แนวคิดการจัดทำ ต้นทุนการผลิต สินค้าเกษตร

IIuaF-1an1so..a. n01

.,

eloua1saumnn1s1n&c,s
ei1t.JnD1wns&i}non1sm&osn 6
ci1unD1UJASl:liJilvn1s1n&os
ns:ns0Dm&os11a:a11nsnl



สารบญั หนา้
2
การจัดทำข้อมลู ต้นทุนการผลติ พืชของสำนกั งานเศรษฐกจิ การเกษตร 2
แนวคิดในการจดั ทำขอ้ มูลตน้ ทุนการผลติ พชื 2
ระเบียบวธิ ีสำรวจ 3
โครงสร้างตน้ ทนุ การผลติ พืช 3
ขัน้ ตอนวิธกี ารประมาณการและเผยแพร่ขอ้ มูลต้นทุนการผลติ พืช 4
ระยะเวลาการประมาณการและเผยแพรข่ อ้ มูลตน้ ทนุ การผลิตพชื 4
ขน้ั ตอนการคำนวนต้นทุนการผลิตพชื 8
คำนยิ ามทว่ั ไป 12
คำนิยามเฉพาะพืช

การจัดทำขอ้ มลู ตน้ ทนุ การผลติ พืช
ของ

สำนกั งานเศรษฐกจิ การเกษตร

๒

การจดั ทำข้อมลู ต้นทุนการผลติ พชื ของสำนักงานเศรษฐกจิ การเกษตร

๑. แนวคดิ ในการจัดทำข้อมลู ต้นทุนการผลิตพืช
๑.๑ เป็นต้นทุนทางเศรษฐศาสตร์ คิดค่าใช้จ่ายท้ังท่ีเป็นเงินสดและไม่เป็นเงินสด รวมทั้งคิด

ค่าเสียโอกาสเงนิ ลงทุน โดยมหี ลักเกณฑ์ คือ เปน็ ต้นทนุ การผลิตของเกษตรกร ณ ไร่นา มนี ิยามท่ชี ดั เจน
คิดคา่ ใชจ้ า่ ยทกุ ขั้นตอนกิจกรรมการผลิต และคิดเท่าทใ่ี ช้จรงิ ในชว่ งเวลาการผลติ

๑.๒ เปน็ ตน้ ทนุ เฉลีย่ ไมใ่ ชต่ น้ ทุนการผลิตของรายใดรายหน่ึง หมายถงึ คดิ ค่าใช้จ่ายทเี่ กษตรกร
แต่ละรายใชไ้ ปในกิจกรรมการผลติ โดยวิธีการเฉล่ียถว่ งน้ำหนกั ด้วยพน้ื ทเี่ พาะปลูก

๒. ระเบยี บวิธสี ำรวจ
การสำรวจต้นทุนการผลติ พชื มรี ะเบียบวธิ กี ารสำรวจ ดงั น้ี
๒.๑ วิธีสำรวจ สำรวจด้วยวิธีสัมภาษณ์เกษตรกรตัวอย่างแบบเจาะจง (Purposive Sampling

Method) ในแหลง่ ผลติ สำคญั ในพื้นที่ทก่ี ำหนด
๒.๒ เป้าหมาย ได้ข้อมูลต้นทุนการผลิตพืช เฉลี่ยระดับประเทศ ภาค เพื่อเป็นฐานในการปรับ

ประมาณการต้นทุน ใช้ประโยชน์ในการประกอบการพิจารณากำหนดนโยบายของภาครัฐ และเผยแพร่
แกผ่ สู้ นใจทว่ั ไป

๒.๓ การกำหนดตัวอย่าง กำหนดให้สำรวจกระจายในพื้นท่ี และจังหวัดที่มีการปลูกพืชน้ัน
ท่ัวประเทศ เลือกสมั ภาษณ์ครวั เรอื นเกษตรกรจากแหลง่ ผลติ สำคญั ในจังหวดั นัน้

๓. โครงสร้างตน้ ทนุ การผลติ พืช หน่วย : บาท/ไร่

๑. ต้นทุนผนั แปร XXXX
๑.๑ ค่าแรงงาน XX
๑.๒ คา่ วสั ดุ และอ่นื ๆ XX
XXXX
๒. ตน้ ทนุ คงที่ XX
คา่ เช่าทด่ี ิน และอนื่ ๆ XXXX
XX
๓. ต้นทนุ รวมต่อไร่ XX
๔. ตน้ ทนุ รวมต่อหนว่ ย
๕. ผลผลติ ต่อไร่ (กก.)

๓

ตน้ ทุนรวม คือ ตน้ ทุนผันแปร บวก ต้นทนุ คงที่
ตน้ ทนุ ผันแปร หมายถงึ คา่ ใช้จ่ายท่เี ป็นคา่ ปจั จยั การผลิตซง่ึ สามารถเปลี่ยนแปลงเพ่มิ หรือลด
ไดต้ ลอดกระบวนการผลติ ตามขนาดการผลติ ประกอบด้วย

๑) คา่ แรง อาทิ ค่าจ้างเตรียมดิน ค่าจา้ งในการปลูก ดูแลรักษา เกบ็ เก่ยี ว
๒) ค่าวัสดุ อาทิ ค่าพันธ์ุ ค่าปุ๋ย ยาปราบวัชพืช/ศัตรูพืช ค่าน้ำมันเช้ือเพลิงท่ีใช้กับ
เครื่องจักรกลการเกษตรท่ีดำเนินการในกิจกรรมการผลิตพืชน้ัน โดยเกษตรกรดำเนินการเองไม่ได้จ้าง
ค่าวัสดุการเกษตรและวัสดสุ ิ้นเปลอื ง ค่าซ่อมแซมอปุ กรณก์ ารเกษตรของเกษตรกรเอง
๓) ค่าเสยี โอกาสเงนิ ลงทนุ ในต้นทุนผันแปร

ต้นทนุ คงท่ี หมายถึง คา่ ใช้จ่ายซ่งึ ไมส่ ามารถเปลยี่ นแปลงได้ทันทีในระยะสนั้ ประกอบด้วย

๑) ค่าเช่าทีด่ ิน/ค่าใช้ท่ีดนิ
๒) ค่าเสือ่ มอุปกรณก์ ารเกษตร
๓) คา่ เสยี โอกาสเงินลงทุนในวัสดุอุปกรณท์ ่ีมีอายุ ๒ ปขี ้นึ ไป
๔) กรณีไมผ้ ลไมย้ นื ต้นจะมีต้นทนุ เฉลี่ยก่อนให้ผล

ต้นทนุ รวมตอ่ หน่วย หมายถึง ต้นทนุ รวม หารด้วย ผลผลิตตอ่ ไร่
(มีหนว่ ย เปน็ ตนั หรือ กิโลกรัม)

๔. ขั้นตอนวิธกี ารประมาณการตน้ ทนุ การผลิตพชื
เน่อื งจากข้อมูลต้นทนุ การผลติ พืชเศรฐกิจ ท่ีสำนักงานเศรษฐกจิ การเกษตรจดั ทำมีหลายชนิดพืช

จึงมีข้อจำกัดท่ีไม่สามารถทำการสำรวจข้อมูลต้นทุนการผลิตได้ครบทุกชนิดพืชในแต่ละปี จำเป็นต้อง
หมุนเวียนสำรวจตามความเหมาะสมและตามความจำเป็น ดังนั้นสำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร จึงใช้
วธิ กี ารปรบั ประมาณการต้นทุนการผลิต

ขน้ั ตอนวิธกี าร
๑) สำรวจข้อมูลการเปล่ียนแปลงอตั ราค่าจ้างแรงงานและราคาวัสดุ ท่ีใชใ้ นกิจกรรมการผลิตพืช
เศรษฐกิจสำคัญตามฤดูกาลในพ้ืนที่ตามแผนและชนิดสินค้าท่ีกำหนด ในปีเพาะปลูกปัจจุบันและปีก่อน
จากพนื้ ทแ่ี หล่งเพาะปลูกท่ัวประเทศ
๒) วิธีการปรับประมาณการ ใช้ข้อมูลการเปล่ียนแปลงอัตราค่าจ้างแรงงานและราคาวัสดุ ท่ี
สำรวจในแต่ละพื้นที่โดยสำนักงานเศรษฐกิจการเกษตรเขต รวมทั้งข้อมูลจากการออกสำรวจและ
ตรวจสอบของเจา้ หนา้ ท่ขี องสำนักงานเศรษฐกจิ การเกษตรสว่ นกลางท่ีดำเนินการเปน็ ประจำทกุ คร้ังกอ่ น
ปรับประมาณการต้นทุนการผลิตในแต่ละรอบ ตลอดจนข้อมูลผลผลิตและราคาที่สำนักงานเศรษฐกิจ
การเกษตร จัดทำและเผยแพร่ รวมท้ังตัวชี้วัดทางเศรษฐกิจที่เก่ียวข้อง ประกอบก ารวิเคราะห์และ

๔

ปรับประมาณการต้นทุนการผลิตพืชสำคญั ในโครงสรา้ งต้นทนุ การผลิต ท่สี ำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร
ได้สำรวจไว้และใช้เป็นฐานในการคำนวณปรับประมาณการ เพื่อให้ข้อมูลต้นทุนการผลิตของสำนักงาน
เศรษฐกจิ การเกษตร เปน็ ข้อมลู ทเ่ี ป็นปจั จบุ นั และสอดคล้องกับขอ้ เทจ็ จริงในพ้นื ท่ี

๕. ระยะเวลาการประมาณการและเผยแพร่ขอ้ มลู ต้นทุนการผลติ พชื
สำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร จะดำเนินการปรบั ปรุงข้อมูลโดยวิธีการปรับประมาณการต้นทุน

การผลติ ปีละ ๔ ครง้ั เปน็ รายไตรมาส (ทุกรอบ ๓ เดือน) คอื มนี าคม มิถุนายน กันยายน และ ธันวาคม

๖. ขนั้ ตอนการคำนวณตน้ ทนุ การผลิต
การคำนวณตน้ ทนุ การผลติ ต่อไร่ และต้นทุนการผลติ ต่อกิโลกรัม มีขน้ั ตอนการคำนวณ ดงั น้ี
๖.๑ การคำนวณผลระดบั ตัวอย่าง

๑) ต้นทุนการผลติ รวม

TCi = TVCi + TFCi (๑)

โดยที่

TCi = ต้นทุนรวมของตัวอยา่ งท่ี i (บาท)
TVCi = ต้นทนุ ผนั แปรของตวั อยา่ งที่ i (บาท)
TFCi = ต้นทนุ คงทข่ี องตวั อยา่ งที่ i (บาท)
i = ตัวอย่างที่ i โดย i = ๑ , ๒ , ๓ , ... , n

๒) ต้นทุนการผลติ ต่อไร่
คือ ตน้ ทนุ การผลิตรวมของตัวอย่างท่ี i หรือคา่ ใช้จา่ ยรวมท้ังหมดของตวั อยา่ งท่ี i (บาท)
หารด้วย เนือ้ ท่ีเพาะปลกู ของตวั อยา่ งท่ี i (ไร่)

TCRi = TCi (๒)
Ai
โดยที่

TCRi = ต้นทุนการผลติ ต่อไร่ของตัวอย่างท่ี i (บาท)

TCi = ต้นทุนการผลิตรวมของตวั อย่างท่ี i
หรือคา่ ใชจ้ ่ายในการผลติ รวมของตัวอย่างที่ i (บาท)

Ai = เนอื้ ท่ีปลูกของตวั อยา่ งที่ i (ไร่)

๕

๓) ผลผลิตต่อไร่
คอื ผลผลิตทง้ั หมดของตัวอยา่ งที่ i (กก.) หารดว้ ย เนือ้ ท่ปี ลูกของตวั อย่างที่ i (ไร)่

Yi = Pi (๓)
Ai
โดยที่

Yi = ผลผลติ ตอ่ ไร่ของตวั อยา่ งท่ี i (กก.)
Pi = ผลผลิตท้งั หมดของตวั อยา่ งท่ี i (กก.)

๔) ต้นทุนการผลติ ตอ่ กิโลกรัม

คอื ต้นทุนการผลิตต่อไร่ของตวั อย่างท่ี i (บาท) หารดว้ ย ผลผลติ ต่อไร่ของตัวอย่างท่ี i (กก.)

หรอื สมการ (๒) หารดว้ ย สมการ (๓)

TCKi = TCRi (๔)
Yi

= TCi
Pi

หรอื คอื ต้นทนุ การผลติ รวมของตัวอยา่ งท่ี i หารด้วย ผลผลติ ทั้งหมดของตัวอย่างท่ี i

โดยที่

TCKi = ตน้ ทุนการผลิตรวมต่อกิโลกรัม ของตวั อย่างที่ i (บาท)

๖.๒ การคำนวณผลระดบั จังหวดั

๑) ตน้ ทนุ การผลติ ต่อไรข่ องจงั หวัด

คือ ผลรวมของ(ต้นทุนการผลิตตัวอย่างท่ี i คูณด้วย เนื้อท่ีปลูกของตัวอย่างท่ี i) ในจังหวัด j หารด้วย
ผลรวมของเนอื้ ท่ีปลกู ของทุกตัวอย่าง i ในจังหวัด j

n
 (TC* A)
TCR = i=1 i (๕)
j n
 Ai
i=1

๒) ตน้ ทุนการผลติ ต่อกิโลกรัมของจังหวัด

คอื ต้นทนุ การผลติ ต่อไร่ ของจังหวัด j (บาท) หารดว้ ย ผลผลิตตอ่ ไร่ ของจงั หวัด j (กก.)

๖

TCK j = TCRj (๖)
Yj

โดยที่

TCKj = ต้นทนุ การผลิตตอ่ กโิ ลกรัม ของจงั หวดั j (บาท)
TCRj = ตน้ ทุนการผลติ ตอ่ ไร่ ของจงั หวดั j (บาท)
Yj = ผลผลิตต่อไร่ ของจังหวัด j (กก.)
j= จงั หวัดที่ j โดย j = ๑ , ๒ , ๓ , ... , n

๖.๓ การคำนวณผลระดับภาค

๑) ตน้ ทนุ การผลิตตอ่ ไรข่ องภาค

คือ ผลรวม (ต้นทุนการผลิตของจังหวัด j คูณด้วย เน้ือท่ีปลูกของจังหวดั j) ในภาค k หารด้วย ผลรวม
ของเนื้อท่ีปลูกของทกุ จงั หวัด j ในภาค k

n
 (TC * A)
= j=1 j (๗)

TCRk n
 Aj
j =1

โดยที่ Aj = เนอื้ ท่ีปลกู ของจังหวัด j (ไร่)

๒) ตน้ ทนุ การผลิตตอ่ กโิ ลกรมั ของภาค
คอื ต้นทนุ การผลติ ต่อไร่ ของภาค k (บาท) หารด้วย ผลผลิตต่อไร่ ของภาค k (กก.)

TCKk = TCRk (๘)
Yk
โดยท่ี

TCKk = ต้นทนุ การผลติ ต่อกิโลกรัม ของภาค k (บาท)

TCRk = ต้นทนุ การผลติ ต่อไร่ ของภาค k (บาท)

Yk = ผลผลติ ตอ่ ไร่ ของภาค k (กก.)

k = ภาคท่ี k โดย k = ๑ , ๒ , ๓ , ... , n

๗

๖.๔ การคำนวณผลระดบั ประเทศ

๑) ต้นทุนการผลติ ตอ่ ไรข่ องประเทศ

คอื ผลรวม (ตน้ ทุนการผลิตของภาค k คูณด้วย เนื้อท่ีปลูกของภาค k) หารด้วย ผลรวมของเนอ้ื ทป่ี ลูก
ของทกุ ภาค ในประเทศ

n
 (TC* A)
TCR = k=1 k (๙)
Tn
 Ak
k =1

โดยที่ Ak = เนอื้ ทป่ี ลูกของภาค k (ไร่)

๒) ต้นทุนการผลติ ต่อกโิ ลกรมั ของประเทศ
คอื ต้นทุนการผลิตต่อไร่ ของประเทศ (บาท) หารดว้ ย ผลผลิตต่อไร่ ของประเทศ (กก.)

TCKT = TCRT (๑๐)
YT
โดยท่ี

TCKT = ต้นทุนการผลติ ต่อกิโลกรมั ของประเทศ (บาท)

TRCT = ต้นทนุ การผลิตตอ่ ไร่ ของประเทศ (บาท)
YT = ผลผลิตต่อไร่ ของประเทศ (กก.)

หมายเหตุ : การคำนวณค่าเฉล่ียตา่ ง ๆ ระดบั จงั หวดั ขนึ้ ไปจะใช้เนื้อที่ปลกู เปน็ ตวั ถว่ งนำ้ หนกั

๖.๕ แนวความคิดต้นทุนไม้ผลไมย้ ืนต้น

เน่ืองจากไม้ผลไม้ยืนต้นเป็นพืชที่ปลูกคร้ังเดียวสามารถยืนต้นและให้ผลผลิตเก็บเกี่ยวได้
หลายปี โดยหลักการแล้วหากคิดต้นทุนค่าใช้จ่ายเฉพาะปีที่ให้ผลผลิตอย่างเดียวอาจจะไม่ครบถ้วน
สมบูรณ์ เพราะก่อนท่ีจะเก็บเกย่ี วได้กต็ ้องมีการลงทนุ ปลูกและบำรงุ รักษามาช่วงหน่ึงแล้ว สมควรอยา่ ง
ยิ่งท่จี ะต้องนำเอาคา่ ใชจ้ ่ายส่วนน้มี าคดิ ดว้ ย ดังนั้น แนวความคดิ ตน้ ทุนการผลติ ไม้ผลไมย้ นื ตน้ เป็นดงั นี้

๑) ตน้ ทุนรวมต่อไร่ (บาท/ไร/่ ปี)

= ต้นทนุ ก่อนให้ผลผลิตต่อไร่ บวก ต้นทนุ ชว่ งใหผ้ ลผลติ ตอ่ ไร่

๒) ต้นทุนก่อนให้ผลผลิตต่อไร่ จะเป็นการนำค่าใช้จ่ายท่ีเกิดข้ึนทั้งหมดตั้งแต่ปีแรกถึงปี
ก่อนให้ผลผลิต ไปคิดลดมูลค่าด้วยวิธี Discount Factor (DF) และไปกระจายเป็นค่าใช้จ่ายต่อปี ใน
ทกุ ช่วงอายุท่ีใหผ้ ลผลิต ด้วยวธิ ี Cost Recovery Factor (CRF)

๘

๓) ต้นทนุ ช่วงให้ผลผลิตต่อไร่ เป็นค่าเฉล่ยี ของค่าใช้จ่ายท้ังหมดที่เกิดขึ้นในทุกกิจกรรม
ต้งั แตป่ ีเรมิ่ ให้ผลผลิตจนถึงปสี ิ้นอายุขัย

(๑) หาค่า ตัวรว่ มส่วนลด จากการคิดลด Discount Factor(DF) มาทอนค่าต้นทุนต่อ
ไร่ท่ีเกิดข้ึนรวมทุกปีก่อนให้ผลผลิต จาก ข้อ ๓) ไปเท่ากับจำนวนปีท่ีเก็บเก่ียวได้แล้ว ท่ีคำนวณได้จาก
ขอ้ ๕) ตามอัตราดอกเบยี้ ทก่ี ำหนด โดย ค่า DF คำนวณได้จาก สตู ร

DF = 1

(1+r)t

โดยท่ี r คอื อัตราดอกเบ้ียเงินฝาก
t คอื จำนวนปคี ิดลด

(๒) หาคา่ ตัวกอบกู้ทุน เพ่ือกระจายเป็นต้นทุนก่อนให้ผลผลิต เฉล่ียไปทุกปีของการ
เก็บเก่ียวตั้งแต่ปีเริ่มต้นเก็บเกี่ยวจนหมดอายุขัยทางเศรษฐกิจของพืชนั้น โดยเทียบกับค่า CRF
(Cost Recovery Factor) ที่ได้จาก สูตร ดงั นี้

CRF = r

1 − 1 )k

(1+r

โดยที่ r คอื อัตราดอกเบีย้ เงินฝาก
k คือ จำนวนปีอายขุ ัยท่ีเกบ็ เกี่ยว

หรือ เปดิ เทยี บได้จากตาราง คา่ CRF สำเร็จรปู ของ J. Price Gittinger ตามอตั ราดอกเบ้ยี ทก่ี ำหนด และ
อายุขยั จำนวนปเี กบ็ เกีย่ ว

๗. คำนิยามทั่วไป
๗.๑ อัตราค่าจ้างแรงงานคนทำงานท่ัวไป หมายถึง อัตราค่าจ้างแรงงานคนทำงานต่อวัน

(๘ ชว่ั โมง) สำหรบั ทำงานท่ัวไป
๗.๒ คา่ จ้างเตรยี มดิน หมายถึง คา่ จ้างเหมาเตรยี มดนิ ตามขน้ั ตอนต่าง ๆ จนสามารถปลูกพชื ได้

หากใช้เครอ่ื งจักรก็ไม่ต้องคิดค่าเส่อื ม ค่าซ่อม ค่าน้ำมันของเครือ่ งจักร เพราะเป็นการจ้างเหมารวมไว้ใน
คา่ จา้ งแล้ว โดยในการจา้ งอาจคิดคา่ จา้ งเหมาทุกข้ันตอน หรือคิดในแตล่ ะขั้นตอน อาทิ ไถดะ ไถแปร ไถ
ปัน่ ไถระเบิดดินดาน คราด ยกร่อง กรณไี ม้ผลไม้ยนื ต้นจะเป็นการวางแนวขุดหลุม

๙

๗.๓ คา่ จา้ งปลูก หมายถึง คา่ จา้ งในการปลูก มี ๒ กรณี
๑) กรณีใช้แรงงานคนปลูก รวมค่าแรงงานต้ังแต่ขนเมล็ดพันธ์ุ ท่อนพันธ์ุ ต้นกล้าพันธุ์

ทีจ่ ัดเก็บไว้บริเวณแปลงปลกู ทำการปลกู ด้วยวธิ ี ปักดำ หว่าน หยอด ลงในแปลง ถ้าไม้ผลไม้ยืนต้นปลูก
โดยนำต้นพนั ธลุ์ งปลูกในหลุมแลว้ กลบ

๒) กรณใี ช้เคร่ืองจักรในการปลูก จะคิดแบบจ้างเหมารวมคา่ แรงคน เช่น เครื่องหวา่ นเมล็ด
พันธ์ุ รถปกั ดำขา้ ว รถปลูกออ้ ย เป็นตน้

๗.๔ ค่าจ้างใส่ปุ๋ย หมายถึง ค่าจ้างใส่ปุ๋ย หว่านปุ๋ย หรือผสมปุ๋ยแล้วฉีดพ่น ทั้งน้ีรวมค่าจ้าง
แรงงานตงั้ แตข่ นย้ายปุ๋ยจากทจ่ี ดั เก็บไว้ท่ีแปลงปลูก ไปเตรยี มไวใ้ นบริเวณแปลงปลกู

๗.๕ ค่าจ้างเงินสด หมายถึง ค่าจ้างที่จ่ายเป็นตัวเงินเงิน สำหรับเป็นค่าจ้างผู้อ่ืนท่ีไม่ใช่คนของ
ครวั เรอื นเกษตรกร ท่มี ารบั จ้างทำงานในกจิ กรรมการผลติ พชื

๗.๖ ค่าจ้างไม่เป็นเงินสด หมายถึง ค่าจ้างท่ีประเมินให้เป็นค่าแรงงานในส่วนท่ีคนในครัวเรือน
เกษตรกรเป็นผูท้ ำงานในกิจกรรมการผลิตนัน้ โดยคดิ ตามอัตราคา่ จา้ งในท้องถ่ิน

๗.๘ อัตราค่าจ้างพ่นฉดี ยาปราบวัชพืช/ศัตรูพืช โดยคน หมายถงึ อัตราค่าจา้ งเหมารวมท้ังคน
และเครอื่ งสบู โยก แล้วไมต่ ้องคดิ ค่าเสื่อมและค่าซอ่ มในตน้ ทุนการผลิตอีก

๗.๙ ราค่าจ้างพ่นฉีดยาปราบวัชพืช/ศัตรูพืช โดยเครื่อง หมายถึง อัตราค่าจ้างเหมารวมทั้ง
เครอ่ื งจกั รและแรงงานคน ไม่ต้องคดิ คา่ เส่อื มและค่าซ่อมในต้นทุนการผลติ อกี

๗.๑๐ ค่าจ้างเก็บเก่ียว หมายถึง ค่าจ้างในกิจกรรมเก็บเก่ียว เช่น เกี่ยว นวด ขุด กรีดเก็บน้ำ
ยาง เก็บรวบรวม รวมถึงกิจกรรมต่อเนื่องที่เก่ียวข้อง อาจใช้แรงงานคน หรือเคร่ืองจักร โดยการคิด
คา่ จา้ งเป็นได้ ๒ ลกั ษณะ คอื

๑) คดิ อัตราจ้างเป็นพน้ื ที่ เช่น คา่ จ้างบาทต่อไร่
๒) คิดอัตราจา้ งจากผลผลติ เชน่ คา่ จา้ งบาทต่อกโิ ลกรมั
๗.๑๑ พันธุ์ หมายถึง เมล็ดพันธ์ุ ต้นกลา้ พันธุ์ กง่ิ พนั ธุ์ ทอ่ นพนั ธุ์
๗.๑๒ ปยุ๋ หมายถงึ ส่งิ ทเี่ ปน็ อาหารบำรุงตน้ พชื ท้ังปุ๋ยเคมี ปุย๋ อินทรียเ์ คมี ปยุ๋ อินทรยี ์ อาทิ ปุย๋
คอก มลู สัตว์ ปุ๋ยชีวภาพ
๗.๑๓ กำจัดวัชพืช ดายหญ้า พรวนดิน หมายถึง การดายหญ้า ตัด ถอนต้นหญ้าหรือวัชพืช
ไม่ให้รบกวนตน้ พืชท่ีปลกู ดว้ ยวธิ ใี ชแ้ รงงาน แรงงานคนกับเคร่ืองตัดหญ้า หรือ วิธีฉดี พ่นยาฆ่าหญ้า ส่วน
การพรวนดนิ หรือทำรนุ่ หมายถึง ฟันหน้าดนิ บริเวณรอบโคนต้นเพอื่ กำจดั วัชพืช และเพื่อให้ดนิ สามารถ
รับนำ้ และปยุ๋ ไดส้ ะดวก
๗.๑๔ วัชพืช หมายถึง ต้นหญ้าหรือต้นพืชท่ีไม่ได้ปลูกและไม่ต้องการให้ขึ้นในแปลงปลูก
มาแยง่ ธาตอุ าหารในดนิ ทำให้พืชทป่ี ลกู ไม่สมบูรณ์

๑๐

๗.๑๕ ศัตรูพืช หมายถึง สิ่งท่ีทำลายต้นพืชหรือผลผลิต ได้แก่ เช้ือรา โรค แมลง หอย นก หนู
กระรอก ไสเ้ ดือนฝอย ฯลฯ

๗.๑๖ ยาปราบวัชพืช หมายถึง ยาป้องกันกำจัดวัชพืช ฆ่าหญ้า หรือยาฆ่าต้นพืชที่ไม่ได้ปลูก
และไม่ต้องการใหข้ ึ้นในแปลงนาหรอื สวนทป่ี ลกู พชื

๗.๑๗ ยาปราบศัตรพู ืช หมายถงึ ยาฆ่าแมลงหนอน เพลี้ย เชอื้ รา และศตั รูพืชอ่นื ๆ
๗.๑๘ พ่นยาปราบวัชพืช/ศัตรูพืช หมายถึง ฉีด พ่นยากำจัดหญ้า แมลง ฆ่าวัชพืชศัตรูพืชใน
แปลงปลูก
๗.๑๙ พ่นยาปราบวัชพืช/ศัตรูพืช โดยคน หมายถึง คนคนเดียวสามารถฉีดพ่นยาได้โดยการ
สะพายเคร่อื งฉีดพน่ ยาแบบตา่ ง ๆ ได้แก่ เครอ่ื งสูบโยก เครื่องยนต์เบา ฯลฯ
๗.๒๐ เครื่องสูบโยกแบบสะพายหลัง หมายถึง เคร่ืองฉีดพ่นใช้แรงงานคน เวลาท่ีใช้คนท่ีฉีด
จะตอ้ งสบู โยกเครือ่ งดว้ ยเพ่อื ใหม้ แี รงอัดของลมพ่นยาใหเ้ ป็นฝอยละออง
๗.๒๑ พ่นยาปราบวัชพืช/ศัตรูพืช โดยเครื่อง หมายถึง ใช้เครื่องยนต์มีคนบังคับ เช่น รถ
แทรกเตอร์ฉีดพ่นยา เคร่ืองป้ัมจากถัง 200 ลิตร ลากสายยางซึ่งต้องใช้คนอย่างน้อยสองคน คือคนจับ
หวั ฉีดกบั คนลากสาย
๗.๒๒ สูบน้ำ หมายถึง การสูบดึงน้ำจากแหล่งน้ำเพ่ือส่ง ฉีด พ่นให้กับต้นพืชที่ปลูก โดยใช้
เคร่ืองยนต์
๗.๒๓ ค่าน้ำมันเช้ือเพลิงและหล่อล่ืนสำหรับเครื่องสูบน้ำและฉีดยา หมายถึง ใช้เฉพาะกับ
เคร่ืองสูบน้ำและฉีดยากำจัดศัตรูพืช/วัชพืชท่ีเกษตรกรมีไว้ใช้ในกิจกรรมการเพาะปลูกพืชน้ัน กรณีจ้าง
เหมาจา่ ยเป็นเงนิ ค่าจ้างในผลสำเรจ็ ของงานจะไม่แยกค่านำ้ มันออกมาอีก
๗.๒๔ ค่าซ่อม หมายถึง ค่าซ่อม โรงเรือน บ่อน้ำ สระน้ำ เครื่องจักรเครื่องมือที่ใช้ในกิจกรรม
ต่าง ๆ ในฟารม์ หรือไร่นา ซึ่งไม่รวมการซอ่ มเคร่ืองจักรเคร่ืองยนต์ทีม่ กี ารรบั จา้ งทั่วไป การซ่อมครัง้ หน่ึง
จะต้องทราบว่าสามารถใช้งานได้อีกก่ีปี (อายุการซ่อม ๑ รอบ) จึงจะหวนกลับมาซ่อมใหม่อีกครั้ง ทั้งน้ี
เพ่ือใชค้ ำนวณหาคา่ ซอ่ มเฉลี่ยตอ่ ปี

ค่าซอ่ มเฉลยี่ ตอ่ ปี = คา่ ซอ่ ม ณ ปีที่สำรวจ . คูณ เปอร์เซ็นตก์ ารใช้งาน

จำนวนปีที่ใชง้ านได้จากการซอ่ มครง้ั หน่งึ

๗.๒๕ ค่าเชา่ ที่ดิน หมายถงึ คา่ เชา่ ที่ดินต่อฤดกู าลผลิต ซ่งึ จะต้องคิดในรปู ตวั เงนิ หากมีการเช่า
เป็นผลผลิตแบ่งจ่ายจะต้องประเมินค่าผลผลิตเป็นตัวเงินด้วย ถ้ากรณีท่ีเป็นท่ีดินของตนเองให้ประเมิน
เป็นค่าใชท้ ี่ดนิ เทา่ กบั อตั ราคา่ เชา่ ในท้องถิ่นน้ัน

๑๑

๗.๒๖ ค่าเส่ือม หมายถึง เป็นค่าเสื่อมของโรงเรือน บ่อน้ำ สระน้ำ และเคร่ืองจักรเครื่องมือ
อุปกรณท์ ่ีเกษตรกรจำเป็นตอ้ งมีไว้ใชใ้ นกิจกรรมการผลิตในฟาร์มหรอื ไร่นา และมอี ายกุ ารใช้งานมากกว่า
๑ ปีได้แก่ เครื่องยนต์เอนกประสงค์ เครื่องสูบน้ำ รถไถเดินตาม มีด จอบ เสียม กระบุง ถังน้ำ และ
อุปกรณ์อื่นที่เหมาะสมและจำเป็นตามลักษณะกิจกรรมการผลิต ของแต่ละชนิดพืช มีหลักการคำนวณ
ดังนี้

D= (BV − EV ) x  M  (U )  1 

N  12   A 

โดยท่ี
D = ค่าเส่ือมราคาตอ่ ปีของทรัพย์สนิ
BV = มูลค่าแรกซื้อหรอื สรา้ งทรัพย์สิน
EV = มูลค่าซากของทรัพย์สนิ เมอื่ หมดอายุการใชง้ าน
M = ช่วงเวลาการผลติ (เดือน) ตงั้ แตเ่ ร่มิ การผลติ จนถงึ เกบ็ เกย่ี วผลผลิต
N = อายกุ ารใช้งานของทรัพยส์ นิ
U = ร้อยละการใช้งานของทรพั ยส์ ินในการผลิตพชื น้นั
A = เนอ้ื ทเี่ พาะปลกู

ในกรณีที่ ได้จ้างแรงงานรวมเครอื่ งมอื อปุ กรณ์ และคิดเป็นคา่ จา้ งไปแลว้ ไมน่ ำเคร่ืองมือนัน้ มาคดิ
ค่าเส่อื มอีก จะเป็นการคิดซ้ำซ้อน

๗.๒๗ ค่าเสียโอกาสเงินลงทุนในต้นทุนผันแปร หมายถึง ค่าเสียโอกาสท่ีมีแนวคิดในทาง
เศรษฐศาสตร์ คอื เป็นคา่ การใช้ทรัพยากร ทง้ั ปัจจัยแรงงาน และวัสดุ ไปลงทนุ ทำกิจกรรมหนึ่ง แทนท่จี ะ
ไปทำกิจกรรมอ่ืนท่ีให้ผลตอบแทนที่สูงสุด ในที่นี้ใช้อัตราดอกเบี้ยเงินกู้ของธนาคารเพ่ือการเกษตรและ
สหกรณ์การเกษตร สำหรบั เกษตรกรรายย่อยช้นั ดีและคดิ ตามระยะเวลาอายขุ องพืชนนั้

OPC = TVC x  M  (r )

 12 

โดยที่

OPC = คา่ เสียโอกาสเงนิ ลงทุนในตน้ ทนุ ผนั แปร(บาท/ไร)่
TVC = ตน้ ทุนผันแปรทั้งหมดตอ่ ไร่ รวมทงั้ ที่เป็นเงนิ สดและไมเ่ ปน็ เงนิ สด
M= ระยะเวลาการผลติ (เดอื น) ตัง้ แตเ่ ร่ิมการผลติ ต้ังแต่เตรยี มดนิ
จนถงึ เกบ็ เกยี่ วผลผลติ
r= อัตราค่าเสียโอกาส ใช้อัตราดอกเบี้ยเงนิ กู้ ของ ธกส.

๑๒

๗.๒.๘ ค่าเสียโอกาสเงินลงทุนในอุปกรณ์การเกษตร หมายถึง การคิดค่าเสียโอกาสให้กับเงิน
ลงทุนในการซื้ออุปกรณ์ และการลงทุนระยะยาว ตอ้ งเปน็ ชุดเดียวกับ ชุดท่ีคดิ ค่าเสอ่ื ม ในกรณนี ้ีใช้อัตรา
ดอกเบี้ยของ ธกส. เพราะเปน็ การลงทุนระยะยาว

OPI = (BV + EV ) x  M  (r) (U )  1 

2  12   A 

โดยท่ี
OPI = คา่ เสียโอกาสเงนิ ลงทนุ ในอปุ กรณก์ ารเกษตร
BV = มลู ค่าแรกซอื้ หรอื สรา้ งทรพั ยส์ นิ
EV = มูลค่าซากของทรัพย์สนิ เม่ือหมดอายุการใชง้ าน
M = ชว่ งเวลาการผลติ (เดือน) ตงั้ แต่เริ่มการผลิตจนถึงเกบ็ เกยี่ วผลผลติ
r = อตั ราค่าเสียโอกาส ใชอ้ ตั ราดอกเบ้ยี ของ ธกส.
U = รอ้ ยละการใช้งานของทรพั ยส์ ินในการผลิตพืชนัน้
A = เน้ือทเ่ี พาะปลกู

๘. คำนยิ ามเฉพาะพืช
๘.๑ ปีเพาะปลูก หมายถึง ระยะเวลาในการดำเนินกิจกรรมการผลิตพืชในแต่ละปี ซ่ึงส่วนใหญ่

มกั จะเร่ิมการผลติ ในฤดูฝน โดยกำหนดระหวา่ งวันที่ ๑ พฤษภาคม ถงึ ๓๐ เมษายน ของปีถัดไป
๑) พืชไร่ รุน่ ๑ หมายถึง พืชที่เกษตรกรเพาะปลกู อยู่ในระหว่างวันที่ ๑ พฤษภาคม ถงึ ๓๑

ตลุ าคม ของปี โดยไม่คำนึงถึงว่าจะทำการเกบ็ เก่ียวเมือ่ ใด
๒) พืชไร่ รุ่น ๒ หมายถึง พืชที่เกษตรกรเพาะปลูกอยู่ในระหว่างวันท่ี ๑ พฤศจิกายน ถึง

๓๐ เมษายนของปถี ัดไป โดยไม่คำนงึ ถึงวา่ จะทำการเก็บเกย่ี วเมือ่ ใด
๘.๒ ปกี ารผลิต หมายถงึ ระยะเวลาในการดำเนินกิจกรรมตามลกั ษณะของการผลติ ไม้ผล ไมย้ ืน

ตน้ ในแต่ละปี คิดตามปีปฏิทิน คอื ระหวา่ งวนั ท่ี ๑ มกราคม ถึง ๓๑ ธันวาคมของปีเดย่ี วกัน
๘.๓ เนื้อที่ปลูก หมายถึง ขนาดของเนื้อที่ดินท่ีทำการเพาะปลูกพืชตามคุ้มรวมของพืชท่ี

กำหนดมในรอบปีเพาะปลูก ท้ังนี้ไม่รวมหรือหักเนื้อที่ที่ไม่สามารถเพาะปลูกได้ในบริเวณเดียวกันขนาด
ตั้งแต่ ๒๕ ตารางวาข้นึ ไป หรือหลายบริเวณรวมกันตง้ั แต่ ๕๐ ตารางวาขนึ้ ไป ท่ีอยู่ในแปลงน้ันออก เช่น
ที่พกั อาศยั บ่อนำ้ คนั นา จอมปลวก ต้นไม้ เป็นตน้

๑) กรณีที่มีการเสียหายเกิดข้นึ ภายหลงั จากการปลกู ถ้าไมม่ ีการปลกู ซอ่ ม หรือปลกู ซ่อมแต่
รวมเน้ือท่แี ลว้ น้อยกวา่ เนอื้ ทีป่ ลูกในครง้ั แรก ดงั น้ี เนื้อท่ปี ลูก จะหมายถึงเน้อื ท่เี พาะปลกู ในครง้ั แรก

๑๓

๒) กรณีที่มีการเสียหาย และมีการปลูกซ่อมแล้วมีเน้ือที่รวม มากกว่าเนื้อท่ีปลูกคร้ังแรก
หรอื มีการปลกู ซ่อมเกนิ กวา่ เน้อื ทเี่ ดิม กรณีนเ้ี นือ้ ทเี่ พาะปลูก จะหมายถงึ เน้อื ท่ีเพาะปลูกในครงั้ สุดท้าย

๘.๔ เน้ือที่เก็บเก่ียว หมายถึง เนื้อที่ท่ีสามารถเก็บเก่ียวผลผลิตได้ในแต่ละแปลงว่ามีขนาด
เน้อื ท่ีเทา่ ใด

๑) กรณีที่มีเนื้อที่เสียหายเป็นหย่อมๆ ที่เสียหายโดยส้ินเชิงในบริเวณเดียวกันขนาดตั้งแต่
๒๕ ตารางวาขึ้นไป หรือหลายบริเวณมีขนาดเนื้อท่ีรวมกนั มากกว่า ๕๐ ตารางวาขึ้นไป ในกรณีน้ี เนื้อท่ี
เก็บเกยี่ ว จะหมายถงึ เนอ้ื ทีป่ ลกู หกั ดว้ ย เน้อื ทีเ่ สยี หาย

๒) กรณีเน้อื ทเี่ สียหายเป็นหยอ่ มเลก็ ๆ มขี นาดน้อยกวา่ ๕๐ ตารางวา กระจายอยู่ทัว่ แปลง
เน้อื ทเ่ี ก็บเกี่ยว จะหมายถึง เนือ้ ที่ปลูกทั้งหมด

๘.๕ เนื้อท่ียืนต้น หมายถึง ขนาดเนื้อที่ดินของไม้ผลไม้ยืนต้น ท่ียืนต้นอยู่ท้ังหมด ณ วันท่ี ๑
มกราคม ท้ังทีใ่ หผ้ ลผลติ และยงั ไมใ่ ห้ผลผลิตในรอบปี

๘.๖ เนื้อท่ียงั ไม่ให้ผล หมายถึง ขนาดเนอ้ื ทีด่ ินของไมผ้ ลไม้ยืนตน้ ท่ียังไม่เคยให้ผลผลิตมากอ่ น
เลย และยงั ไม่สามารถให้ผลผลติ ในรอบปี

๘.๗ เนือ้ ท่ใี ห้ผลผลติ หมายถึง ขนาดเน้ือที่ดินของไม้ผลไม้ยนื ต้น ท่ีใหผ้ ลผลิตในรอบปี รวมทั้ง
ทเี่ คยใหผ้ ลผลติ มาแล้ว

๘.๘ ผลผลิต หมายถึง ผลผลิตทั้งหมดท่ีเกษตรกรได้รับ จากการเก็บเกี่ยวในแต่ละแปลง
ทส่ี อบถามไดใ้ นฤดกู าลเพาะปลูกน้นั โดยมลี กั ษณะของผลผลิตทเี่ ปน็ มาตรฐานเดียวกนั ของแต่ละสินคา้

๑) เป็นผลผลิตท้ังหมดที่เก็บเก่ียวได้จากพื้นที่ปลูก โดยหมายรวมถึง ผลผลิตที่เก็บไว้เพ่ือ
จำหนา่ ย เพ่ือบรโิ ภค เพอ่ื ทำพนั ธุ์ และนำไปใชป้ ระโยชน์ในทางอน่ื ๆ

๒) ผลผลิตท่ีปลอ่ ยท้ิงโดยไม่ตอ้ งการใช้ประโยชน์จะไมน่ ับรวม
๘.๙ การเก็บเกี่ยว หมายถึง การเก็บเก่ียวผลผลิต ซึ่งครอบคลุมเฉพาะกิจกรรม เก็บเก่ียว
ผลผลติ ทีย่ ังอยใู่ นไร่นา สวน หรอื ในมอื เกษตรกร โดยการเกบ็ เก่ยี วอาจใชแ้ รงงานคน หรือเครอื่ งจักรตาม
พฤติกรรมของเกษตรกร
๘.๑๐ การขน หมายถึง การขนต้นกล้าพันธุ์ เมล็ดพันธุ์ ต้นพันธุ์ ท่อนพันธุ์จากท่ีอ่ืนมาแปลง
ปลกู หรือขนผลผลิตทไ่ี ด้ไปจากแปลงปลูก นำไปเก็บรวบรวมรักษาไว้ที่ยงุ้ ฉาง ลานตาก ของเกษตรกร ไว้
เพื่อขายหรอื ไปสกู่ รรมวธิ ีอ่นื ใดกต็ าม ท้ังนี้ไมร่ วมการขนส่งจากไรน่ าไปขายท่ีตลาดหรือแหลง่ รบั ซอ้ื