ใบความรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่น-กัลยา

๑. ความหมายของภูมิป0ญญาท3องถิ่น ตามพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.๒๕๔๒ ภูมิป=ญญา หมายถึง “พื้นความรูG ความสามารถ” คำวJา ภูมิป=ญญาชาวบGาน หมายถึง ความรูGของชาวบGานซึ่งไดGมาจากประสบการณR และความเฉลียวฉลาดของชาวบGาน รวมทั้งความรูGที่สั่งสมมาแตJบรรพบุรุษ สืบทอดจากคนรุJนหนึ่ง ไปสูJคนอีกรุJนหนึ่ง ระหวJางการสืบทอดมีการปรับ ประยุกตRและเปลี่ยนแปลงจนอาจเกิดเปYนความรูG ใหมJ ตามสภาพการณRทางสังคม วัฒนธรรม และสิ่งแวดลGอม (สารานุกรมไทยสำหรับเยาวชน เลJมที่ ๑๙ เรื่องที่ ๘ ภูมิป=ญญาชาวบGาน) ประเภทของภูมิป0ญญาท3องถิ่น ภูมิป0ญญาท3องถิ่น เปYนความรูGที่ชาวบGานคิดคGนขึ้น จึงครอบคลุมทุกสิ่งทุกอยJางหลากหลาย วิชา ดังที่คณะกรรมการศึกษาแหJงชาติ(2514) อGางถึงในเว็บไซดR เทศบาลนครปากเกร็ด (https://www.pakkretcity.go.th/index.php/2-uncategorised/2873-local-wisdom.html) จำแนกไวGเปYน 10 สาขา คือ ๑. สาขาเกษตรกรรม หมายถึงความสามารถในการผสมผสานองคRความรูG ทักษะแล เทคนิคดGานการเกษตรกับเทคโนโลยี โดยการพัฒนา บนพื้นฐานคุณคJาดั้งเดิม ซึ่งคนสามารถพึ่งพา ตนเองในสภาวการณRตJางๆไดG เชJน การทำเกษตรแบบผสมผสาน การแกGป=ญหาการเกษตร เปYนตGน การปลูกสับปะรดในสวนยางพารา

การทำน้ำตาลจาก หรือผึ้งจาก อำเภอปากพนัง https://mgronline.com/travel/detail/9600000117757 ๒. สาขาอุตสาหกรรมและหัตถกรรม(ด3านการผลิตและการบริโภค) หมายถึงการ รูGจักประยุกตRใชGเทคโนโลยีสมัยใหมJ ในการแปรรูปผลผลิตเพื่อ ชะลอการนำเขGาตลาดเพื่อแกGป=ญหา ดGนการบริโภคอยJางปลอดภัย ประหยัด และเปYนธรรม อันเปYนกระบวนการใหGชุมชนทGองถิ่น สามารถพึ่งตนเองทางเศรษฐกิจไดG ตลอดทั้งการผลิตและการจัดจำหนJายผลผลิตทางหัตถกรรม เชJนการรวมกลุJมของกลุJมโรงงานยางพารา กลุJมหัตกรรมและอื่นๆเปYนตGน ปลากระบอกรGา อำเภอปากพนัง

การทำพัดใบพGอ ที่บGานโคกยาง หมูJที่ 6 อำเภอรJอนพิบูลยR ๓. สาขาการแพทยJไทย หมายถึงความสามารถในการจัดการปäองกันและรักษา สุขภาพของคนในชุมชน โดยเนGนใหGชุมชนสามารถพึ่งพาตนเองทางดGานสุขภาพและอนามัยไดG หมGอตGมยา สมุนไพร

นวดแผนไทย ๔. สาขาการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล3อม หมายถึงความสามารถ เกี่ยวกับการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดลGอม ทั้งอนุรักษR การพัฒนา และใชGประโยชนR จากคุณคJาของทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดลGอมอยJางสมดุลและยั่งยืน ฝายตGนน้ำ . ๕. สาขากองทุนและธุรกิจชุมชน หมายถึง ความสามารถในดGานบริหารจัดการคGาการ สะสม และบริการกองทุน และธุรกิจชุมชน ทั้งที่เปYนเงินตราและโภคทรัพยR เพื่อเสริมชีวิตความ เปYนอยูJของสมาชิกในชุมชน

๖. สาขาสวัสดิการหมายถึงความสามารถในการจัดสวัสดิการในการประกันคุณภาพชีวิต ของคนใหGเกิดความมั่นคงทางเศรษฐกิจ สังคม และวัฒนธรรม ๗. สาขาศิลปกรรม หมายถึงความสามารถในการผลิตผลงานทางดGานศิลปะสาขาตJางๆ เชJนจิตรกรรม ประติมากรรม วรรณกรรม ทัศนศิลปå คีตศิลปå เปYนตGน การแกะรูปหนังตะลุง

การทำผGาบาติก . ๘. สาขาการจัดการ หมายถึง ความสามารถในการบริหารจัดการดำเนินงานดGานตJางๆทั้ง ขององคRกรชุมชน องคRกรทางสังคมอื่นๆในสังคมไทย เชJนการจัดองคRกรของกลุJมแมJบGาน ระบบผูG เฒJาผูGแกJในชุมชน เปYนตGน กรณีของการจัดการศึกษาเรียนรูGนับไดGวJา เปYนภูมิป=ญญาสาขาการ จัดการที่มีความสำคัญ เพราะการจัดการศึกษาเรียนรูGดี หมายถึงกระบวนการเรียนรูG พัฒนา และ ถJายทอดความรูGภูมิป=ญญาไทยที่มีประสิทธิผล ๙. สาขาภาษาและวรรณกรรม หมายถึง ความสามารถผลิตผลงานเกี่ยวกับดGานภาษา ทั้ง ภาษาถิ่น ภาษาโบราณ ภาษาไทย และการใชGภาษา ตลอดทั้งดGานวรรณกรรมทุกประเภท ๑๐. สาขาศาสนาและประเพณีหมายถึง ความสามารถประยุกตR และปรับใชGหลักธรรมคำ สอนทางศาสนาความเชื่อและประเพณีดั้งเดิมที่มีคุณคJา ใหGเหมาะสมตJอการประพฤติปฏิบัติใหG บังเกิดผลดีตJอบุคคล และสิ่งแวดลGอม เชJน การถJายทอดหลักศาสนา การบวชปèา การประยุกตR ประเพณี บุญประทายขGาว เปYนตGน

ประเพณี ทำขวัญขGาว ประเพณีใหGทานไฟ

๒. ความสำคัญของภูมิป0ญญาท3องถิ่น ภูมิป=ญญาทGองถิ่น เปYนมรดกทางวัฒนธรรม อันเกิดจากการพัฒนาการปรับตัว ที่ถูกคGนพบ ทดลองใชG ดัดแปลงและถJายทอดกันมาเปYนเวลานาน เปYนทรัพยRสินทางป=ญญา เปYนรากฐานการ พัฒนาเพื่อการพึ่งพาตนเอง การพึ่งพาซึ่งกันและกัน เปYนองคRความรูGที่ดีงาม ที่ดำรงชีวิตและวิถี ชุมชนใหGอยูJรJวมกับธรรมชาติ และสภาวะแวดลGอมไดGอยJางกลมกลืนและสมดุล ภูมิป=ญญาทGองถิ่น จึงมีคJาและความสำคัญตJอการดำรงดำเนินชีวิตในสังคมไทย ที่ทุกคนควรรูG รักษา พัฒนา และ นำมาปรับใชGพัฒนาชุมชนทGองถิ่นใหGเขGมแข็ง สามารถพึ่งตนเองไดG (เรียบเรียงจากวเบไซตR มหาวิทยาลัยราชภัทร อุดรธานี http://www.udru.ac.th/oldsite/attachments/elearning/10/08.pdf)

๓. การอนุรักษJและเผยแพร[ ภูมิป0ญญาท3องถิ่น อนุรักษR หมายถึงการรักษาใหGคงเดิม การเผยแพรJ หมายถึงการโฆษณาใหGแพรJหลาย การ อนุรักษRและเผยแพรJภูมิป=ญญาทGองถิ่น หมายถึงการทำใหGภูมิป=ญญาทGองถิ่นนั้นคงอยูJและเปYนที่รูGจัก กันอยJางแพรJหลาย การอนุรักษRและเผยแพรJภูมิป=ญญาทGองถิ่นสามารถทำไดGหลายวิธี เชJน ๑. เรียนรูGภูมิป=ญญาทGองถิ่นของตน และนำไปเผยแพรJแกJคนอื่น ทั้งในชุมชนของตนและ ชุมชนอื่น ทั้งการจัดกิจกรรม และ และหรือจำหนJายผลิตภัณฑR ๒. สืบตJอภูมิป=ญญาทGองถิ่นในชุมชน คือการนำความรูGความคิดที่สืบทอดมาสรGางสรรคRเปYน สิ่งตJาง เพื่อประโยชนRในการดำรงชีวิต ตัวอย[างการจัดกิจกรรม เพื่ออนุรักษJและเผยแพร[ ภูมิป0ญญาท3องถิ่น ๑.รJวมกันสรGางเครือขJายในทGองถิ่น เพื่ออนุรักษRและเผยแพรJภูมิป=ญญาในทGองถิ่น เชJนกลุJม เยาวชน กลุJมฝìกอาชีพ ฯลฯ

กลุJมเยาวชนแกะรูปหนังตะลุงนครศรีธรรมราช ๒. จัดกิจกรรมสJงเสริมและเผยแพรJภูมิป=ญญาทGองถิ่น เชJน สาธิตการแสดงพื้นบGานใน ทGองถิ่น ตลาดนัดอาหารพื้นบGาน ฯลฯ ๓. ชJวยเหลือสนับสนุนผลผลิตของภูมิป=ญญาทGองถิ่นโดยการใชGและชักชวนใหGผูGอื่นใชG ผลิตภัณฑRที่เปYนภูมิป=ญญาของทGองถิ่น เชJนใชGไมGกวาดดอกหญGา ไมGกวาดกGานมะพรGาว แทนไมG กวาดพลาสติก

ไมGกวาดดอกหญGา

ไมGกวาดกGานมะพรGาว

๔. เผยแพรJ แลกเปลี่ยน ภูมิป=ญญาทGองถิ่น ระหวJางชุมชนตJางๆ นอกจากนี้ยังมีวิธีการอนุรักษRและเผยแพรJภูมิป=ญญาทGองถิ่นไดGอีกหลากหลายวิธี สามารถ จันทรRสูรยR. (2533). “ภูมิป=ญญาชาวบGาน คืออะไร อยJางไร” ใน เอกสารสัมมนา. วิชาการ เรื่อง ภูมิป=ญญาชาวบGาน, กรุงเทพฯ : สำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรม. 9 หนGา สํานักงานคณะกรรมการการศึกษาแหJงชาติ. (2541). ภูมิป=ญญาชาวบGานกับการดําเนินงานดGาน วัฒนธรรมและการพัฒนาชนบท. กรุงเทพฯ : อมรินทรRพริ้นติ้งกรุóป