SAMARQAND gazetasi 24-son

Vatan, el manfaati muqaddasdir!

ISSN 2010-6734 №24 (2433) 2022-yil 16-iyun, payshanba Gazeta 1904-yil 10-apreldan chiqa boshlagan
@Samarkandnews_uz www.facebook.com/Samarkandnews_uz
www.samarkandnews.uz

Президент топшириғидан сўнг: Конституцияга таклиф

Кичик дґконлар ґрнида йирик Давлат тили
таъсирчан
савдо-кґнгилочар масканлар бўлса...

Мамлакатлар иқтисодий барқарорлиги, та- КОНСТИТУЦИЯМИЗНИНГ
раққиётида ишлаб чиқариш билан бирга хиз- 4-МОДДАСИДА: “Ўзбекистон
матлар соҳасининг ўрни жуда катта. Дунёда Республикасининг давлат тили
фақатгина туризм соҳасида хизмат кўрса- ўзбек тилидир.
тиш ёки савдо орқали иқтисодий тараққиётга
эришаётган давлатлар ҳам борлигини яхши Ўзбекистон Республикаси ўз
биламиз. ҳудудида истиқомат қилувчи
барча миллат ва элатларнинг
Юртимизда ҳам кейинги пайтда собланади, — дейди этилмоқда. 23 та маҳаллада “Обод тиллари, урф-одатлари ва анъа-
саноат, қишлоқ хўжалиги ва бошқа вилоят иқтисодий та­ маҳалла маскани” ташкил этилиб, налари ҳурмат қилинишини таъ-
соҳаларда ишлаб чиқаришни ривож­ раққиёт ва камбағал­ савдо ва маиший хизмат мажмуалари минлайди, уларнинг ривожла-
лантириш баробарида хизматлар ликни қисқартириш очиш режалаштирилди. ниши учун шароит яратади”, дея
соҳасининг иқтисодиётдаги улуши­ бош бошқармаси қайд этилган. Назаримда, она тили­
ни оширишга алоҳида эътибор қа­ бўлим бошлиғи Дав­ Ургут туманидаги 11 та маҳалла миз давлат тили сифатидаги таъси­
ратилмоқда. Хусусан, 2021 – 2023 рон Расулов. — Ви­ туризмга ихтисослашади. Ушбу ҳу­ рини кучайтириш ва унга қонуний
йилларда Ўзбекистон Республика­ лоятимизда ҳам ушбу дудларда сайёҳлик учун қулай ин­ тус бериш мақсади мавҳумлашиб
сида хизматлар соҳасини ривожлан­ соҳани ривожланти­ фратузилма яратиш мақсадида 220 қолгандек. Аксинча, бошқа миллат
тириш дастури амалга оширилиб, риш борасида давла­ миллиард сўм маблағ йўналтирила­ ва элатлар тили, урф-одатларига
шаҳар ва қишлоқларимизда бугунги тимиз раҳбарининг ди. Тадбиркорлик субъектларига эса жиддийроқ ёндашилган.
кун талаби ва аҳоли эҳтиёжидан ке­ тегишли фармон ва 50 миллиард сўм кредит ажратиш
либ чиққан ҳолда савдо ва хизмат қарорлари ҳамда дастурлар асосида кўзда тутилган. Худди шундай, Са­ Тилимизнинг давлат тили си­
кўрсатиш кенгаймоқда. Бу ишлар иш олиб борилмоқда. Аввало ҳар бир марқанд шаҳрида маҳаллий аҳоли фатида жамият, фуқаролар ўр­
натижасида ўтган йил хизматлар туман ва шаҳарнинг иқтисодий ри­ ва сайёҳларга транспорт хизмати тасида таъсир доирасини янада
кўрсатиш ҳажми қарийб 20 фоизга вожланиши, аҳоли турмуш даражаси кўрсатиш бўйича янги лойиҳалар кенгайтириш зарур. Бунинг учун
ўсди, 2023 йил якунига қадар эса ҳамда ўзига хос хусусиятларидан амалга оширилади. Конституциянинг юқоридаги мод­
кўрсаткичларни икки баробар оши­ келиб чиқиб, 10 мингдан зиёд лой­ дасига: “Давлат тилини ўрганиш,
риш кўзда тутилган. иҳа ишлаб чиқилди. Шу пайтгача Ўтган йили Самарқанд шаҳридаги ўз фаолиятида доимо қўлланишини
уларнинг 449 таси амалга оширилди. Орзу Маҳмудов кўчаси гастрономик таъминлаш ҳар бир фуқаро учун
Азалдан йирик савдо ва туризм кўчага айлантирилиб, бу ерда мил­ шарт”, деган қўшимча киритилса,
маркази бўлган Самарқандда бу бо­ Вилоят ҳудудидан ўтган М-37 лий ва бошқа халқлар таомларини тилимизнинг оммавийлиги ошган,
рада истиболли лойиҳалар ҳаётга ва М-39 автомагистраллари ҳамда тайёрлашга ихтисослашган қирқ­ уни ўрганишга бошқа миллат ва
татбиқ этилиб, замонавий хизматлар бошқа йирик автомобиль йўллари дан ортиқ кафе ва ресторан таш­ элат вакиллари ҳам жиддий, ма­
йўлга қўйилмоқда. Маълумотларга ёқасида 360 та лойиҳада хизмат кил этилган эди. Яқинда шаҳарнинг съулият билан ёндашган бўлар эди.
кўра, жорий йилнинг беш ойи да­ кўрсатиш фаолияти йўлга қўйила­ Алишер Навоий номидаги марказий Ҳолбуки, бошқа миллат ва элат ва­
вомида вилоятда ҳудудий дастурлар ди. Кўп қаватли уйларнинг фойдала­ истироҳат боғига туташ кўчада 1,7 киллари у ёқда турсин, айрим мил­
доирасида 3,5 триллион сўмлик 58 нилмай турган ертўлаларида хизмат километр масофада 100 дан ортиқ латдошларимиз орасида ҳам давлат
та лойиҳа ишга туширилиб, 528 та кўрсатиш нуқталари ташкил этиш Food Truck (фуд трак) савдо нуқта­ тилини ўрганишга бўлган иштиёқ
янги иш ўрни яратилди. Автомобиль бўйича ҳозиргача 170 та уй ертўла­ лари иш бошлади. Шунингдек, ушбу ва қизиқиш етарли эмас.
йўллари бўйида 4,1 триллион сўмлик сида шохобчалар ишга туширилди. кўча туну кун ишлайдиган мобил
97 та лойиҳа амалга оширилиши на­ Бундан ташқари, вилоятдаги маҳал­ бозорга айлантирилади. Самарқанд Она тилимизни бошқа тиллар­
тижасида 221 та иш ўрни яратилди. лаларда хатлов ўтказилиб, қаерда, халқаро аэропорти ва темирйўл вок­ дан ўзлашган ва эътиборсизлигимиз
қайси хизмат турини йўлга қўйиш залида ҳам дунё стандартлари асо­ оқибатида ўз-ўзидан муомалага ки­
– Хизматлар соҳаси кам сармоя зарурати борлиги аниқланди ва айни сида йўловчиларга савдо ва хизмат риб бораётган ажнабий сўзлардан
сарфлаб кўп даромад олиш мумкин пайтда 7,5 мингта шохобча ташкил кўрсатиш йўлга қўйилди. тозалашимиз керак. Бунда шу Ва­
бўлган ва аҳоли бандлигини таъ­ тан фарзанди бўлган ҳар бир киши
минлаш имконияти кенг соҳа ҳи­ Шаҳардаги кафе ва ресторанлар­ жонкуярлик ва фидойилик кўрсати­
да хизмат кўрсатиш ҳажмини оши­ ши лозим. Четдан кириб келган сўз­
риш мақсадида уларга белгиланган ларнинг муқобилини қўллашимиз,
тартиб-қоидаларга амал қилган ҳол­ агар муқобили бўлмаса, уни яратиш
да кечаю кундуз фаолият кўрсатиш­ устида мутахассисларимиз жиддий
га рухсат берилди. бош қотиришлари зарур. Токи, она
тилимиз давлат тили сифатида ўз
(Давоми 2-саҳифада) қиёфасига эга бўлсин. Яна минг
йиллар халқимизга хизмат қилсин.

Давлат тилига бўлган эътиборни
янада кучайтириш талаб этилади.
Тил қоидаларини бузганларга унга
нисбатан нописандлик қилганларга
қонуний жавобгарлик белгилани­
ши ва қатъий чоралар кўрилиши
Конст­ итуция ва қонунларимизда ўз
аксини топиши керак.

Сарвара АБДУРАҲМОНОВА

2 SAMARQANDwww.samarkandnews.uz Qo‘rquvning o‘zidan ko‘ra № 24 (2433)
qo‘rqinchliroq narsa yo‘q. /2022-yil
16-iyun/
BEKON

Сайловчилар истаги Депутат анкетаси
Уни бажариш депутат зиммасидаги вазифа
тага ташланган таълим, аҳолини
1. Депутатликка номзод сифатида тақдим этилган сай- мактаблар, турли ташкилот­ иш билан таъминлаш, тиббиёт
ловолди дастурингизнинг қайси бандларини бажардингиз? лар ёнида замонавий пиёдалар ва коммунал сохага оид муам­
йўлакчалари йўқ эди, борлари моларни тезда бартараф этиш
2. Яқинда уюштирган депутатлик сўровингиз ва унинг эса таъмирталаб бўлиб қолганди. юзасидан мутасадди ташкилот­
натижаси қандай бўлди? Ушбу масалани ҳал этиш юзаси­ лар билан ҳамкорликда тадбир­
дан 3-сектор раҳбари — шаҳар лар белгиланди. Муаммоларнинг
3. Сайлов округингизда ўтказаётган учрашувларингиз- ички ишлар органлари фаолия­ аксарияти шу жойнинг ўзида ҳал
да сайловчиларнинг таклиф ва ташаббуслари нималардан тини мувофиқлаштириш бошқар­ этилди, ечимини кутаётган муам­
иборат бўлмоқда? маси бошлиғига депутат сўрови молар мутасадди ташкилотларга
юбордим. Натижада йўлакчалар жўнатилди.
4. Сиз сайланган ҳудуд аҳолисининг ҳал этилиши лозим қурилиши ва сифатли таъмир­
бўлган қандай муаммолари бор? Улар қандай ҳал этиляпти? ланишига эришилди. Бундан 4. “Намозгоҳ” сайлов окру­
ташқари, ҳудудда яшовчи ҳай­ гида жойлашган маҳаллалар­
*** маҳаллаларида депутат қабул­ довчилар йўл қоидасини бузган­ да истиқомат қилувчи аҳолини
1.Тадбиркорлар ва ишбилар­ хоналарини ташкил этиб, улар­ лиги учун жаримага тортилган­ кўпдан буён электр узатувчи
монлар ҳаракати, Ўзбекистон-Ли­ да депутатлар, мутасадди таш­ лиги ҳақидаги хабарлар вақтида симёғочларнинг эскирганлиги,
берал Демократик партиясидан килотлар раҳбарларнинг сайёр етиб келмаётганлиги учун улар ички кўчаларда тунги ёритгичлар
депутатликка номзод сифатида қабулларини уюштириш, ички тўловни кечиктириб амалга оши­ яроқсиз ҳолатга келиб қолган­
тақдим этган сайловолди дасту­ кўчаларни таъмирлаш, турли ришаётганлиги ҳақидаги муаммо лиги билан боғлиқ муаммолар
римдан хотин-қизлар, ёшлар, дафтарларга киритилган оила­ ҳам кун тартибига қўйилган эди. безовта қилаётган эди. Тегишли
аҳолининг ижтимоий ҳимояга лар, хотин-қизлар, ёшларнинг Муаммо тегишли ташкилотлар ташкилотлар билан ҳамкорлик­
муҳтож қатламини иш билан таъ­ муаммоларини ҳал этиш юза­ билан ҳамкорликда ҳал этилди. да, маҳалла аҳолисининг уюш­
минлаш, оилавий тадбиркорлик­ сидан депутатлик назоратини қоқлиги ва ҳамжиҳатлиги билан
ни ривожлантириш, коммунал, ўрнатиш, дори-дармон нархини 3. Охирги марта Хожа Аҳрори бу камчиликлар бартараф этил­
маиший ва жамоат транспорти арзонлаштириш, аҳолига мала­ Вали ҳамда “Намозгоҳ” маҳал­ моқда. Бундан ташқари, кўпчи­
хизмати сифатини ошириш, кам­ кали тиббий хизмат кўрсатиш, лаларида сайловчилар билан ликни ташвишга солаётган бир
бағаллик ва ишсизликка барҳам барча ижтимоий жабҳаларда жа­ учрашув ўтказдик. Унда пар­ қатор муаммоларни мутасадди
бериш сингари муаммоларни ҳал моатчилик назоратини ўрнатиш тиямиздан сайланган шаҳар ва ташкилотлар билан ҳамкорлик­
этишни бош вазифа этиб белги­ бўйича мақсадли ва манзилли вилоят Кенгашлари депутатлари ни янада кучайтирган ҳолда ҳал
лаганман. дастур асосида фаолият олиб ҳам қатнашдилар. Учрашувда ўр­ этиш чоралари кўрилмоқда.
Дастуримдан “Кафтархона”, бормоқдаман.
Хожа Аҳрори Вали, “Намозгоҳ”, Лола АБДУЛЛАЕВА,
“Сайҳун”, “Мароқанд”, Фурқат 2. Мен сайланган ҳудуддаги шаҳар Кенгаши депутати
Хожа Аҳрори Вали маҳалласи,

Президент топшириғидан сўнг:

Кичик дґконлар ґрнида йирик
савдо-кґнгилочар масканлар

(Давоми. Боши 1-саҳифада) дам олиши, маданий ҳордиқ чиқариши учун 80 та савдо дўкони ишлаб турибди. Муҳими,
Таъкидлаш лозимки, Президентимизнинг шу шароит яратилди. Болалар ўйин майдончалари бу ерда 520 та янги иш ўрни яратилиб, асо­
йил 27 январь куни қабул қилинган “Хизматлар ва турли ўйин қурилмалари ўрнатдик. Бу ерда сан ёшлар бандлиги таъминланди. Вилоятда
соҳасини ривожлантиришга оид қўшимча чо­ ҳозир 300 га яқин иш ўрни яратилган. Ургут кейинги тўрт-беш йилда бунёд этилган кўп
ра-тадбирлар тўғрисида”ги қарори бу борадаги туманидаги шундай мажмуамизда эса 500 киши қаватли уйлардан иборат янги аҳоли массиви
ишлар кўламини янада кенгайтириш имкони­ иш билан таъминланди. Умуман, 2024 йил­ – Қорасувда ҳам бу ерда яшовчиларга қулай
ятини берди. Жумладан, вилоят ҳудудида
кўчма савдо дўконлари ташкил этиш учун гача республикамизнинг турли ҳудудларида ва замонавий хизматлар кўрсатиш учун
2,5 мингта бўш ер майдонлари аниқланиб, 12 та шу каби савдо-кўнгилочар масканлар умумий майдони 14 минг 700 квадрат метр
шу пайтгача уларнинг 2200 таси аукцион ташкил этишни мўлжаллаганмиз ва ҳозирда бўлган 142 та савдо нуқтасини ўз ичига
савдоларига чиқарилди. 920 таси бўйича учтаси ишлаб турибди. Жорий йилнинг ўзида олган йирик савдо-кўнгилочар мажмуаси,
талабгорлар аниқланиб, улар ўз фаолия­ Самарқандда яна учта шу каби йирик объ­ тиббий-соғломлаштириш, ўқув марказлари,
тини бошлади. ектимиз ишга тушади. Бу мажмуаларимиз 16 умумий овқатланиш комплекслари қури­
Айни пайтда вилоятнинг туман ва мингдан 200 минг квадрат метргача майдон­ либ, фойдаланишга топширилмоқда. Бу
шаҳарларида савдо ва хизмат кўрсатиш га эга бўлади. Киритиладиган сармоя ҳам 10 каби истиқболли лойиҳалар вилоятнинг
шохобчаларини ўз ичига олган савдо-кўн­ миллиондан 120 миллион АҚШ долларигача. барча туман ва шаҳарларида амалга оши­
гилочар, дам олиш масканлари ташкил рилмоқда. Қолаверса, Қорақалпоғистон­
этилмоқда. Самарқанд ва Каттақўрғон Самарқанд шаҳридаги яна бир йирик лой­ нинг Самарқанд вилоятига бириктирилган
шаҳарлари, Ургут, Иштихон, Самарқанд иҳа – ўтган йил ишга туширилган “Family Park” Нукус туманида ҳам хизматлар соҳасини
туманларидаги шундай замонавий маскан­ савдо-кўнгилочар мажмуасида бугун 1800 то­ ривожлантириш учун 7 гектар майдонда
лар доимо аҳоли билан гавжум. мошабинга мўлжалланган муз аренаси, 4 та ки­ хиёбон, 212 та савдо дўконига эга савдо
Самарқанд шаҳри марказида жойлашган нотеатр, 12 та умумий овқатланиш шохобчаси, мажмуаси барпо этилмоқда.
ва собиқ иттифоқ даврида бунёд этилган
йирик савдо мажмуаси таъмирталаб аҳволга Вилоятда ушбу тармоқни ривожлан­
келиб, деярли харидорлар кирмай қўйганди. тириш мақсадида маҳаллий бюджетнинг
Хизматлар соҳасини ривожлантиришга қарати­ қўшимча манбаалари ҳисобидан инфратузил­
лаётган эътибор ҳамда тадбиркорларга яратиб мани яхшилаш учун 2021-2022 йилларда 27,5
берилаётган имтиёзлар натижасида мазкур миллиард сўм маблағ ажратилди. Бунинг на­
савдо комплекси тадбиркорга инвестиция ки­ тижасида вилоятда хизматлар ҳажми 6,5 трил­
ритиш шарти билан берилгач, мажмуа қиёфаси лион сўмни, ўсиш суръати эса 112,2 фоизни
тубдан ўзгарди. ташкил этди. Аҳоли жон бошига хизматлар
– Хитойлик ҳамкорларимиз билан бирга ҳажми 1,3 миллион сўмдан 1,6 миллион сўмга
ушбу объектга 10 миллион доллар инвести­ етди. 110,6 минг нафар фуқаронинг бандлиги
ция киритиб, “Мakon mall” савдо-кўнгилочар таъминланди. Жорий йилнинг якунига қадар
мажмуасини ташкил этдик, – дейди тадбиркор жами хизматлар ҳажми 27,9 триллион сўмга,
Хуршид Тўраев. – 18 минг квадрат метр май­ ўсиш суръатини 149 фоизга етказиш, 214 минг
донда савдо дўконлари билан бирга аҳолининг иш ўрни яратиш режалаштирилган.

Ғ. ҲАСАНОВ,
А.ИСРОИЛОВ (фото)

№ 24 (2433) Shubha haqiqatga olib boruvchi yo‘ldir. SAMARQAND 3www.samarkandnews.uz
/2022-yil
16-iyun/ G‘AZZOLIY

Хотин-қизлар эъзозланган юрт
барқарор ривожланади, гуллаб-яшнайди
Ислоҳот
Мамлакатимиз Президентининг 2022 йил 1 мартдаги
ворини мустаҳкамлаш, маънавий янада чуқурлаштирмоқда. Демак, бу
“Оила ва хотин-қизлар билан ишлаш, маҳалла ва нуро- муҳитни соғломлаштириш олдимиз­ борада тегишли ташкилотлар, де­
нийларни қўллаб-қувватлаш тизимини такомиллаштириш да турган муҳим вазифа ҳисоблана­ путатлар, маҳаллалар билан ҳам­
чора-тадбирлари тўғрисида”ги фармони ижросини таъмин- ди. Афсуски, хотин-қизлар ҳаётида корликни кучайтириб, хотин-қизлар
лаш мақсадида шаҳримиздаги маҳаллаларда хотин-қиз- ҳам ноқонуний ҳаракатлар, ҳаттоки ўртасида кенг тушунтириш-тарғибот
лар билан ишлашнинг янги дастури қабул қилиниб, қатор жиноятлар учраб турибди. Йилнинг ишларини янгича ташкил этишимиз
ишлар амалга оширила бошланди. ўтган 5 ойи давомида улар томони­ талаб этилади.

Шаҳримизда яшовчи умумий аҳо­ фаолияти билан шуғулланиш иста­ дан 54 та жиноят содир этилганлиги Жорий йилнинг ўтган 4 ойи да­

лининг 51 фоизини хотин-қизлар гида бўлган 554 нафар хотин-қизлар ҳали олдимизда жиддий муаммолар вомида 346 та оилада ажрим рўй

ташкил этади. Салмоғи эркаклар иккинчи тоифадан ўрин олган бў­ турганлигидан дарак беради. Айни берди. Бу салбий ҳолат ўтган йилга

сонидан кўп бўлса-да, эътибор ва либ, тадбиркорликни амалга ошириш пайтда хотин-қизлардан 419 нафа­ нисбатан 51 тага кўпайганлиги на­

ғамхўрликка муҳтож бўлган аёллар­ учун улардан 187 нафарига тижорат ри ҳимоя ордери олган, озодликдан тижасида 212 нафар бола ота ёки

ни ижтимоий ҳаётнинг турли жабҳа­ банклари томонидан кредит учун 22 маҳрум этиш билан боғлиқ бўлмаган она меҳридан маҳрум бўлди. Бундан

ларига жалб этишни янада такомил­ миллиард сўмдан ортиқ маблағ ажра­ жазони ўтаётган, назоратга олин­ ташқари, бугун 72 та оила ажрим

лаштириш талаб этилади. Негаки, тилди. Кейинги тоифадан эса боқув­ ган хотин-қизлар сони эса 177 на­ арафасида турибди. Уларда 41 на­

барча тоифадаги хотин-қизларни чиси йўқ, эҳтиёжманд 1194 нафар фардан иборат. Яна, 71 нафар хо­ фар фарзанд мавжудлигини кўз ол­

ҳам бундай тизимга тўлиқ қамраб хотин-қизлар ўрин олган. Кўрилаёт­ тин-қизларимиз озодликни чеклаш димизга келтирсак, тирик етимлар

олиш имкони йўқ. Бироқ изланган ган амалий чора-тадбирлар туфайли жазосини ўташмоқда, 24 нафар аёл сони янада ошади, деган ташвишли

имкон топар деганларидек, шаҳар уларнинг барчасига бир марталик, ахлоқ тузатиш ишлари йўналишида хулосага келиш мумкин. 55 та оила

ҳокимлиги, Халқ депутатлари шаҳар умумий қиймати 1 миллион 80 минг жазога тортилган. Муайян ҳуқуқдан яраштирилганлиги ҳали ажрим би­

Кенгаши, секторлар раҳбарлари, сўмдан моддий ёрдам ажратилди. маҳрум этилганлар 10 кишини, муд­ лан боғлиқ муаммони ҳал этишнинг

маҳалла фуқаролар йиғинлари раҳ­ Шунингдек, 1251 нафар ижтимоий датидан олдин шартли озод этилган дастлабки қадами бўлиб, келгу­

бар ва фаоллари билан ҳамкорликда ёрдамга муҳтож ногиронлиги бўл­ хотин-қизлар эса 61 нафарни таш­ сида ажримларнинг олдини олиш

иш юритиб, муаммоларни бартараф ган хотин-қизлардан 1232 нафари­ кил этади. мақсадида хотин-қизлар ўртасида

этиш юзасидан кенг кўламли ишлар га ҳам бир марталик 1 миллион 80 Хотин-қизлар ўртасида вояга ет­ тушунтириш-тарғибот ишларини

амалга оширилмоқда. Хотин-қизлар минг сўмлик моддий ёрдам кўрса­ маган қизлар, ёш аёллар ҳам бор­ олиб бориш, оила муқаддаслигини,

муаммоларини бартараф этишга қа­ тилди. Бундан ташқари, уй-жойга лиги ташвишлидир. Бугунги кунда бола тарбияси нафақат оила, балки,

ратилган “Йўл харитаси” асосида эҳтиёжманд бўлган хотин-қизлар­ ҳуқуқбузарлик содир этганлиги учун маҳалла, давлат ва кенг жамоатчи­

фаолият олиб бормоқдамиз. Хатлов дан 330 нафари, қарамоғида ногирон профилактик ҳисобга олинган хо­ лик олддидаги муҳим бурч эканлиги­

натижаларига кўра 6 та йўналиш фарзанди бўлган хотин-қизлар ҳам тин-қизлар сони ўтган йилнинг мос ни қайта-қайта эслатиш лозим, деб

бўйича 8497 нафар хотин-қиз “Аёл­ тўлиқ бир марталик 1 миллион 80 даврига нисбатан 26 нафарга ошиб, ўйлайман.

лар дафтари”га киритилган. минг сўмдан моддий ёрдам билан жами 83 нафарга етганлиги ҳам му­

Биринчи тоифадан 4763 нафар таъминланди. аммонинг жиддийлигидан даракдир. З.САИДОВА,

ижтимоий ҳимояга муҳтож, ишсиз Оила давлат ва жамиятнинг 5 нафар вояга етмаган, 22 нафар шаҳар ҳокимининг

хотин-қизлар жой олган. Ҳозирга­ муқаддас маскани. Бу масканни кўз 18—30 ёшгача бўлган хотин-қизлар ўринбосари, оила ва

ча уларнинг 802 нафарига амалий қорачиғидек асраш, азалий урф-­ ҳаёти ва тақдири ҳам ҳуқуқбузарлик хотин-қизлар бўлимининг

ёрдам кўрсатилди. Тадбиркорлик одатларимиз асосида унинг пойде­ билан қоришиб кетганлиги муаммони бошлиғи

Йўл-транспорт ҳодисалари Долзарб мавзу

нега кўпайиб бормоқда?

Соҳа ходими сифатида содир бўла- юритилаётган давр мобайнида шаҳарда 1460 воситалари рўйхатга олинган. Шундан 2022
ётган йўл-транспорт ҳодисаларини нафар ҳайдовчи ана шундай тартиббузарликка йилда 55754 та шахсий ва 10635 та ношахсий
ташвиш билан кузатишимга, сабабла- йўл қўйган. Улардан 319 нафари эса маст ҳолда автотранспорт воситалари мажбурий техник
рини ўрганишимга тўғри келади. транспорт воситасини бошқарган. кўрикдан ўтказилиши керак. Автотранспорт
Ўрганиш ва кузатишлар натижаси қониқарли воситаларининг эгалари бу жиддий ва муҳим
эмаслиги кўнгилда ташвиш уйғотади. Шаҳримиз Қоидабузарларга маъмурий чоралар кўри­ тадбирга масъулият билан ёндашишларини та­
ҳудудида 2022 йилнинг январь—май ойларида либ, жарималар қонуний асосда ундирилди. 46 лаб қилган бўлар эдик. Негаки, техник жиҳат­
54 та йўл-транспорт ҳодисалари рўй берган. Бу минг 426 та бошқа қоидабузарликлар аниқла­ дан носоз бўлган транспорт воситаси кўнгилсиз
рақамни ўтган йилнинг шу давридаги ҳолат би­ ниб, 4 миллиард 800 миллион сўмдан ортиқ ҳодисанинг келиб чиқишига асосий сабабчи
лан таққослайдиган бўлсак, кўнгилсиз воқеалар жарима ундирилиши ҳам вазиятни ижобий то­ бўлиши мумкин.
сони 11 тага ошган. Табиийки, йўл-транспорт монга ўзгартириш учун асос бўлмаётганлиги
ҳодисаси ҳамиша ўзининг салбий оқибатлари ачинарлидир. Йўл-транспорт ҳодисаларининг кутилмаганда
билан киши қалбини ларзага солади. Юқоридаги содир бўлиши айрим ҳолларда кўчани кесиб
ҳодисалар натижасида беш ой мобайнида 8 киши Транспорт воситаларини ҳужжатсиз бошқа­ ўтаётган ёки уни ёнлаб ҳаракатланаётган пи­
ҳалок бўлган, 50 киши эса турли даражадаги тан риш ҳам жиддий қоидабузарлик ҳисобланади. ёдаларга ҳам боғлиқ бўлиши тажрибадан маъ­
жароҳати олган. Жароҳат олган ва ҳалок бўл­ Аммо буни тушунмайдиган ёки тушунишни ис­ лум. Шундай ҳолатда пиёдалардан ҳам ҳаракат
ганлар сони ўтган йилнинг мос даврига нисбатан тамайдиган айрим ҳайдовчилар 5 ой ичида 19 хавфсизлигига халақит бермаслик, йўлаклардан
камайган бўлса-да, қайд этилаётган рақамлар, марта ана шундай қоидабузарлик содир этил­ юриш, йўлакл­ ар бўлмаган тақдирда транспорт
албатта, кўнгилсиз воқеалардан дарак бериб ди. Транспорт воситаларини техник кўрикдан воситалари ҳаракатига халақит бермаган ҳолда
турибди. Умумий ўрта таълим мактаблари, лицей ўтказиш бу борадаги муаммоларни ҳал этишда йўл четидан ҳаракат қилишларини сўрардик.
ва техникумлар, олий таълим муассасалари, муҳим роль ўйнайди. Бугунги кунда шаҳарда
меҳнат жамоалари, жамоат ташкилотларида жисмоний шахсларга тегишли 64643 та, юридик Яқинда Халқ депутатлари шаҳар Кенгаши­
олиб борилаётган тарғибот-ташвиқот ишлари шахсларга тегишли бўлган 12640 та транспорт нинг 63-сессиясида депутатлар олдида йилнинг
кучайтирилаётганига қарамасдан, кўнгилсиз дастлабки 5 ойи мобайнида амалга оширилган
ҳодисалар сони ортиб бормоқда. ишлар юзасидан ҳисобот бердим. Ҳисоботда
Йилнинг дастлабки 5 ойи ичида болалар йўл-транспорт ҳодисаларининг олдини олиш,
иштирокида 9 та йўл-транспорт ҳодисаси содир муаммоларни ҳал этиш юзасидан кўплаб фикр,
этилганлиги, оқибатда 9 нафар болакай жароҳат мулоҳаза ва таклифларни ўртага ташладим. Бу
олганлиги ҳам тарғибот-ташвиқот ишларимиз ҳол депутатларнинг қизиқишига сабаб бўлиб,
кўнгилдагидек эмаслигидан дарак беради. улар томонидан ҳам бир қатор муаммоларни ҳал
Бундай пайтда салбий ҳодисаларнинг сабаб­ этиш ҳақида таклифлар билдирилди. Йўл-транс­
чилари кимлар, сабаби эса қандай омилларга порт ҳодисаларининг олдини олиш бугунги кун­
боғлиқ, деган савол пайдо бўлади. Кузатишлар­ да кўпроқ соҳа ходимларига юклатилганлиги, бу
дан шундай хулосага келиш мумкинки, бугун ишга жамоатчиликни ҳам жалб этиш, маҳалла,
кўчага уловни бошқариб чиқаётган ҳайдовчи­ таълим масканлари имкониятларидан кенгроқ
ларнинг айримлари эътиборсизлик, тажриба­ фойдаланиш лозимлиги қайд этилди. Эндилик­
сизлик баъзан эса тартиб-қоидани менсимаслик да билдирилган таклифлар ўрганилиб, амалда
оқибатида бевосита йўл-транспорт ҳодисала­ жорий этиш учун чоралар кўрилишига келишиб
рининг сабабчиларига айланмоқдалар. Фикр олинди.

З. АҲМЕДОВ,
шаҳар ИИОФМБ ЙҲХБ бошлиғи

4 SAMARQANDwww.samarkandnews.uz Ranj va alam chekmay, huzurlanmay ezgu № 24 (2433)
ishlarni amalga oshirish mumkin emas. /2022-yil
16-iyun/
ARISTOTEL

Вилояти соғлиқни сақлаш бошқармаси томонидан апрель Тиббиёт
ойидан буён ҳафтанинг шанба куни ҳудудларда мунтазам
равишда тиббий кўрик ва мураккаб жарроҳлик амалиёт-
лари ўтказилмоқда.

Мазкур тадбирлар уч бос­ моий кўмакка муҳтож 9 нафар
қичда олиб борилиб, дастлабки беморда, Пайариқ ва Нурободда
босқичларда вилоят марказида­ 7 нафардан, Булунғур ва Кат­
ги етакчи тиббиёт муассасалари, тақўрғон туманларида 6 нафар­
ихтисослашган тиббий марказ­ дан Нарпайда 5 нафар, Тойлоқ
лар мутахассислари хонадон­ ва Пахтачи туманларида 4 на­
ма-хонадон юриб, фуқаролар фардан, Ургутда 2 нафар бемор­
ўртасида соғлом турмуш тарзи­ да юқори технологик жарроҳлик
га риоя этиш, ўз вақтида тиббий амалиётлари ўтказилди. Шунинг­
кўрикдан ўтиш бўйича тарғибот дек, ушбу туманларда ўтказил­
ишлари амалга оширилади. Оғир ган кўриклар натижасида 300 на­
хасталикка чалинган беморлар фардан ортиқ беморни даволаш
аниқланиб, уларни туманнинг чоралари кўрилди. Ушбу ҳафта

К¤ЗЛАРГА НУР БАўИШЛАБ...

ўзида операция қилиш учун ви­ якунида шундай кўрик Оқдарё Лекин уларнинг қатъий ишонч ларилик иккита янги операцион
лоятдан малакали тиббиёт хо­ туманида ташкил этилади. Бун­ билан гапириши кўнглимда умид қурилма олиб келяпмиз. Яқин
димлари жалб этилади. дан ташқари, филиалнинг ўзида уйғотди ва операцияга рози бўл­ орада бу жиҳозимиз ёрдамида
ҳам маҳаллалардаги ижтимоий дим. Худога шукр, операциядан яна кўплаб кўз хасталикларини
Ўтган ҳафта якунида Ишти­ дафтарларда рўйхатда бўлган 21 кейин кўзим очилди, дунёни бор самарали даволашга эришамиз.
хон туманида бошқарма раҳба­ нафар бемор бепул операция қи­ рангларда кўра бошладим. Ши­
риятининг сайёр қабули ҳамда линиб, саломатлиги тикланди. фокорлардан миннатдорман. Муассасага хориждан замо­
мақсадли скрининг текширув­ навий тиббий ускуналар келти­
лари, юқори технологик жар­ Вилоят Кенгаши депутатла­ Филиалда жорий йилнинг рилиши баробарида чет элдан
роҳлик амалиётлари ўтказилди. рининг буюртмалари асосида, дастлабки уч ойида 1277 нафар мутахассислар ҳам чақирилиб,
Аҳоли хирург, педиатр, онколог, маҳаллий бюджетдан маблағ бемор даволанди. 442 нафар бе­ ходимлар билим ва малака­
офтальмолог, инфекционист, морда 30 турдан зиёд юқори тех­ си оширилмоқда. Ҳамкорликда
уролог, акушер-гинеколог, лор ажратилган нологик жарроҳлик амалиётлари жарроҳлик амалиётлари ўтка­
сингари йигирмага яқин тор ҳолда 9 киши­ ўтказилди. зиляпти. Жорий йилнинг июль
соҳа мутахассисларидан зарур да мураккаб ойида филиалда ҳиндистонлик
тиббий маслаҳат ва тавсиялар жарроҳлик – Тўғриси, шу пайтгача ҳам жарроҳлар билан биргаликда тўр
олди. Жумладан, Республика амалиёти ба­ касаллар кўп мурожаат қиларди, парда кўчириб ўтказиш операци­
ихтисослаштирилган кўз микро­ жарилди. бироқ замонавий тиббий ускуна­ яси амалга оширилади. Шундай
хирургияси илмий-амалий тибби­ ларимиз йўқлиги сабабли оддий амалиётни америкалик шифокор­
ёт маркази Самарқанд филиали – Болали­ операцияларни ҳам ўтказиш им­ лар билан ҳамкорликда бажа­
офтальмологлари ижтимоий кў­ гимдан битта конияти бўлмаган, – дея сўзида риш ҳам кўзда тутилган. Лекин
макка муҳтож 42 нафар бемор­ кўзим кўрмай­ давом этади Б.Тўхтаев. – Шунинг бу билан чекланмаган ҳолда фи­
ни кўрикдан ўтказди. 9 нафар ди, – дейди учун беморлар Тошкентга ёки хо­ лиал ходимлари ҳам хориждаги
беморда мураккаб жарроҳлик қўшработлик рижга боришга мажбур эди. клиника ва тиббий марказларда
амалиёти бажарилди. қирқ ёшли малака ошириб, ўқув курсларда
М.Қурбонов. Энди эса ҳар қандай ҳолатда­ ўқиб келишмоқда. Йил бошидан
– Давлатимиз раҳбарининг – Ёшлигимда ги беморларни даволаймиз, юқо­ буён ўн нафардан ортиқ шифо­
тиббиёт ходимлари билан очиқ ота-онам ши­ ри технологик операцияларни кор Россия, Туркия, Ҳиндистон
мулоқотида берилган топши­ фокорларга ўзимизда бажара оламиз. Ўтган ва бошқа мамлакатларда шун­
риқлар ҳамда тиббиёт соҳаси мурожаат қи­ йили вилоят маҳаллий бюдже­ дай малака ошириш курсларида
бўйича кейинги қабул қилинган лишган. Аммо тидан ажратилган 1 миллиард қатнашди.
қарорлар асосида маҳаллабай, буни даволаб сўмдан ортиқ маблағ эвазига хо­
хонадонма-хонадон юриб, аҳоли бўлмайди, де­ риждан 5 та замонавий тиббий – Бўлимимизда кунига беш­
ўртасида соғлом турмуш тарзи­ ганларидан кейин тақдирга тан аппарат олиб келдик. Ўз маб­ та-олтита операция қиламиз, –
ни тарғиб қиляпмиз, беморлар­ берганмиз. Яқинда ногиронлик лағимиз ҳисобидан энг сўнгги дейди филиал микрожарроҳлик
қоғози учун мазкур шифохонага русумдаги микроскоп ва лазер бўлими бошлиғи Фаёзжон Са­
ни аниқлаб, уларга зарур ёрдам келганимда, врачлар кўрикдан ускуналари, лаборатория жиҳоз­ идалиев. – Барчаси замонавий
кўрсатяпмиз, – дейди Республика ўтказиб, рози бўлсангиз кўзин­ лари келтирдик. Натижада опе­ технологиялар асосида амалга
ихтисослаштирилган кўз микро­ гизни операция қиламиз, хира рацион блокларимиз 6 тага етди. оширилади. Шунинг учун бемор­
хирургияси илмий-амалий тибби­ бўлса ҳам кўра бошлайсиз, дега­ Айни пайтда Япония элчихонаси ларимиз икки-уч кунда соғлиғи­
ёт маркази Самарқанд филиали нида аввалига ишонмадим. гранти асосида 73 минг АҚШ дол­ ни тиклаб, уйига қайтади.
бош шифокори Ботир Тўхтаев.
– Мазкур тизим асосида шу пайт­ – Кўзим кўрмай қолгач, ўтган
гача Қўшработ туманида ижти­ ҳафта шифохонага келиб, тек­
ширувдан ўтганимда операция
қиламиз, дейишди ва уйда қа­
бул қилиш учун бир-иккита дори
ёзиб беришди – дейди оқдарёлик
фахрий ўқитувчи Ислом Яхшиев.
– Айтилган вақтда, кеча келдим
ва 15 дақиқада операция қи­
лишди. Кўзларим яна кўра бош­
лади. Ишониш қийин, лекин бу
ҳақиқат.

Ҳа, бу баландпарвоз гаплар
эмас. Бу кейинги пайтда тибби­
ётдаги янгилик ва ўзгаришлар,
тиббий муассасаларнинг замона­
вий жиҳозлар ва юқори малакали
мутахассислар билан таъминла­
ниши самарасидир.

Ғ. ҲАСАНОВ,
А.ИСРОИЛОВ (фото)

№ 24 (2433) Nafaqat yovni yengganlar, balki o‘z nafsi ustidan
SAMARQAND 516-iyun/
www.samarkandnews.uz

/2022-yil hukmronlik qila olganlar ham marddirlar.

DEMOKRIT

ДХХ кубоги булунғурлик ёшларга насиб этди

"Динамо" стадионида футбол бў­йича старт берилди. Футбол
ёшлар ўртасида ўтказилган Ўзбекистон Муросасиз ўтган баҳсда булунғур­
Республикаси Давлат хавфсизлик хиз- зи иш билан банд бўламиз. Футболни кечқурун
мати кубогининг вилоят финал босқичи лик футболчилар 3:1 ҳисобида ғала­ ўйнаймиз. Шу боис, маҳалламиздаги футбол
бўлиб ўтди. ба қозониб, мусобақанинг респуб­ майдонида етарли шароит яратиб берилса, биз
Мусобақанинг очилиш маросимида спортчи лика босқичига йўлланма олишди. албатта, ушбу мусобақанинг Республика босқи­
ёшлар ҳамда ҳарбийларнинг кўргазмали чиқи­ Мусобақада учинчи ўринни Тойлоқ чида ҳам муваффақият қозонамиз.
шлари намойиш этилди. Унда сўзга чиққан ви­ туманининг "Қўшчинор" маҳалласи
лоят ҳокими Э. Турдимов, ДХХ вилоят бошқар­ ёшлари қўлга киритди. ДХХ кубогининг мини-футбол баҳсларида
маси бошлиғи А. Аҳмедовлар мамлакатимизда Ургут туманининг "Сой гузар" маҳалласи жа­
спортни оммалаштириш борасида амалга оши­ — Маҳалламиз жамоаси 6 йилдан моаси биринчи ўринни қўлга киритди. Иккинчи
рилаётган ишларни алоҳида таъкидлаб ўтишди. буён туман, вилоят миқёсида ўтка­ ўрин Пахтачи туманининг "Гулобод" маҳалласи
ДХХ кубоги ҳам ёшлар ўртасида спортни ом­ зилган турли мусобақаларда қатна­ жамоасига насиб этган бўлса, Иштихон тума­
малаштиришга хизмат қилиши, ёшларнинг бўш шиб келмоқда, — дейди “Чангал-1” нининг "Чақар" маҳалласи жамоаси учинчи
вақтларини мазмунли ўтказишга хизмат қилиши маҳалласи жамоаси сардори Ҳожиак­ ўринни қўлга киритди.
билан аҳамиятли эканлигини қайд этишди. бар Муродов. – Ўтган давр мобайнида
Шундан сўнг, Булунғур туманининг "Чан­ кўплаб мусобаларда муносиб иштирок Мусобақаларнинг вилоят босқичи ғолиб
гал-1" ва Ургут туманининг "Этак Бешкапа" этдик. ДХХ кубоги ҳам эсда қоларли ва совриндорлари ташкилотчилар томонидан
маҳаллалари футбол жамоалари ўртасида­ бўлди. Рақибларимиз ҳам жуда кучли диплом, медаль ва эсдалик совғалари билан
ги финал учрашуви бошланди. Учрашувга Э. ўйин кўрсатишди. Омад биз томонда бўлганли­ тақдирланишди.
Турдимов ва А. Аҳмедовлар томонидан рамзий гидан хурсандмиз. Шу ўринда таъкидлаб ўти­
шим керак, маҳалламиздаги футбол майдонида Тадбир якунида эл суйган санъаткорлар
етарли шароит йўқ. Қишлоқда ҳаммамиз кунду­ иштирокида концерт дастури намойиш этилди.

А. ДОЛИЕВ

Бахтсиз ҳодисаларнинг Билиб қўйган яхши
олдини олайлик

Чўмилиш мавсуми бошланмоқда

Ҳар йили юртимизда 15 ҳавзаларда чўмиламан, деган хаёл­ лок бўлган болаларнинг 95 фоизи лаларига сузишни ўрганишга ёки
майдан 15 сентябрга қадар га бормасликлари керак. Ҳар қан­ катталар ва ота-оналар томонидан чўмилишга боришга рухсат бери­
очиқ сув ҳавзаларида чўми- дай устамон сузувчи ҳам сувнинг назоратсиз қолдирилган. шади. Аслида куннинг биринчи
лиш мавсуми ўтказилади. оқими, пўртанаси олдида ожиз қо­ ярмида — соат 10—12 оралиғи­
Дарё, кўл, ариқ ва каналларда либ, энг ташвишлиси, ўз ҳаётини Аксарият ота-оналар фарзанди да кечки пайт эса соат 17:00 дан
ёзнинг жазирама пайтида чўмилиш хавф остига қўйиши мумкин. чўмиламан, деса бор, боравер, деб 19:00 гача бўлган вақтда сузишни
танага ором бағишлайди. Шунинг розилик билдиради. Битта ҳавзада ўрганиш ёки чўмилиш организм
учун ҳам юқоридаги сув ҳавзалари ТАЪҚИҚЛАНГАН СУВ юзлаб турли ёшдаги болалар чўми­ учун фойдали ҳисобланади. Чў­
қуёш қиздирган пайтларида чўми­ ҲАВЗАЛАРИДА ЧЎМИЛИШ лишади, сувда чиниқиб, офтобда милиш муддати 5 дақиқадан 25—30
лувчилар билан гавжумлашиб ке­ тобланади. Бироқ улардан битта­ дақиқагача давом этиши мумкин.
тади. Кўпчилигимиз дуч келган сув ХАВФЛИ гинаси бахтсизликка учраса-чи?
ҳавзасида чўмилиб кетаверамиз. Рўйхатдан ўтган, рухсат берил­ Сузишни билмайдиган болалар
Аслида эътиборимиздан четда қо­ ган сув ҳавзаларида чўмилиш учун Шундай экан ҳурматли ота-она­ мустақил равишда сувга тушиш,
лаётган муҳим бир талаб борки, бу барча шароитлар яратилган бўла­ лардан чўмилиш мавсумида эъти­ оддий машқларни бажаришда қий­
дуч келган кўл, ариқ ва каналлар­ ди. Бу ерда қутқарувчи ғаввослар­ борсизлик қилмасдан фарзандла­ наладилар. Шунинг учун уларни
да чўмилмасликдир. Негаки, қайси дан иборат постлар ташкил этила­ ри назоратини кучайтиришларини сувнинг чуқурлиги белигача ке­
очиқ сув ҳавзасида чўмилиш мум­ ди. Сувнинг саломатликка зиёни сўрардик. ладиган жойларда шуғуллантириш
кин эмаслиги ҳақида унинг ёни­ ҳақидаги кузатув ва текширувлар талаб этилади.
га “Чўмилиш мумкин эмас!” деган ўтказилади. Оқар сувларда қутқа­ ЧЎМИЛИШ ТАРТИБИ
огоҳлантирувчи белги ўрнатила­ рув хизматини ташкил этиш қийин: ҚАНДАЙ? Санжар АДИЛОВ,
ди. Ушбу белгининг ўрнатилишига бунга сувнинг тез оқими халақит вилоят ФВБ Ҳаёт фаолияти
сабаб сиз танлаган сув ҳавзасида беради. Бундан ташқари, сувнинг Болалар ёки биринчи маротаба хавфсизлиги ўқув маркази
рухсат берилган бошқа ҳавзалар­ таркиби ва сифати ҳам санитария­- сувга тушган катта ёшдагиларни
дагидек қутқарув, биринчи тиббий гигиена талабларига жавоб бериши рухсат этилган сув ҳавзасида суз­ ўқитувчиси
ёрдам кўрсатиш хизматлари жорий шарт. ишга ўргатиш жойининг чуқурлиги
этилмаган бўлади. 60—90 сантимердан ортиқ бўлмас­
Хавфсизлик хизматлари ташкил ЁШ БОЛАЛАРНИ лиги керак. Чунки, бу чуқурлик­
этилган сув ҳавзаларида ҳам бах­ НАЗОРАТСИЗ да одам сувга чўкмайди. Негаки,
тсиз ҳодисаларнинг олдини олиш ҚОЛДИРМАНГ унинг оёғи ҳавзанинг тубига тегиб,
учун чўмилувчидан эҳтиёт чорала­ таянч нуқтага эга бўлади. Очиқ
рини кўриш талаб этилади. Аввало, Ёш болаларнинг аксарияти очиқ сув ҳавзасида сузишни ўрганишда
чўмилишга келган ҳар бир киши сув ҳавзасида чўмилаётганида унинг чуқурлиги билан бирга дарё,
сувда сузишни билиши шарт. Акс қандай ҳаракат қилишни, эҳтиёт канал ва ариқларда сув оқимининг
ҳолда ҳаёти хавф остида қолиши чораларини қўллашни билмайди­ тезлиги дақиқасига 10 метрдан ош­
мумкин. Сузишни биладиганлар лар. Бундай болаларни катталар, маслиги керак.
ҳеч қачон чўмилиш таъқиқланган ота-­оналар назоратидан четда
қолдириш кўнгилсиз воқеаларни Болаларда ёз мавсумида сузиш­
келтириб чиқаради. Кузатувлар­ ни ўргатиш вақтини тўғри танлаш
дан хулоса шуки, сувда чўкиб ҳа­ керак. Кўплаб ота-оналар куннинг
иссиқ пайтидагина яъни соат 13:00
дан 15:00 гача вақт оралиғида бо­

6 SAMARQANDwww.samarkandnews.uz Saltanat hassasini qo‘lida tutgan har № 24 (2433)
qanday kishi ham hukmdor bo‘lavermaydi. /2022-yil

SUQROT 16-iyun/

Tilimizni yaxshi Ғўроб — қўлбола сирка Мутахасcис маслаҳати
bilamizmi?
Бу шифобахш неъмат саноат асосида тайёрланиши лозим
Biz tilimizni qanchalik bilamiz?
Tilimizdagi koʻplab soʻzlarni maʼnosini Узумнинг хомлигида ундан тайёрланадиган Пайдо бўлган хом узум суви шиша идишларга
bilmagan holda ishlatamiz. суюқ маҳсулот халқ тилида “ғўроб”, деб ай­ сузиб солинади ва оғзи маҳкам беркитилади.
"Tamanno" soʻzining maʼnosi "orzu" тилади. Маъноси хом узум сувини англатади.
deganidir. Lekin biz bu soʻzni koʻproq "oʻyin- Тарихий манбаларда бундан 5—7 минг йил Ғўроб тайёрлашнинг иккинчи усулида тоза­
kulgu", degan maʼnoda ishlatamiz. Mushuk аввал ҳам юртимизда ғўроб тайёрлангани қайд ланган ғўралар қозонча ёки бошқа идишда 10—
bolasi esa "mushukcha" emas, "хumpar", deb этилган. Қўлбола сирка тайёрлаш ўтган асрга 15 дақиқа қайнатилади. Сўнгра бир оз совути­
nomlanadi. Quloqning yumshoq joyi nima келиб, кенг ривожланган. Узум ва ундан тай­ либ, докада сузилиб, оғзи бурама қопқоқлар
deb nomlanishi esa hammamiz uchun qiziq. ёрланган маҳсулотларда саломатлик учун фой­ билан ёпиладиган идишларга солиниб, сақлаш
Bu "solinchak" deyiladi. Biz esa barchasini дали бўлган кўплаб моддалар мавжуд. Пишган учун беркитиб қўйилади. Истеъмол учун яроқ­
umumiygina qilib quloq deb qoʻyaqolamiz. узумдан саноатда сирка, шарбат, мураббо ва ли ҳолатга келганлигини унинг қизғиш тусга
Yelkadan bilakkacha boʻlgan joy "kift", deb бошқа моддалар олинади. Қўлбола ёки саноат кирганлигидан билса бўлади. Шундан сўнг уни
ataladi. Bu soʻz asarlarda koʻp uchraydi. асосида майиз ҳам тайёрланади. Узум ва ундан таомга қўшиб тановул қилиш ёки таъбингизга
Koʻplab oʻquvchilar buni "kaft" soʻzi bilan тайёрланган маҳсулотлар билан бир қатор ка­ маъқул ҳолатда ичишингиз мумкин.
yanglish ishlatadi. "lunj" bu ogʻizning ikki yon салликлар, жумладан, ўт, ошқозон, жигар, ўпка
tarafi. Yaʼni "urt" deb ham ataladi. Asarlarda ва юқори қон босим касалликларини даволашда Ғўробнинг шифобахшлиги ҳақида узоқ фикр
koʻp uchraydigan hamda badiiy tasvir sifatida фойдаланилади. Тиббиёт тилида узум ва узум билдириш мумкин. Яхшиси, айни пайтда ўл­
tarbiyasiz ayollarga nisbatan ishlatiladigan маҳсулотлари билан даволаш усули урено-те­ камизда ғўроб тайёрлаш учун қулай мавсум
"megajin" soʻzining maʼnosi esa "choʻchqaning рапия деб аталиб, бугун кўплаб мамлакатларда давом этмоқда. Келинг, биз ҳам ушбу шифо­
urgʻochisi" bo‘lib, shu nom bilan ataladi. кенг қўлланилмоқда. бахш неъматни хонадон шароитида тайёрлашга
Xalqimizda yana bir gap bor " quyushqondan киришайлик.
chiqma". Bu yerda biz quyushqon soʻzini koʻproq Уй шароитида хом узумдан тайёрланадиган
"chegara" deb tushunamiz. Ammo quyushqon ғўроб ўзининг шифобахшлиги билан янада қим­ Хидирали БОТИРОВ,
egar otning boʻyniga borib qolmasligi uchun матли хусусиятларга эга. Уни тайёрлашнинг қишлоқ хўжалиги фанлари доктори
egarni dumiga tortib turadigan, dumi tagidan икки хил халқона усули мавжуд. Биринчиси,
oʻtkaziladigan maxsus arqondir. июнь ойида токни хомток қилиш пайтида ғўра­
O‘ylab ko‘ring tilimizni qanday bilarkanmiz?! лар яганалаб олинади. Сўнгра эса узум бошла­
ри гулдан чиққанидан сўнг хом узум шингил­
Abdulla NURALIYEV лари йиғиб олиниб, ювилади, чанг-ғубордан
тозаланиб, сирли идишга солинади ва эзилади.

УММОНДАГИ ҲАНГОМА Соқол ўлчаш маросими бош­
(Қувноқ матрослар ҳаётидан бир лавҳа) ланди. Боцманнинг назоратида­
ги ўлчов ишларида чечен йигит
— Бундан эллик йил бурун минг бора мақтанса арзигулик қилиб ҳазиллашар, қиёфалари Далханнинг соқоли 38 сантиметр
Тинч океани флотида матрос сифатида ҳарбий хизмат олиб ўзгариб бораётганидан “кимсан?” бўлиб, у шубҳасиз ғолиб бўлди.
борганмиз. Қудратли ва шавкатли ҳарбий флотда йигитлик деб қўйишарди. Соқоллар кундан Меники ундан уч сантиметр калта
бурчини бажарганмиз. Матросларнинг умри океан ва ден- кун ўсар, ойлар ўтиб барчамиз бо­ эди, демак иккинчи ўрин, учинчи
гизларда ўтишини яхши биласиз, унчалик осонмас, лекин бога айланиб борардик. Навқирон ўрин эса грузин йигити Гогига на­
завқли ҳаёт, - дея ҳангомасини бошлайди қишлоқдошим соқолли бобога. сиб қилди.
Соливой ака.
Бошида соқол умуман ёқмади. Ўша куни капитаннинг бир оғиз
— Хуллас, гапнинг индалло­ қизиқтирарди. Йигитларга гап йўқ, Ноқулайлигини айтмайсизми, бо­ буйруғи билан ҳамма матрослар
сини айтсам, бу галги сафаримиз улар турли миллатдан бўлса-да, ра-бора кўникиб ҳам кетдик. соқолини олдириб, бип-бинойи
афсонавий орол-давлат Куба сари бирдам ва ҳамфикр эди. Барчаси йигитларга айланишди. Ғаройиб
йўналган эди. Йўл олис – саккиз ой ўт деса ўтга, сув деса сувга ту­ Кемада биргина мен ўзбек­ томони, саккиз ойдан бери фақат
уммонда юришимиз керак бўлиб, шишга тайёр қарчиғайдек йигит­ ман. Соқолим ҳам бошқаларни­ соқолли юзларни кўриб ўрганган
улкан кема - танкерда ғимирлаб лар эди. кидан фарқли ўлароқ қоп-қора кўзларга силлиқ юзли ҳақиқий
юрган мингга яқин матрос бир эди. Ҳамроҳларимнинг ҳаммаси чеҳралар нотанишдек туюларди.
неча ҳафталик қора меҳнат билан Капитан балки, шу йўл билан Чапаев киноларини кўриб катта Тунда капитан ҳаммани яна тўп­
Россиянинг Қора денгиз қирғоқла­ матросларнинг машаққатли ҳаёти­ бўлган йигитлар эмасми, мени “Ка­ лаб, ўртага савол ташлади:
рида сафарга тайёргарлик кўрди. ни енгиллаштирмоқчи бўлгандир, расакал” (Қора соқол) деб атай
янаям ким билади, ёки вақтни сер­ бошлашди, баъзан эса “басмач” - Қани, азаматлар, менга
Ниҳоят, тайёргарликлар тугаб, мазмун ўтказишга, шу дамларни дейишарди. айтинг­лар-чи, соқол билан юрга­
кема капитани грузин миллатига эслаб юришга ундагандир, бу ёғи нингиз яхшимиди ёки соқолсиз?
мансуб Малхази Заури "полун­ бизга қоронғу. Орадан ойлар ўтди ва ниҳоят
дра" деб қичқириб қолди, барча биз Куба қирғоқларига яқинлаш­ - Соқолсиз! – дедик биз жўр
матрослар палубага тўплангач: Эрталаб матрослар йиғилгач дик. Капитан матросларни йиғиб, бўлиб.
кема капитани Малхази шундай эртага қирғоққа чиқишимизни эъ­
— Эрталаб йўлга чиқамиз. Са­ деди: лон қилди. - Нима учун?
фар узоқ давом этади, оғир ўтиши - Ммм...
аниқ. Сизларни зериктирмаслик — Бугундан бошлаб, ҳеч ким - Энди ҳамманг соқолингни - Чайналмасдан жавоб беринг!
учун бир нима ўйлаб топмасам соқол олмасин, ким ўз соқолига олиб, одамбашара бўл, ҳамманг­ Яхшиси, битта-биттадан! Қани, сен
бўлмайди. тегинса, океанга улоқтираман. Ку­ ни маймундан фарқинг қолмаб­ бошла.
бага етгунимизча шундай бўлсин! ди, - деди ва сафни айланиб, энг Капитан ҳар биримизга навбат
Кема капитани ҳар замонда Тушунарлими? узун соқолли беш-олти матросни билан нигоҳини қадаб, айтган сўз­
“шумлик” қилиб турарди. Баъзан танлаб, “бу ёққа ўт” ишорасини ларимизни эътибор билан тинглай
матросларни иккинчи қаватда Биз денгизчи Кусто бобо айт­ қилди. Улар орасида мен ҳам бор бошлади.
жойлашган палубадаги бассейн­ моқчи “ҳайратда” эдик. “Буниси эдим. Биз сафдан чиқиб, айтилган - Соқол жуда ўсиб кетса, ҳалал
га учинчи қаватдан сакратиб қо­ нима бўлди яна? Тавба... Бундай томонга ўтдик. бераркан.
лар, бир сафар уларни палубадан фикрлар унинг калласига қаёқдан - Ортиқча иш, ўртоқ капитан.
олт­миш метрча баландликка кўта­ келар экан?!” Ҳай майли, кўрай­ - Ўртоқ боцман, - деди капи­ - Тараш керак.
рилган мачта (елканларни тутиб лик-чи, шу соқолни олмасак ол­ тан ёрдамчисини ёнига чақириб. - Чигаллашади.
турувчи мослама)га чиқишга маж­ мабмиз-да, капитан бежиз бундай - Буларнинг соқолини ўлчаб қўй! - Қитиғим келди, хи-хи.
бурласа, бошқа сафар очиқ ден­ буйруқ бермагандир. Қани билайлик-чи, қай бириники - Чолга ўхшаб қолдим.
гизда иккига бўлиниб, сув футболи энг узун экан? - Раҳмат сизга, ўртоқ капитан!
ўйнатишни истаб қоларди. Албат­ Ўн беш-йигирма кундан кейин - Нима учун?
та, хавфсизлик талабларига тўла матрослар юзини тук босди. Улар - Хўп, бўлади, - деди боцман - Фарқини англатганингиз учун!
амал қилган ҳолда. Ўзи ҳам четда кемада ғимирлаб юрар, баъзилар чест бериб. Кейин бизни етти-сак­ Эртаси куни тонгдан озод ияк­
турмас, “мард майдонда синалади” мачтадаги арқонларни тортса, киз ойдан бери соқол олмай, фақат ларини силаб, бир-бирига ҳа­
дегандек, ҳар доим “ўйин” марка­ бошқ­ алар ташқаридан ёпишиб соч олиб зериккан кема сартароши зил-кулгу улашаётган матрослар
зида бўларди. қолган ўт-ўланларни тозалар, яна томон бошлади. У бизни бажони­ кемадан Куба қирғоғидаги портга
кимлардир палубани ювар эди. дил кутиб олди. Капитаннинг топ­ тушиб келишди.
“Бу сафар нимани режалаштир­ Ҳамма бир-бирининг юзига қа­ шириғини эшитиб, қувонганидан
ган экан!”. Матросларни шу савол раб иягидан униб чиқаётган пиёз жойида сакраганча, қайчисини Ҳангомани
нишларидек соқолларига ишора шиқирлатиб рақс туша кетди. Дўстбек СУЛАЙМОНОВ

ёзиб олди.

№ 24 (2433) Donishmandlik haqiqatni so‘zlamoq va SAMARQAND 7www.samarkandnews.uz
/2022-yil tabiatga quloq tutib, unga bo‘ysunmoqdir.
16-iyun/
BUQROT

“С¤НГГИ БЕК” — ЖАСОРАТ ТИМСОЛИ

Ўрта ва кекса авлод вакиллари босмачи, деганда Шўролар ҳукумати буюрт- Китобингизни ўқидим
маси асосида суратга олинган кинофильмлардаги баджаҳл, ваҳший ва жоҳил,
бошида салла, қўлида милтиқ тутган, шаҳар ва қишлоқларга шовқин-сурон ишлашаётганди.
билан бостириб кириб, камбағал-бечораларни ўлдирадиган, ёвузликни мақсад Хушназар ҳам Магаданда сургунлик азо­
қилган совет ҳукуматининг душмани бўлган тўдаларни кўз олдига келтиришади.
бини узоқ тортгач, сўнгра авф этилади ва
Босмачи ва босмачилик ҳаракати ярим аср­ гитларини тўплаб, халқининг ўзлигидан, тили­ қишлоғига қайтиб келади. Қаҳрамоннинг тақ­
дан зиёд вақт мобайнида Шўро ҳукуматининг дан, динидан айиришга бел боғлаган айёр ва дири анчайин аянчли давом этади.
“қора рўйхати”дан тушмаган. Ўтган асрнинг ёвуз шўро ҳукуматига, қонхўр қизил армияга
қирқинчи йилларидан то тўқсонинчи йилла­ қарши курашиш учун гуруҳ тузади. Гуруҳдан Каримберди Тўрамурод қаламига мансуб
рига қадар яратилган бадиий асарлар ва ки­ қишлоқнинг ўттиз чоғлик мард ушбу асардаги оғриқли, аммо
нофильмларда ҳам босмачилар халққа зулм йигитлари ўрин олади. Хушна­ кўпчилик учун янги мавзу ўқув­
ўтказувчи ёвузлик, ёмонлик тимсоли сифатида зар уларга мақсадини яна бир чида яқин ўтмишда халқимиз
гавдалантирилган. бор тушунтирар экан: “Қизил бошидан кечирган оғир кунлар
аскар келса, меҳмонхонам ҳам ҳақида маълумот беради.
Аслида “босмачи” сўзи сунъий равишда қолмайди, уй-жойим ҳам, боғ- "Маҳорат" нашриёт-матбаа
мажбуран тилимизга муомалага киритилган. роғим ҳам қолмайди. Барини ижодий уйи томонидан нашр
“Босмачи” сўзи луғавий жиҳатдан ўзгаларнинг шўро олади...” дейди алам ва этилган “Сўнгги бек” ёзувчи­
юртига бостириб кирувчи босқинчи, душман, изтироб билан. Сўнгра мақ­ нинг жасорати, десак муболаға
деган маънони англатади. Тарихий манбалар­ садга ўтади. “Бориб Бекка қў­ бўлмайди. Аввало, бугун ҳам
дан маълумки, Туркистонда Совет ҳокимияти шиламиз! Раҳматуллоҳ ўктам кўпчиликнинг ижодкор сифа­
ўрнатилгач, босқинчи қизил армияга қарши ўз йигит. Олдин олишган экан, тида қўли бормайдиган, юраги
тупроғи ва Ватани озодлиги, халқининг ҳур­ “Ғирромни билмайди”, дейди типирчилайдиган мавзуга Карим­
лигини кўзлаб қўлига қурол олган ватанпар­ отам. Палагиям тоза. Амир­ берди Тўрамурод катта иштиёқ,
вар инсонлар ана шундай “тамға” остида қо­ нинг қўшинида бўлган экан, илҳом, меҳр, қолаверса, шижо­
лишган. Ўз-ўзидан савол туғилади: аслида демак, ҳарбу зарбдан ҳам ха­ ат билан киришган. Муаллиф­
босмачи ким эди? Большевик қизилларми ёки бари бор”, — дейди. нинг феъл-атворидаги дадил­
улардан она-Ватанини ҳимоя қилганларми? лик, исёнкорлик, тўғрисўзлик,
Хушназар ўз йигитлари ўзбекона маданият асар руҳига
Шу мавзудаги кинофильмларнинг ҳар бири­ билан Раҳматуллоҳбек қўши­ ҳам кўчганлиги саҳифалар узра
да шўро давлати ва халқининг душмани сифа­ ни сафидан ўрин олади. Бек сезилиб туради.
тида босмачилик ҳаракати қораланган. Бадиий раҳбарлигида Ургутнинг тур­ Ушбу асар адабиётимизда
асарларда ҳам шундай ҳолатни кузатамиз. ли жойларида шўро аскарларига қақшатқич
Фақат атоқли ёзувчи Шукур Холмирзаев “Қора зарбалар беради. Бирда енгилса, бирда ен­ айримлар учун нозик бўлган мавзуга янада
камар” асарида, Мамадали Маҳмудов (Эврил гади. Аммо танлаган муқаддас йўлидан орт­ чуқурлаштирилган ҳолда ёндашув бўлганлиги
Турон) “Боғдон қашқири” , Тоғай Мурод эса га қайтмайди. Шу орада унинг саркардалик билан эътиборга моликдир. Тўғриси, ўзбек
"Отамдан қолган далалар" асарида босмачи­ маҳорати душман қулоғига ҳам етиб боради. адабиётида “босмачилик”, деб қораланган —
ликни миллий озодлик ҳаракати сифатида Хушназар ва унинг ватанпарвар йигитларига миллий озодлик ҳаракатини бадиий бўёқлар
қайд этишган. маккор қизиллар шундай “қопқ­ он”лар ихти­ ёрдамида улуғлаб яратилган асарлар жуда
ро қилишадики, жасур ўғлонлар уларнинг кам. Шу боисдан ҳам муаллифни ушбу ул­
Орадан анча вақт ўтди. Бу мавзу адабиёти­ макрига учишмайди. Ташқи душманни дод кан ютуқ билан қутласак мақсадга мувофиқ
мизда деярли унутилди. Бу ҳақда камдан-кам қақшатган бу қаҳрамонлар ички душман, яъни бўлади.
сўз очилаётган бугунги кунларда таниқли сотқинларнинг “қопқони”га тушадилар. Сотқин
журналист ва ёзувчи Каримберди Тўрамурод Хушназарнинг танишлари ичидан чиқади. Каримберди Тўрамуроднинг 20 дан ортиқ
ўзининг “Сўнгги бек” асарида яна шу мавзуга Босқинчилар шу ўринда пичоқнинг сопини китоблари чоп этилганидан хабарингиз бор.
қўл урди! У бу асари устида ўзгача илҳом, ўзидан чиқар, деган нақлдан амалда уста­ Аввал яратилган “Тоғаймуроддан қолган да­
ўзгача меҳр, ўзгача шижоат ва жасорат билан монлик билан фойдаланади. Хушназар ҳам, лалар”, “Ёлғизликнинг уч куни”, “Жийда гули”
ишлади. Раҳматуллоҳбек ҳам, уларнинг қўл остида сингари асарлари китобхонларни бефарқ қол­
Ватан озодлиги, халқ ҳурлиги учун жон олиб, дирмаганлигини тилга олиш жоиз. Биргина
Асар билан танишар экансиз, бир пайтлар жон берган йигитлар ҳам маҳаллий сотқинлар “Жийда гули” асари асосида кўп қисмли теле­
қалтис мавзу ҳисобланган босмачилик ҳарака­ “хизмати” билан душман қўлига тушишади. сериал суратга олингани ҳам ёзувчининг бой
тига янгича мазмун сингдирилганининг гувоҳи ва серқирра истеъдодидан дарак беради. Ка­
бўласиз. Асар тили, бадиий бўёқлар бир-бири Воқеа — бадиий тасвирнинг кейинги римберди Тўрамурод бугун Янги Ўзбекистон­
билан уйғунлашган ҳолда асарга мукаммаллик босқичлари шу тариқа давом этиб, ўтган нинг адабиётимиз олдига қўйган талабларини
бахш этганини пайқаш қийин эмас. асрнинг олтмишинчи йиллари воқеаларига ҳисобга олган ҳолда ижод қилмоқда. “Сўнгги
уланиб кетади. Негаки, қўлга олинган ва­ Бек” асари фикримизнинг далилидир.
Асарда тасвирланган қаҳрамонлар ва улар танпарварларнинг кўпчилиги ўша пайтдаёқ
ҳаракат қилган ҳудуд бугунги Ургут тумани. осиб ўлдирилган бўлса, қолганлари олис Си­ Қувондиқ ХАЛИЛОВ,
Хушназар Ургутнинг обрўли, ориятли йигит­ бирга сургун қилиниб, Магадан конларида Ўзбекистон Журналистлари ижодий
ларидан бири сифатида асарнинг бошидан-­
охиригача “ҳаракат”да бўлади. Қишлоқнинг уюшмаси аъзоси
ўзи каби ғаним кўзига тик боқа оладиган йи­

БЕКОР ҚИЛИНАДИ ДАЪВОЛАР БЎЛСА...
Самарқанд шаҳридаги
64-умумий ўрта таълим мак­ Самарқанд шаҳрида хусусий амалиёт билан Самарқанд шаҳрида хусусий амалиёт билан
табидан 2006 йилда Разакова шуғулланувчи нотариус Азимова Камола Хамзаев­ шуғулланувчи нотариус Азимова Камола Хамза­
Дилшода Нурмухаматовна но­ на нотариал идорасида марҳума Болтаева Шоира евна нотариал идорасида марҳум Ташев Таҳир
мига берилган U № 1863257 Хошимовна (2020 йил 22 июлда вафот этган)га Шамурадович (2002 йил 18 июлда вафот этган)
рақамли умумий ўрта таълим тегишли мол-мулк учун мерос иши очилмоқда. га тегишли мол-мулк учун мерос иши очилмоқда.
тўғрисидаги шаҳодатнома Шу муносабат билан меросхўрларнинг Азимова Шу муносабат билан меросхўрларнинг Азимова
йўқолганлиги сабабли бекор Камола Хамзаевна нотариал идорасига мурожаат Камола Хамзаевна нотариал идорасига мурожаат
қилинади. этишларини сўраймиз. этишларини сўраймиз.

Манзил: Буюк Ипак йўли кўчаси, 18-уй, Манзил: Буюк Ипак йўли кўчаси, 18-уй,
51-хонадон. 51-хонадон.

SAMARQAND Muharrir: Hakim JO‘RAYEV MANZIL:
140100, Samarqand shahri, Temur Malik ko‘chasi, 4-uy.
MUASSIS: Gazeta Samarqand viloyat matbuot va axborot boshqarmasida
Samarqand shahar hokimligi 06.09.2012-yilda 09-05 raqam bilan qayta ro‘yxatga olingan. TELEFONLAR: +998 66 233-58-40, +998 66 233-67-79.

Indeks 5505 Tahririyatga kelgan qo‘lyozmalar Gazeta haftaning payshanba kuni chiqadi.
muallifga qaytarilmaydi. Sotuvda erkin narxda.
Gazeta tahririyat matbaa bo‘limida terildi va sahifalandi.
Tahririyat matbaa bo‘limi O‘zbekiston matbuot va axborot Navbatchi: Alisher ISROILOV Bosishga topshirish vaqti: 21.00.
agentligida 2.06.2017-yilda 18-3959 raqam bilan ro‘yxatga olingan. Bosishga topshirildi: 21.00.
Sahifalovchi: Zebo ISMATULLOYEVA

Gazeta «Noshir lyuks» MChJ bosmaxonasida chop etildi. Manzil: Samarqand shahri, Spitamen ko‘chasi, 270-uy.
Buyurtma: 386 Adadi: 2 000 nusxa.

8 SAMARQANDwww.samarkandnews.uz Kuch bilan emas, ishonch bilan zabt et. № 24 (2433)
/2022-yil
BIANT 16-iyun/

Saroymulkxonim Sohibqiron Temurning biri bo‘lgan. Tarixchi Ibn Arabshoh “Amir Temur Мозийга қайтиб...
sevimli xotini bo‘lganligi, mamlakat ijtimoiy- tarixi” kitobida Sohibqiron Temur katta shaxmat
siyosiy hayotida muhim o‘rin tutganligi o‘ynaganini yozgan: “O‘z fikrini peshlash da, mulozimlarga uni huzuriga qo‘ymaslikni
barchamizga ma’lum. Salohiddin Toshkandiyning maqsadida u muttasil shatranj o‘ynaydi. tayinladi. “Ertasi bir cho‘ri Sohibqironni
“Temurnoma” asari ham ushbu haqiqatni yana Uning himmati kichik shatranj (o‘ynash)dan axtarib kelib, ...bir xat yozilgan qog‘ozni berdi.
bir bor tasdiqlaydi va Bayonqulixon poytaxti oliy bo‘lib, u katta shatranj o‘ynaydi... Temur
bo‘lmish Buxoro shahrida yosh Temur malika shatranj o‘ynab, shatranjchilarning allomasi
Saroymulkxonim bilan qanday tanishganligi Alouddin at-Tabriziyga: “Go‘yo men mulk
voqeasi bayon qilinadi: “Bir kecha tushida siyosatida yagona bo‘lganim kabi, sen shaxmat
(Bayonqulixon) Shayx ul-a’lamni ko‘rdi. Aydilar: olamida tengi yo‘qsan”, (shuningdek yana u)
xilofi shar’iy qilmagil, turgil, qizlaringni erga bizlardan, ya’ni men va mavlono Ali Shayxdan,
bergil. Bayonqulixonning to‘qqiz qizi bor edi. har qaysimizning san’atimiz karomatlarga ega
Uyqudan turib barcha qizlarini ja’m qildi... bo‘lib, benazir kishilarmiz, – derdi. Shaxmat
Barchasidan kichigi Saroymulk xonimcha edi, o‘yini-yu mansubalari ilmida uning o‘ziga xos
aydi, ey ota, sizning davlatingiz soyasidan hech sharhi bo‘lib, u bilan o‘yinda chuqur o‘ylamasdan
joyga bormasmen, er ham qabul qilmasmen, (uning) fikri haddiga yetishga hech bir kimsa
dedi...” Podshoh kunlardan bir kuni tushida qodir emasdi. ...Men (Ibn Arabshoh)ga hikoya
yana bir bor Shayx ul-a’lamni ko‘radi. Bu qilishlaricha, u, Olloh yuzini karomatli qilg‘ur,
mo‘tabar zot podshohdan Saroymulkxonimni amir-ul mo‘miniyn Alini tushida ko‘rgan. Ali

AMIR TEMUR VA SAROYMULKXONIM TANISHUVI

SHAXMATDA KIM YUTGAN EDI?

turmushga berishini so‘raydi. Ertangi kuni xon unga bir xaltada shaxmat tutqazgach, shundan Aytibdurkim, “hamd ila durud adosidin so‘ngra
qizini huzuriga chorlaydi. Qiz esa “maning keyin hech bir inson undan g‘olib chiqmagan. ur yorijonimga salom va payom bo‘lsunkim,
xohishimga qarasangiz?! Mani Tarag‘ay Bahodir Uning o‘yin paytidagi (shatranj majlislaridagi) ushbu siz bilan shatranj o‘ynagan qul bacha xon
o‘g‘liga (Amir Temurga) beringiz” deydi. Biroq, sifatlaridan biri shu ediki, u hech tafakkur qizi Saroymulk xonimcha bo‘lurman. Ishtiyoqi
Shahrisabz begi Tarag‘ay bahodir bilan xon qilmay, faqat (uning) raqibi uzoq o‘ylab fikrga muhabbat manda bo‘lsa va soim bog‘inda
o‘rtasidagi munosabatlar sovuqlashganligi cho‘mganidan keyin o‘ynagach, u hech bir jamolim chirog‘inda umid qilsa xonga kelib arz
tufayli Bayonqulixon ushbu nikohga rozilik tadbir ko‘rmasdan yurib qo‘yardi. Bir vaqtning qilsun. Otam odil bo‘lsa, mani anga bersa kerak.
bermaydi. “Temurnoma”da Saroymulkxonim o‘zida u (at-Tabriziy) ikki raqib bilan g‘oyibona Mabodo boshqa qulbachani bersa olmasun,
Bayonqulixonning qizi, deb ko‘rsatilgan bo‘lsa- o‘ynardi va hisoblashi natijasida o‘z tomonida noma tamom vassalom”.
da, aslini olganda, tarixiy manbalar uning Qarshi qanday donalar va raqiblari tomonidan qanday
shahrida hokimlik qilgan amir Qozonxonning qizi donalar borligini bilardi. U va Amir (Temur) katta Amir Temur xon bilan gaplashadi.
bo‘lganligini, 1341-yilda Qarshida tug‘ilganligini shatranj o‘ynardilar”. Bayonqulixon uning huzuriga boshqa qul
dalolat beradi. yigitchalarni yuboradi. Biroq u Saroymulkni
Xo‘sh, aziz o‘quvchi, Amir Temur va talab qiladi. Vazir Siroj Qamariy Sohibqiron
Bayonqulixon arzanda qizini Amir Temurga Saroymulkxonim o‘rtasidagi musobaqada Temurga uchrashib, “ul xonning o‘zini qizidur,
uzatishga unamagach, malika otasiga “kimdan kim g‘olib bo‘ldi, deb o‘ylaysiz? Albatta, borgil, mulukona to‘y asbobini kelturgul...”
kim men bilan shaxmat o‘ynab yutsa, g‘olibga Saroymulkxonim emas. U Amir Temurga deydi. Biroq ko‘p o‘tmay Amir Temur o‘g‘irlikda
xotin bo‘laman, garchi u cho‘pon bo‘lsa ham” ko‘ngil qo‘ygan, shaxmat u bilan uchrashish, ayblanib, tuhmat bilan zindonga tashlanadi.
deydi. Xon bu musobaqaga rozilik beradi. diydorlashish vositasi edi, xalos. Musobaqada Vaqti-soati yetib, Bayonqulixon vafot etadi.
Malika qul yigit usti-boshini kiyib, shaxmat Amir Temur g‘olib keldi. “Axir, xonimcha etakin Taxtni valiahd Baroqxon egallaydi. Amir
musobaqasiga keladi;”Xonimcha aydi; man silkitib, turub uyiga ketti. Xon hayron bo‘ldi. Temurning zindonda ekanligi barchaning
qulbachalaringiz sifatida bo‘lay. Siz ayting, Bul anoyi kishi deb fahmlab erdi, lekin Amir xayolidan ko‘tariladi. Fursatdan foydalangan
kim bizni qulbachamiz bilan shatranj o‘ynamoq Sohibqiron man Tarag‘ay bahodur o‘g‘liman, zindonbon ham mahbusni qo‘yib yuboradi.
da’vosin qilur, har kim shuni yutsa man unga deb ma’lum qilmadi”. Sababi xon janglardan
qulimni in’om qilurman. Xon andin keyin qizin birida Amir Tarag‘ay bahodurni tashlab qochib Shundan so‘ng Amir Temur Saroymulkxonim
so‘zin qabul qilib, xo‘p dedi”. ketadi. Shundan so‘ng Sohibqiron Temurning bilan uchrashish baxtiga muyassar bo‘ladi.
otasi “agarda xon jangda nomardlik qilib Biroq visol uzoqqa cho‘zilmaydi. Baroqxon bu
Tong sahardan shaxmat ustalari musobaqaga qochmaganida, jangda g‘olib bo‘lar edik”, deb ikki oshiq-u ma’shuqni ta’qib qila boshlaydi.
kela boshladilar. Xonlik jarchilari butun Buxoroga gapiradi. Bu gap esa xonning qulog‘iga yetib “Amirning a’zosi yetmish joyidan yarador bo‘lub,
bu haqda xabar qildilar. “Odamlar-o, odamlar! boradi va u Tarag‘ay bahodurdan qattiq xafa o‘zidin ketib yiqiladi. Muqarrar qildilarkim, o‘ldi
Eshitmadim demanglar!” Ammo musobaqaga bo‘ladi. Ana shu bois u Amir Temurni kuyov deb oyog‘idan sudrab, Shayx Hasan Boxurziy
kim kelsa ham Saroymulkxonimga teng qilishni xohlamaydi. maydoniga olib borib tashladilar”. Ammo u qirq
kelolmadi. U xonlikda dong‘i ketgan shaxmat kunda tariqat piri Shayx Hasan ko‘magida shifo
ustalarini ham mag‘lubiyatga uchratdi. “Andin Xon garchi shaxmat musobaqasi g‘olibini topib ketdi. Saroymulkxonim esa jallod qo‘lidan
keyin jarchi bozorlarda nido qilur edi. Amir tongda saroyga kelishini aytgan bo‘lsa- qutilib, Shahrisabzga yo‘l oldi. Afsonalardan
Sohibqiron bu ovozni eshitib, chiqib so‘rdi, ijodiy foydalanilgan “Temurnoma” asarida
jarchi voqeani bayon qildi. Ammo shatranj Tarag‘ay Bahodur tomonidan kelin izzat-ikrom
o‘ynamoqqa misli yo‘q erdi. Amir aydi; Men ham bilan kutib olinganligi, ko‘p o‘tmay Sohibqiron
bilurman. Andin keyin Amir Sohibqironni olib ham yori huzuriga qaytganligi, to‘y-u tоmosha
bordilar. Xon ko‘rdikim, bir turk bacha, egnida bo‘lganligi haqida yozilgan.
chakmon, boshida telpak... Xon buyurdikim,
qulbachani (Saroymulkxonim) kelturinglar. Saroymulkxonim haqida gap ketar ekan,
Darhol kelturdilar. Amir bildikim, o‘g‘il libosini tarixiy manbalarda u Amir Husayn yengilgandan
kiyibdur, ammo o‘zi qizdur. Filhol, ko‘rib bir- so‘ng Sohibqiron Temur haramiga o‘tganligi qayd
biriga ko‘ngil berdilar”. etilganligini aytmasak bo‘lmas. Tarixiy, adabiy
va ilmiy manbalardan ham unumli foydalanilgan
Shundan so‘ng xontaxta ustiga shaxmat “Temurnoma” badiiy asarida Bibixonim haqida
olib kelib qo‘ydilar. Amir Temur xonga yuzlanib yanada qiziqarli ma’lumotlarga duch kelamiz.
o‘z shartini izhor etadi: “Sohibqiron aydi: man Mo‘g‘il xoni Oqtemurxon Sohibqirondan zo‘rlik
shart bilan o‘ynagayman. Xon aydi: shart shulki, bilan uning sevimli xotini Saroymulkxonimni
agar yutsang, bu qulbacha senikidur. Amir tortib oladi. Vafodor jufti halol Saroymulkxonim
aydi: boy bersam nima qilurman? Xon aydi: qancha bedodlik bo‘lmasin, eriga sodiq qoladi.
Sandan hech tama’ yo‘q. Amir aydi: gar man Temurshoh xonni o‘ldirib, xotinini uning
yutquzsam shu g‘ulom bachaga qul bo‘lurman. changalidan qutqaradi.
O‘zi yoshurun oshiq bo‘lib erdi. Emdi shatranj
o‘ynay berdi uch bisotgacha. Har bisotigacha Albatta, saltanatning bosh malikasi
bir kecha va bir kun o‘tib keta berdi”. Ko‘rinib Saroymulkxonimning taqdir yo‘liga nazar
turibdiki, bu “raqiblar” shaxmat o‘yini hadisini solar ekanmiz, unda quvonchlar bilan birga
olgan, xalqaro grossmeysterlarni eslatardi. Biz tashvishlar, qiyinchiliklar va ziddiyatlarga duch
keltirayotgan mazkur voqea bir afsona, xolos. kelamiz.
Ammo, Sohibqiron Temur hayotda ham o‘z
zamonining tengi yo‘q yirik shaxmat ustalaridan Sherxon QORAYEV,
filologiya fanlari bo‘yicha falsafa

doktori