
แบบทดสอบ

ประวัติผู้แต่ง

พระมหามนตรี นามเดิม ทรัพย์ ยมาภัย เป็นบุตรชายคนโตของนายน้อมกับนางอิน และ
เป็นปู่ของหม่อมเฉื่อยในสมเด็จพระเจ้าบรมงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ พระมหามนตรี
เมื่อแรกเข้ารับราชการ ในรัชกาลที่ 3 ได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์ เป็นจมื่นราชามาตย์ สังกัด
กรมพระตำรวจภายหลังได้เลื่อนเป็นพระมหามนตรี ต่อมาในพ.ศ.2380 เกิดผู้ร้ายปล้นซุกชุมมาก
จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้พระมหามนตรีเข้าร่วมกับเจ้าพระยาพระคลัง (ดิศ บุนนาค)
และพระมหาเทพ เป็นแม่กองกำกับตำรวจทั้งวังหลวงวังหน้า ชำระความผู้ร้าย ปล้น จับหัวไม้
จับฝิ่น ทั้งในกรุงและหัวเมืองได้เป็นจำนวนมาก

พระมหามนตรีเป็นกวีที่มีความสามารถในการแต่งกลอนหาผู้เปรียบได้ยากแต่มีชื่อเสียง
โด่งดังเมื่อถึงแก่กรรมแล้ว เพราะเมื่อมีชีวิตอยู่ไม่ใคร่พอใจแต่งโดยเปิดเผย ดังเมื่อครั้ง พระมหา
มนตรี (ทรัพย์) แต่งเพลงยาวว่าจมื่นราชามาตย์” ซึ่งต่อมาเป็นพระยามหาเทพ (ปาน หรือทอง
ปาน) นั้น เล่ากันว่าลอบแต่งแล้วเขียนมาปิดไว้ที่ทิมดาบตำรวจใน พระบรมมหาราชวัง ผู้อื่นเห็นก็
รู้ว่าเป็นสำนวนพระมหามนตรี แต่ไม่มีผู้ใดฟ้องร้อง ว่ากล่าว มีแต่ผู้ตัดลอกเอาไป แล้วคงจะฉีก
ตันฉบับเสีย จึงไม่เกิดความฐานเขียนบัตรสนเท่ห์ ครั้งนั้นมีผู้ไม่ชอบพระยามหาเทพ (ปาน) กันมาก
เพลงยาวฉบับนี้จึงได้ แพร่หลาย
ผลงาน / งานประพันธ์
1. โคลงภาพฤษีตัดตน โคลงที่ 62 ตัดตนแก้เส้นมหาสนุกระงับ
2. บทละครเรื่องระเด่นลันได
3. เพลงยาวกลบท* บทที่ 8 กลบทกบเต้นสามตอน 1 บท
4. เพลงยาวแต่งว่าจมื่นราชามาตย์* หรือ เพลงยาวว่าพระยามหาเทพป่าน

1.

ลักษณะคำประพันธ์

แต่งเป็นกลอนสุภาพ หรือเรียกกันว่ากลอนแปด เนื้อหาแต่งล้อเลียนเรื่องอิเหนาแบบตลก

ที่มาของเรื่อง

เรื่องระเด่นลันไดแต่งขึ้นในสมัยรัชกาลที่ ๓ เป็นเรื่องของแขกฮินดูพเนจรเข้ามาอาศัยอยู่
ใกล้โบสถ์พรหมณ์ในกรุงเทพฯสีซอและร้องเพลงขอทาน เกิดความขัดแย้งกับแขกประดู่ด้วย
เรื่องแย่งผู้หญิงชาวมลายูด้วยกันเป็นเรื่องเล่าต่อๆกันมาพระมหามนตรีทรัพย์เลยนำมาแต่ง
เป็นละครประเภทร้อยกรอง

เรื่องย่อ

ระเด่นลันไดอาศัยอยู่บริเวณเสาชิงช้าหน้าโบสถ์พราหมณ์ มีอาชีพสีซอขอทานอยู่ตามตลาด
วันหนึ่งเดินทางมาถึงริมหัวป้อม พบนางประแดะภรรยาของท้าวประดู่ ระเด่นลันไดสีซอและ
ร้องเพลงให้ฟัง นางประแดะถูกใจจึงให้ข้าวกล้องและปลาสลิดแห้ง ระเด่นลันไดเกี้ยวพาราสี
และให้สัญญาว่าตอนดึกจะเข้าหา ขอให้นางประแดะเปิดประตูไว้คอยท่า ส่วนท้าวประดู่กลับ
จากเลี้ยงวัว เห็นข้าวกล้องพร่องไปและปลาสลิดแห้งหายไปหมดซักไซ้ได้ความว่าให้ระเด่นลัน
ไดไป ท้าวประดู่โกรธจึงทุบตีและขับไล่นาง
ครั้นตกดึกระเด่นลันไดลอบเข้าไปหานางประแดะในห้องพบท้าวประดู่ ต่างฝ่ายต่างเล้าโลมกัน
เพราะคิดว่าอีกฝ่ายหนึ่งเป็นนางประแดะ เมื่อรู้ว่าผิดตัวจึงร้องเอะอะขึ้น ระเด่นลันไดหนีมา
ถึงร้านริมถนน พบนางประแดะนั่งร้องไห้จึงพานางไปอยู่ด้วย ต่อมานางกระแอแม่ค้าขายข้าว
เหนียวชาวทวายคนรักของระเด่นลันไดคิดถึงระเด่นลันไดจึงไปหา นางกระแอแอบเห็นระเด่น
ลันไดอยู่กับนางประแดะก็หึงหวงจึงแกล้งทำเป็นทวงค่าข้าวเหนียว ระเด่นลันไดปลอบโยน

2.

ยกบทประพันธ์

๏(ช้าปี่)* มาจะกล่าวบทไป
ถึงระเด่นลันไดอนาถา
เสวยราชย์องค์เดียวเที่ยวรำภา
ตามตลาดเสาชิงช้าหน้าโบสถ์พราหมณ์
อยู่ปราสาทเสาคอยอดด้วน
กำแพงแก้วแล้วล้วนด้วยเรียวหนาม
มีทหารหอนเห่าเฝ้าโมงยาม
คอยปราบปรามประจามิตรที่คิดร้าย ฯ ๔ คำ ฯ




3.

ยกบทที่มีวรรณศิลป์

๏ สูงระหงทรงเพรียวเรียวรูด
งามละม้ายคล้ายอูฐกะหลาป๋า
พิศแต่หัวตลอดเท้าขาวแต่ตา
ทั้งสองแก้มกัลยาดังลูกยอ
คิ้วก่งเหมือนกงเขาดีดฝ้าย

จมูกละม้ายคล้ายพร้าขอ
หูกลวงดวงพักตร์หักงอ

ลำคอโตตันสั้นกลม
สองเต้าห้อยตุงดังถุงตะเคียว
โคนเหี่ยวแห้งรวบเหมือนบวบต้ม
เสวยสลายาจุกพระโอษฐ์อม
มันน่าเชยน่าชมนางเทวี ฯ ๖ คำ ฯ

4

แบบทดสอบ

1. ระเด่นลันได แต่งขึ้นในสมัยใด
1.สมัยรัชกาลที่ 1
2.สมัยรัชกาลที่ 2
3.สมัยรัชกาลที่ 3
4.สมัยรัชกาลที่ 4

2. ตัวละครใน เรื่อง ระเด่นลันได มีกี่ตัวละคร ใครบ้าง
1.มี 4 ตัว ได้แก่ ระเด่นลันได ท้าวประดู่ นางประแดะ นางกระแอ
2.มี 5 ตัว ได้แก่ ระเด่นลันได ท้าวประดู่ นางประแดะ นางกระแอ พระ
มหามนตรี (ทรัพย์)
3.มี 3 ตัว ได้แก่ ระเด่นลันได ท้าวประดู่ นางประแดะ
4.มี 2 ตัว ได้แก่ ระเด่นลันได นางประแดะ

3. ใครคือผู้แต่ง เรื่อง ระเด่นลันได
1.กรมพระยาเดชาดิศร
2.สุนทรภู่
3.พระพุทธเลิศล้านภาลัย
4.พระมหามนตรี (ทรัพย์)

5

4. ระเด่นลันได ให้ข้อคิดในเรื่องใด
1.ให้ข้อคิด เรื่อง ความงามของนางเอก
2.ให้ข้อคิด เรื่อง การใช้ชีวิตคู่ที่ดี
3.ให้ข้อคิด เรื่อง ความรักเดียวใจเดียว
4.ให้ข้อคิด เรื่อง ความเป็นจริงของชีวิตมนุษย์
5. ระเด่นลันได เป็นจดหมายเหตุที่มีเค้าโครงเรื่องจริงของผู้ใด
1.คนไทย
2.คนแขก
3.คนอเมริกัน
4.คนจีน

6.