เอกสารประกอบการเรียน สิ่งแวดล้อมในภูมิภาคตะวันออกของประเทศไทย ส าหรับนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ ๕ เล่มที่ ๒ เรื่อง ลักษณะทางภูมิสังคมภาคตะวันออก นายมัณฑนวัฒน์ ประสพโชคดี ต าแหน่งครู วิทยฐานะ ครูช านาญการพิเศษ โรงเรียนวัดหนองขาม ส านักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาชลบุรี เขต ๓ ส านักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน กระทรวงศึกษาธิการ
ค าน า การจัดการเรียนการสอนในสภาพปัจจุบันมีความท้าทายเป็นอย่างยิ่งเนื่องจาก วิทยาการมีความเจริญแบบก้าวกระโดด เทคโนโลยีมีความก้าวหน้าและราคาถูก ท าให้ คนเข้าถึงข้อมูล ข่าวสารได้ง่ายและรวดเร็ว วิถีชีวิตของคนเป็นแบบสังคมเมือง ฯลฯ ดังนั้นการศึกษาต้องเปลี่ยนรูปแบบและกระบวนทัศน์ใหม่ เรียกได้ว่าเป็นการจัด การศึกษาโดยใช้ฐานเทคโนโลยี ครูต้องมีทักษะในการเตรียมเอกสาร ต ารา ข้อมูล และ แหล่งเรียนรู้ที่มีประสิทธิภาพ ให้เพียงพอจึงจะท าให้การจัดกิจกรรมการเรียนการสอน ประสบผลส าเร็จ เอกสารประกอบการเรียนชุด สิ่งแวดล้อมในภูมิภาคตะวันออกของ ประเทศไทยส าหรับผู้เรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ ๕ สาระการเรียนรู้สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรมนี้ ได้จัดท าขึ้นเพื่อใช้เป็นแหล่งเรียนรู้โดยมีจุดประสงค์ เพื่อ ๑. เพื่อพัฒนาผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน เรื่องสิ่งแวดล้อมในภูมิภาคตะวันออก ของประเทศไทย สาระการเรียนรู้สังคมศึกษา ศาสนาและวัฒนธรรม ชั้นประถมศึกษา ปีที่ ๕ ๒. เพื่อสนับสนุนให้ผู้เรียนได้ใช้สื่อการเรียนที่มีประสิทธิภาพ ๓. เพื่อปลูกฝังทัศนคติให้ผุ้เรียนรักและเห็นคุณค่าของภูมิภาคที่ตนเองอาศัย ๔. เพื่อปลูกทัศนคติให้ผู้เรียนมี เจตคติและค่านิยมที่ดีต่อสิ่งแวดล้อม ๕. เพื่อส่งเสริมให้ผู้เรียนมีทักษะและแนวทางในการอนุรักษ์และพัฒนา สิ่งแวดล้อม ซึ่งการจัดท าเอกสารประกอบการเรียนชุด สิ่งแวดล้อมในภูมิภาคตะวันออกของ ประเทศไทยส าหรับผู้เรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ ๕ นี้ ผู้จัดท าได้ศึกษาเอกสารและต าราที่ เกี่ยวข้องกับการจัดเอกสารประกอบการเรียน เพื่อให้เกิดความถูกต้องตามหลักวิชา ซึ่งประกอบด้วยเนื้อหาเรื่องสิ่งแวดล้อมในภูมิภาคตะวันออกของประเทศไทย ทั้งหมด ๔ ชุด ดังนี้ ๑. เอกสารประกอบการเรียนชุดที่ ๑ เรื่อง ลักษณะทางภูมิลักษณ์ของ ภาคตะวันออก ก
๒. เอกสารประกอบการเรียนชุดที่ ๒ เรื่อง ลักษณะทางภูมิสังคมของภาคตะวันออก ๓. เอกสารประกอบการเรียนชุดที่ ๓ เรื่อง ปัญหาและสาเหตุด้าน ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมในภาคตะวันออก ๔. เอกสารประกอบการเรียนชุดที่ ๔ เรื่อง แนวทางการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ และการแก้ไขปัญหาสิ่งแวดล้อมในภาคตะวันออก เอกสารประกอบการเรียนทุกเล่มดังกล่าวได้ผ่านการพิจารณาจากผู้บริหารโรงเรียน และครูวิชาการโรงเรียนวัดหนองขามแล้ว จึงสามารถน ามาใช้พัฒนาผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน เรื่องสิ่งแวดล้อมในภูมิภาคตะวันออกของประเทศไทย สาระการเรียนรู้สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชั้นประถมศึกษาปีที่ ๕ ได้เป็นอย่างดี ผู้จัดท าจึงหวังเป็นอย่างยิ่งว่าเอกสาร ประกอบการเรียน ชุดนี้สามารถน าไปใช้ประโยชน์ได้จริงและสามารถเป็นตัวอย่างแก่ผู้สนใจ ได้ต่อไป มัณฑนวัฒน์ ประสพโชคดี ข
สารบัญ หน้า ค าน า ก สารบัญ ค มาตรฐานการเรียนรู้และตัวชี้วัด ๑ จุดประสงค์การเรียนรู้ ๒ ค าชี้แจงการใช้เอกสารประกอบการเรียน (ส าหรับครู) ๓ ค าชี้แจงการใช้เอกสารประกอบการเรียน (ส าหรับผู้เรียน) ๔ แผนผังขั้นตอนการเรียนรู้ ๖ แบบทดสอบก่อนเรียน ๗ กระดาษค าตอบแบบทดสอบก่อนเรียน ๑๑ ลักษณะทางภูมิสังคมของภาคตะวันออก ๑๒ ประชากรและสังคมในภาคตะวันออก ๑๓ ลักษณะการตั้งถิ่นฐานของประชากร ๑๔ การย้ายถิ่น ๑๕ วิถีการด าเนินชีวิต ๑๖ วัฒนธรรมและประเพณีในภาคตะวันออก ๑๗ กิจกรรมทางเศรษฐกิจ ๑๙ สรุปสาระส าคัญ ๒๕ ใบงานที่ ๒.๑ ๒๗ ใบงานที่ ๒.๒ ๒๘ ใบงานที่ ๒.๓ ๒๙ ใบงานที่ ๒.๔ ๓๐ แบบทดสอบหลังเรียน ๓๑ กระดาษค าตอบแบบทดสอบหลังเรียน ๓๕ ภาคผนวก ๓๖ บรรณานุกรม ๔๓ ค
มาตรฐานการเรียนรู้และตัวชี้วัด มาตรฐานการเรียนรู้ มาตรฐาน ส ๕.๑ เข้าใจลักษณะทางกายภาพของโลกและความสัมพันธ์ ของสรรพสิ่ง ซึ่งมีผลต่อกัน ใช้แผนที่และเครื่องมือทางภูมิศาสตร์ในการค้นหา วิเคราะห์ และสรุปข้อมูลตามกระบวนการทางภูมิศาสตร์ ตลอดจนใช้ภูมิสารสนเทศอย่างมี ประสิทธิภาพ มาตรฐาน ส ๕.๒ เข้าใจปฏิสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับสิ่งแวดล้อมทาง กายภาพที่ก่อให้เกิดการสร้างสรรค์วิถีการด าเนินชีวิต มีจิตส านึกและมีส่วนร่วมในการ จัดการทรัพยากรและสิ่งแวดล้อมเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน ตัวชี้วัด ส ๕.๑ ป.๕/๑ สืบค้นและอธิบายข้อมูลลักษณะทางกายภาพในภูมิภาคของตน ด้วยแผนที่และรูปถ่าย ส ๕.๑ ป.๕/๒ อธิบายลักษณะทางกายภาพที่ส่งผลต่อแหล่งทรัพยากรและ สถานที่ส าคัญในภูมิภาคของตน ส ๕.๒ ป.๕/๒ วิเคราะห์อิทธิพลของสิ่งแวดล้อมทางธรรมชาติที่ก่อให้เกิดวิถี การด าเนินชีวิตในภูมิภาคของตน ๑
๒ จุดประสงค์การเรียนรู้ ๑. อธิบายลักษณะภูมิประเทศที่เหมาะแก่การตั้งถิ่นฐานและวิถีชีวิตของ ประชากรในภูมิภาคตะวันออก (K) ๒. วิเคราะห์ลักษณะทางภูมิสังคมของประชากรในภูมิภาคตะวันออก (P) ๓. เห็นความส าคัญในการศึกษาเกี่ยวกับการตั้งถิ่นฐานและการด าเนินชีวิตของ ประชากรในภูมิภาคตะวันออก (A)
๓ ค าชี้แจงการใช้เอกสารประกอบการเรียน ชุด สิ่งแวดล้อมในภูมิภาคตะวันออกของประเทศไทย ส าหรับครู เล่มที่ ๒ เรื่อง ลักษณะทางภูมิสังคมของภาคตะวันออก เมื่อครูได้น าเอกสารประกอบการเรียนไปใช้ ให้ปฏิบัติดังนี้ ๑. ครูศึกษาเอกสารประกอบการเรียนและวิธีการใช้ให้เข้าใจ ๒. เตรียมและตรวจสอบเอกสารประกอบการเรียนให้เพียงพอกับจ านวนผู้เรียน และพร้อมใช้งานทันที ๓. ครูชี้แจงวิธีการศึกษาเอกสารประกอบการเรียนให้ผู้เรียนเข้าใจ และพร้อมจะ ศึกษา ๔. ก่อนสอนครูควรปลูกฝังคุณธรรมแก่ผู้เรียนเรื่องความซื่อสัตย์ และการรักษา เอกสารประกอบการเรียนให้อยู่ในสภาพเดิม ๕. ต้องให้ผู้เรียนท าแบบทดสอบก่อนเรียนแล้วเก็บผลไว้เพื่อดูการพัฒนา และ ส ารวจความรู้พื้นฐาน ๖. เมื่อครูแจกเอกสารประกอบการเรียนให้ผู้เรียนแล้ว ครูต้องเป็นที่ปรึกษาให้กับ ผู้เรียนระหว่างการท ากิจกรรมรวมทั้งบันทึกพฤติกรรมการท างานลงในแบบประเมิน ๗. ระหว่างการด าเนินกิจกรรมการเรียนการสอนจนถึงการตรวจกระดาษค าตอบ ครูสังเกตพฤติกรรมผู้เรียนเป็นรายบุคคล และบันทึกลงในแบบประเมิน ๘. ครูควรค านึงถึงความแตกต่างระหว่างบุคคลของผู้เรียน ๙. เมื่อศึกษาเอกสารประกอบการเรียนแล้ว ควรให้ผู้เรียนสรุปความรู้ที่ได้รับอีก ครั้งหนึ่ง ๑๐. ต้องให้ผู้เรียนท าแบบทดสอบหลังเรียนเมื่อศึกษาชุดการเรียนรู้จบแล้ว และ น าผลมาวิเคราะห์เปรียบเทียบกับผลการทดสอบก่อนเรียนเพื่อพัฒนาต่อไป
๔ ค าชี้แจงการใช้เอกสารประกอบการเรียน ชุด สิ่งแวดล้อมในภูมิภาคตะวันออกของประเทศไทย ส าหรับผู้เรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ ๕ เล่มที่ ๒ เรื่อง ลักษณะทางภูมิสังคมของภาคตะวันออก เอกสารประกอบการเรียนชุด สิ่งแวดล้อมในภูมิภาคตะวันออกของประเทศ ไทยส าหรับผู้เรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ ๕ เล่มที่ ๒ เรื่อง ลักษณะทางภูมิสังคมของภาค ตะวันออก เล่มนี้ใช้ร่วมกับแผนการจัดการเรียนรู้ สาระการเรียนรู้สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม (ภูมิศาสตร์) ชั้นประถมศึกษาปีที่ ๕ สาระการเรียนรู้สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม (ภูมิศาสตร์) ผู้เรียนจะต้องปฏิบัติตามค าแนะน า ดังนี้ ๑. ผู้เรียนศึกษามาตรฐานการเรียนรู้ ตัวชี้วัด และจุดประสงค์การเรียนรู้ให้ เข้าใจ ๒. ผู้เรียนท าแบบทดสอบก่อนเรียนด้วยตนเองก่อนที่จะศึกษาเอกสาร ประกอบการเรียน ๒. ผู้เรียนจะต้องอ่านใบความรู้ และท ากิจกรรมตามที่ได้รับมอบหมายและ ส่งผลงาน ๓. ภายหลังจากส่งผลงานแล้วให้ผู้เรียนอ่านอ่านเอกสารประกอบการเรียนชุด สิ่งแวดล้อมในภูมิภาคตะวันออกของประเทศไทยส าหรับผู้เรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ ๕ เล่มที่ ๒ แล้วท าความเข้าใจโดยศึกษาทีละหน้า ตั้งแต่หน้าที่ ๑ จนถึงหน้าสุดท้าย ๔. อ่านบทสรุปเพื่อทบทวนความจ า ๕. เมื่อผู้เรียนศึกษาเนื้อหาหรือกิจกรรมครบแล้วให้นักเรียนท าแบบทดสอบ หลังเรียน เพื่อวัดความเข้าใจในบทเรียนทั้งหมด ๖. เกณฑ์การประเมินของผู้เรียนต้องตอบถูกร้อยละ ๘๐ จึงจะถือว่าผ่าน เกณฑ์การประเมิน Figure 1สู้ๆ นะคะ
๕ ๗. ผู้เรียนคนใดท าคะแนนทดสอบหลังเรียน เล่มที่ ๒ ได้คะแนนต่ ากว่าร้อยละ ๘๐ จะต้องกลับไปศึกษาใบความรู้ และอ่านเอกสารประกอบการเรียนใหม่อีกครั้ง เพื่อ ท าความเข้าใจใหม่แล้วจึงท าแบบทดสอบใหม่ จนกว่าจะสอบผ่าน ผู้เรียนสามารถยืมชุด การเรียนรู้ไปศึกษาเองในเวลาว่าง และสามารถพัฒนาตนเองได้ตลอดเวลา
๖ แผนผังขั้นตอนการเรียนรู้ อ่านค าชี้แจง / ค าแนะน า การใช้เอกสารประกอบการ เรียน ท าแบบทดสอบก่อนเรียน ศึกษาเอกสารประกอบการเรียน - ศึกษาเนื้อหาที่ใบความรู้ - ท ากิจกรรมการเรียนรู้ที่ใบงาน - ตรวจกิจกรรมการเรียนรู้ที่ใบงาน ท าแบบทดสอบหลังเรียน ผ่านเกณฑ์ ไม่ผ่านเกณฑ์ ศึกษาชุดกิจกรรมต่อไป
๗ แบบทดสอบก่อนเรียน เอกสารประกอบการเรียนชุด สิ่งแวดล้อมในภูมิภาคตะวันออกของประเทศไทย ส าหรับผู้เรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ ๕ เล่มที่ ๒ เรื่อง ลักษณะทางภูมิสังคมของภาคตะวันออก สาระการเรียนรู้สังคมศึกษา ศาสนาและวัฒนธรรม (ภูมิศาสตร์) คะแนนเต็ม ๑๐ คะแนน เวลา ๑๐ นาที ค าชี้แจง ๑. แบบทดสอบมีจ านวนทั้งสิ้น ๑๐ ข้อ ๒. ผู้เรียนต้องท าข้อสอบชุดนี้ถูก ๘ ข้อขึ้นไปจึงจะผ่านเกณฑ์การประเมิน ๓. แบบทดสอบแต่ละข้อเป็นแบบเลือกตอบ ๔ ตัวเลือก ให้ผู้เรียนเลือก ค าตอบที่ถูกที่สุดเพียงค าตอบเดียว เมื่อเลือกแล้วให้ท าเครื่องหมาย หน้าข้อ ก ข ค และ ง ลงในกระดาษค าตอบที่แจกให้ ตัวอย่าง ข้อที่ ๑. ดวงอาทิตย์ขึ้นทางทิศใด ก. ทิศเหนือ ข. ทิศใต้ ค. ทิศตะวันออก ง. ทิศตะวันตก ค าตอบที่ถูกต้องคือ ข้อ ให้ท าเครื่องหมาย ลงหน้า ตัว ค ในกระดาษค าตอบ ดังนี้ ( ) ก ( ) ข ( ) ค ( ) ง ถ้านักเรียนท าเครื่องหมาย มากกว่า ๑ ตัวเลือก จะถือว่าข้อนั้นผิด เช่น ( ) ก ( ) ข ( ) ค ( ) ง กรณีที่นักเรียนเลือกแล้วต้องการเปลี่ยนค าตอบใหม่ ให้ขีดฆ่าทับตัวอักษรนั้น ๆ แล้ว ท าเครื่องหมาย ข้อที่เลือกใหม่ ( ) ก ( ) ข ( ) ค ( ) ง
๘ แบบทดสอบก่อนเรียน เอกสารประกอบการเรียนชุด สิ่งแวดล้อมในภูมิภาคตะวันออกของประเทศไทย ส าหรับผู้เรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ ๕ เล่มที่ ๒ เรื่อง ลักษณะทางภูมิสังคมของภาคตะวันออก สาระการเรียนรู้สังคมศึกษา ศาสนาและวัฒนธรรม (ภูมิศาสตร์) คะแนนเต็ม ๑๐ คะแนน เวลา ๑๐ นาที ๑. ข้อใดให้ความหมายของค าว่า “ภูมิสังคม” ได้ถูกต้อง ก. ความสัมพันธ์ระหว่างสภาพแวดล้อมและวัฒนธรรม ข. อาณาบริเวณที่มีลักษณะบางอย่างที่คล้ายคลึงกันจนสามารถจัดเข้าพวกกันได้ และแตกต่างกับบริเวณใกล้เคียงโดยรอบ ค. สภาพทั่ว ๆ ไปของผิวโลก ประกอบไปด้วยสิ่งที่เป็นอยู่ตามธรรมชาติและสิ่งที่ มนุษย์สร้างขึ้น ง. เป็นการเรียนรู้เพื่อเข้าใจสังคมมนุษย์ว่ามีวิถีชีวิตสัมพันธ์กับสิ่งแวดล้อมรอบตัว อย่างไร ๒. ลักษณะทางสังคมของภาคตะวันออกมีเป็นอย่างไร ก. มีประชากรอาศัยอยู่หนาแน่น มีอัตราการเพิ่มของจ านวนประชากรสูง ประชากรมี วิถีการด ารงชีวิตที่หลากหลาย ข. เป็นสังคมเกษตรกรรมที่ต้องพึ่งพาแรงงานครอบครัวจึงมีลักษณะครอบครัวใหญ่ มีความสัมพันธ์กันดี รักพวกพ้องและญาติอย่างเหนียวแน่น เป็นสังคมที่อบอุ่น ค. มีวิถีชีวิตและความเป็นอยู่ที่เรียกว่า วัฒนธรรม “คนเมือง “ หรือ “คนล้านนา” ด ารงชีวิตแบบเกษตรกร การานับถือสิ่งศักดิ์สิทธิ์และวิญญาณของบรรพบุรุษ ง. ส่วนใหญ่เป็นสังคมเกษตรกรรมตั้งถิ่นฐานกระจายอยู่ทั่วไปในพื้นที่ประชากร มีฐานะยากจนจึงมีการอพยพของแรงงานไปท างานในท้องถิ่นอื่น
๙ ๓. สาเหตุส าคัญที่ภาคตะวันออกมีอัตราการเพิ่มของจ านวนประชากรสูงขึ้น ก. ภาคตะวันออกมีการวางแผนครอบครัวที่มีประสิทธิภาพ ข. ภาคตะวันออกเป็นศูนย์กลางความเจริญทางด้านอุตสาหกรรมของประเทศ ค. ภาคตะวันออกมีความก้าวหน้าของเทคโนโลยีสูง ง. ภาคตะวันออกมีทรัพยากรทางธรรมชาติที่สมบูรณ์มาก ๔. ลักษณะการตั้งถิ่นฐานของประชากรในภาคตะวันออกมีลักษณะอย่างไร ก. ที่อยู่อาศัยจะเลือกท าเลที่ใกล้แม่น้ าและวัด มีการขุดคลองเพื่อให้สะดวกต่อ การเดินทาง ข. มีการตั้งชุมชนเป็นชุมชนขนาดเล็กมีลักษณะเด่นคือ การพึ่งตนเอง ด ารงชีวิต มีความเป็นอยู่แบบเรียบง่าย ค. การตั้งถิ่นฐานบริเวณปากแม่น้ า แถบชายฝั่งทะเล การสร้างบ้านเรือนส่วนใหญ่ กระจายตามแนวชายฝั่ง ง. มีการก่อตั้งชุมชนเป็นชุมชนขนาดใหญ่ อยู่อย่างแออัด ประชากรส่วนใหญ่ ประกอบอาชีพเกษตรกรรม ๕. การสร้างบ้านเรือนส่วนใหญ่กระจายตามแนวชายฝั่ง แนวแม่น้ าและริมเส้นทางคมนาคม ซึ่งลักษณะภูมิประเทศดังกล่าวก่อให้เกิดการสร้างอาชีพอะไร ก. ปลูกพืชสวน เช่น เงาะ ทุเรียน มังคุด ข. การประมง ค. ฟาร์มเลี้ยงสัตว์ ง. ปลูกพืชไร่ เช่น มันส าปะหลัง อ้อย ข้าวโพด ๖. ถ้านักเรียนอยากลงทุนท าธุรกิจบริเวณ"ปากน้ าประแส" จังหวัดระยอง นักเรียนควรท า ธุรกิจใด ก. ฟาร์มสุกร ข. ฟาร์มโคนม ค. เจ้าของไร่องุ่น ง. ส่งออกอาหารทะเลแช่แข็ง
๑๐ ๗. ประชาชนในพื้นที่ภูมิประเทศที่มีภูเขาสูงที่มีเมฆปกคลุมมีฝนตก มีน้ าซึมตลอดปี ประชากรส่วนใหญ่ประกอบอาชีพใด ก. ท าสวนผลไม้ ข. ท าฟาร์มปศุสัตว์ ค. อุตสาหกรรม ง. ประมง ๘. พื้นที่ที่ประชากรอาศัยอยู่ใกล้แม่น้ าและทะเลส่วนใหญ่จะพบวัฒนธรรมและประเพณีใด ก. บุญบั้งไฟ ข. เทศกาลเที่ยวทุ่งดอกกระเจียวบาน ค. ประเพณีลอยกระทง ง. ประเพณีแห่ผ้าขึ้นธาตุ ๙. ผลไม้ที่เป็นพืชเศรษฐกิจส าคัญของภาคตะวันออก คือ ก. เงาะ ทุเรียน มังคุด ระก า ข. ท้อ องุ่น ลองกอง ค. พลับ สาลี่อโวคาโด ง. มะม่วงหิมพานต์ลูกหยีจ าปาดะ ๑๐. พื้นที่ในการรองรับการกระจายอุตสาหกรรมการค้าและการบริการของภาคตะวันออก ที่ส าคัญคือ ก. สนามบินดอนเมือง ข. ท่าอากาศยานสุวรรณภูมิ ค. ท่าเรือน้ าลึกสงขลา ง. ท่าเรือแหลมฉบัง
๑๑ เอกสารประกอบการเรียนชุด สิ่งแวดล้อมในภูมิภาคตะวันออกของประเทศไทย ส าหรับผู้เรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ ๕ เล่มที่ ๒ เรื่อง ลักษณะทางภูมิสังคมของภาคตะวันออก สาระการเรียนรู้สังคมศึกษา ศาสนาและวัฒนธรรม (ภูมิศาสตร์) ข้อ ตัวเลือก ก. ข. ค. ง. ๑. ๒. ๓. ๔. ๕. ๖. ๗. ๘. ๙. ๑๐. ชื่อ - สกุล ............................................................................. ชั้น .................................. เลขที่ ............... เกณฑ์การประเมิน ตอบถูก ข้อละ ๑ คะแนน ตอบผิด/ไม่ตอบ ข้อละ ๐ คะแนน หรือตอบมากกว่า ๑ ข้อ แปลผลคะแนน ๘ - ๑๐ คะแนน ดี ๕ – ๗ คะแนน พอใช้ ๐ - ๔ คะแนน ปรับปรุง สรุปผล ๘ - ๑๐ คะแนน ๐ - ๗ คะแนน สรุปผลการประเมิน รวม ........... คะแนน ผ่าน ไม่ผ่าน กระดาษค าตอบ แบบทดสอบก่อนเรียน นักเรียนตั้งใจท าแบบทดสอบให้ผ่านเกณฑ์นะครับ
๑๒ สวัสดีครับคุณอนุรักษ์ ครั้งที่แล้วในหัวข้อ ลักษณะทางภูมิลักษณ์ของ ภาคตะวันออกมีเนื้อหาสนุกมาก ผมได้ท่องเที่ยวดูสิ่งที่สวยงามหลาย อย่าง ได้เรียนรู้ถึงความสัมพันธ์ของสิ่งต่าง ๆ ที่มีอยู่ในธรรมชาติในภาค ตะวันออกว่ามีความสัมพันธ์กันอย่างไรครับ ดีมากเลยครับ ก่อนอื่นผมขอแนะน าว่าขณะนี้เราอยู่ที่ โบสถ์วัดแม่พระ ปฏิสนธินิรมล สถานที่ท่องเที่ยวส าคัญของจังหวัดจันทบุรีและในวันนี้เรา จะมาเรียนรู้เกี่ยวกับภูมิสังคมของ ภาคตะวันออก ค าว่า “ภูมิสังคม” เป็น การเรียนรู้เพื่อเข้าใจสังคมมนุษย์ว่ามีวิถีชีวิตสัมพันธ์กับสิ่งแวดล้อม รอบตัวอย่างไร ซึ่งแต่ละพื้นที่มีความแตกต่างกันทั้งทางด้านภูมิศาสตร์ สิ่งแวดล้อม ชีวภาพ วิถีชีวิต ประเพณี ขนบธรรมเนียม และวัฒนธรรม และในภูมิภาคตะวันออกก็มีความหลากหลายในด้านภูมิสังคม เช่นเดียวกันครับ
๑๓ ได้ฟังหัวข้อเรื่องก็น่าสนใจแล้วครับ เท่าที่ผมสังเกตเห็น ภูมิภาคตะวันออกมี ประชากรอาศัยอยู่อย่างหนาแน่น มีวิถีการด ารงชีวิตที่หลากหลาย คงมี เรื่องราวที่น่าศึกษามากมาย ผมพร้อมแล้วครับ เราเดินทางไปกันเลยนะครับ ประชากรและสังคม ภาคตะวันออกมีอัตราการเพิ่มของจ านวนประชากรสูงกว่าค่าเฉลี่ยของประเทศ ข้อมูลจากกรมการปกครอง พ.ศ.๒๕๕๘ พบว่าภาคตะวันออกมีจ านวนประชากรทั้งสิ้น ๔,๖๔๔,๕๒๙ คน โดยที่จังหวัดชลบุรีมีจ านวนประชากรมากที่สุด ส่วนหนึ่งเป็นผลมา จากการที่ภาคตะวันออกเป็นศูนย์รวมของความเจริญทางด้านอุตสาหกรรมของประเทศ มีแหล่งรวมกิจกรรมทางเศรษฐกิจ แหล่งจ้างงาน ส่งผลให้มีประชากรจากภูมิภาคอื่น อพยพมาพักอาศัยและประกอบอาชีพมากมาย จังหวัดที่มีรายได้เฉลี่ยครัวเรือนสูงที่สุด ของภาคตะวันออก คือ จันทบุรี รองลงมาคือ ระยอง
๑๔ จากหัวข้อที่ได้รับฟัง ท าให้ผมอยากทราบว่าเมื่อภาคตะวันออกมีประชากรอาศัยอยู่ อย่างหนาแน่นจะมีวิถีการด าเนินชีวิตอย่างไรครับ ลักษณะการตั้งถิ่นฐานของประชากรในภาคตะวันออก จากลักษณะภูมิลักษณ์ของภาคตะวันออกที่ประกอบด้วย ปากแม่น้ า แถบชายฝั่ง ทะเล ดังนั้นการสร้างบ้านเรือนของประชากรส่วนใหญ่จะกระจายตามแนวชายฝั่ง แนว แม่น้ าและริมเส้นทางคมนาคม มีการเดินทางที่สะดวก รวดเร็วและเป็นเขตอุตสาหกรรม ส าคัญ โดยเฉพาะพื้นที่ระหว่างสัตหีบไปยังระยองซึ่งเป็นเขตการขยายแหล่ง อุตสาหกรรมหนักโดยอาศัยก๊าซธรรมชาติที่ส่งมาตามท่อในทะเลใช้เป็นเชื้อเพลิง ท าให้ บริเวณนี้มีคนอพยพเข้าไปอยู่หนาแน่นมาก
การย้ายถิ่น ภาคตะวันออกมีอัตราการเพิ่มของจ านวนประชากรสูงกว่าค่าเฉลี่ยของประเทศ ส่วนหนึ่งเป็นผลมาจากการที่ภาคตะวันออกถูกก าหนดให้เป็นระเบียงเศรษฐกิจส าคัญใน แผนพัฒนาชาติ ๒๐ ปี เป็นศูนย์กลางความเจริญทางด้านอุตสาหกรรมของประเทศเป็น ที่ตั้งของโรงงานอุตสาหกรรมขนาดใหญ่หลายแห่ง จึงเป็นแหล่งรวมกิจกรรมทางเศรษฐกิจ และแหล่งจ้างงาน ส่งผลให้มีประชากรจากภูมิภาคอื่นอพยพมาพักอาศัยและประกอบ อาชีพท าให้ประชากรมีความหนาแน่น ๑๕
วิถีการด าเนินชีวิต - ประชาชนในบริเวณชายฝั่งทะเลมีวิถีชีวิตแบบชาวประมงประชากร - บริเวณลุ่มแม่น้ า ประชาชนมีวิถีชีวิตแบบชาวนาและชาวประมงเช่น บริเวณลุ่มแม่น้ า ปราจีนและบางปะกง - แถบบริเวณพื้นที่ราบลุ่มเขา ภูเขาสูงที่มีเมฆปกคลุม มีฝนตก มีน้ าซึมตลอดปี ประชากรจะมีอาชีพท าสวนผลไม้เช่น ระยองและจันทบุรี - บริเวณที่ดอนในเขตเงาฝนประชากรจะมีวิถีชีวิตแบบชาวไร่และท าฟาร์มปศุสัตว์ เช่น สระแก้วและฉะเชิงเทรา วัฒนธรรมท้องถิ่นหรือวัฒนธรรมพื้นบ้าน วัฒนธรรมพื้นบ้าน คือ รูปแบบการด ารงชีวิตของกลุ่มคนท้องถิ่น ที่แสดงถึงลักษณะของ บุคคลหรือท้องถิ่นนั้น มักจะส่งผ่านต่อกันทางค าพูดมากกว่าการบันทึกเป็นลายลักษณ์ อักษรไว้ วัฒนธรรมพื้นบ้านมักจะแตกต่างกันตามถิ่นที่อยู่อาศัย ซึ่งจะมีลักษณะเด่น เฉพาะตัวแตกต่างกันไป ๑๖
วัฒนธรรมและประเพณีมีที่มาจากปัจจัยต่าง ๆ ดังนี้ (๑) เนื่องจากภาคตะวันออกมีแม่น้ าและทะเล มีวิถีชีวิตที่ต้องพึ่งพาอาศัยน้ าท าให้เกิด ประเพณีลอยกระทง ประเพณีแข่งเรือ ก่อพระทราย วันไหล ฯลฯ (๒) วิถีชีวิตของคนไทยโดยส่วนรวม มีเอกลักษณ์ซึ่งแสดงออกถึงอิสรภาพและเสรีภาพ เช่น ค่านิยมเคารพอาวุโส ความอ่อนน้อมถ่อมตน กตัญญูกตเวที ฯลฯ ท าให้เกิด ประเพณี สงกรานต์ ประเพณีสงกรานต์ ประเพณีวันขึ้นปีใหม่ ฯลฯ (๓) สังคมไทยเป็นสังคมเกษตรกรรม ชีวิตผูกพันกับการเกษตรกรรมจึงเป็นที่มาของ ประเพณี ต่าง ๆ เช่น ประเพณีวิ่งควาย ประเพณีขอฝน ประเพณีกองข้าว ฯลฯ ๑๗
ความส าคัญของวัฒนธรรม (๑) วัฒนธรรมคุ้มครองคนและคุ้มครองสังคม (๒) วัฒนธรรมก าหนดแนวทางในการอยู่ร่วมกันในสังคมอย่างสันติสุข (๓) วัฒนธรรมสร้างเอกลักษณ์ให้แก่สังคม (๔) วัฒนธรรมท าให้เกิดความมั่นคงของชาติ ๑๘
กิจกรรมทางเศรษฐกิจ (๑) เกษตรกรรม ประชากรส่วนใหญ่ประกอบอาชีพเพาะปลูกและเลี้ยงสัตว์ เนื่องจากมีสภาพอากาศที่ชุ่มชื้นมีฝนตกชุก และมีดินที่อุดมสมบูรณ์ พืชเศรษฐกิจที่ ส าคัญ เช่น ข้าว อ้อย มันส าปะหลัง สับปะรด ผลไม้ชนิดต่าง ๆ เช่น เงาะ ทุเรียน มังคุด ระก า - การท านาในจังหวัดสระแก้ว ฉะเชิงเทรา ปราจีนบุรี - แหล่งสวนผลไม้พบมากใน ระยอง จันทบุรี ตราด - แหล่งท าประมง พบในจังหวัดที่อยู่บริเวณชายฝั่งทะเล โดยจังหวัดที่มีมูลค่า ผลิตภัณฑ์ประมงสูงที่สุดของภาค คือ ตราด รองลงมาคือ ระยอง และจันทบุรี ๑๙
- แหล่งปลูกพืชไร่ คือ จังหวัดสระแก้ว ฉะเชิงเทรา และชลบุรี - แหล่งปศุสัตว์ ได้แก่ ไก่เนื้อ แหล่งเลี้ยงที่ส าคัญ คือ จังหวัดชลบุรี ปราจีนบุรี ฉะเชิงเทรา และระยอง ไก่ไข่ แหล่งเลี้ยงที่ส าคัญ คือ ฉะเชิงเทรา ชลบุรี และนครนายก และสุกร แหล่งเลี้ยงที่ส าคัญ คือ ฉะเชิงเทรา และชลบุรี ๒๐
๒๑ (๒) อุตสาหกรรม ภาคตะวันออกมีความส าคัญต่อระบบเศรษฐกิจของประเทศ จังหวัด ที่มีสัดส่วนมูลค่าผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมสูงที่สุดของภาค คือ จังหวัดชลบุรีทั้งยังเป็นที่ตั้ง ของนิคมอุตสาหกรรมที่ส าคัญใน ๔ จังหวัด คือ - จังหวัดชลบุรีเช่น นิคมอุตสาหกรรมปิ่นทอง นิคมอุตสาหกรรมอมตะนคร - จังหวัดระยอง เช่น นิคมอุตสาหกรรมมาบตาพุด นิคมอุตสาหกรรมอีสเทิร์นซีบอร์ด - จังหวัดฉะเชิงเทรา เช่น นิคมอุตสาหกรรมเกตเวย์ซิตี้ นิคมอุตสาหกรรมเวลโกรว์ - จังหวัดปราจีนบุรี เช่น นิคมอุตสาหกรรมกบินทร์บุรี นอกจากนี้ภาคตะวันออกยังมี อุตสาหกรรมกลั่นน้ ามันปิโตรเลียม อุตสาหกรรมประกอบ รถยนต์ โรงไฟฟ้า อุตสาหกรรมอาหารกระป๋อง ซึ่งเป็นอุตสาหกรรมขนาดใหญ่
๒๒ (๓) การท่องเที่ยว ภาคตะวันออกท ารายได้จากการท่องเที่ยวสูงกว่าระดับประเทศเพราะมี แหล่งท่องเที่ยวส าคัญและมีชื่อเสียงในระดับนานาชาติ เช่น พัทยา เกาะช้าง และเกาะเสม็ด เป็นต้น ในแต่ละปีจะมีนักท่องเที่ยวเดินทางมาเป็นจ านวนมาก ส าหรับจังหวัดที่มีจ านวน นักท่องเที่ยวเดินทางมามากที่สุด คือ ชลบุรี รองลงมาคือ จังหวัดระยอง และฉะเชิงเทรา
๒๓ (๔) การค้าและการบริการ ภาคตะวันออกถือว่าเป็นระเบียงเศรษฐกิจของประเทศไทยมี ท่าเรือแหลมฉบังเป็นท่าเรือน้ าลึกที่ส าคัญส าหรับขนส่งสินค้าต่าง ๆไปยังต่างประเทศ สนามบินอู่ตะเภาเป็นท่าอากาศยานขนส่งสินค้า มีด่านการค้าชายแดนซึ่งเป็นด่านผ่าน แดนถาวรที่ส าคัญค้าขายกับประเทศกัมพูชาคือ ด่านคลองลึก-ปอยเปต ที่จังหวัด สระแก้ว ในแต่ละพื้นที่มีศักยภาพที่ดีในการให้บริการ
๒๔ วันนี้ เราได้รับความรู้เกี่ยวกับลักษณะทางภูมิสังคมภาคตะวันออก เกี่ยวกับวิถี การด าเนินชีวิต วัฒนธรรมและประเพณีกิจกรรมทางเศรษฐกิจ ซึ่งจะท าให้เรา เข้าใจ เกิดความภูมิใจในภูมิภาคที่เราอาศัย สามารถน าความรู้ที่ได้รับมาใช้ใน การด าเนินชีวิตประจ าวันและช่วยสร้างสรรค์สังคมให้มีความสุขครับ สนุกเหมือนเดิมเลยครับ ขอบคุณอีกครั้งที่น าสาระ เรื่องราวที่น่าสนใจมาแนะน า ผมจะจดจ าความรู้นี้และจะน าไปเผยแพร่แก่ผู้ที่สนใจ ผมหวังว่าโอกาสหน้าคงจะ ได้รับความรู้ที่มีประโยชน์เช่นเคย วันนี้ผมขอลาไปก่อนครับ
๒๕ สรุปสาระส าคัญ “ภูมิสังคม” เป็นการเรียนรู้เพื่อเข้าใจสังคมมนุษย์ว่ามีวิถีชีวิตสัมพันธ์กับสิ่งแวดล้อมรอบตัวอย่างไร ประชากรและสังคม - ภาคตะวันออกมีอัตราการเพิ่มของจ านวนประชากรสูง มีจ านวนประชากร ๔,๖๔๔,๕๒๙ คน เนื่องจากภาคตะวันออกเป็นศูนย์รวมของความเจริญทางด้านอุตสาหกรรมของประเทศ มีแหล่ง รวมกิจกรรมทางเศรษฐกิจ แหล่งจ้างงาน ท าให้มีประชากรจากภูมิภาคอื่นอพยพมาพักอาศัยและ ประกอบอาชีพมากมาย - ลักษณะการตั้งถิ่นฐานของประชากร เนื่องจากภูมิลักษณ์ของภาคตะวันออกที่ประกอบด้วย ปากแม่น้ า แถบชายฝั่งทะเล ท าให้การสร้างบ้านเรือนของประชากรกระจายตามแนวชายฝั่ง แนวแม่น้ าและริมเส้นทางคมนาคม และเป็นเขตอุตสาหกรรมส าคัญ - การย้ายถิ่นภาคตะวันออกมีอัตราการย้ายถิ่นสูง เป็นผลมาจากเป็นศูนย์กลางความเจริญ ทางด้านอุตสาหกรรมของประเทศ เป็นแหล่งรวมกิจกรรมทางเศรษฐกิจและแหล่งจ้างงาน วิถีการด าเนินชีวิตของประชากร - ประชาชนในบริเวณชายฝั่งทะเลมีวิถีชีวิตแบบชาวประมงประชากร - บริเวณลุ่มแม่น้ า ประชาชนมีวิถีชีวิตแบบชาวนาและชาวประมง - แถบบริเวณพื้นที่ราบลุ่มเขา ภูเขาสูงที่มีเมฆปกคลุม มีฝนตก มีน้ าซึมตลอดปี ประชากรจะมี อาชีพท าสวนผลไม้ - บริเวณที่ดอนในเขตเงาฝนประชากรจะมีวิถีชีวิตแบบชาวไร่และท าฟาร์มปศุสัตว์ วัฒนธรรมท้องถิ่นหรือวัฒนธรรมพื้นบ้าน คือ รูปแบบการด ารงชีวิตของกลุ่มคนท้องถิ่น ที่แสดง ถึงลักษณะของบุคคลหรือท้องถิ่นนั้น จะแตกต่างกันตามถิ่นที่อยู่อาศัย และมีลักษณะเด่นเฉพาะตัว แตกต่างกันไป วัฒนธรรมและประเพณีมีที่มาจากปัจจัยต่าง ๆ ดังนี้ (๑) แถบแม่น้ าและทะเล ท าให้เกิด ประเพณีลอยกระทง ประเพณีแข่งเรือ ก่อพระทราย วันไหล ฯลฯ (๒) วิถีชีวิตของคนไทยโดยส่วนรวม มีเอกลักษณ์ทางอิสรภาพและเสรีภาพ เคารพอาวุโส ความ อ่อนน้อมถ่อมตน กตัญญูกตเวที ท าให้เกิด ประเพณีสงกรานต์ ประเพณีสงกรานต์ ประเพณีวันขึ้น ปีใหม่ ฯลฯ (๓) สังคมไทยเป็นสังคมเกษตรกรรม ชีวิตผูกพันกับการเกษตรกรรมจึงเป็นที่มาของประเพณี ต่าง ๆ เช่น ประเพณีวิ่งควาย ประเพณีขอฝน ประเพณีกองข้าว ฯลฯ
๒๖ ความส าคัญของวัฒนธรรม (๑) วัฒนธรรมคุ้มครองคนและคุ้มครองสังคม (๒) วัฒนธรรมก าหนดแนวทางในการอยู่ร่วมกันในสังคมอย่างสันติสุข (๓) วัฒนธรรมสร้างเอกลักษณ์ให้แก่สังคม (๔) วัฒนธรรมท าให้เกิดความมั่นคงของชาติ กิจกรรมทางเศรษฐกิจ (๑) เกษตรกรรม ส่วนใหญ่ประกอบอาชีพเพาะปลูกและเลี้ยงสัตว์ พืชเศรษฐกิจที่ส าคัญ เช่น ข้าว อ้อย มันส าปะหลัง สับปะรด ผลไม้ชนิดต่าง ๆ เช่น เงาะ ทุเรียน มังคุด ระก า - การท านาในจังหวัดสระแก้ว ฉะเชิงเทรา ปราจีนบุรี - แหล่งสวนผลไม้พบมากในจังหวัดระยอง จันทบุรี ตราด - แหล่งท าประมง พบในจังหวัดที่อยู่บริเวณชายฝั่งทะเล คือ ตราด ระยอง - แหล่งปลูกพืชไร่ คือ จังหวัดสระแก้ว ฉะเชิงเทรา และ ชลบุรี - แหล่งปศุสัตว์ ได้แก่ ไก่เนื้อ ไก่ไข่และสุกร แหล่งเลี้ยงที่ส าคัญ คือ ฉะเชิงเทรา และ ชลบุรี (๒) อุตสาหกรรม เป็นที่ตั้งของนิคมอุตสาหกรรมที่ส าคัญใน ๔ จังหวัด คือ - จังหวัดชลบุรี เช่น นิคมอุตสาหกรรมปิ่นทอง นิคมอุตสาหกรรมอมตะนคร - จังหวัดระยอง เช่น นิคมอุตสาหกรรมมาบตาพุด นิคมอุตสาหกรรมอีสเทิร์นซีบอร์ด - จังหวัดฉะเชิงเทรา เช่น นิคมอุตสาหกรรมเกตเวย์ซิตี้ นิคมอุตสาหกรรมเวลโกรว์ - จังหวัดปราจีนบุรี เช่น นิคมอุตสาหกรรมกบินทร์บุรี นอกจากนี้ยังมี อุตสาหกรรมกลั่นน้ ามันปิโตรเลียม อุตสาหกรรมประกอบรถยนต์ อุตสาหกรรม โรงไฟฟ้า อาหารกระป๋อง (๓) การท่องเที่ยว มีรายได้จากการท่องเที่ยวสูงกว่าระดับประเทศมีแหล่งท่องเที่ยวส าคัญ เช่น พัทยา เกาะช้าง และเกาะเสม็ด เป็นต้น จังหวัดที่มีนักท่องเที่ยวเดินทางมามากที่สุด คือ ชลบุรี (๔) การค้าและการบริการ มีท่าเรือน้ าลึกแหลมฉบัง สนามบินอู่ตะเภาเป็นท่าอากาศยาน ขนส่งสินค้า ด่านการค้าชายแดนคือ ด่านคลองลึก-ปอยเปต ที่จังหวัดสระแก้ว สรุปสาระส าคัญ
ประชาชนในบริเวณ....................................... ....................................................................... ....................................................................... ....................................................................... ...................................................................... ...................................................................... ...................................................................... ๒๗ ค าชี้แจง : นักเรียนวิเคราะห์เกี่ยวกับวิถีการด าเนินชีวิตของประชากรในภาคตะวันออกแล้วสรุป ความรู้ลงในแผนภาพความคิด ชื่อ - สกุล .................................................................................... ชั้น .................................. เลขที่ .......... ..... เล่มที่ ๒ เรื่อง ลักษณะทางภูมิสังคมภาคตะวันออก ประชาชนในบริเวณ........................................ ........................................................................ ........................................................................ ........................................................................ ...................................................................... ...................................................................... ...................................................................... วิถีการด าเนินชีวิตของประชากรใน ภาคตะวันออก ประชาชนในบริเวณ....................................... ....................................................................... ....................................................................... ....................................................................... ...................................................................... ...................................................................... ...................................................................... ...................................................................... ...................................................................... ประชาชนในบริเวณ.......................................... ....................................................................... ....................................................................... ....................................................................... ...................................................................... ...................................................................... ...................................................................... ...................................................................... ......................................................................
๒. .................................................................. - ............................................................... - ............................................................... - ............................................................... - ............................................................... - ............................................................... - ............................................................... ๒๘ ค าชี้แจง : นักเรียนวิเคราะห์เกี่ยวกับปัจจัยที่ก่อให้เกิดวัฒนธรรมและประเพณีในภาคตะวันออก แล้วสรุปความรู้ลงในแผนภาพความคิด ชื่อ - สกุล .................................................................................... ชั้น .................................. เลขที่ .......... ..... เล่มที่ ๒ เรื่อง ลักษณะทางภูมิสังคมภาคตะวันออก ๓. .................................................................. - ............................................................... - ............................................................... - ............................................................... - ............................................................... - ............................................................... - ............................................................... ปัจจัยที่ก่อให้เกิดวัฒนธรรมและ ประเพณีในภาคตะวันออก ๓. ..................................................................... - ....................................................................... - ....................................................................... - ....................................................................... - ....................................................................... - ....................................................................... - .......................................................................
.................................................................... - .................................................................... - .................................................................... - .................................................................... - .................................................................... - .................................................................... - .................................................................... - .................................................................... ๒๙ ค าชี้แจง : นักเรียนวิเคราะห์เกี่ยวกับกิจกรรมทางเศรษฐกิจของภาคตะวันออก แล้วสรุปความรู้ เป็นความคิดรวบยอดลงในแผนภาพความคิด ชื่อ - สกุล .................................................................................... ชั้น .................................. เลขที่ .......... ..... เล่มที่ ๒ เรื่อง ลักษณะทางภูมิสังคมภาคตะวันออก .................................................................... - .................................................................... - ..................................................................... - ..................................................................... - ..................................................................... - ..................................................................... - ..................................................................... - ..................................................................... - ..................................................................... กิจกรรมทางเศรษฐกิจ ของภาคตะวันออก .................................................................... - ................................................................... - .................................................................... - .................................................................... - .................................................................... - .................................................................... - .................................................................... - .................................................................... .................................................................... - .................................................................... - ..................................................................... - ..................................................................... - ..................................................................... - ..................................................................... - ..................................................................... - .....................................................................
๑. ภาคตะวันออกมีลักษณะทางกายภาพอย่างไร ตอบ • ภูมิประเทศ ...................................................................................................................... ............................................................................................................................. ................................ • ภูมิอากาศ ......................................................................................................................... ............................................................................................................................................................. ๒. ลักษณะทางกายภาพส่งผลต่อแหล่งทรัพยากรอย่างไร ตอบ ............................................................................................................................. .................. ............................................................................................................... .............................................. ............................................................................................................................. ................................ ๓. ลักษณะทางกายภาพส่งผลต่อสถานที่ส าคัญอย่างไร ตอบ ............................................................................................................................................... ............................................................................................................... .............................................. ............................................................................................................................. ................................ ๔. ลักษณะทางกายภาพส่งผลต่อวิถีการด าเนินชีวิตและกิจกรรมทางเศรษฐกิจอย่างไร ตอบ ............................................................................................................................. .................. ............................................................................................................................................................. ............................................................................................................................. ................................ ๕. นักเรียนได้รับประโยชน์จากการศึกษาภูมิลักษณ์และภูมิสังคมภาคตะวันออกอย่างไร ตอบ ............................................................................................................................. .................. ............................................................................................................................. ................................ ๓๐ ค าชี้แจง : นักเรียนวิเคราะห์ข้อมูลเกี่ยวกับภูมิลักษณ์และภูมิสังคมภาคตะวันออก ตอบค าถามลง ในแบบบันทึก เล่มที่ ๒ เรื่อง ลักษณะทางภูมิสังคมภาคตะวันออก แบบบันทึกภูมิลักษณ์และภูมิสังคมภาคตะวันออก
๓๑ แบบทดสอบหลังเรียน เอกสารประกอบการเรียนชุด สิ่งแวดล้อมในภูมิภาคตะวันออกของประเทศไทย ส าหรับผู้เรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ ๕ เล่มที่ ๒ เรื่อง ลักษณะทางภูมิสังคมของภาคตะวันออก สาระการเรียนรู้สังคมศึกษา ศาสนาและวัฒนธรรม (ภูมิศาสตร์) คะแนนเต็ม ๑๐ คะแนน เวลา ๑๐ นาที ค าชี้แจง ๑. แบบทดสอบมีจ านวนทั้งสิ้น ๑๐ ข้อ ๒. ผู้เรียนต้องท าข้อสอบชุดนี้ถูก ๘ ข้อขึ้นไปจึงจะผ่านเกณฑ์การประเมิน ๓. แบบทดสอบแต่ละข้อเป็นแบบเลือกตอบ ๔ ตัวเลือก ให้ผู้เรียนเลือก ค าตอบที่ถูกที่สุดเพียงค าตอบเดียว เมื่อเลือกแล้วให้ท าเครื่องหมาย หน้าข้อ ก ข ค และ ง ลงในกระดาษค าตอบที่แจกให้ ตัวอย่าง ข้อที่ ๑. ดวงอาทิตย์ขึ้นทางทิศใด ก. ทิศเหนือ ข. ทิศใต้ ค. ทิศตะวันออก ง. ทิศตะวันตก ค าตอบที่ถูกต้องคือ ข้อ ให้ท าเครื่องหมาย ลงหน้า ตัว ค ในกระดาษค าตอบ ดังนี้ ( ) ก ( ) ข ( ) ค ( ) ง ถ้านักเรียนท าเครื่องหมาย มากกว่า ๑ ตัวเลือก จะถือว่าข้อนั้นผิด เช่น ( ) ก ( ) ข ( ) ค ( ) ง กรณีที่นักเรียนเลือกแล้วต้องการเปลี่ยนค าตอบใหม่ ให้ขีดฆ่าทับตัวอักษรนั้น ๆ แล้ว ท าเครื่องหมาย ข้อที่เลือกใหม่ ( ) ก ( ) ข ( ) ค ( ) ง
๓๒ แบบทดสอบหลังเรียน เอกสารประกอบการเรียนชุด สิ่งแวดล้อมในภูมิภาคตะวันออกของประเทศไทย ส าหรับผู้เรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ ๕ เล่มที่ ๒ เรื่อง ลักษณะทางภูมิสังคมของภาคตะวันออก สาระการเรียนรู้สังคมศึกษา ศาสนาและวัฒนธรรม (ภูมิศาสตร์) คะแนนเต็ม ๑๐ คะแนน เวลา ๑๐ นาที ๑. การสร้างบ้านเรือนส่วนใหญ่กระจายตามแนวชายฝั่ง แนวแม่น้ าและริมเส้นทางคมนาคม ซึ่งลักษณะภูมิประเทศดังกล่าวก่อให้เกิดการสร้างอาชีพอะไร ก. ปลูกพืชสวน เช่น เงาะ ทุเรียน มังคุด ข. การประมง ค. ฟาร์มเลี้ยงสัตว์ ง. ปลูกพืชไร่ เช่น มันส าปะหลัง อ้อย ข้าวโพด ๒. ข้อใดให้ความหมายของค าว่า “ภูมิสังคม” ได้ถูกต้อง ก. ความสัมพันธ์ระหว่างสภาพแวดล้อมและวัฒนธรรม ข. อาณาบริเวณที่มีลักษณะบางอย่างที่คล้ายคลึงกันจนสามารถจัดเข้าพวกกันได้ และแตกต่างกับบริเวณใกล้เคียงโดยรอบ ค. สภาพทั่ว ๆ ไปของผิวโลก ประกอบไปด้วยสิ่งที่เป็นอยู่ตามธรรมชาติและสิ่งที่ มนุษย์สร้างขึ้น ง. เป็นการเรียนรู้เพื่อเข้าใจสังคมมนุษย์ว่ามีวิถีชีวิตสัมพันธ์กับสิ่งแวดล้อมรอบตัว อย่างไร ๓. ถ้านักเรียนอยากลงทุนท าธุรกิจบริเวณ "ปากน้ าประแส" จังหวัดระยอง นักเรียนควรท า ธุรกิจใด ก. ฟาร์มสุกร ข. ฟาร์มโคนม ค. เจ้าของไร่องุ่น ง. ส่งออกอาหารทะเลแช่แข็ง
๓๓ ๔. ลักษณะทางสังคมของภาคตะวันออกมีเป็นอย่างไร ก. มีประชากรอาศัยอยู่หนาแน่น มีอัตราการเพิ่มของจ านวนประชากรสูง ประชากรมี วิถีการด ารงชีวิตที่หลากหลาย ข. เป็นสังคมเกษตรกรรมที่ต้องพึ่งพาแรงงานครอบครัวจึงมีลักษณะครอบครัวใหญ่ มีความสัมพันธ์กันดี รักพวกพ้องและญาติอย่างเหนียวแน่น เป็นสังคมที่อบอุ่น ค. มีวิถีชีวิตและความเป็นอยู่ที่เรียกว่า วัฒนธรรม “คนเมือง “ หรือ “คนล้านนา” ด ารงชีวิตแบบเกษตรกร การานับถือสิ่งศักดิ์สิทธิ์และวิญญาณของบรรพบุรุษ ง. ส่วนใหญ่เป็นสังคมเกษตรกรรมตั้งถิ่นฐานกระจายอยู่ทั่วไปในพื้นที่ประชากร มีฐานะยากจนจึงมีการอพยพของแรงงานไปท างานในท้องถิ่นอื่น ๕. ประชาชนในพื้นที่ภูมิประเทศที่มีภูเขาสูงที่มีเมฆปกคลุมมีฝนตก มีน้ าซึมตลอดปี ประชากรส่วนใหญ่ประกอบอาชีพใด ก. ท าสวนผลไม้ ข. ท าฟาร์มปศุสัตว์ ค. อุตสาหกรรม ง. ประมง ๖. สาเหตุส าคัญที่ภาคตะวันออกมีอัตราการเพิ่มของจ านวนประชากรสูงขึ้น ก. ภาคตะวันออกมีการวางแผนครอบครัวที่มีประสิทธิภาพ ข. ภาคตะวันออกเป็นศูนย์กลางความเจริญทางด้านอุตสาหกรรมของประเทศ ค. ภาคตะวันออกมีความก้าวหน้าของเทคโนโลยีสูง ง. ภาคตะวันออกมีทรัพยากรทางธรรมชาติที่สมบูรณ์มาก ๗. ผลไม้ที่เป็นพืชเศรษฐกิจส าคัญของภาคตะวันออก คือ ก. เงาะ ทุเรียน มังคุด ระก า ข. ท้อ องุ่น ลองกอง ค. พลับ สาลี่อโวคาโด ง. มะม่วงหิมพานต์ลูกหยีจ าปาดะ
๓๔ ๘. ลักษณะการตั้งถิ่นฐานของประชากรในภาคตะวันออกมีลักษณะอย่างไร ก. ที่อยู่อาศัยจะเลือกท าเลที่ใกล้แม่น้ าและวัด มีการขุดคลองเพื่อให้สะดวกต่อ การเดินทาง ข. มีการตั้งชุมชนเป็นชุมชนขนาดเล็กมีลักษณะเด่นคือ การพึ่งตนเอง ด ารงชีวิต มีความเป็นอยู่แบบเรียบง่าย ค. การตั้งถิ่นฐานบริเวณปากแม่น้ า แถบชายฝั่งทะเล การสร้างบ้านเรือนส่วนใหญ่ กระจายตามแนวชายฝั่ง ง. มีการก่อตั้งชุมชนเป็นชุมชนขนาดใหญ่ อยู่อย่างแออัด ประชากรส่วนใหญ่ ประกอบอาชีพเกษตรกรรม ๙. พื้นที่ในการรองรับการกระจายอุตสาหกรรมการค้าและการบริการของภาคตะวันออก ที่ส าคัญคือ ก. สนามบินดอนเมือง ข. ท่าอากาศยานสุวรรณภูมิ ค. ท่าเรือน้ าลึกสงขลา ง. ท่าเรือแหลมฉบัง ๑๐. พื้นที่ที่ประชากรอาศัยอยู่ใกล้แม่น้ าและทะเลส่วนใหญ่จะพบวัฒนธรรมและประเพณีใด ก. บุญบั้งไฟ ข. เทศกาลเที่ยวทุ่งดอกกระเจียวบาน ค. ประเพณีลอยกระทง ง. ประเพณีแห่ผ้าขึ้นธาตุ
๓๕ เอกสารประกอบการเรียนชุด สิ่งแวดล้อมในภูมิภาคตะวันออกของประเทศไทย ส าหรับผู้เรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ ๕ เล่มที่ ๒ เรื่อง ลักษณะทางภูมิสังคมของภาคตะวันออก สาระการเรียนรู้สังคมศึกษา ศาสนาและวัฒนธรรม (ภูมิศาสตร์) ข้อ ตัวเลือก ก. ข. ค. ง. ๑. ๒. ๓. ๔. ๕. ๖. ๗. ๘. ๙. ๑๐. ชื่อ - สกุล ............................................................................. ชั้น .................................. เลขที่ ............... เกณฑ์การประเมิน ตอบถูก ข้อละ ๑ คะแนน ตอบผิด/ไม่ตอบ ข้อละ ๐ คะแนน หรือตอบมากกว่า ๑ ข้อ แปลผลคะแนน ๘ - ๑๐ คะแนน ดี ๕ – ๗ คะแนน พอใช้ ๐ - ๔ คะแนน ปรับปรุง สรุปผล ๘ - ๑๐ คะแนน ๐ - ๗ คะแนน สรุปผลการประเมิน รวม ........... คะแนน ผ่าน ไม่ผ่าน กระดาษค าตอบ แบบทดสอบหลังเรียน นักเรียนตั้งใจท าแบบทดสอบให้ผ่านเกณฑ์นะครับ
๓๖
๓๗ ข้อ ตัวเลือก ก. ข. ค. ง. ๑. ๒. ๓. ๔. ๕. ๖. ๗. ๘. ๙. ๑๐. เฉลยแบบทดสอบก่อนเรียน
บริเวณพื้นที่ราบลุ่มเขา มีอาชีพท าสวนผลไม้ ๓๘ ค าชี้แจง : นักเรียนวิเคราะห์เกี่ยวกับวิถีการด าเนินชีวิตของประชากรในภาคตะวันออกแล้วสรุป ความรู้ลงในแผนภาพความคิด ชื่อ - สกุล .................................................................................... ชั้น .................................. เลขที่ .......... ..... เล่มที่ ๒ เรื่อง ลักษณะทางภูมิสังคมภาคตะวันออก ประชาชนในบริเวณชายฝั่งทะเล มีวิถีชีวิตแบบชาวประมง วิถีการด าเนินชีวิตของประชากรใน ภาคตะวันออก บริเวณที่ดอนในเขตเงาฝน ประชาชนมีวิถีชีวิตแบบชาวไร่และท าฟาร์ม ปศุสัตว์ ประชาชนบริเวณลุ่มแม่น้ า ประชาชนมีวิถีชีวิตแบบชาวนาและชาวประมง
วิถีชีวิตของคนไทยโดยส่วนรวม - ประเพณีสงกรานต์ - ประเพณีสงกรานต์ - ประเพณีวันขึ้นปีใหม่ ฯลฯ ๓๙ ค าชี้แจง : นักเรียนวิเคราะห์เกี่ยวกับปัจจัยที่ก่อให้เกิดวัฒนธรรมและประเพณีในภาคตะวันออก แล้วสรุปความรู้ลงในแผนภาพความคิด ชื่อ - สกุล .................................................................................... ชั้น .................................. เลขที่ .......... ..... เล่มที่ ๒ เรื่อง ลักษณะทางภูมิสังคมภาคตะวันออก ประชาชนแถบแม่น้ าและทะเล - ประเพณีลอยกระทง - ประเพณีแข่งเรือ - ก่อพระทราย - วันไหล ฯลฯ ปัจจัยที่ก่อให้เกิดวัฒนธรรมและ ประเพณีในภาคตะวันออก สังคมเกษตรกรรม - ประเพณีวิ่งควาย - ประเพณีขอฝน - ประเพณีกองข้าว ฯลฯ
อุตสาหกรรม - อุตสาหกรรมกลั่นน้ ามันปิโตรเลียม - อุตสาหกรรมประกอบรถยนต์ - อุตสาหกรรมโรงไฟฟ้า - อาหารกระป๋อง ๔๐ ค าชี้แจง : นักเรียนวิเคราะห์เกี่ยวกับกิจกรรมทางเศรษฐกิจของภาคตะวันออก แล้วสรุปความรู้ เป็นความคิดรวบยอดลงในแผนภาพความคิด ชื่อ - สกุล .................................................................................... ชั้น .................................. เลขที่ .......... ..... เล่มที่ ๒ เรื่อง ลักษณะทางภูมิสังคมภาคตะวันออก เกษตรกรรม - การท านา - แหล่งสวนผลไม้ - แหล่งท าประมง - แหล่งปลูกพืชไร่ - แหล่งปศุสัตว์ กิจกรรมทางเศรษฐกิจ ของภาคตะวันออก พื้นที่การค้าและการบริการ - ท่าเรือน้ าลึกแหลมฉบัง - สนามบินอู่ตะเภา - ด่านคลองลึก-ปอยเปต การท่องเที่ยว - พัทยา - เกาะช้าง - เกาะเสม็ด ฯลฯ
๑. ภาคตะวันออกมีลักษณะทางกายภาพอย่างไร ตอบ • ภูมิประเทศ (มีภูเขาสูงตอนกลางและมีที่ราบชายฝั่งทะเลและหมู่เกาะอยู่ทางตะวันตก และทางใต้) • ภูมิอากาศ (อากาศร้อนชื้น มีฝนปานกลาง และอากาศเย็นแห้งแล้งแบบภูเขา) ๒. ลักษณะทางกายภาพส่งผลต่อแหล่งทรัพยากรอย่างไร ตอบ (บริเวณภูเขา ทิวเขามีหินแกรนิต เมื่อผุพังจะเป็นเนื้อทราย มีความอุดมสมบูรณ์เหมาะแก่ การเพาะปลูก) ๓. ลักษณะทางกายภาพส่งผลต่อสถานที่ส าคัญอย่างไร ตอบ (การมีภูมิประเทศเป็นภูเขาที่ราบ ชายฝั่ง เกาะ ท าให้มีสถานที่ส าคัญทางธรรมชาติ เช่น เกาะช้าง อุทยานแห่งชาติเขาแหลมหญ้า-เกาะเสม็ด) ๔. ลักษณะทางกายภาพส่งผลต่อวิถีการด าเนินชีวิตและกิจกรรมทางเศรษฐกิจอย่างไร ตอบ (การมีภูมิประเทศเป็นชายฝั่งทะเลท าให้ประชาชนในพื้นที่มีวิถีชีวิตแบบชาวประมง บริเวณที่ดอนมีวิถีชีวิตแบบชาวไร่ กิจกรรมทางเศรษฐกิจมีการประกอบอาชีพเกษตรกรรม) ๕. นักเรียนได้รับประโยชน์จากการศึกษาภูมิลักษณ์และภูมิสังคมภาคตะวันออกอย่างไร ตอบ (ได้ทราบลักษณะภูมิประเทศ ภูมิอากาศ ทรัพยากรธรรมชาติ วิถีการด าเนินชีวิต และกิจกรรมทางเศรษฐกิจของประชาชนในภาคตะวันออก) ๔๑ ค าชี้แจง : นักเรียนวิเคราะห์ข้อมูลเกี่ยวกับภูมิลักษณ์และภูมิสังคมภาคตะวันออก ตอบค าถามลง ในแบบบันทึก เล่มที่ ๒ เรื่อง ลักษณะทางภูมิสังคมภาคตะวันออก แบบบันทึกภูมิลักษณ์และภูมิสังคมภาคตะวันออก
๔๒ ข้อ ตัวเลือก ก. ข. ค. ง. ๑. ๒. ๓. ๔. ๕. ๖. ๗. ๘. ๙. ๑๐. เฉลยแบบทดสอบหลังเรียน
๔๓ บรรณานุกรม เยาวลักษณ์ อักษร และคณะ. สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชั้นประถมศึกษาปีที่ ๕ กรุงเทพฯ: อักษรเจริญทัศน์. วิริยะ บุญยะนิวาสน์ และคณะ. สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ศาสนา ศีลธรรม จริยธรรม หน้าที่พลเมือง วัฒนธรรม และการด าเนินชีวิตในสังคม เศรษฐศาสตร์ และภูมิศาสตร์ ชั้นประถมศึกษาปีที่ ๕ กรุงเทพฯ: อักษรเจริญทัศน์. สมพร อ่อนน้อม และคณะ. สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชั้นประถมศึกษาปีที่ ๕ กรุงเทพฯ: วัฒนาพาพานิช. สุเทพ จิตรชื่น และคณะ. สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชั้นประถมศึกษาปีที่ ๕ กรุงเทพฯ: วัฒนาพาพานิช. อ านวย พุทธมี และคณะ. สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ป.๕ กรุงเทพฯ: แม็ค. เอกรินทร์ สี่มหาศาล สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ศาสนา ศีลธรรม จริยธรรม หน้าที่พลเมือง วัฒนธรรม และการด าเนินชีวิตในสังคม เศรษฐศาสตร์และ ภูมิศาสตร์ ชั้นประถมศึกษาปีที่ ๕ กรุงเทพฯ: อักษรเจริญทัศน์.