นวัตกรรมแบบฝึกหัด

แบบฝึกหัดวิชาภาษาไทย วิชาภาษาไทยพื้นฐาน กลุ่มสาระการเรียนรู้ภาษาไทย ระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๕ ลักษณะคําที่มาจากจากภาษาบาลี นางสาวณัฐธิดา จิตสิงห์ ตำแหน่ง ครู วิทยฐานะ ชำนาญการพิเศษ โรงเรียนไร่ใต้ประชาคม อำเภอพิบูลมังสาหาร จังหวัดอุบลราชธานี อำเภอพิบูลมังสาหาร จังหวัดอุบลราชธานี สังกัดองค์การบริหารส่วนจังหวัดอุบลราชธานี สังกัดองค์การบริหารส่วนจังหวัดอุบลราชธานี

คำนำ แบบฝึกหัดนี้ สร้างขึ้นเพื่อใช้เป็นสื่อการเรียนรู้ประกอบการวิจัย เพื่อพัฒนา กิจกรรมการเรียนรู้เรื่อง ลักษณะคําที่มาจากจากภาษาบาลี โดยใช้วิธีการเรียนรู้แบบ ร่วมมือเทคนิค STAD ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 โดยใช้เนื้อหาในสาระที่ 4 หลักการใช้ ภาษาไทย ตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551 ที่มุ่งเน้นให้ ครูปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการสอนจากการเป็นผู้ถ่ายทอดความรู้มาเป็นผู้อํานวยความ สะดวกในการเรียนรู้ ส่งเสริมการเรียนรู้ร่วมกันและการทำงานเป็นกลุ่มของผู้เรียน ฝึกทักษะ การคิด การกล้าแสดงออก ซึ่งทําให้ผู้เรียนได้ค้นพบความรู้จากการศึกษาทั้งด้วยตนเอง และรายกลุ่ม จึงถือได้ว่าสื่อการเรียนรู้นี้มีความสําคัญ ต่อการจัดการเรียนรู้ที่เน้นผู้เรียน เป็นสําคัญ แบบฝึกหัดเรื่อง ลักษณะคําที่มาจากจากภาษาบาลี โดยใช้วิธีการเรียนรู้แบบ ร่วมมือเทคนิค STAD ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 มีทั้งหมด 7 ชุด ดังนี้ 1) แบบฝกหัดชุดที่ 1 เรื่อง คำภาษาบาลี 20 คำ 2) แบบฝกหัดชุดที่ 2 เรื่อง ลักษณะของคำบาลี 3) แบบฝกหัดชุดที่ 3 เรื่อง ความหมายของภาษาบาลี 4) แบบฝกหัดชุดที่ 4 เรื่อง คำภาษาบาลีที่ถูกต้อง 5) แบบฝกหัดชุดที่ 5 เรื่อง รวมรวบคำภาษาบาลี ผู้จัดทําหวังเป็นอย่างยิ่งว่าแบบฝึกหัดนี้ จะเป็นประโยชน์ต่อครูผู้สอน และนักเรียน ตลอดจนผู้ที่สนใจเพื่อใช้ในการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ให้บรรลุ เป้าหมาย ของหลักสูตรต่อไป ณัฐธิดา จิตสิงห์ 1

สารบัญ หน้า คำนำ 1 สารบัญ 2 คำชี้แจงในการใช้แบบฝึกหัดสำหรับครู 3 คำชี้แจงในการใช้แบบฝึกหัดสำหรับนักเรียน 4 ขั้นตอนการดำเนินกิจกรรมแต่ละกิจกรรม 5 มาตรฐานการเรียนรู้ 6 ตัวชี้วัด 6 สาระสำคัญ 6 จุดประสงค์การเรียนรู้ 7 คุณลักษณะอันพึงประสงค์ 7 แบบทดสอบก่อนเรียน 8 ใบความรู้เรื่อง ลักษณะคําที่มาจากภาษาบาลี 11 แบบฝึกที่ 1 16 แบบฝึกที่ 2 17 แบบฝึกที่ 3 18 แบบฝึกที่ 4 19 แบบฝึกที่ 5 20 แบบทดสอบหลังเรียน 21 บรรณานุกรม 24 ภาคผนวก 25 เฉลยแบบทดสอบก่อนเรียน 26 เฉลยแบบฝึกที่ 1 27 เฉลยแบบฝึกที่ 2 28 เฉลยแบบฝึกที่ 3 29 เฉลยแบบฝึกที่ 4 30 เฉลยแบบฝึกที่ 5 31 เฉลยแบบทดสอบหลังเรียน 32 2

คำชี้แจงในการใช้แบบฝึกหัดสำหรับครู ในการใช้แบบฝึกหัด เรื่อง ลักษณะคําที่มาจากจากภาษาบาลี ที่ใช้ใน ภาษาไทย โดยใช้วิธีการเรียนรู้แบบร่วมมือเทคนิค STAD ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 ครูผู้สอนควรศึกษารายละเอียดและปฏิบัติตามขั้นตอนดังต่อไปนี้ 1. ศึกษารายละเอียดของแบบฝึกหัดให้เข้าใจอย่างละเอียด 2. ศึกษาแผนการจัดการเรียนรู้ มาตรฐานตัวชี้วัดจุดประสงค์การเรียนรู้ สาระการเรียนรู้ขั้นตอนการจัดกิจกรรมการเรียนรู้และการวัดประเมินผลให้ชัดเจน 3. จัดเตรียมสื่ออุปกรณ์ต่างๆ ในชุดกิจกรรมการเรียนรู้ให้ครบถ้วน ก่อนนําไปใช้ 4. แบ่งกลุ่มนักเรียน กลุ่มละ 4 คน คละความสามารถ เก่ง 1 คน ปานกลาง 2 คน อ่อน 1 คน จากข้อมูลการวิเคราะห์การเรียนของผู้เรียนรายบุคคล 5. ชี้แจงให้นักเรียนเข้าใจรูปแบบวิธีการเรียนรู้บทบาทหน้าที่ในการเรียนรู้ ร่วมกันการปฏิบัติตามคําชี้แจงที่กําหนดไว้ในชุดกิจกรรมการเรียนรู้การมีระเบียบวินัย ในตนเองซึ่งจะส่งผลต่อการเรียนรู้ของนักเรียน 6. ให้นักเรียนศึกษาชุดกิจกรรมการเรียนรู้ตามขั้นตอนการจัดกิจกรรม การเรียนรู้ 7. ขณะที่นักเรียนปฏิบัติกิจกรรมครูควรสังเกตการปฏิบัติกิจกรรมและ คอยให้คําปรึกษาแนะนํา เมื่อนักเรียนเกิดปัญหา 8. หลังจากเสร็จสิ้นกิจกรรมเก็บรวบรวมผลงานนักเรียนและคะแนนต่างๆ ให้เป็นระบบ 9. แจ้งคะแนนความก้าวหน้าของแต่ละบุคคลและของกลุ่มให้นักเรียนทราบ 10.ชมเชยการปฏิบัติกิจกรรมของนักเรียน หรือเสริมแรงด้วยวิธีอื่นๆ ตามความเหมาะสม 3

คำชี้แจงในการใช้แบบฝึกหัดสำหรับนักเรียน ชุดกิจกรรมการเรียนรู้นี้ เป็นแบบฝึกหัด เรื่อง ลักษณะคําที่มาจากจากภาษา บาลี โดยใช้วิธีการเรียนรู้แบบร่วมมือเทคนิค STAD ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5ให้นักเรียนศึกษา รายละเอียดและปฏิบัติตามขั้นตอนดังต่อไปนี้ 1. ศึกษาคำชี้แจงชุดกิจกรรมการเรียนรู้ให้เข้าใจ 2. ศึกษาจุดประสงค์การเรียนรู้ให้เข้าใจ 3. ทำแบบทดสอบก่อนเรียน 4. แบ่งหน้าที่กันรับผิดชอบในการศึกษาชุดกิจกรรมการเรียนรู้ 5. ศึกษาแบบฝึกหัดเพิ่มเติมหลังจากที่ได้รับการเรียนรู้จากการนำเสนอ บทเรียนของครูผู้สอนร่วมกันกับสมาชิกในกลุ่ม ให้ความร่วมมือช่วยเหลือเพื่อนที่ไม่ เข้าใจในบทเรียนโดยสามารถขอคำแนะนำปรึกษาจากครูผู้สอนได้เมื่อประสบปัญหา หรือยังไม่เข้าใจในบทเรียน 6. ร่วมกันทำแบบฝึกในชุดกิจกรรม กับสมาชิกในกลุ่ม ปรึกษาหารือ แสดงความคิดเห็นร่วมกัน 7. ร่วมกันตรวจคำตอบแบบฝึกในชุดกิจกรรม ที่แลกเปลี่ยนกัน ระหว่างกลุ่ม 8. ทำแบบทดสอบหลังเรียนเมื่อเสร็จสิ้นกิจกรรมการเรียนรู้ 4

ขั้นตอนการดำเนินกิจกรรมแต่ละกิจกรรม ขั้นที่ 1 นักเรียนทำแบบทดสอบก่อนเรียน ขั้นที่ 2 ครูนำเข้าสู่บทเรียน ขั้นที่ 3 นักเรียนเข้ากลุ่ม/ดำเนินกิจกรรม ขั้นที่ 4 นักเรียนและครูอภิปราย สรุปผลการดำเนินกิจกรรม ขั้นที่ 5 ประเมินผล/มอบรางวัล/ทดสอบหลังเรียน 5

แบบฝึกหัด เรื่อง ลักษณะคำที่มาจากภาษาบาลี มาตรฐานการเรียนรู้ มาตรฐาน ท 4.1 เข้าใจธรรมชาติของภาษาและหลักภาษาไทย การเปลี่ยนแปลงของภาษา และพลังของภาษาภูมิปัญญาทางภาษาและรักภาษาไทยไว้เป็นสมบัติของชาติ ตัวชี้วัด ตัวชี้วัดที่ ท 4.1 ม. 3/1 จําแนกและใช้คําภาษาต่างประเทศที่ใช้ในภาษาไทย สาระสำคัญ ภาษาอื่นที่ เข้ามาปะปนในภาษาไทยนั้นมี มากมายหลายภาษา ภาษาบาลี เป็นอีกภาษา หนึ่งที่ปะปนอยู่ในภาษาไทยเนื่องจากไทยเรานับถือศาสนาพุทธ ซึ่งภาษาบาลี เป็นภาษาที่ใช้จารึกหลักธรรมคําสอนในพระพุทธศาสนา เราจึงควรทราบและสังเกตได้ เพื่อประโยชน์ในการสื่อสาร 6

แบบฝึกหัด เรื่อง ลักษณะคำที่มาจากภาษาบาลี จุดประสงค์การเรียนรู้ 1. บอกลักษณะภาษาบาลีได้(K) 2. บอกหลักเกณฑ์ของภาษาบาลีได้ (P) 3. นักเรียนสามารถใช้คำที่มาจากภาษาบาลีได้ถูกต้องเหมาะสม (P) คุณลักษณะอันพึงประสงค์ 1. มีความซื่อสัตย์(A) 2. มีวินัยในตนเอง (A) 3. มีความสนใจใฝ่เรียนรู้(A) 4. รักความเป็นไทย (A) 7

แบบทดสอบก่อนเรียน ชุดที่ 2 ลักษณะคำที่มาจากภาษาบาลี คำชี้แจง: 1. แบบทดสอบนี้มีจำนวน 10 ข้อ 2. ให้นักเรียนเลือกคำตอบที่ถูกที่สุดเพียงข้อเดียว ……………………………………………………………………………………………………… 1. ข้อใดเป็นคำภาษาบาลีทุกคำ ก. มัชฌิมา อัคคี ทุกข์ ข. สตรี ประพฤติ พฤกษ์ ค. วัสดุ นิพพาน ปณีต ง. พิสดาร วิตถาร ประถม 2. สาเหตุที่ไทยรับเอาภาษาบาลีเข้ามาใช้ในภาษาไทยคือข้อใด ก. เพราะเหตุผลทางศาสนาพุทธ ข. เพราะในศิลาจารึกก็มีภาษาบาลีอยู่แล้ว ค. เพราะไทยเราใช้ภาษาบาลีมาตั้งแต่เริ่มมีการเขียนตัวหนังสือแล้ว ง. เพราะไทยจำเป็นต้องรู้อักขรวิธีเดิมของภาษาบาลีเพื่อเทียบเคียงความแตกต่างดู 3. วิธีการที่ไทยพยายามรักษารูปศัพท์เดิมของภาษาบาลีไว้ แม้เมื่อนำมาใช้ในภาษาไทย คือข้อใด ก. การนำเอาหลักการแบ่งพยัญชนะวรรคมาใช้ ข. การนำเอาหลักการสร้างคำสมาสและคำสนธิมาใช้ ค. การนำหลักเอาหลักการใช้ตัวการันต์ (ตัวสุดศัพท์) มาใช้ ง. การนำเอาหลักการใช้ตัวสะกดตัวตาม (อักษรสังโยค) มาใช้ 4. คำที่ขีดเส้นใต้ในข้อใดเป็นภาษาบาลี ก. ทุกประเทศนานาทั้งน้อยใหญ่ ข. จึงยกย่องศิลปกรรม์นั้นทั่วไป ค. ช่วยบำรุงช่างไทยให้ถาวร ง. โอสถใดจะสมานซึ่งดวงใจ 8

5. คำที่ขีดเส้นใต้ข้อใดมิใช่ภาษาบาลี ก. อีกช่างถมลายลักษณะจำลอง ข. ทั้งช่างปั้นช่างเขียนเพียรวิชา ค. อีกช่ำชองเชิงรัตนะประกร ง. ช่วยบำรุงช่างไทยให้ถาวร 6. ข้อใดมีคำภาษาบาลีปนอยู่ ก. คลองคดโขนเรือค้ำ ข. จำสั่งเพชฌฆาตฟัน ค. พันท้ายตกประหม่าสิ้น ง. โขนเรือกับหัวพัน 7. ข้อใดกล่าวถูกต้อง ก. ภาษาบาลีมีคำที่ใช้ ฤ ษ ศ น้อยมาก ข. คำว่า “อิตถี, บุปผา” เป็นภาษาบาลีทั้งสองคำ ค. คำที่มีตัวการันต์เป็นตัวควบกล้ำทั้ง ทร ตร จะไม่ใช่คำในภาษาบาลี ง. การแบ่งพยัญชนะวรรคในภาบาลีนั้นแบ่งตามฐานที่เกิดฐานเดียวกัน 8. ข้อใดกล่าวไม่ถูกต้องเกี่ยวกับภาษาบาลี ก. ภาษาบาลีนิยมใช้ ฬ ไม่ใช้ ฑ ข. ภาษาบาลีมีสระเพียง 9 ตัว เท่านั้น ค. ภาษาบาลีมีพยัญชนะทั้งหมด 32 ตัว ง. ภาษาบาลีนิยมใช้ ริ อยู่กลางๆ คำ อาทิ ภริยา จริยา กริยา ฯลฯ 9

9. คำภาบาลีในข้อใดออกเสียงไม่ถูกต้อง ก. กตัญชลี อ่านว่า กะ – ตัน – ยะ – ชะ – ลี ข. กกัณฏกะ อ่านว่า กะ – กัน – ตะ - กะ ค. กตเวทิตา อ่านว่า กะ – ตะ –เว - ทิ– ตา ง. กักขฬะ อ่านว่า กัก –ขะ– หละ 10. คำที่ขีดเส้นใต้ในข้อใดเป็นคำภาษาบาลี ก. แต่ละคนได้ตั้งใจศึกษาศิลปวิทยาจนจัดเจน ข. ชาย 3 คนนี้เป็นลูกของตระกูลคฤหบดีใหญ่ ค. ผู้ที่ประกอบมิจฉาชีพกลับมีเงินทองใช้จ่ายอย่างสบาย ง. บุคคลที่ไม่ตั้งอยู่ในสัตย์ธรรมย่อมเป็นศัตรูต่อผู้อื่นเสมอ ชื่อกลุ่ม..............................ชั้น...............เลขที่สมาชิก......................................... ตอบถูก............................ข้อ ได้...............คะแนน ผ่าน ไม่ผ่าน 10

ใบความรู้เรื่อง ลักษณะคำที่มาจากภาษาบาลี ภาษาบาลี ภาษาลี เป็นภาษาตระกูลเดียวกันกับภาษาสันสกฤต คือ เป็นภาษามีวิภัตติปัจจัย มีลักษณะคล้ายคลึงกับภาษาสันสกฤตมาก และเป็นภาษาหนึ่งที่มีอิทธิพลมากที่สุดต่อภาษาไทย พอๆ กับภาษาสันสกฤต เพราะเป็นคำที่ใช้อยู่เป็นจำนวนมากในชีวิตประจำวันทั้งภาษาพูด และภาษาเขียน ภาษาบาลีเข้ามาปะปนอยู่ในภาษาไทยเนื่องมาจากอิทธิพลของศาสนาพุทธ ภาษาบาลีเป็นภาษาที่มีต้นกำเนิดอยู่ในแคว้นมคธ ประเทศอินเดีย บางครั้งจึงเรียกว่า “ภาษามคธ” หมายเหตุ ภาษาบาลีมีลักษณะที่คล้ายคลึงกับภาษาสันสกฤตมาก และคำบางคำ ก็รับเฉพาะภาษาบาลี บางคำก็รับเฉพาะภาษาสันสกฤต และบางคำก็รับมาทั้ง 2 ภาษา ดังนั้นการที่จะแยกแยะให้ชัดเจนว่าคำที่ไทยใช้อยู่นั้นเป็นภาษาใด พจนานุกรมจะเป็นตัวช่วย ที่ดีที่สุดในความคล้ายคลึงกันของภาษาบาลีและภาษาสันสกฤต ก็ยังมีความแตกต่าง ที่เห็นได้ชัดเจน นักเรียนอาจใช้เป็นข้อสันนิษฐานเบื้องต้นได้ว่าคำใดเป็นคำภาษาบาลี และคำใดที่มิใช่คำภาษาบาลี โดยที่ยังไม่ต้องพึ่งพจนานุกรม 11

ลักษณะของคำภาษาลี มีดังนี้ 1. พยัญชนะบาลีทั้งหมด 32 ตัว แบ่งเป็น 5 วรรค วรรคละ 5 ตัว (5 แถว) ตามฐานที่เกิด และมีเศษวรรค 7 ตัว ดังในตาราง พยัญชนะวรรค แถวที่ 1 แถวที่ 2 แถวที่ 3 แถวที่ 4 แถวที่ 5 วรรค กะ (คอ) ก ข ค ฆ ง วรรค จะ (เพดาน) จ ฉ ช ฌ ญ วรรค ฏะ (ปุ่มเหงือก) ฏ ฐ ฑ ฒ ณ วรรค ตะ (ฟัน) ต ถ ท ธ น วรรค ปะ (ริมฝีปาก) ป ผ พ ภ ม เศษ วรรค (7 ตัว) : ย ร ล ว ส ห ฬ พยัญชนะทั้ง 5 วรรคข้างต้นนี้มีความสำคัญมากในภาษาบาลี เพราะจะนำไปใช้ ในหลักของการสังโยค (การใช้ตัวสะกด ตัวตามที่แน่นอน ซึ่งมีเฉพาะในภาษาบาลีเท่านั้น) หลักการสังโยค มีดังนี้ 1. พยัญชนะแถวที่ 1,3,5 เท่านั้นที่เป็นตัวสะกดได้ (แถวที่ 2, 3 เป็นตัวสะกดไม่ได้) อาทิ ทุกข์ สักกะ รุกข์ โรค ยุค องค์ สงฆ์ สังข์ ฯลฯ 12

2. ถ้าพยัญชนะแถวที่ 1 เป็นตัวสะกด พยัญชนะแถวที่ 1, 2 ตามได้ อาทิ ตักกะ (ก สะกด ก ตาม) รุกข์ (ก สะกด ข ตาม) สัจจะ (จ สะกด จ ตาม) ทุกข์ (ก สะกด ข ตาม) สิปปะ (ป สะกด ป ตาม) สัตถา (ต สะกด ถ ตาม) ฯลฯ 3. ถ้าพยัญชนะแถวที่ 3 เป็นตัวสะกด พยัญชนะแถวที่ 3,4 ตามได้ อาทิ อัคคี (ค สะกด ค ตาม) พยัคฆ์ (ค สะกด ฆ ตาม) วิชชา (ช สะกด ช ตาม) อัชฌาสัย (ช สะกด ฌ ตาม) นัทที (ท สะกด ท ตาม) สิทธา (ท สะกด ธ ตาม) ฯลฯ 4. ถ้าพยัญชนะแถวที่ 5 เป็นตัวสะกด พยัญชนะทุกแถวในวรรคเดียวกันสามารถตามกัน ได้หมด ยกเว้น ง ในวรรค กะ ที่ตามตัวเองไม่ได้เพราะไม่มีคำใช้ ยกตัวอย่าง วรรค กะ ก ข ค ฆ ง องก์ (ง สะกด ก ตาม) สังข์ (ง สะกด ข ตาม) องค์ (ง สะกด ค ตาม) สังฆ์ (ง สะกด ฆ ตาม) 13

ส่วนวรรคอื่นๆ ถ้าพยัญชนะแถวที่ 5 เป็นตัวสะกด พยัญชนะแถวที่ 5 ก็เป็นตัวตามได้ อาทิ วรรค จะ เช่น สัญญา กัญญา ภิญโญ ปริญญา เป็นต้น วรรค ฏะ เช่น ชิณณะ จุณณียบท เป็นต้น วรรค ตะ เช่น สันนิบาต ชันนุกะ ชนนี เป็นต้น วรรค ปะ เช่น สัมมนา ธัมมะ เป็นต้น หมายเหตุ 1. กฎเกณฑ์การสังโยคนี้มีใช้ในภาษาบาลีเท่านั้น ภาษาสันสกฤตไม่มี ดังนั้นหากตัวสะกด นอกเหนือไปจากกฎเกณฑ์ข้างต้น ก็อาจถือได้ว่าเป็นคำที่มากจาภาษาอื่น แต่อย่างไรก็ตาม คำในภาษาบาลี บางคำเมื่อไทยนำมาใช้ก็มีความเปลี่ยนแปลงรูปคำเดิมของเขาจนมองดู ไม่เหมือนภาษาเดิมก็มี อาทิ วิชชา – วิชา, วัฑฒนา – วัฒนา ฯลฯ ดังนั้นการสังเกต และการระบุคำให้แน่ชัดนั้น นักเรียนควรใช้พจนานุกรมเป็นบรรทัดฐานจะดีที่สุด 2. ภาษาบาลีมีสระใช้ 8 ตัว คือ อะ อา อิ อี อุ อู เอ โอ (ในขณะที่ภาษาสันสกฤต มี 14 ตัว มากกว่าภาษาบาลี 6 ตัว คือ ไอ เอา ฤ ฤๅ ฦ ฦๅ) 3. ภาษาบาลีไม่ใช้ รร แต่จะใช้ ริ อาทิ ภริยา จริยา ปริยาย (แต่ภาษาสันสกฤต นิยมใช้ รร อาทิ ภรรยา จรรยา บรรยาย ฯลฯ) 4. ภาษาบาลีใช้ ส เท่านั้น อาทิ สิกขา สิทธา สุข ฯลฯ (แต่ภาษาสันสกฤต ใช้ทั้ง ส ศ ษ อาทิ อัสดง ศึกษา วิเศษ ฯลฯ) 5. ภาษาบาลีใช้ ฬ อาทิ ครุฬ จุฬา กีฬา ฯลฯ (แต่ภาษาสันสกฤตใช้ ฑ อาทิ ครุฑ จุฑา กรีฑา ฯลฯ) 14

6. ภาษาบาลีไม่นิยมใช้อักษรควบกล้ำและอักษรนำเป็นพยัญชนะต้น ตัวสะกด หรือตัวการันต์ อาทิ ฐานะ ฐิติ ฐาปนา สามี มัจฉา ปฐม ปณีต ถาวร จันท์ อินท์ ฯลฯ แต่ภาษาสันสกฤตนิยมใช้อักษรควบกล้ำและอักษรนำ เป็นพยัญชนะต้น ตัวสะกด หรือตัวการันต์ อาทิ สถาน สถิติ สถาปนา สวามี มัศยา ประถม ประณีต สถาวร พักตร์ อินทร์ ฯลฯ 7. ภาษาบาลีไม่ใช้สระ ไอ เอา ฤ ฤๅ ฦ ฦๅ 8. ภาษาบาลีนิยมใช้พยัญชนะสะกดซ้ำกัน 2 ตัว อาทิ ภัตต มิตต จิตต สักก สัจจ วัณณ สัญญ ฯลฯ 9. ภาษาบาลีใช้ อะอิ อุ อาทิ อมตะ ปุจฉา อุตุ อิสิ อิทธิ ฯลฯ (ในขณะที่ ภาษาสันสกฤตใช้ ฤ อาทิ อมฤต ปฤจฉา ฤดู ฤษี ฤทธิ์ ฯลฯ) 15

แบบฝึกที่ 1 ชุดที่ 2 ลักษณะคำที่มาจากภาษาบาลี แบบฝึกที่1 ในตารางนี้มีคำภาษาบาลีทั้งหมด 20 คำ ให้นักเรียนนำตัวอักษรในตารางมาเขียนให้ครบ อั ช ฌ -า สั ย ม น -า โค า ย ส ต ถ -า ค ต ฆ คี ต ก -ะ ถ บ ดี ม ษ ร ก -ะ ตั ม -า ร ป น ฬ วิ ณิ มิ ญ -า ฆ ค บ -า ว ส ก จ ช ต ร มิ ร ค ม น์ นั ฉ ลี -า -า ส ฬ ม -า ย น -า ณ ม ว ก ศ ณ ร ก ต์ ฒ ญุ ห -า วั ษ ส ด น ภ ข ร -า ส น ฮ ฬ -า ว 1. ……………………………. 2. ………………..…………… 3.…………….………………… 4. ……………………………. 5. ………………..…………… 6.…………….………………… 7. ……………………………. 8. ………………..…………… 9.…………….………………… 10. ……………………………. 11. ………………..……………12.…………….………………… 13. ……………………………. 14. ………………..……………15.…………….………………… 16. ……………………………. 17. ………………..……………18.…………….………………… 19. ……………………………. 20. ………………..…………… ชื่อกลุ่ม..............................ชั้น...............เลขที่สมาชิก......................................... ตอบถูก............................ข้อ ได้...............คะแนน ผ่าน ไม่ผ่าน 16

แบบฝึกที่ 2 ชุดที่ 2 ลักษณะคำที่มาจากภาษาบาลี แบบฝึกที่ 2 ขีด หน้าคำที่เป็นภาษาบาลี และขีด หน้าคำที่เป็นภาษาสันสกฤต ………………… 1. ปัจจัย ………………… 2. โอรส ………………… 3. สุนทร ………………… 4. ปริญญา ………………… 5. ไพศาล ………………… 6. อุปสรรค ………………… 7. ปฏิพจน์ ………………… 8. โทโส ………………… 9. ปรัชญา ………………… 10.นฤบดี ………………… 11. บุรุษ ………………… 12. อัปสร ………………… 13. บุคคล ………………… 14. อนิจจัง ………………… 15. ประภาษ ………………… 16. ปริศนา ………………… 17. อนุกรม ………………… 18. ทุพภิกขภัย ………………… 19. ทรลักษณ์ ………………… 20. นานาจิตตัง ชื่อกลุ่ม..............................ชั้น...............เลขที่สมาชิก......................................... ตอบถูก............................ข้อ ได้...............คะแนน ผ่าน ไม่ผ่าน 17

แบบฝึกที่3 ชุดที่ 2ลักษณะคำที่มาจากภาษาบาลี แบบฝึกที่3 ลากเส้นโยงคำภาษาบาลีกับความหมายให้ถูกต้อง 1. สัญชาต 2. ฐาปนา 3. วิญญาณ 4. รุกขชาติ 5. สังขาร 6. อภิวันท์ 7. ภิญโญ 8. สันนิบาต 9. ทักขิณา 10.วิสัญญี ก.ร่างกาย ข. ยิ่ง, ยิ่งขึ้นไป ค. การประชุม ง. ของประชุม จ. การก่อสร้าง ฉ. หมดความรู้สึก,สิ้นสติ,สลบ ช. ต้นไม้ ซ. กราบไหว้ ฌ. เกิดเอง ญ. ความรับรู้, จิตใจ ชื่อกลุ่ม..............................ชั้น...............เลขที่สมาชิก......................................... ตอบถูก............................ข้อ ได้...............คะแนน ผ่าน ไม่ผ่าน 18

แบบฝึกที่ 4 ชุดที่ 2 ลักษณะคำที่มาจากภาษาบาลี แบบฝึกที่4 ขีดเส้นใต้คำภาษาบาลีให้ถูกต้อง 1. บุรุษ เกสร ไพศาล บุตร ฤดู 2. วิเศษ อนุกรม โทโส ประหาร อมฤต 3. อนิจจัง วิเมลือง อนุกาชาด วิมลัก วิรังรอง 4. ทรพิษ ทรยศ สงเคราะห์ บุคคล ปรัศนี 5. นิพนธ์ ทรหน ทรกรรม เนรเทศ รพีพรรณ 6. ประณีต นิสัย นิรโทษ นิราศ เนระนาด 7. ประณาม ประพฤติ ปวัฒน์ ประกาศ ประภาษ 8. ปภัสสร ปราโมทย์ ปราศรัย ปราชญ์ ปรัชญา 9. บริภาษ บริรักษ์ ปฏิญญา ปราภพ ปรากฏ 10. ปริวรรต ประจักษ์ ประดิษฐ์ ปัจจุบัน ประเทศ ชื่อกลุ่ม..............................ชั้น...............เลขที่สมาชิก......................................... ตอบถูก............................ข้อ ได้...............คะแนน ผ่าน ไม่ผ่าน 19

แบบฝึกที่5 ชุดที่ 2 ลักษณะคำที่มาจากภาษาบาลี แบบฝึกที่5 1. ให้นักเรียนรวบรวมรายชื่อเพื่อนที่เป็นภาษาบาลีพร้อม บอกหลักสังเกต (ให้ได้มากที่สุด) ……………………………………………………………………………………………………........ ……………………………………………………………………………………………………........ ……………………………………………………………………………………………………........ ……………………………………………………………………………………………………........ ……………………………………………………………………………………………………........ *อยู่ในดุลยพินิจของครูผู้สอน 2. ให้แยกคำภาษาบาลีจากคำที่กำหนดให้ต่อไปนี้ ศาล สักขี สมัคร วิญญาณ องค์ ประณีต ปัจจัย สันติ พยัญชนะ ฤๅษี สะใภ้ อัศวิน มัจฉา ราษฎร์ วุฒิ เกษียณ ลัทธิ สัมผัส ประท้วง มัลลิกา บุปผา พุทธ ฤทัย สันธาน อัคคี กรีฑา จุฬา ผัก กระถิน สัญจร บุตร ……………………………………………………………………………………………………........ ……………………………………………………………………………………………………........ ……………………………………………………………………………………………………........ ……………………………………………………………………………………………………........ ……………………………………………………………………………………………………........ ……………………………………………………………………………………………………........ ชื่อกลุ่ม..............................ชั้น...............เลขที่สมาชิก......................................... ตอบถูก............................ข้อ ได้...............คะแนน ผ่าน ไม่ผ่าน 20

แบบทดสอบหลังเรียน ชุดที่ 2 ลักษณะคำที่มาจากภาษาบาลี คำชี้แจง: 1. แบบทดสอบนี้มีจำนวน 10 ข้อ 2. ให้นักเรียนเลือกคำตอบที่ถูกที่สุดเพียงข้อเดียว ……………………………………………………………………………………………………… 1. ข้อใดกล่าวถูกต้อง ก. ภาษาบาลีมีคำที่ใช้ ฤ ษ ศ น้อยมาก ข. คำว่า “อิตถี, บุปผา” เป็นภาษาบาลีทั้งสองคำ ค. คำที่มีตัวการันต์เป็นตัวควบกล้ำทั้ง ทร ตร จะไม่ใช่คำในภาษาบาลี ง. การแบ่งพยัญชนะวรรคในภาบาลีนั้นแบ่งตามฐานที่เกิดฐานเดียวกัน 2. คำที่ขีดเส้นใต้ในข้อใดเป็นภาษาบาลี ก. ทุกประเทศนานาทั้งน้อยใหญ่ ข. จึงยกย่องศิลปกรรม์นั้นทั่วไป ค. ช่วยบำรุงช่างไทยให้ถาวร ง. โอสถใดจะสมานซึ่งดวงใจ 3. ข้อใดมีคำภาษาบาลีปนอยู่ ก. คลองคดโขนเรือค้ำ ข. จำสั่งเพชฌฆาตฟัน ค. พันท้ายตกประหม่าสิ้น ง. โขนเรือกับหัวพัน 4. สาเหตุที่ไทยรับเอาภาษาบาลีเข้ามาใช้ในภาษาไทยคือข้อใด ก. เพราะเหตุผลทางศาสนาพุทธ ข. เพราะในศิลาจารึกก็มีภาษาบาลีอยู่แล้ว ค. เพราะไทยเราใช้ภาษาบาลีมาตั้งแต่เริ่มมีการเขียนตัวหนังสือแล้ว ง. เพราะไทยจำเป็นต้องรู้อักขรวิธีเดิมของภาษาบาลีเพื่อเทียบเคียงความแตกต่างดู 21

5. คำที่ขีดเส้นใต้ในข้อใดเป็นคำภาษาบาลี ก. แต่ละคนได้ตั้งใจศึกษาศิลปวิทยาจนจัดเจน ข. ชาย 3 คนนี้เป็นลูกของตระกูลคฤหบดีใหญ่ ค. ผู้ที่ประกอบมิจฉาชีพกลับมีเงินทองใช้จ่ายอย่างสบาย ง. บุคคลที่ไม่ตั้งอยู่ในสัตย์ธรรมย่อมเป็นศัตรูต่อผู้อื่นเสมอ 6. คำภาบาลีในข้อใดออกเสียงไม่ถูกต้อง ก. กตัญชลี อ่านว่า กะ – ตัน – ยะ – ชะ – ลี ข. กกัณฏกะ อ่านว่า กะ – กัน – ตะ - กะ ค. กตเวทิตา อ่านว่า กะ – ตะ –เว - ทิ– ตา ง. กักขฬะ อ่านว่า กัก –ขะ– หละ 7. ข้อใดเป็นคำภาษาบาลีทุกคำ ก. มัชฌิมา อัคคี ทุกข์ ข. สตรี ประพฤติ พฤกษ์ ค. วัสดุ นิพพาน ปณีต ง. พิสดาร วิตถาร ประถม 8. ข้อใดกล่าวไม่ถูกต้องเกี่ยวกับภาษาบาลี ก. ภาษาบาลีนิยมใช้ ฬ ไม่ใช้ ฑ ข. ภาษาบาลีมีสระเพียง 9 ตัว เท่านั้น ค. ภาษาบาลีมีพยัญชนะทั้งหมด 32 ตัว ง. ภาษาบาลีนิยมใช้ ริ อยู่กลางๆ คำ อาทิ ภริยา จริยา กริยา ฯลฯ 22

9. วิธีการที่ไทยพยายามรักษารูปศัพท์เดิมของภาษาบาลีไว้ แม้เมื่อนำมาใช้ในภาษาไทยคือข้อใด ก. การนำเอาหลักการแบ่งพยัญชนะวรรคมาใช้ ข. การนำเอาหลักการสร้างคำสมาสและคำสนธิมาใช้ ค. การนำหลักเอาหลักการใช้ตัวการันต์ (ตัวสุดศัพท์) มาใช้ ง. การนำเอาหลักการใช้ตัวสะกดตัวตาม (อักษรสังโยค) มาใช้ 10. คำที่ขีดเส้นใต้ข้อใดมิใช่ภาษาบาลี ก. อีกช่างถมลายลักษณะจำลอง ข. ทั้งช่างปั้นช่างเขียนเพียรวิชา ค. อีกช่ำชองเชิงรัตนะประกร ง. ช่วยบำรุงช่างไทยให้ถาวร ชื่อกลุ่ม..............................ชั้น...............เลขที่สมาชิก......................................... ตอบถูก............................ข้อ ได้...............คะแนน ผ่าน ไม่ผ่าน 23

บรรณานุกรม กำชัย ทองหล่อ. หลักภาษาไทย. พิมพ์ครั้งที่ 8. กรุงเทพฯ : อมรการพิมพ์, 2533. ณัฐยา อาจมังกร. ภาษาไทย มัธยมศึกษาตอนต้น. พิมพ์ครั้งที่ 3. กรุงเทพฯ : บริษัทสามเจริญพานิชย์ จำกัด, 2551. พรทิพย์ แฟงสุด. หนังสือชุดเทคนิคการเรียนภาษาไทย : คำยืมภาษาต่างประเทศ ในภาษาไทย.กรุงเทพฯ : ฟิสิกส์เซ็นเตอร์, 2559. ศึกษาธิการ, กระทรวง. แผนการสอนที่เน้นการพัฒนาศักยภาพของเด็กไทย. กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์ศาสนา กรมศาสนา, 2542. . หลักภาษาไทย เล่ม 3. พิมพ์ครั้งที่ 12. กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์คุรุสภาลาดพร้าว, 2543. สุทธิวงศ์ พงษ์ไพบูลย์. หลักภาษาไทย. พิมพ์ครั้งที่ 8. กรุงเทพฯ : ไทยวัฒนาพานิช, 2532. สุระ ดามาพงษ์ และคณะ. หลักการใช้ภาษาไทย. กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์วัฒนาพานิช จำกัด, ม.ป.ป. อุทัยวรรณ ตันหยง. หลักภาษาไทย. พิมพ์ครั้งที่ 3. กรุงเทพฯ : ศูนย์ตำราและเอกสารทางวิชาการ, 2542. 24

ภาคผนวก 25

เฉลยแบบทดสอบก่อนเรียน ชุดที่ 2 ลักษณะคำที่มาจากภาษาบาลี ข้อ 1 ข้อ 2 ข้อ 3 ข้อ 4 ข้อ 5 ข้อ 6 ข้อ 7 ข้อ 8 ข้อ 9 ข้อ 10 ก ก ค ง ก ข ก ข ก ค 26

เฉลยแบบฝึกที่1 ชุดที่ 2ลักษณะคำที่มาจากภาษาบาลี แบบฝึกที่ 1 ในตารางนี้มีคำภาษาบาลีทั้งหมด 20 คำ ให้นักเรียนนำตัวอักษรในตารางมาเขียนให้ครบ อั ช ฌ -า สั ย ม น -า โค า ย ส ต ถ -า ค ต ฆ คี ต ก -ะ ถ บ ดี ม ษ ร ก -ะ ตั ม -า ร ป น ฬ วิ ณิ มิ ญ -า ฆ ค บ -า ว ส ก จ ช ต ร มิ ร ค ม น์ นั ฉ ลี -า -า ส ฬ ม -า ย น -า ณ ม ว ก ศ ณ ร ก ต์ ฒ ญุ ห -า วั ษ ส ด น ภ ข ร -า ส น ฮ ฬ -า ว 1. อัชฌาชัย 2. ยมนา 3. ตถาคต 4. ถบดี 5. คีตกะ 6. อัคคี 7. ชาตะ 8. สัตถา 9. คมนาคม 10. โฆรวิส 11. คมน์ 12. กณิกนันต์ 13. มาตามหา 14. มิจฉา 15. กตัญชลี 16. ฆราวาส 17.มารดา 18. มิกสกวัน 19. ยกน 20. มาย 27

เฉลยแบบฝึกที่2 ชุดที่ 2ลักษณะคำที่มาจากภาษาบาลี แบบฝึกที่ 2 ขีด หน้าคำที่เป็นภาษาบาลี และขีด หน้าคำที่เป็นภาษาสันสกฤต 1. ปัจจัย 2. โอรส 3. สุนทร 4. ปริญญา 5. ไพศาล 6. อุปสรรค 7. ปฏิพจน์ 8. โทโส 9. ปรัชญา 10.นฤบดี 11. บุรุษ 12. อัปสร 13. บุคคล 14. อนิจจัง 15. ประภาษ 16. ปริศนา 17. อนุกรม 18. ทุพภิกขภัย 19. ทรลักษณ์ 20. นานาจิตตัง 28

เฉลยแบบฝึกที่3 ชุดที่ 2ลักษณะคำที่มาจากภาษาบาลี แบบฝึกที่ 3 ลากเส้นโยงคำภาษาบาลีกับความหมายให้ถูกต้อง 1. สัญชาต 2. ฐาปนา 3. วิญญาณ 4. รุกขชาติ 5. สังขาร 6. อภิวันท์ 7. ภิญโญ 8. สันนิบาต 9. ทักขิณา 10.วิสัญญี ก.ร่างกาย ข. ยิ่ง, ยิ่งขึ้นไป ค. การประชุม ง. ของประชุม จ. การก่อสร้าง ฉ. หมดความรู้สึก,สิ้นสติ,สลบ ช. ต้นไม้ ซ. กราบไหว้ ฌ. เกิดเอง ญ. ความรับรู้, จิตใจ 29

เฉลยแบบฝึกที่ 4 ชุดที่ 2 ลักษณะคำที่มาจากภาษาบาลี แบบฝึกที่ 4 ขีดเส้นใต้คำภาษาบาลีให้ถูกต้อง 1. บุรุษ เกสร ไพศาล บุตร ฤดู 2. วิเศษ อนุกรม โทโส ประหาร อมฤต 3. อนิจจัง วิเมลือง อนุกาชาด วิมลัก วิรังรอง 4. ทรพิษ ทรยศ สงเคราะห์ บุคคล ปรัศนี 5. นิพนธ์ ทรหน ทรกรรม เนรเทศ รพีพรรณ 6. ประณีต นิสัย นิรโทษ นิราศ เนระนาด 7. ประณาม ประพฤติ ปวัฒน์ ประกาศ ประภาษ 8. ปภัสสร ปราโมทย์ ปราศรัย ปราชญ์ ปรัชญา 9. บริภาษ บริรักษ์ ปฏิญญา ปราภพ ปรากฏ 10. ปริวรรต ประจักษ์ ประดิษฐ์ ปัจจุบัน ประเทศ 30

เฉลยแบบฝึกที่ 5 ชุดที่ 2 ลักษณะคำที่มาจากภาษาบาลี แบบฝึกที่ 5 1. ให้นักเรียนรวบรวมรายชื่อเพื่อนที่เป็นภาษาบาลี พร้อมบอกหลักสังเกต (ให้ได้มากที่สุด) เช่น รัตติกาล ตัวสะกดเป็นพยัญชนะวรรคแถวที่1 ตัวตามเป็นพยัญชนะวรรคแถวที่1 สัญญา ตัวสะกดเป็นพยัญชนะวรรคแถวที่5 ทุกตัวในวรรคเดียวกันเป็นตัวตาม 2. ให้แยกคำภาษาบาลีจากคำที่กำหนดให้ต่อไปนี้ ศาล สักขี สมัคร วิญญาณ องค์ ประณีต ปัจจัย สันติ พยัญชนะ ฤๅษี สะใภ้ อัศวิน มัจฉา ราษฎร์ วุฒิ เกษียณ ลัทธิ สัมผัส ประท้วง มัลลิกา บุปผา พุทธ ฤทัย สันธาน อัคคี กรีฑา จุฬา ผัก กระถิน สัญจร บุตร สักขี วิญญาณ องค์ ปัจจัย สันติ พยัญชนะ มัจฉา วุฒิ ลัทธิ สัมผัส มัลลิกา บุปผา พุทธ สันธาน อัคคี จุฬา สัญจร 31

เฉลยแบบทดสอบหลังเรียน ชุดที่ 2 ลักษณะคำที่มาจากภาษาบาลี ข้อ 1 ข้อ 2 ข้อ 3 ข้อ 4 ข้อ 5 ข้อ 6 ข้อ 7 ข้อ 8 ข้อ 9 ข้อ 10 ก ง ข ก ค ก ก ข ค ก 320