Vatan, el manfaati muqaddasdir!
ISSN 2010-6734 №17-18 (2426-2427) 2022-yil 28-aprel, payshanba Gazeta 1904-yil 10-apreldan chiqa boshlagan
www.samarkandnews.uz @Samarkandnews_uz
www.facebook.com/Samarkandnews_uz
1 май – Фавворалар сайли
ҐАЙИТ
УДУМЛАРИ
ФИДЯ ЭҐСОНИ
КИМЛАРГА БЕРИЛАДИ?
Ислом динининг қайси
бир қутлуғ китобига назар
солманг, деярли ҳар би-
рида садақа-эҳсон удуми
ҳақида сўз боради. Зеро
рамазон ойи меҳру оқибат,
хайру эҳсон, эзгу амаллар
ойи ҳам ҳисобланади.
Фавворалар об-ҳаво
мўътадиллигини ТАЪМИНЛАЙДИ
Эътибор берган бўлсангиз, шаҳарларда ҳар хил фавво- нишонланиши кўзда тутилган. Эҳсонларнинг ичида фидя,
ралар бунёд этилган. Чор-атроф асфальт-бетон бўлган Фавворалар атрофи байрамона деб аталадиган шундай бир
кўча ва хиёбонларда ёзнинг жазирамасида ҳаво ҳарорати безатилиб, концерт дастурлари саодатбахш, савоб келтирув-
кескин ошиб кетиши тайин. Айни жараёнда маржондай ташкил этилади. Шоир, ёзув- чи удум борки, гарчи у кенг
кўкка сочилаётган сув томчилари ҳароратнинг мўътадил- чилар, рассомлар иштирокида доирада, кўпчилик даврасида
лигини сақлашга ёрдам беради. маъанавий-маърифий тадбир- ўтказилмаса ҳам ўзининг маъ-
лар, кўргазмалар ўтказилади. навий аҳамияти беқиёслиги
Маълумотларга кўра, фавво- қон айланиш тизими ва мия фао- билан ажралиб туради. Қайд
ра атрофида ҳордиқ чиқарган лияти яхшиланади. Умуман, жа- Шунингдек, фавворалар этилишича, бир мискин киши-
инсон чарчоқни унутади. Энг зирамада сув бўйида ором олган атрофида аҳолига қулайлик нинг қорнини тўйдириш ҳам са-
муҳими, фаввора асабни тин- киши ўзини тетик ҳис эатади. яратиш мақсадида салқин воб келтирар экан. Тўғри, фидя
члантиради. Кечки пайтда ичимликлар, музқаймоқ ва эҳсонини мискинларга улашиш
фавворага тикилган кишининг 1 май — Фавворалар сайли ширинликл ар савдоси ташкил рўзадорларга эмас, беморларга,
жорий йил ҳам кенг миқёсда этилади. рўза тутиш имконияти бўлма-
ган кекса ёшдаги кишилар учун
2022 йил 30 апрель куни "Маҳалла ободлиги – юрт фаровонлиги" шиори остида мўлжалланган.
ободонлаштириш ва кўкаламзорлаштириш умумхалқ хайрия ҳашари ўтказилади.
Иссиқ жон иситмасиз бўлмас,
ёки кексаликда динимизнинг
муҳим арконларидан бири —
рўза тутиш имконияти бўлмай
қолиши мумкин. Агар, бемор
кишининг имконияти бўлса,
юқорида айтилганидек, бир бе-
ва-бечоранинг қорнини тўйғаз-
са, рўза тутгандек савоб эгаси
бўларкан. Шунингдек, кекса
бемор ёки бошқа ҳаётий саба-
бларга кўра фидя эҳсони сифа-
тида бир рўзадорнинг қорнини
тўйғазса ҳам Аллоҳ унга шундай
савобни лозим кўриши муқаддас
китобларда таъкидланган.
(Давоми 2-саҳифада)
2 SAMARQANDwww.samarkandnews.uz Tinglash va sukut saqlash seni № 17-18
donolikka yetaklaydi. (2426-2427)
PIFAGOR /2022-yil
28-aprel/
ҐАЙИТ УДУМЛАРИ юритамиз. Бу сўз арабчадан ўгирилганда
билмоқ, танимоқ, маърифат ҳосил қилмоқ,
(Давоми. Боши 1-саҳифада) маъноларини англатади. Эртага ҳайит экан-
лигини билмоқ, бу байрамни танимоқ, ҳа
ҐАЙИТ ДАСТУРХОНИ йитдан маърифат руҳини дилга туймоқ, ара-
фа кунининг ўзига хос белгисидир. Негаки,
Ҳар икки ҳайитда ҳам, жумладан, Рама- га қараб турли таомларни тортади. Лекин шу куни эртага ҳайит, дея кўнгилларимиз
зон ҳайити кунида ҳам ҳар бир хонадонда ҳозиргача бирон-бир таом ҳайит таоми си- тоғ, дилимиз чоғ бўлади. Айтишларича, ара-
ҳайит дастурхони ёзилиши азалий удум си- фатида алоҳида мавқега эга эмаслиги бор фа куни пайғамбар Иброҳим алайҳи васса-
фатида абадий яшаб келмоқда. Дастурхон- ҳақиқат. ламга Жаброил ҳаж ибодатининг талаб-ар-
дан турли-туман егуликлар, ширинликлар, конларини ўргатган экан. Шунинг учун ҳам
мева-чевалар ўрин олади. АРАФА ҳожилар арафа куни Арафот тоғида бўлиб,
то қуёш ботиб, шом тушганига қадар дуо
Шу куни дастурхонга лаган устига қў Ҳайитга бир-икки кун қолганда умргу- қилиб, тоат-ибодатда бўладилар. Бу анъана
йилган мойга пиширилган 7 та нон ҳам заронлик қиладиган кунимизни арафа, деб бугунги кунда ҳам давом этиб келмоқда.
қўйилади. Бу нон дастурхонга қўйилгач,
имом ёки кекса кишилардан бири Қуръон Арафа куни фақатгина ҳайитдан олдинги
тиловат қилади. кун эмас, балки дунёвий ва диний байрам-
ларнинг бошланишидан бир кун аввалги
Одатда, маҳаллий урф-одатимизга кўра қутлуғ кун сифатида ҳам қадрланади. За-
ҳайит куни пиширилган таомлар қўни-қўш- монавий, дунёвий байрамларимиздан бир
ниларга ҳам тарқатилади. Шунда ризқимиз кун олдин ҳам “байрам арафаси” деган
ҳам, умримиз ҳам чўзилсин, ҳар кунимиз атама беихтиёр тилимизга келиши сабаби
ҳайит бўлсин, деган тилаклар билдирила- ҳам шундадир. Арафа кунлари ўзга дин ва
дики, бу одатнинг ҳам ўрни бўлакча экан- дунёқарашга эга бўлган барча халқларнинг
лигидан дарак беради. удумларидан ўрин олган.
Ҳайит дастурхонига ҳар ким имконияти- Қувондиқ МАЖИДИЙ
тайёрлади.
Семинар
МУНОСИБЛАР САЙЛАНАДИ
Халқимиз ва мамлакатимиз ҳаётидаги муҳим ларнинг ўз ўрни бўлиши зарур. кишилар танланиши мақсадга
ижтимоий ва сиёсий тадбир — маҳалла фуқаро- Негаки, давлат ташкилоти ҳам, мувофиқдир.
лар йиғинлари раислари (оқсоқоллари) сайлови хусусий ишлаб чиқариш корхо-
тобора яқинлашмоқда. наси ҳам, қолаверса, таълим Республика комиссияси аъ-
ва маънавият масканлари ҳам зоси А. Бобоев сайловни таш-
Шу муносабат билан фуқа- асосида ташкил этилиб, ҳар хил маҳаллаларда жойлашган. Бу кил этиш ва ўтказишнинг қону-
ролар йиғинлари раислари (оқ- тушунмовчилик ва эътирозларга ҳол маҳалла раиси ва фаол- ний принциплари ҳақида кенг
соқоллари) сайловини ташкил ўрин қолмайди. лардан ҳудуддаги мулкчилик тушунча берар экан, масъул-
этиш ва ўтказишга кўмакла- шаклидан, фаолият туридан лар эътиборини ишчи гуруҳини
шувчи вилоят сайлов комисси- Дарҳақиқат, тадбирларнинг қатъи назар ҳар бир меҳнат шаклл антиришда комиссия ра-
яси ташаббуси билан маҳалла қонуний ташкил этилиши ҳамда жамоаси билан жипслашиб, иси ва аъзоларининг принци-
фуқаролар йиғинлари раисла- пиаллиги муҳим аҳамиятга эга
ри, сайловни ўтказишга масъул ўтказилишида бу тамойиллар- муаммоларни шу ернинг ўзида эканлигини қайд этди. Унинг
бўлган туман ва шаҳар кўмакла- нинг ўрни катта. Бундан ташқа- ҳал этиш талаб этилади. таъкидлашича, ишчи гуруҳи 3
шувчи комиссиялар раислари ва ри, масъулларнинг сиёсий, йил мобайнида маҳалла раи-
аъзолари иштирокида семинар ижтимоий фаоллиги ҳам муҳим “Фуқаролар йиғини раиси си билан биргаликда фаолият
ташкил этилди. Семинарда шу- аҳамиятга эга. Турли ёш, касб (оқсоқоли) сайлови тўғриси- юритиб, маҳаллани ижтимо-
нингдек, Олий Мажлис Сенати ва маълумотга эга фаоллардан да”ги Ўзбекистон Республикаси ий-иқтисодий ривожлантириш,
қўмита раиси Н. Умаров, фуқа- иборат ишчи гуруҳи ва комис- қонунига мувофиқ маҳаллада фуқароларга ҳар томонлама
ролар йиғинлари раислари (оқ- сия аъзоларидан ташкилий ташкил этилган ишчи гуруҳи қулайлик яратишда раис ва
соқоллари) сайловини ташкил ишларни қонунда белгиланган томонидан ҳар бир кўча, кўп фаоллар билан ёнма-ён фао-
этиш ва ўтказишга кўмаклашув- талабл арга мувофиқ ўтказиш қаватли уйларда яшовчи фуқа- лият олиб боради. Тўғри, улар
чи республика сайлов комисси- алоҳида қайд этилди. Муҳими, ролар иштирокида сайловда асосий вазифасидан озод этил-
яси аъзоси А. Бобоев, сайловга мамлакатимизда ўтказилаётган қатнашадиган вакиллар гуруҳи маган ҳолда бу фаолиятни ҳам
кўмаклашувчи вилоят сайлов иқтисодий, ижтимоий, сиёсий шакллантирилади. Бунда ҳар давом эттиришларига тўғри ке-
комиссияси раиси, сенатор Ф. ислоҳотларнинг асосий қисми жиҳатдан фаол, тажрибали, би- лади. Ҳар қандай сайловларда
Тошев иштирок этишди. маҳалладан бошланиши ва бун- лимли, қонун-қоидаларга қатъ- бўлгани каби ушбу сайловда
да маҳалла раисининг, фаол- ий амал қиладиган, муқим фуқа- ҳам холислик, аниқлик, шаф-
Семинарда Олий Мажлис ролик позициясига эга бўлган фофлик тамойиллари фаоли-
Сенатининг қўмита раиси Н. ятнинг бош талаби бўлиши
Умаров сайловга тайёргарлик керак.
ва уни ўтказиш билан боғлиқ
ҳар бир тадбир ошкоралик ва Ишчи гуруҳига яқин қарин-
холислик тамойиллари асосида, дошлар, кўмаклашувчи ко-
қонунга мувофиқ ўтказилишини миссия аъзоларининг ёки ра-
таъкидлади. иснинг яқинлари киритилиши
мумкин эмас. Раисликка ном-
— Бу тамойилни амалга оши- зодларни кўрсатиш жараёни-
риш учун сайловга тайёргарлик да бу талабл ар ижроси янада
кўриш ва уни ўтказишга сафар- кучайтирилади. Токи, сайловга
бар этилаётган ҳар бир ишчи тайёргарлик кўриш ва ўтказиш
гуруҳи, комиссия аъзоси бел- жараёнига қариндош-уруғчи-
гиланган вазифаларга ҳуқуқий лик, таниш-билишчилик иллат-
асосларга кўра ёндашиб, масъ лари соя солмасин.
улликни ўз зиммасига олиши
керак, — деди у. — Ана шунда Семинар иштирокчилари ўз-
ўтказилаётган тадбирлар қонун ларини қизиқтирган саволларга
тегишли жавоб олдилар.
Қ. ХАЛИЛОВ
№ 17-18 Muhabbat hamma narsani birlashtiradi. SAMARQAND 3www.samarkandnews.uz
(2426-2427) Adovat esa ajratadi.
/2022-yil
28-aprel/ EMPEDOKA
туркология илмий-тадқиқот Диққат, хайрли
институти Фаолият бошлади ташаббус!
Шароф Рашидов номидаги Самарқанд давлат университетида Ўзбекистон- САМАРЈАНДГА
даги илк Туркология илмий-тадқиқот институти ҳамда халқаро стандартлар
даражасида хорижий тил ўргатиладиган тил маркази фаолият бошлади. САЎ¥АТ
тига Туркиядаги энг яхши ЈИЛУВЧИЛАРГА
турколог-олимлар жалб
этишини билдирган эди, – ИМТИЎЗ БЕРИЛАДИ
дейди филология фанлари
доктори, профессор Жўли- Рамазон ҳайити муносабати
бой Элтазаров. – Бу бора- билан Самарқанд вилояти туризм
да ҳозир ҳам музокаралар ва маданий мерос бош бошқар-
давом этмоқда. маси ҳамда Касаба уюшмалари
федерацияси вилоят бўлими та-
Шунингдек, мазкур инс шаббуси билан вилоятдаги ту-
титут фаолиятини тизимли ристик фирмалар томонидан 25
йўлга қўйиш, унинг маъ- апрелдан 5 майгача “Рамазон”
навий-маданий фондини номли имтиёзли туристик пакет
бойитиш учун Туркиядан эълон қилинди.
8 мингдан зиёд китоб олиб
Мазкур институт Ўзбекистон ва Туркия Рес келинади. Инглиз, немис,
публикалари ўртасида имзоланган “Абадий венгер тилларидаги бу ил-
дўстлик ҳақида”ги ҳамда таълим ва маданият мий ва ўқув адабиётлар қаторига Самарқанд
соҳаларидаги ҳамкорлик шартномалари, ху- давлат университети таянч кутубхонаси фонд
сусан, Самарқанд давлат университетининг ларидаги 1000 дан зиёд ўзбек ва рус тилла-
Истанбул, Анқара, Мармара сингари йигирмага ридаги адабиётлар қўшилади.
яқин университетлар билан тузган академик
ва илмий-тадқиқотлар бўйича алоқалари маҳ- Туркология илмий-тадқиқот институти
сули сифатида ташкил этилди. мамлакатимизда турк дунёси тадқиқотлари,
туркий халқлар тили ва маданиятини ўрга-
Институтнинг моддий-техник базаси Тур- ниш ишига муносиб ҳисса қўшишига ишонч
кия Республикасининг ҳамкорлик ва муво- билдирилди.
фиқлаштириш агентлиги (ТИКA) томонидан
молиялаштирилди. Ўз мухбиримиз
Институтнинг очилиш маросимида иштирок
этган вилоят ҳокимлиги ва ТИКА вакиллари,
Туркиянинг Самарқанддаги бош консули, уни-
верситет раҳбарияти ва илмий жамоатчилик
вакиллари мазкур институт туркий тилли дав-
латлар халқларининг тили, адабиёти, мада-
нияти, ҳамкорлиги масалаларини ўрганадиган
илмий марказ бўлишини таъкидлади.
– Туркия Олий таълим кенгаши раиси Эрол
Ўзвар мамлакатимизга қилган ташрифи чоғида
бу институтнинг илмий-педагогик фаолия-
Никоҳланувчи шахслар молекуляр- — Асосий мақсад Рамазон ҳайити
генетик тестдан ўтказилади муносабати билан эълон қилинган
дам олиш кунларида юртдошларимиз
2023 йил 1 июлдан бошлаб никоҳла- ўтказиш тартибини назарда тутувчи норма- ва хорижлик сайёҳларни Самарқанд
нувчи шахслар ўз ҳисобидан Респуб тив-ҳуқуқий ҳужжат лойиҳасини ишлаб чиқиш га кўпроқ жалб қилиш, уларнинг ма-
лика аҳоли репродуктив саломатлик ва Вазирлар Маҳкамасига киритиш вазифаси роқли ҳордиқ чиқаришлари учун кенг
маркази ҳамда унинг Қорақалпоғистон қўйилди. имконият яратишдан иборат, — дейди
Республикаси, вилоятлар ва Тошкент Самарқанд вилояти ҳокими ўринбо-
шаҳридаги ҳудудий марказларига Қарорга кўра, спинал мушак атрофияси сари – туризм ва маданий мерос бош
ташриф буюриш орқали Республи- ташхиси қўйилган бемор болаларни даволаш, бошқармаси бошлиғи Рустам Қоби-
ка ихтисослаштирилган гематология уларнинг муолажаларини кузатиб бориш мақ- лов. — Мазкур лойиҳа доирасида Са-
илмий-амалий тиббиёт марказининг садида шифокорлар консилиумларини ташкил марқанддаги муқаддас қадамжолар
лабораториясида молекуляр-генетик этиш бўйича юқори малакали мутахассислар- ва зиёратгоҳларга саёҳатлар уюшти-
тестдан ўтказилади. дан иборат доимий фаолият кўрсатувчи гуруҳ рилади ва мажмуаларга киришда 20
Бунда, спинал мушак атрофиясининг ген тузилади. фоизгача имтиёз берилади. Рамазон
ташувчилиги тасдиқланган никоҳланувчи ойида кечқурун ифторлик тадбирла-
шахсларнинг маълумотлари Ягона миллий ри уюштирилади. Меҳмонхоналар,
регистрга киритиб борилади. транспорт воситалари ва овқатланиш
“Спинал мушак атрофияси ташхиси қўйил- шохобчаларида ҳам имтиёзлар мав-
ган бемор болаларга тиббий-ижтимоий ёрдам жуд. Бундан ташқари, бир қатор ма-
кўрсатиш ва дори воситаларини бепул етказиб даний дастурлар, кўнгилочар тадбир-
бериш тизимини ташкил этиш чора-тадбир- лар, маърифий суҳбатлар ўтказилади.
лари тўғрисида"ги Президент қарори билан Маҳаллий ва хорижлик сайёҳлар 1 май
тегишл и вазирликларга жорий йил 1 июлга куни Самарқанд шаҳрида ўтказилади-
қадар никоҳланувчи шахсларни молекуляр-ге- ган “Фавворалар сайли”да ҳамда Ра-
нетик тестдан ҳамда ҳомиладор аёллардан мазон ҳайити тадбирларида иштирок
молекуляр-генетик диагностика учун олин- этишлари учун имконият яратилади.
ган биоматериални лаборатор текширувдан
Ғ. ҲАСАНОВ
4 SAMARQANDwww.samarkandnews.uz San’at odamlarni boshqa hunarlardan № 17-18
ko‘ra ko‘proq ishontiradi. (2426-2427)
HORGIY /2022-yil
28-aprel/
Tabiatga munosabat
Ekologiya, atrof-muhit muhofazasi Bevosita chiqindilarni olib chiqishga “Dashtiso‘xta” mahallasi hududidan oqib
haqida gap ketganda bugungi to‘xtaladigan bo‘lsak, “Maroqand o‘tuvchi “Shavdor” kanali orqali suv bilan
kunda havoning ifloslanish darajasi Obod” DUK Samarqand shahri bo‘yicha taminlanadigan 3 ta - “Jarariq” kanali (15,9
ko‘pchilikning e’tiborini tortadi. jami 549787 nafar abonentga xizmat km), “Bog‘ishamol” kanali (9,5 km), “Shaar”
Favqulodda vaziyatlar vazirligi huzuridagi ko‘rsatmoqda. Aholidan maishiy kanali (11,3 km) va asrlar mobaynida
Gidrometeorologiya xizmati markazi chiqindilarni to‘plash va olib chiqib shakllanib kelgan, yer osti suvlarining sathi
Samarqand viloyat boshqarmasining ketish bo‘yicha 2021-yilda umumiy 14,2 ko‘tarilishining oldini olishda xizmat qiladigan
ma’lumotiga ko‘ra, Samarqand shahrida mlrd. so‘mlik xizmat ko‘rsatilgan bo‘lib, tabiiy 5 ta ochiq suv havzalari (kollektorlar)
joylashgan 4 ta kuzatuv postlaridan shundan 11,214 mlrd. so‘m mablag‘ “Chashma” (7,5 km), “Siyobcha” (6,7 km),
olingan namunalar tahlili natijasida undirilgan. 2021-yil yakuni bo‘yicha “Obi Mashhad” (5,4 km), “Obi Rahmat” (4,1
atmosfera havosining ifloslanish darajasi muddati o‘tgan debitor qarzdorligi km) va “Siyob markaziy” (17 km) kanali
me’yoriy holatda. mavjud abonentlar 69 493 nafarni tashkil bilan amalga oshiriladi. Ushbu kanal va
etib, 262 nafar abonentdan 131,390 kollektorlardan shahar markaziy va ichki
Biz uchun yana bir eng muhim masala mln. so‘m qarzdorlik sud organlari orqali ko‘chalaridagi irrigatsiya tizimlariga suv
Zarafshon daryosi havzasidagi ekologik undirildi. 20 592 nafar abonentga sanitar olinadi hamda kanal, kollektor va irrigatsiya
va sanitariya-epidemiologik vaziyatning tozalash markazi tomonidan 7 mlrd. tarmoqlarining suvlari “Siyob markaziy”
holatidir. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar 443 mln. so‘mlik ogohlantirish xatlari
Mahkamasining 2001-yil 4-oktabrdagi tarqatildi. Shundan 2 mlrd. 958 mln. kollektori orqali Zarafshon daryosiga
“Zarafshon daryosi havzasida ekologik va so‘m debitor qarzdorlik undirildi. quyiladi.
sanitariya-epidemiologik vaziyatni yaxshilash
to‘g‘risida”gi 401-qaroriga asosan Siyob Hisobot davrida shahar inspektorlari Markaziy kanallar boshqarmasi
kanali (boshi) o‘tgan yil natijalari bilan tomonidan mahallalar, maktab va balansida bo‘lgan, ushbu kanal va
taqqoslanganda azot ammoniy ionlari (NN4) - kollejlarda O‘zbekiston Respublikasining kollektorlardan “Siyob markaziy”
1,0 martaga, neft mahsulotlari - 1,1 martaga «Chiqindilar to‘g‘risida»gi qonuni kollektorining 100 metrli muhofaza
ko‘paygan. Siyob kanali (oxiri) o‘tgan yil talablari, O‘zbekiston Respublikasi doirasi va 30 metrli qirg‘oqbo‘yi
natijalari bilan taqqoslanganda kislorodning Prezidentining 2018-yil 18-maydagi mintaqalari belgilangan. Qolgan
biologik talabi (BPK5)-1,1 marta ko‘payganligi “Chiqindilar bilan bog‘liq ishlarni kanallar va kollektorlarning muhofaza
va neft mahsulotlari o‘zgarishsiz bo‘lganligi yanada takomillashtirish chora-tadbirlari doiralari Vazirlar Mahkamasining
aniqlangan. to‘g‘risida”gi qarori, O‘zbekiston 2019-yil 11-dekabrdagi “O‘zbekiston
Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2018- Respublikasi hududidagi suv
2021-yil davomida amalga oshirilgan davlat yil 2-oktabrdagi “Maishiy chiqindilar bilan ob’ektlarining suvni muhofaza qilish
nazorati natijasida qonunbuzarlik holatlari bog‘liq ishlarni amalga oshirish sohasidagi va sanitariya-muhofaza zonalarini
yuzasidan 393 nafar qonunbuzar fuqaroga ishlar samaradorligini yanada oshirish chora- belgilash tartibi to‘g‘risidagi nizomni
293223,333 ming so‘m jarima solingan. tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori ijrosini ta’minlash tasdiqlash haqida”gi qarori asosida
Bugungi kunda chiqindilar bilan bog‘liq maqsadida chiqindi urnalari o‘rnatish bo‘yicha aniq qilib belgilanmagan.
ekologik muammolar dolzarbligi nafaqat 168 ta ogohlantirish xatlari hamda 40 ta
respublikamizda, balki boshqa davlatlarda majburiy ko‘rsatmalar berildi. Tashkilotlar va Ochiq suv havzalari va muhofaza
ham kundan kunga ortib bormoqda. tadbirkorlik sub’ektlari tomonidan bugungacha doiralarida turli xil chiqindi va oqovalar
Chiqindilar bilan bog‘liq ishlarni amalga 310 ta chiqindi tashlash urnalari o‘rnatildi. bilan iflosanishi, yer osti suvlarining
oshirish sohasida o‘tkazilgan profilaktika- Ushbu masalaga ko‘pchilik tashkilotlar ko‘tarilishiga olib keluvchi omillardan
nazorat tadbirlari natijasida «Tabiatni va tadbirkorlik sub’ektlari, ayniqsa savdo biri bo‘lgan o‘zboshimchalik bilan uy-
muhofaza qilish to‘g‘risida»gi va “Chiqindilar nuqtalarida jiddiy e’tibor qaratilmayapti. joy va tabiiy oqar suvlarni quvurlarga
to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasining olish va boshqa ob’ektlarni qurilishi holatlari
qonunlari talablarini buzganligi uchun 171 Suv, yer resurslari va yer osti boyliklarini mavjud.
nafar fuqaroga 54790,0 ming so‘m jarima muhofaza qilish sohasida o‘tkazilgan Yer osti suvlarini muhofaza qilish
solindi. Shuningdek, shahar hududida bo‘yicha O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar
23 ta noqonuniy chiqindixona prfilaktika-nazorat tadirlari natijasida “Tabiatni Mahkamasining 2002-yil 26-avgustdagi «Yer
aniqlanib, ulardan 109 tonna qattiq muhofaza qilish to‘g‘risida”gi, “Suv va suvdan osti chuchuk suvlari hosil bo‘ladigan zonalarga
maishiy chiqindilar “Maroqand obod” foydalanish to‘g‘risida”gi va “Yer osti boyliklari respublika ahamyatiga ega bo‘lgan muhofaza
DUK hamda shahar obodonlashtirish to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi etiladigan tabiiy hududlar maqomini berish
boshqarmasining maxsus texnikalari qonunlari talablarini buzganligi uchun 44 nafar to‘g‘risida»gi qarori qabul qilingan.
yordamida olib chiqilib, shahar fuqaroga 70966,0 ming so‘m jarima solinib,
chiqindixonasiga joylashtirildi. Bundan 46142,4 ming so‘mi undirib olindi.
tashqari, huquqbuzarliklarning oldini
olish yuzasidan shahardagi mavjud Samarqand shahri iqlimi mo‘’tadilligiga
215 ta mahalladan 203 tasida targ‘ibot katta hissa qo‘shuvchi irrigatsiya tizimlarining
va tushuntirish ishlari olib borildi. suv ta’minoti Samarqand tumanining
Fransiya taraqqiyot agentligi
ishtirokida Samarqand shahrida
qattiq maishiy chiqindilarni
boshqarishni modernizatsiya qilish
bo‘yicha investitsiya loyihasi amalga
oshirilayotganligidan ko‘pchilik
xabardor. Bugungi kungacha mazkur
loyiha bo‘yicha qator maxsus
texnikalar xaridi amalga oshirilgan.
Ayni paytda chiqindilar poligoni, garaj
va 135 ta chiqindi yig‘ish shoxobchalari
qurilishi bo‘yicha loyihalash ishlari amalga
oshirilmoqda. Poligon hududida geotexnik
izlanish ishlari boshlangan va poligon
uchun maxsus texnika xarid qilib olishga
viloyat hokimligi tomonidan ruxsat berilgan.
Viloyat hokimligi tomonidan loyiha tarkibiga
o‘zgartirish kiritilib, bioreaktor poligoni o‘rniga
sanitar poligon qurish taklif etilgan. Texnik
muammolar tufayli bioreaktor poligonini
loyihalash ishlari to‘xtatilgan.
№ 17-18 Olamda bilimdan kuchli narsa yo‘qdir. SAMARQAND 5www.samarkandnews.uz
(2426-2427)
/2022-yil AFLOTUN
28-aprel/
o‘zgarishi kerak
Zarafshon vohasini ichimlik tasi yirik, 386 tasi mikrofirma daraxt va butalardan foydalanishni tartibga
va ishlab chiqarish uchun kerak va kichik korxonalardir. Ushbu solish va ulardan foydalanish sohasida ruxsat
bo‘ladigan suv bilan ta’minlovchi Zarafshon korxonalarning atmosfera berish tartibini takomillashtirish to‘g‘risida”gi
daryosining o‘rta qismi Samarqand viloyati havosiga tashlamalar qaroriga va Qo‘mitaning 2019-yil 5-martdagi
va shu jumladan, Samarqand shahri tashlovchi manbalari soni 115-buyrug‘iga asosan “Davlat o‘rmon fondiga
hisoblanadi. Viloyat hududida 2 ta yer osti 7489 ta, shundan 6834 tasi kirmaydigan yerlardagi daraxt va butalarni
ichimlik suv havzalari mavjud bo‘lib, 47467,2 tashkillashtirilgan manbalar xatlovdan o‘tkazish bo‘yicha” metodik
gektar maydondagi "Hozirgi Zarafshon bo‘lib, 131 tasi soatiga qo‘llanmada ko‘rsatilgan topshiriqlarga
daryosi vodiysi" yer osti chuchuk suv zonasi 2658,4 ming m3 gazni asosan davlat inspektorlari tomonidan shahar
(“Yuqori Zarafshon”, “Cho‘ponota”, “Qunduz”, tozalash quvvatiga ega hududida jami 96500 tup daraxt va butalar
“Qoradaryo”, “Damxo‘ja” uchastkalari) va bo‘lgan chang-gaz tutish xatlovdan o‘tkazilib, yagona elektron bazaga
umumiy maydoni 76 606 gektar “Nurota” uskunalari bilan jihozlangan. kiritildi.
yer osti chuchuk suv zahiralarining “Jo‘sh” Sanoat korxonalari tomonidan
uchastkasi yer osti suv konlari kiradi. bajarilgan tadbirlar natijasida Xatlov natijasida Samarqand shahrida
Samarqand shahrining ichimlik suv 20 ta chang-gaz tozalash 100 yoshdan oshgan 52 tup chinor, 1 tup
ta’minoti “Cho‘ponota” va “Dahbed” uskunalari ta’mirlanib, jami shumtol, 14 tup tut, 5 tup botqoq kiparisi va
uchastkalari orqali ta’minlanadi. 43,7 tonna zararli gazlarning boshqa turdagi jami 100 tupga yaqin daraxtlar
Shahar aholisini bir kunlik ichimlik atmosfera havosiga aniqlandi. Ushbu daraxtlarga «Davlat tabiat
suv bilan ta’minlash uchun bir kecha- tashlanishining oldi olindi. yodgorligi» maqomi berish maqsadida shahar
kunduzda 120,0 ming m3 ichimlik hokimligiga taklif kiritish uchun hujjatlar
suvi yetkazib berilmoqda. Samarqand Korxona, tashkilot va tayyorlanmoqda.
shahridagi mavjud 488 ta yer osti muassasalar tomonidan
artezian quduqlaridan 412 tasi ishchi belgilangan tadbirlar ijrosi yuzasidan O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining
holatda, 76 tasi yaroqsiz hisoblanib, avtotransport vositalarini gaz yoqilg‘isiga 2019-yil 30-oktabrdagi farmoniga binoan
ulardan 28 tasi likvidatsiya va 48 tasi (siqilgan tabiiy va suyultirilgan neft gazi) daraxtlar va butalar qimmatbaho navlarining
konservatsiya qilingan. o‘tkazishni tashkil etish bo‘yicha Samarqand kesilishiga (2019-yil 1-noyabrdan 2020-
Samarqand shahrida yer usti va shahrida 2021-yil davomida qator ishlar yilning 31-dekabrgacha) maratoriy e’lon
yer osti suvlarini muhofaza qilish, qilindi. Jumladan, jami 411 ta avtotrasport qilingan davrda O‘zbekiston Respublikasi
ifloslanishining oldini maqsadida vositalari gazga o‘tkazilib, jami 325,25 tonna Vazirlar Mahkamasining 2018-yil 31-martdagi
o‘tkazilgan nazorat tadbirlari natijasida zararli gazlarning atmosferaga tashlanishiga “Tabiatdan foydalanish sohasida davlat
38 ta avtomobil yuvish shoxobchalariga chek qo‘yildi. xizmatlari ko‘rsatishning ayrim ma’muriy
ogohlantirishlar berilib, 27 nafar Transport vositalaridan atmosferaga reglamentlarini tasdiqlash to‘g‘risida”gi
fuqaroga 25716,0 ming so‘m miqdorida chiqayotgan zararli moddalar miqdorini qarori asosida shahar davlat xizmatlari
jarima solindi. kamaytirish maqsadida IIB, YHXB, Davlat markazlari orqali 2311 tup daraxtlarni shakl
Atmosfera havosini muhofaza qilish santariya-epidemiologiya nazorat markazi berishga, butashga, tamoman quriganlarini
borasida o‘tkazilgan profilaktika- tagidan kesish bo‘yicha 176 ta murojaat kelib
nazorat tadbirlari natijasida «Tabiatni hamkorligida o‘tkazilgan ikki bosqichli “Toza
muhofaza qilish to‘g‘risida»gi va “Atmosfera havo” tadbiri va yillik prognoz ko‘rsatgichlarni tushgan. Belgilangan tartibda o‘rganilib,
havosini muhofaza qilish to‘g‘risida”gi bajarishda Samarqand shahrida 5153 dan 299 tup daraxt batamom quriganligi,
O‘zbekiston Respublikasining qonunlari ortiq avtotransport vositalari tekshirildi. davlat dasturi asosidagi qurilish ishlariga
talablarini buzganligi uchun 67 nafar fuqaroga Samarqand shahrida 110 ta transport xalaqit berayotganligi sababli tagidan
19762,3 ming so‘m miqdorida jarima solindi. vositalarida nosozlik aniqlandi va joyida kesishga 53 ta ijobiy xulosa berilgan.
Atmosfera havosini asosiy ifloslantirish sozlanib, kamchiliklari bartaraf etildi. 111 murojaatdagi 974 tup daraxtni
manbalari sanoat, ishlab chiqarish korxonalari kesilishiga rad javobi berilgan va 1337
va avtotransport vositalari hisoblanadi. Bioxilmaxillik va muhofaza etiladigan tup qimmatbaho daraxt turlari saqlab
Samarqand shahrida bir yilda atmosfera hududlar nazorati bo‘yicha “Tabiatni muhofaza qolingan. Shu jumladan, 438 tup
havosiga tashlanayotgan ifloslantiruvchi qilish to‘g‘risida”gi, “O‘simlik dunyosini daraxtlarni ko‘chirib o‘tqazishga hamda
moddalar miqdori 37,422 ming tonnani tashkil muhofaza qilish va undan foydalanish 116 tup daraxtlarni butashga xulosa
etib, 17,2 ming tonna 45,9 foizi muqim (ishlab to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi berilgan.
chiqarish korxonalari) manbalariga, 21,21 qonunlari talablarini buzganligi uchun 103
ming tonna 56,7 foizi harakatdagi (transport) nafar fuqaro va mansabdor shaxslarga Samarqand shahri ko‘cha va xiyo
manbalarga to‘g‘ri keladi. 143490,0 ming so‘m miqdorida jarima bonlarini ko‘kalamzorlashtirish va
Samarqand shahrida atmosfera havosiga qo‘llanilib, 99919,5 ming so‘mi undirildi. obodonlashtirish maqsadida 2021-yilning
ifloslantiruvchi moddalar tashlovchi kuz mavsumida 90 ming 500 tup daraxt
tashkilotlar jami 416 ta bo‘lib, ulardan 30 O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar va butalar, shu jumladan noyob va
Mahkamasining 2019-yil 17-yanvardagi qimmatli lola, hind sreni, xila katalpa,
“Davlat o‘rmon fondiga kirmaydigan yerlarda ligistrum, magnoliya, grandiflora, lipa,
shtambli grap, kedr, deadora, toxus
basatta, iliks vosata singari daraxt va
butalari ekilgan.
Ekologiya va atrof-muhitdagi
o‘zgarishlar barchani birdek tabiatga
ehtiyotkorona munosabatga chorlashi zarur.
Birgina shahrimiz misolida olib qaraydigan
bo‘lsak, bu borada qilinishi lozim bo‘lgan ishlar
juda ko‘p. Eng avvalo, qurilishlar jarayonidagi
o‘zboshimchaliklarga barham berish
kerak. Shuningdek, shahar atmosferasini
ifloslantirayotgan zavodlar va boshqa shu
kabi ob’yektlarni aholi yashash hududidan
olisroqqa olib chiqish, sanoat korxonalaridan
chiqayotgan zararli moddalarni kamaytirish
ishlarini yanada jonlantirish bugunning eng
dolzarb vazifalari sanaladi.
O‘tkir ABSALOMOV,
Ekologiya va atrof-muhitni
muhofaza qilish sohasidagi
nazorat bo‘yicha Samarqand shahar
inspeksiyasi boshlig‘i
6 SAMARQANDwww.samarkandnews.uz Vijdon oliyjanob insonning odil № 17-18
hakamidir. (2426-2427)
ARISTOTEL /2022-yil
28-aprel/
Шарқ гавҳари, деб ном олган Самарқанд шаҳри азалдан илм-маърифат Олий таълим
бешиги бўлиб келган. Бу заминдан жаҳон илм-фани тамаддунига муносиб
ҳисса қўшган буюк алломалар, мутафаккирлар етишиб чиққанини дунё илм ларга бириктириш орқали ҳудуд аҳолиси
аҳли бир овоздан эътироф этади. Юртимиз тарихида ўтган икки Уйғониш учун тиббий хизмат кўрсатиш имконияти
пайтида бу шаҳарга жаҳоннинг кўплаб давлатларидан одамлар маърифат янада кенгаяди. Талабаларнинг ўқиш жа-
истаб келгани ҳам тарихий ҳақиқат. раёнини амалиёт билан уйғун олиб бориши
Азим шаҳарнинг ўтмиши ва буюк алло- тайёрлаш тизимини янада такомиллаштириш баробарида, тиббиётнинг бирламчи тизимида
малари, ҳудудда ривожланаётган илм-фан тўғрисида”ги қарори нафақат вилоят, балки даволаш ва диагностика, касалликларнинг
ҳақида фикр юритар эканмиз, бугун юртимиз юртимиз миқёсида тиббиёт ходимларини тай- олдини олиш, аҳолининг тиббий мадания-
заминида пойдевори қўйилаётган Учинчи Уй- ёрлашда муҳим аҳамиятга эга тарихий воқеа тини оширишга хизмат қилади.
ғонишнинг юзага келишида ҳам Самарқанд бўлди. Унга биноан, Самарқанд давлат тиб-
муҳим вазифани ўтайди, дейишга асосимиз биёт институти мамлакатимиздаги тиббиёт Олийгоҳимизнинг университетга айлан-
бор. Сўнгги беш-олти йилда эълон қилинган соҳаси бўйича биринчи тиббиёт универси- тирилиши шиддат билан ривожланаётган
таълим тизимини ислоҳ қилишга доир қатор тетига айлантирилди. 90 йиллик шарафли жамиятимизда келгусида халқаро меҳнат
фармон ва қарорлар айнан мана шу қадимий тарихга эга бўлган ўқув муассасамиз ўтган бозори талабларига жавоб берадиган кучли
шаҳардаги илм-фан мактабларини тиклаш ва давр мобайнида 40 мингдан ортиқ шифокор, тиббиёт кадрларини тайёрлаш ва малака-
ривожлантиришга қаратилгани мана шундай илмий ходим, фан арбоблари, академиклар, сини ошириш, битириб чиқаётган ёш мута-
хассисларни муносиб иш билан таъминлаш
масаласида ҳам тиббиёт муассасалари билан
КАТТА СИНОВ Б¤САўАСИДАГИ ¤ЙЛАР
хулоса чиқаришга изн беради. жамоат ва давлат арбобларини тайёрлаган. кенг ҳамкорликни йўлга қўй-
Ўзбекистон Республикаси олий ти- Мазкур меъёрий ҳужжат юқори мала- иш имконини яратади.
зимини 2030 йилгача ривожлантириш кали кадрлар тайёрлаш тизимини янада Бугун юртимиз олий таъ-
концепциясини ҳаётга татбиқ этиш такомиллаштириш, унинг институционал, лим муассасаларида хорижий
борасидаги ишлар самараси ўлароқ, ўқув-педагогик салоҳиятини кучайтириш, мамлакатларнинг нуфузли
юртимизда таълим тизимини изчил ўқув жараёнини халқаро стандартларга мос университетлари ҳамкорли-
ривожлантириш, ёшларни билимли равишда ташкил этиш, аҳоли саломатлигини гида янги йўналишлар, қўш-
ва малакали, жаҳон талабига мос муҳофаза қилиш, реабилитология ва спорт ма факультетлар очилмоқда.
мутахассислар этиб тайёрлаш учун тиббиёти соҳасидаги долзарб муаммолар Жумладан, университетимиз-
барча шарт-шароитлар яратилмоқда. бўйича илмий тадқиқотларни тизимли олиб да ҳозир Россия Федерация-
Олий таълимга қамровни янада кен- бориш ҳамда аҳолига тиббий ёрдам кўр- сининг Приволжск тадқиқот
гайтириш мақсадида пойтахтимиз ва сатиш сифатини янада оширишга хизмат тиббиёт университети, И.
барча вилоятларда қатор олий ўқув қилади. Ульянов номидаги Чуваш
юртлари ва уларнинг филиаллари давлат университети, Сара-
ташкил этиляпти. Шу ўринда хори- Ушбу тарихий қарор билан вилоятдаги тов давлат тиббиёт институ-
жий етакчи олий таълим муассасала- Жамоат саломатлиги техникумлари ва тиб- ти, Украинанинг Тернополь
ри филиалларининг мамлакатимизда биёт коллежлари университетга бирикти- миллий тиббиёт университети, Польшанинг
очилаётганини ҳам алоҳида эътироф этиш рилди. Тиббий таълим соҳасида университет National Louis University олий бизнес мактаби
лозим. лицейи, тиббиёт коллежи ва техникумла- билан қўшма ўқитиш дастурлари асосида
рини ўз ичига олган таълим кластерлари- халқаро таълим факультетида 260 дан зиёд
Бугун таълимдаги мана шу ислоҳот ва ян- нинг пайдо бўлиши келгусида соҳанинг ўрта талаба таҳсил олмоқда.
гиланишлардан Самарқанд аҳли ҳам баҳра- бўғини учун рақобатбардош кадрлар тайёр- Мазкур бакалавриат таълим дастурла-
манд бўляпти. Сўнгги беш йилда вилоятдаги лаш билан бирга, олий тиббий маскан учун ри билан бир қаторда, университетимизда
олий таълим муассасалари 7 тадан 12 тага иқтидорли ёшларни танлаш имконини ҳам Тернополь миллий тиббиёт университети
етди. Жумладан, Россия давлат жисмоний яратади. билан олий ҳамширалик иши, Польшанинг
тарбия, спорт, ёшлар ва туризм универси- National Louis University олий бизнес мак-
тети Самарқанд филиали, Тошкент давлат Университетнинг ўқув жараёни келгусида таби билан соғлиқни сақлаш менежменти
иқтисодиёт университети Самарқанд фи- мазкур техникум ва коллежлардаги таълим ҳамда Беларусь давлат тиббиёт универси-
лиали, “Ипак йўли” туризм халқаро мада- ва амалиётга интеграция қилиниб, улар- тети билан қатор клиник мутахассисликлар
ний мерос университети, Самарқанд давлат даги ўқитиш, кадрлар тайёрлаш сифатини бўйича қўшма магистратура ва клиник ор-
университети Ўзбекистон — Финляндия пе- юқори босқичга кўтаришга ёрдам беради. динатура таълим дастурлари йўлга қўйилди.
дагогика институти, Самарқанд давлат уни- Олийгоҳимиз ушбу муассасалардаги таълим 2021 йилдан бошлаб Европа Иттифоқининг
верситетининг Каттақўрғон филиали ҳамда самарадорлиги учун бевосита масъул бўлиб, “ERASMUS+” академик дастури доирасида
Самарқанд давлат чет тиллар институтининг уларнинг зарур моддий-техник, ўқув-ме- умумий қиймати 2 миллион еврони ташкил
Нарпай ва Пайариқ туманлари факультет- тодик базасини шакллантиради, ўқув жа- этувчи иккита халқаро академик грант лой-
лари ташкил қилинди. раёнига тажрибали мутахассисларни жалб иҳаси, шунингдек, АҚШнинг “Smile Train”
этади. Техникум ва коллежларда фаолият амалий гранти ҳисобидан стоматология ва
Самарқандда мавжуд барча олийгоҳлар- юритаётган ўқитувчиларга илмий-методик юзжағ жарроҳлиги соҳасида илмий лойиҳа
нинг моддий-техник базасини замон талаб жиҳатдан кўмаклашади. Университет кли- амалга оширилмоқда. Ушбу лойиҳаларнинг
лари даражасига етказиш, сифатли кадрлар никалари ўрта махсус таълим муассасала- асосий мақсади университетдаги таълим жа-
тайёрлаш, фаолият кўрсатаётган профес- ри учун клиник база бўлиб хизмат қилади. раёнини халқаро стандартларга мослашти-
сор-ўқитувчиларнинг етук илмий салоҳият- Кафедралари ўз йўналишида техникум ва риш ҳамда бажарилаётган илмий ишларнинг
га эга бўлиши учун барча имконият яратиб коллежларга замонавий ўқитиш методикаси халқаро даражада эътирофига эришишдан
берилмоқда. Шу ўринда Самарқанд давлат ва технологияларини киритади, ўқитувчилар иборат.
университетининг Алишер Навоий илмий- ва ўқувчиларнинг билимини баҳолаб боради. Президентимиз қарори билан институт-
амалий музейи, геология ва зоология, тарих нинг университетга айлантирилгани бугун
музейлари ва ботаника илмий иссиқхонаси, Самарқанд давлат тиббиёт университети ёш авлод камолотига қаратилаётган эъти-
Самарқанд давлат ветеринария медицинаси, кафедраларини вилоятдаги туман (шаҳар) бор ва ғамхўрликнинг, мамлакатимиз тиббий
чорвачилик ва биотехнологиялар универ- таълимига юксак ишончнинг ёрқин намунаси
ситети зооинженерия факультетининг аса- бўлди. Бу эътибор туфайли ўқув муассаса-
ларичилик, балиқчилик ва паррандачилик си нафақат юртимиз, балки дунё илм-фа-
кафедраси ўқув лабораторияси, ветерина- ни ривожига муносиб ҳисса қўша оладиган
рия профилактикаси ва даволаш факульте- рақобатбардош кадрлар тайёрлаш учун кат-
тининг анатомия музейи ҳамда ҳайвонлар та синов бўсағасида турибди. Ўйлаймизки,
сақланадиган виварийси, Самарқанд дав- ушбу шарафли ва ўта масъулиятли синовдан
лат чет тиллар институтининг замонавий университетимиз жамоаси ўз меҳнати ва ил-
ўқув бинолари, Самарқанд давлат тиббиёт мий-педагогик салоҳиятини қўллаб, ёруғ юз
университетининг барча шарт-шароит, энг билан ўта олади.
замонавий лабораторияларга эга 800 ўринли
янги ўқув биноси кабиларни алоҳида таъ- Жасур РИЗАЕВ,
кидлаш мумкин. Самарқанд давлат тиббиёт
университети ректори, профессор
Давлатимиз раҳбарининг бу йил 1 апрел-
даги “Самарқанд давлат тиббиёт универ-
ситетини ташкил этиш ва соҳада кадрлар
№ 17-18 O‘tgan saodatli onlarini unutganlar SAMARQAND 7www.samarkandnews.uz
(2426-2427) qariyaga aylanadilar.
/2022-yil
28-aprel/ EPIKUR
Мамлакатимиз олий таълим соҳасида олиб борила- чини муваффақиятли битириб ¥У£У£ШУНОСЛАР
ётган ислоҳотлар йиллар давомида эътиборсиз қолган қайтишди. Ҳозирги кунда улар УЧУН ЯНГИ
соҳаларни ривожлантиришга қаратилган. Хусусан, олийгоҳимиз кафедраларида ДАРСЛИК
чорвачилик соҳасида 2018 йилгача олийгоҳимизда ассистент ва таянч докторант
биргина йўналишда мутахассис тайёрланган. Унда ҳам бўлиб фаолият кўрсатиб ке- Фуқаролик ҳуқуқи асосий
белгиланган дастурлар мутахассислик бўйича етарли лишмоқда. юридик фан сифатида шу таъ-
даражада билим беришга имкон бермаган. лим йўналишларида кенг ўрга-
Ветеринария ва чорвачи- нилади.
2018 йил 8 майда “Са- тасдиқланди. лик соҳасида юқори малака- Ушбу фан фуқаролик муомаласи,
марқанд ветеринария меди- Шунингдек, соҳада олий ли кадрлар тайёрлаш тизими- мулк ҳуқуқи, ашёвий ҳуқуқлар, интел-
цинаси институтини ташкил ни янада такомиллаштириш, лектуал фаолият натижаларига бўлган
этиш тўғрисида”ги Ўзбекистон таълим муассасаларида ил- Самарқанд ветеринария ме- ҳуқуқларнинг вужудга келиши ва амал-
Республикаси Президентининг мий-педагогик ҳамда Ўз- дицинаси институти фаоли- га оширишни тартибга солади. Шунинг
қарори билан соҳада туб ис- б е к и с т о н Р е с п у б л и к а с и яти кўламини кенгайтириш, дек, шартнома мажбуриятлари, бошқа
лоҳотлар бошланди. Қарорда Фанлар академияси тармоқ ил- халқаро нуфузини ошириш мулкий ҳамда у билан боғлиқ шахсий
ветеринария ва унга туташ мий-тадқиқот институтларида мақсадида “Ветеринария ва номулкий муносабатларни белгилайди.
соҳалар учун замонавий би- таянч докторантура изланув- чорвачилик соҳасида кадрлар СамДУ доценти, юридик фанлар
лимларга эга бўлган олий маъ- чиси ва мустақил изланувчи тайёрлаш тизимини тубдан та- номзоди Акмалжон Ғуломовнинг яқин-
лумотли мутахассис-кадрлар сифатида тегишли ихтисосли- комиллаштириш тўғрисида”- да “Наврўз” нашриётида чоп этилган
тайёрлаш, яқин ва узоқ хори- клар бўйича фалсафа доктори ги Ўзбекистон Республикаси “Фуқаролик ҳуқуқи” дарслиги бу бо-
жий давлатларнинг нуфузли (PhD) тайёрлаш мақсадида Президентининг 2022 йил рада талабалар учун катта қулайлик
олий таълим муассасалари 15 та магистратура мутахас- 31 мартдаги қарори асосида яратади, деб ўйлайман. Дарсликдан
сисликлари ташкил қилиниб, олийгоҳимиз негизида Са- фуқаролик ҳуқуқий муносабатларнинг
мазмуни, субъекти, шахс ва давлатнинг
ИНСТИТУТДАН — УНИВЕРСИТЕТГА ҳуқуқий ҳолати каби долзарб мавзулар
ўрин олганки, ҳар бир илмий хулосада
Малакали мутахассислар тайёрлашга қаратилган ислоҳот бирон-бир янгиликка дуч келасиз. Ху-
сусан, бу борада янги қонунчилик ва
билан узвий алоқаларни ўр- барча мутахасисликлар бўйи- марқанд давлат ветеринария унга киритилган ўзгартиришлар, яра-
натиш, ўзаро ҳамкорликдаги ча давлат таълим стандарти, медицинаси, чорвачилик ва тилган янги адабиётлар, суд пленум-
таълим тизимини йўлга қўйиш малака талаблари, ўқув режа- биотехнологиялар универси- лари қарорлари, амалий тажрибалар-
билан талабалар алмашинуви- лари ва фан дастурлари тай- тети ташкил қилинди. га таянган ҳолда кетма-кет, бўлим ва
ни таъминлаш орқали соҳа бўй- ёрланиб тасдиқланди. бобларга ажратилган ҳолда ёритилган.
ича замонавий янгиликларни Қарорда ветеринария соҳа- Дарслик бугунги янги талаблар ва
жорий этиш асосий вазифалар- Ўтган давр мобайнида сида таълим жараёнларининг унинг ҳуқуқий ижросини ўзига хос
дан бири этиб белгиланган эди. олийгоҳимиз ректори, про- бевосита амалиёт билан уй- тарзда асослайди. Унда талаба мус
фессор Худойназар Юнусов ғунликда ташкил этилиши, тақил таълим шаклида ўз билимини
Ушбу вазифалардан келиб раҳбарлигида жамоамиз про- илм-фан ва технологиялар мустаҳкамлаши учун тест ҳамда юридик
чиқиб, жамоамиз олимлари фессор-ўқитувчилари вете- интеграциясини таъминлаш, ва муаммоли масалалар тўплами ша-
билан биргаликда ривожлан- ринария соҳалари учун олий шу билан бирга Университет кллантирилган. Мавзулар мазмунини
ган хорижий мамлакатларнинг маълумотли мутахассис-кадр- ҳузурида хўжалик ҳисобида бойитишда мамлакатимиз ва чет эл-
кадрлар тайёрлаш тажрибаси- лар тайёрлаш, хорижий дав- фаолият юритувчи Ветерина- ларда шаклланган ривожланган фуқа-
га асосланиб, ветеринария ва латлар олий таълим муассаса- рия клиникаси ва касалликлар ролик ҳуқуқи йўналишида изланаётган
бошқа соҳаларда фанлараро лари билан узвий алоқаларни диагностикаси технопарки- олимларнинг асарларидан ҳам фойда-
интеграллашган ўқув фан дас ўрнатиш, ўзаро ҳамкорликдаги нинг ташкил этилиши, айниқ- ланилган. Мажбуриятни бекор қилишда
турлари асосида малакали тў- таълим тизимини йўлга қўйиш са ветеринария лаборатори- “инновация”, мажбуриятнинг пайдо
лиқ олий маълумотли мутахас- ва талабалар алмашинувини я-диагностика ишларини олиб бўлишига асос сифатида унинг тўла
сисларни ўқитиш, ветеринария таъминлаш орқали соҳа бўй- бориш ҳамда ветеринария ва қисман бажарилишини қабул қилиб
хизмати учун илмий, услубий ича замонавий янгиликларни препаратларини, шу жумла- олинганлиги далил сифатида батаф-
ҳамда амалий асосларини пух- жорий этиш, соҳани мукаммал дан, ветеринария мақсадлари сил ёритилган. Жумладан, тилхатнинг
та эгаллаган кадрлар тайёр- ўрганиш эҳтиёжидан келиб учун доривор воситалар, озуқа юридик кучи, қарздорнинг айбдорлик
лашнинг концепцияси ишлаб чиққан ҳолда инглиз гуруҳла- қўшимчалари, биологик пре- презумпцияси тўғрисидаги бошқа ма-
чиқилди. рини ташкил этиш, моддий паратлар ва зоогигиена воси- салалар батафсил ёритилган.
техника базасини мустаҳкам- таларини реализация қилиш Дарсликни тўла ижобий баҳолаб,
Ушбу концепцияга асосан лаш бўйича катта муваффақи- фаолиятини амалга ошириш таълим олаётган бўлғуси ҳуқуқшунос-
мамлакатимизнинг барча ве- ятларга эришилди. ҳуқуқи берилиши соҳа мута- лар, магистрантлар, юридик техникум
теринария хизматига эҳти- хассислари учун яна бир қу- ўқувчилари ҳамда фуқаролик ҳуқуқи
ёж бўлган соҳалари ўрганиб Амалга оширилаётган ижо- лайлик бўлди. соҳасига қизиқувчиларнинг янги ўқув
чиқилди ва ишлаб чиқариш бий ишлар бугунги кунда ўз адабиётларига бўлган эҳтиёжларини
эҳтиёжларидан келиб чиқиб самарасини бера бошлади. Қарорда кўрсатилган вази- қондиришга хизмат қилади, деб ўй-
ветеринария таълими соҳа- Жумладан, ҳамкор давлат- фалар ижросини изчил амалга лайман.
сида ветеринария медици- ларнинг нуфузли олий таълим ошириш учун чет эл олий таъ-
наси (фаолият турлари бўй- муассасалари билан узвий лим муассасалари билан ўза- Ф. ШОДМОНОВ,
ича), ветеринария санитария алоқалар ўрнатилиб, талаба- ро ҳамкорликни йўлга қўйиш Самарқанд иқтисодиёт ва
экспертизаси, ветеринария лар алмашинувини таъмин- талаб этилади. Бунда чет эл- сервис институти профессори,
диагностикаси ва лаборато- лаш орқали факультетимиз- лик талабаларни ўқишга жалб
рия ишлари ҳамда ветерина- ни бакалаврият босқичини этиш ҳамда халқаро эпизоотик юридик фанлар доктори
рия фармацевтикаси таълим битирган тўрт нафар талаба бюро (ХЭБ) талабини қонди-
йўналишл ари ташкил қилинди. Беларусь Республикасининг риш мақсадида “Ветеринария
Барча йўналишлар учун дав- Витебск давлат ветеринария медицинаси” таълим йўнали-
лат таълим стандарти, малака медицинаси академиясининг шининг ўқиш муддатини 5 йил-
талаблари, ўқув режалари ва ветеринария мутахассислиги га мўлжаллаб, давлат таълим
фан дастурлари тайёрланиб бўйича магистратура босқи- стандарти, малака талаблари,
ўқув режалари ва фан дастур-
лари тайёрланиб тасдиқланди.
Ҳ. НИЁЗОВ,
Самарқанд давлат
ветеринария медицинаси,
чорвачилик ва
биотехнологиялар
университети Ветеринария
профилактикаси ва
даволаш факультетининг
декани
8 SAMARQANDwww.samarkandnews.uz O‘zlikni anglashdan ko‘ra № 17-18
sermahsulroq mashg‘ulot yo‘qdir. (2426-2427)
DEKART /2022-yil
28-aprel/
Инсон ҳуқуқлари устувор
Ҳозирги вақтда Ўзбекистон Республикаси инсон ҳуқуқлари бўйича 80 дан одил судлов» тизими жорий этилди. Аҳоли-
ортиқ халқаро ҳужжатларга, жумладан, Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг га бепул юридик ёрдам кўрсатиш тизими,
6 та асосий шартномаcи ва 4 та факультатив протоколига қўшилган бўлиб, шунингдек, Advice.uz ҳуқуқий маълумотлар
уларнинг амалга оширилиши юзасидан БМТнинг Инсон ҳуқуқлари бўйича кен- тизимининг имкониятларини кенгайтириш
гаши ва шартномавий қўмиталарига мунтазам равишда миллий маърузалар ҳамда фуқароларга бепул ҳуқуқий маслаҳат-
тақдим этиб келинмоқда. лар хизматини кўрсатувчи «Мадад» нодавлат
нотижорат ташкилотини қўллаб-қувватлаш
2017-2021 йилларда Ўзбекистон Респу- демократлаштириш, Конституция устуворли- бўйича чора-тадбирлар қабул қилинди.
бликасини ривожлантиришнинг бешта усту- ги, қонун олдида тенглик, инсонпарварлик,
вор йўналиши бўйича “Ҳаракатлар стратеги- адолатлилик, суд ҳокимиятининг мустақил- Шунингдек, маъмурий, жиноий, жи-
яси” доирасида шахсий, сиёсий, иқтисодий, лигини таъминлаш, суд жараёнида тортишув ноят-процессуал ва жиноят-ижроия қо-
ижтимоий ва маданий ҳуқуқларни таъмин- тамойилларини татбиқ этиш, аҳолининг одил нунчилиги такомиллаштириб борилмоқда
лаш соҳасида аниқ мақсадга йўналтирил- судловга бўлган ишончини ошириш, «Хабеас ҳамда инсонпарварлик тамойилига янада
ган чора-тадбирлар белгиланиб, истиқболли корпус» институтини кенгайтириш, тергов мослаштирилмоқда. Афв этиш ва жамоат
ислоҳотлар амалга оширилди. Энг муҳими, устидан суд назоратини кучайтириш бўйи- бирлашмаларининг кафиллиги остида шах-
ушбу ислоҳотлар жараёни бугун ҳам изчил ча чора-тадбирлар мажмуи қабул қилинди. сларни жазодан озод қилишнинг мутлақо
давом этмоқда. Бунда бош мезон мамлакати- Шу асосда ушбу соҳаларда кенг кўламли янги тизими жорий этилди.
мизда инсон ҳуқуқлари ва эркинликларини ислоҳотлар амалга оширилмоқда.
таъминлаш орқали халқимиз учун фаровон Инсон ҳуқуқлари соҳасида Ўзбекистон
ва муносиб турмуш шароитини яратиб бе- Жумладан, инсон ҳуқуқ ва эркинликла- Республикаси Миллий стратегиясининг қабул
ришдан иборат. рини таъминлашда, низоларни судгача ҳал қилиниши ва унда белгиланган вазифаларни
қилишда ва тарафларни яраштиришда ад- амалга ошириш орқали ушбу соҳада давлат
Амалга оширилаётган кенг кўламли ис- вокатларнинг ваколатлари сезиларли дара- сиёсатининг самарали амалга оширилишига,
лоҳотлар инсонлар ҳаётини, дунёқарашини жада кенгайтирилмоқда. Судларда ишлар- инсон ҳуқуқлари ва эркинликларига ҳурмат
ҳамда турмуш тарзини ўзгартирмоқда. Жами- ни кўриб чиқишда адолатни, очиқлик ва муносабати шаклланишига, аҳолининг инсон
ятда «Янги Ўзбекист онни биргаликда барпо шаффофликни таъминлаш учун «Электрон ҳуқуқлари соҳасидаги ҳуқуқий саводхонли-
этамиз» деган улуғвор мақсад шаклланди ва гини ошишига, жамиятда инсон ҳуқуқлари
«Жамият — ислоҳотлар ташаббускори» де- маданияти янада юксалиб боришига ҳамда
ган янги ғоя кундалик фаолиятимизга фаол мамлакатнинг халқаро майдондаги обрўси
кириб бормоқда. Бунда Ўзбекистон Респу- янада мустаҳкамланишига, шу жумладан
бликаси Президентининг Халқ ва Виртуал Ўзбекистон Республикасининг иқтисодий ва
қабулхоналари, шунингдек, Бош вазирнинг сиёсий-ҳуқуқий рейтинг ҳамда индекслар-
Тадбиркорлар мурожаатларини кўриб чиқиш даги мавқеи яхшиланишига хизмат қилади.
бўйича қабулхоналари алоҳида ўрин эгал-
ламоқда. Сирожиддинбек ЧОРИЕВ,
Самарқанд ҳарбий прокурорининг
Энг муҳими, суд-ҳуқуқ соҳасини янада
катта ёрдамчиси, адлия майори
Дастлабки эшитув институти
қандай процессуал жараён ва мақсади нималардан иборат?
Жиноят-процессуал қонунчиликнинг устувор вазифа- кечиктирмасдан бошланиши керак. лувчи ҳолатларни аниқлашга ҳамда
ларидан бири жиноятларни тез, сифатли ва тўлиқ очиш- Унинг давомийлиги бошланган кун- айблаш учун етарли далиллар бўл-
дир. Шу билан бир қаторда бу вазифалар, жиноят содир дан эътиборан ўн суткадан ошмас- маган шахслар жавобгарликка тор-
этган ҳар бир шахсга адолатли жазо тайинлаш ҳамда айби лиги лозим. тилишининг олдини олишга ёрдам
бўлмаган шахснинг жавобгарликка тортилиши ва ҳукм беради. Бу эса, судда том маънода
қилинишининг олдини олиш, айбдорни фош этиш ва бу Дастлабки эшитув судья томони- ошкоралик ва тарафлар тортишуви-
борадаги қонунларни тўғри татбиқ этилишидан иборат. дан ёпиқ суд мажлисида, якка тар- ни юзага келтиради.
тибда ўтказилади. Суд мажлисида
Жиноят ишларини юритиш- Дастлабки эшитув тарафларнинг айбланувчи, унинг ҳимоячиси ва Айнан дастлабки эшитув та-
нинг жиноят процессуал қо- илтимосига кўра ёки суднинг ўз та- давлат айбловчиси иштирок этиши рафлар тортишувини жонлантириб,
нунларни белгиланган тартиби шаббуси билан ўтказилади. Миллий шарт. айблов органи жиноят ишини судда
қонунийликни мустаҳкамлаш, қонунчилигимизга биноан дастлабки кўриш учун жиддий тайёрланиши-
жиноятларнинг олдини олиш, эшитув: Жаҳон амалиётида кенг қўлла- ни таъминлайди. Бу, ўз навбатида,
шахс, давлат ва жамият манфа- ниб келаётган дастлабки эшитувнинг “ишдаги камчиликларни суд ўзи
атларини ҳимоя этишга ёрдам -жиноят иши бўйича иш юритиш- самарали томонини кўрсатиб берув- тўғрилаб олади” қабилидаги эскича
қилиши лозим. ни тўхтатиб туриш; чи ҳолатлардан бири айнан ушбу қолиплардан воз кечилишига олиб
жараёнда мавжуд бўлган номақбул келади.
Хорижий давлатлар амали- -иш юритишни тугатиш; далилларнинг чиқарилиши ва келгу-
ётида шахс, давлат ва жамият -жиноят ишини прокурорга юбо- сида улардан айблов учун асос си- Дастлабки эшитув амалиётидан
манфаатларини самарали ҳи- риш; фатида фойдаланмаслик саналади. самарали фойдаланиб келаётган
моя қилишга ёрдам берадиган -жиноят ишини бирлаштириш; аксарият мамлакатларда судьянинг
дастлабки эшитув институти- -номақбул далилларни ишдан Далиллар қонунга хилоф усуллар дастлабки эшитув борасида қабул
нинг бош мақсади қонунийликни чиқариб ташлаш учун асослар бўл- билан ёки жиноят процесси ишти- қилган қарори устидан шикоят кел-
мустаҳкамлаш, айби бўлмаган шах- ган тақдирда ўтказилиши кўзда ту- рокчиларини қонун билан кафолат- тириш ҳуқуқи мавжуд эмас. Бино-
снинг жавобгарликка тортилиши ва тилган. ланган ҳуқуқларидан маҳрум қилган барин, шикоят қилиш ҳуқуқи шахс-
ҳукм қилинишининг олдини олишдан Жиноят иши бўйича дастлабки ёки уларнинг ҳуқуқларини чеклаган нинг конституциявий ҳуқуқларидан
иборатдир. эшитув судья томонидан жиноят иши ва қонун нормаларини бузган ҳолда биридир.
бўйича дастлабки эшитувни тайин- олингани исботланса, ушбу далил
Шу билан бирга, ушбу институт лаш тўғрисидаги ажрим чиқарил- ўзининг юридик кучини йўқотади. Шу маънода, миллий қонунчили-
суриштирув ва тергов органлари фа- ган пайтдан эътиборан беш суткадан Бундай далил ҳукм ёки бошқа суд гимизда дастлабки эшитув институти
олияти устидан назоратни амалга қарорига асос бўлиши мумкин эмас. амалиётига жорий этилиши билан
оширади. Ушбу жараёнда иш юза- бирга, фуқароларнинг шикоят келти-
сидан далиллар мажмуаси етарли ва Қонунчиликка мувофиқ, айбла- риш билан боғлиқ узвий ҳуқуқлари
мақбул эканлиги ўрганилади. нувчи, ҳимоячи ва давлат айблов- ҳам таъминлангани эътиборга мо-
чиси жиноят иши материалларидаги ликдир. Зеро, эндиликда дастлабки
Қонунчиликка киритилган ўзгар- ҳар қандай далилни, агар улар но- эшитув натижасида қабул қилинган
тиришга мувофиқ, судья эндиликда мақбул далиллар деб ҳисобланса, ажримдан норози бўлган тарафлар
жиноят ишини судда кўриш учун чиқариб ташлаш тўғрисида илтимос- ажрим устидан етмиш икки соат ичи-
тайинлаш тўғрисидаги хулосага ке- нома беришга ҳақлидир. Ушбу ҳолат да апелляция тартибида шикоят қи-
лиши талаб этилади. Шу билан бир- дастлабки эшитувда иштирок этувчи лишлари мумкин.
га, у мазкур иш юзасидан дастлаб- айбланувчи ва унинг ҳимоячисига
ки эшитувни ўтказиш учун асослар катта процессуал имконият яратади. Бегзод ЖУМАБАЕВ,
бор-йўқлиги ҳақидаги масалани ҳам Жиноят ишлари бўйича шаҳар
ҳал қилиши лозим бўлади. Бошқача айтганда, дастлабки
эшитув ҳимоя тарафига ўзининг суди раисининг ўринбосари.
иштирокида жиноят ишини асосий Зарифа АҲМЕДОВА,
суд мажлисига киришга монелик қи- судья
№ 17-18 Faqat aql-idrok osoyishtalikni SAMARQAND 9www.samarkandnews.uz
(2426-2427) ta’minlay oladi.
/2022-yil
28-aprel/ SENEKA
Фарзанди мактабга борадиган ота-она учун Ўғирликнинг
турли пул йиғимлари жуда яхши таниш. Синф
фонди, мактаб фонди, таъмирлаш, обуна, турли охири — пушаймонлик
байрамлар, металлом ва ҳоказо учун бир йилда
анча-мунча пул берилади. Ҳеч бир мезонларда Юртимизда амалга оширилаётган ислоҳотлар жараёнида, аввало, инсон
кўрсатилмаган ва ҳеч қаерда қайд қилинмайдиган қадр-қимматини улуғлаш, фуқаролар яшаш шароитларини яхшилаш, тур-
ушбу маблағларни ота-оналардан талаб қилиш муш фаровонлигини таъминлашга алоҳида эътибор қаратилмоқда. Бунда
қонунийми? Шундай шароитда фуқаролар қандай ҳалол меҳнат қилиб, фаровон яшаш учун барча имконият ва шароитлар
йўл тутишлари керак? яратилган. Берилган имкониятдан оқилона фойдаланаётган юртдошларимиз
ўз мақсадларига эришиб, меҳнати роҳатини кўрмоқда. Аммо, меҳнатдан
МАКТАБЛАРДА РЕМОНТ қочиб, бойликка интилувчилар ҳам орамизда йўқ эмас.
УЧУН ПУЛ ЙИҒИЛИШИ
Осонгина бойликка эришиш, тўкин-со- инспектори ўз навбатида далилларнинг
ТЎҒРИМИ? чин ҳаёт кечиришни истовчилар, албатта, йўқолмаслиги учун ҳодиса жойининг на-
қинғир йўлларни кўзлайди. Ўзгаларнинг зоратини ўз қўлига олиши, терговчига
Мактаблар ва бошқа таълим муассасалари томонидан таъмир- пешона тери билан йиққан мол-дунёсини ҳолат юзасидан керакли маълумотларни
лаш учун ўқувчи ва ўқитувчилардан пул йиғилиши ноқонуний ўғирлаб, ўзлари хоҳлаган фаровон ҳаётга бериши лозим. Ҳодиса жойини кўздан
ҳисобланади. эришишни мақсад қилганлар охир-оқи- кечиришда кинология ходимлари ҳам
бат панжара ортига равона бўлишларини иштирок этиб, махсус тайёргарлик кўрган
Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 41-моддасида жуда кеч англаб етишади. Ўғирлик билан итлар орқали жиноятчига тегишли бўлган
ҳар ким билим олиш ҳуқуқига эгалиги ва бепул умумий таълим роҳатга эришиб бўлмайди. Қинғир иш- буюмларни ёки жиноятчининг ўзини то-
давлат томонидан кафолатланганлиги белгиланган. нинг қийиғи, албатта, чиқади. пиш мумкин. Ҳодиса содир бўлган жойни
кўздан кечириш билан бирга терговчи
Айрим ота-оналар бу пулни оғринмай берса-да, кўпчилик- Ички ишлар органларига ўғирлик жи- жабрланувчининг ҳам кўрсатмаларини
да норозилик туғилади. Лекин атрофдагиларнинг босими ва нояти бўйича келиб тушган мурожаат эшитиб, тасаввурида воқеанинг умумий
фарзандига ўқитувчининг муносабати ўзгармасмикан, деган дарҳол ўрганилиб, терговга қадар текши- манзарасини яратади ва ҳолат бўйича ўз
ўй ва андиша билан ота-оналар ушбу асоссиз тўловларга рози рув органлари томонидан биринчи ўрин- тахминларини тузади. Бу келгуси тер-
бўлишади. да воқеанинг чиндан содир бўлганлиги, гов жараёнини ва фаолият доирасини
қандай моддий ашёлар ўғирланганлиги белгилаб олишда зарур омил бўлади.
2020 йил 23 сентябрда қабул қилинган “Таълим тўғрисида”ги ва бошқа муҳим аҳамиятга эга бўлган Жиноят содир бўлган жойни Ўзбекистон
Ўзбекистон Республикаси қонунининг 5-моддасида жинси, тили, ҳолатлар батафсил текширилади. Жиноят Республикаси Жиноят-протсессуал ко-
ёши, ирқий, миллий мансублиги, эътиқоди, динга муносабати, содир бўлган жойни синчковлик билан декси ва бошқа қонунчилик нормаларига
ижтимоий келиб чиқиши, хизмат тури, ижтимоий мавқеи, турар кўздан кечириш ҳолатга ойдинлик ки- асосланган ҳолда кўздан кечириш лозим
жойи, Ўзбекистон ҳудудида қанча вақт яшаётганидан қатъи ритишда муҳим аҳамиятга эга. бўлиб, ушбу қонунларнинг бузилишига
назар, ҳар кимга билим олишда тенг ҳуқуқлар кафолатланиши йўл қўйилмайди.
белгиланган. Жиноят-қидирув бўлими ходимлари
ўғирлик содир бўлган жойнинг яқин атро- Бу жараёнда иштирок этаётган хо-
Аслида мактабларнинг моддий-техник базасини мус фида яшовчи шахслардан ҳолат бўйича димлар етарли билим ва малакага эга
таҳкамлаш учун бюджетдан маблағ ажратилади. Ўзбекистон маълумотлар сўраб олиши, ўғирлик содир бўлиши, ҳеч бир ҳолат эътибордан четда
Респуликаси Президентининг 2018 йил 5 сентябрдаги “Халқ қилган шахснинг келиб-кетиши мумкин қолдирилмаслиги лозим. Шунинг учун
таълими тизимига бошқарувнинг янги тамойилларини жорий бўлган йўллардаги ёки ўрнатилган бўлса ҳам содир этилаётган ўғирлик ҳодисала-
этиш чора-тадбирлари тўғрисида”ги қарорига асосан Халқ таъ- ҳодиса жойидаги кузатув камераларини ри соҳа ходимлари томонидан ўз вақтида
лимини ривожлантириш жамғармаси ташкил этилган. текшириб, ҳолатга алоқадор жойлари- аниқланиб, жиноятни содир этган шахс
ни нусхалайди ва бошқа ҳаракатларни лар зудлик билан топилиб, қонун усту-
Мазкур жамғарманинг асосий вазифаларидан бири умумтаъ- амалга оширади. Воқеа жойидан бармоқ ворлиги таъминланмоқда.
лим муассасаларини қуриш, реконструкция қилиш ва капитал излари, оёқ кийимлардан қолган излар,
таъмирлаш, жумладан, зарурат бўлганда ўқув корпусларини қон доғлари, сўлак безлари, соч тола- Достон АҲМЕДОВ,
ўқув устахоналари ва лабораториялар ташкил этган ҳолда ларининг ҳар бири олинади ва белги- Ўзбекистон Републикаси
кенгайтириш, спорт заллари ва майдончаларини ҳамда бошқа ланган тартибда текширилади. Ўғирлик
инфратузилма объектларини барпо этиш бўйича ишларни мо- содир этилган ҳудуднинг профлактика ИИВ Академияси
лиялаштириш ҳисобланади. 3-ўқув курси курсанти
Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2017 йил Мутахассис огоҳлантиради!
15 мартдаги 140-сон қарори билан тасдиқланган “Умумий ўрта
таълим тўғрисида”ги низомнинг 70-бандига кўра, мактаблар Ўта хавфли, оғир кечадиган, тез тарқаладиган бу касалликни
фаолиятини молиялаштириш тегишли харажатлар сметасига чорва моллари, қушлар, сут эмизувчилар ва кемирувчилар кел-
мувофиқ амалга оширилади. тириб чиқаради. Аниқроғи, айнан ана шу жониворларнинг ташқи
тана — жун ва тери ўртасида яшашга мослашган қонхўр каналар
Вазирлар Маҳкамасининг 1998 йил 13 майдаги “Ўзбекистон муолажаси ҳам оғир кечадиган ушбу касалликни келтириб чиқа-
Республикасида умумий ўрта таълимни ташкил этиш тўғрисида”- ради.
ги 203-сон қарорига мувофиқ Халқ таълими вазирлиги, Молия
вазирлиги, Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, Қрим-Конго геморрагик
вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимликлари ҳар йили 1 августга иситма касаллигидан
қадар мактаблар моддий-техника базасини тайёрлашни, ўқув- сақланинг
чилар учун зарур санитария-маиший ва ижтимоий шароитлар
яратилишини таъминлашлари белгилаб қўйилган. Канани ушлаб ҳайвон танасидан олиб ҳисобга олсак, соҳа ходимлари янада
ташланганда, уларни сиқиб ўлдирганда, эҳтиёткор бўлишлари талаб этилади.
Шундай экан, ажратилган маблағларнинг ўз манзилига тўлиқ баъзан эса сўйилган молларнинг қони
етиб боришида нафақат давлат назорат органлари, балки жамо- орқали мазкур касаллик одамга юқади. Хонадонлардаги чорва моллари, уй
атчилик, хусусан, ота-оналарнинг ҳам ҳушёрлиги ва масалага Шуни ёддан чиқармаслик керакки, тиб- ҳайвонларини канадан сақлаш учун
масъулият билан ёндашуви талаб этилади. Пул сўралганда бий муолажалар ўтказилаётганда ҳам уларни тез-тез ветеринар ходим назо-
асос талаб қилиш, ажратилаётган маблағлар қаерга ишлати- шприц, аэрозол, махсус лабораториялар- ратидан ўтказиш лозим. Агар, молларга
лаётгани билан қизиқиш, зарур ўринларда ҳуқуқни муҳофаза да вирус сақловчи материаллар билан кана тушганлигини аниқласангиз уни ўз
қилиш органларига, жумладан, прокуратурага мурожаат қилиш ишлаш жараёнида авария содир бўлга- билганингизча териб ташламанг — ка-
орқали ота-оналар жамоаси мазкур маиший коррупцияга қарши нида ҳам юқтириб олиш эҳтимоли катта саллик юқиш хавфи бир неча баравар
қонуний йўл билан курашишлари ва ушбу иллатга узил-кесил бўлади. Касалликни кўпинча қишлоқда ортиб кетади.
барҳам берилишига ҳисса қўшишлари мумкин. яшовчилар, табиат қўйнига дам олишга
чиққанлар ҳам юқтириши мумкин. Касалликдан сақланишнинг асосий
Вилоят адлия бошқармаси талабларидан бири хонадонингиздаги
Касалликдан сақланишнинг биринчи молларни ветеринария мутахассиси на-
талаби юқорида келтирилган жонивор- зорати остида сақлашингизни тавсия
ларни белгиланган тартибда каналарга этамиз. Уй ва моллар турадиган бино-
қарши дезинсекция қилишдан иборат. ларни қон сўрувчи ҳашаротларга қарши
Кемирувчиларга қарши эса дератизация дезинфекция қилишни унутманг.
тадбирларини доимий равишда ўтказиш
керак. Юқиш хавфи ветеринария соҳа- О. АЛЛАМУРОДОВ,
сида хизмат қилаётганларда ҳам юқори шаҳар ветеринария ва
бўлиб, улар тез-тез бу касалликка қарши
тадбирларда бевосита иштирок этишини чорвачиликни
ривожлантириш бўлими
бошлиғи
www.samarkandnews.uz Ichiqoralik — o‘zgalarning № 17-18
musibatidan lazzatlanish demak. (2426-2427)
10 SAMARQAND
PLUTARX /2022-yil
28-aprel/
Самарқанддаги “Ашратхона”
ҳақида нималар маълум?
Мақбара яқин кунларгача Ишратхона, деб аталган. Бир ердан 26,7 метр баландликда, ғарбий бурчагида Хўжа Абду Да-
неча йил аввал Самарқанд давлат музей-қўриқхонаси илмий иккинчи қават томидан 7,8 метр рун мақбараси ёнида Амир Жало-
ходимлари мажмуанинг номи аслида “Ашратхона” (араб- баландликда бўлган. Гумбаз ба- лиддин Сухробнинг қизи Ҳабиба
ча-форсча ўнта хона) эканлигини, бу ном талаффузда ўзга- рабанининг диаметри унчалик Султон Бегим томонидан бунёд
риб “Ишратхона” тарзида ишлатилиб келинганини асослаб, катта бўлмасдан 8,75 метрни этилганлиги кўрсатилган. Мақба-
мақолалар эълон қилди. Шу тариқа мазкур мақбара моддий ташкил этган. Деворлари бошқа рага вақф қилиб Самарқанддан
маданий мероснинг кўчмас мулк объектлари миллий рўйха- темурийлар даври биноларидан Шаҳрисабзга кетиш йўлида жой-
тига “Ашратхона” тарзида киритилди. лашган Малик саройи қишлоғи
фарқли равишда 2 ғишт қалин- ерларининг ярми берилганлиги
Абу Тоҳирхўжанинг XIX аср- ликдан иборат қилиб ишланган. қайд этилади. Ушбу вақф ҳуж-
нинг 30 йилларида ёзилган “Са- Мақбара Султон Хованд Бикага жати Самарқанд қозиси томо-
мария” асаридан бошқа биронта бағишлаб қурилганлигини, кей- нидан ҳижрий 870 йил шаабон
манбада мақбара “Ишратхона” инчалик мақбарага темурийлар ойида (1466 йил март-апрель)
номи билан аталмайди. оиласига мансуб аёллар ва бо- тасдиқланган.
лалар дафн этилганлигини ино-
“Ашратхона” номи ҳам шартли батга олиб, уни “Ашратхона” деб ИККИНЧИ ҚАВАТ НИМА
равишда қўйилган. Бу XVIII аср- эмас, “Темурийлар мақбараси” МАҚСАДДА ҚУРИЛГАН?
да Бухоро хонлигида юз берган ёки “Султон Хованд Бика” мақ- Мақбарада иккинчи қават
сиёсий инқироз билан боғлиқ. бараси, деб аташ мақсадга му- ҳам мавжуд бўлиб, бундай қу-
Ўшанда қабилалар ўртасидаги вофиқдир. рилиш услуби темурийлар даври
урушлар, бир неча марта юз ва ундан кейин қурилган бошқа
берган босқинлар натижасида ЁДГОРЛИККА мақбараларда учрамайди. Шу
ҳудудда вабо тарқалиб, аҳоли ОИД ЯГОНА МАНБА жиҳатдан ҳам доим тадқиқот-
Самарқандни тарк этади. Бухоро Ёдгорликка оид ягона вақф чилар ва сайёҳлар эътиборини
амири Шоҳмурод даврида қай- ҳужжати ҳақида Самарқанд тортиб келади. Эслатиб ўтилган
та тикланган Самарқанд ҳақида давлат музей-қўриқхонаси ҳуж- вақф ҳужжатида кўрсатилиши-
турли ҳудудлардан кўчириб кел- жатлар фондида маълумотлар ча, иккинчи қаватда мақбарада
тирилган аҳоли тўлиқ билимлар- сақланган. Унга кўра ушбу вақф дафн этилганлар учун Қуръон
га эга бўлмасдан қадимий меъ- ҳужжати ҳижрий 868 йил рамазон тиловат қилувчи қори (вақф ҳуж-
морий обидаларга ўзларича ном ойининг бошида (1463 йил май) жатида ҳофиз деб келтирилган),
берадилар. Бундай ҳолатлар Са- ёзилган бўлиб, ҳужжатга бошқа назоратчи ва хизматчи қўним
марқанд тарихида кўп учрайди. муҳрлар қатори Мовароуннаҳр ва топган. Қори йилига 364 фулус
Масалан, Амир Темур мақбараси Хуросон ҳукмдори Абу Саид ибн ва Самарқанд катта ўлчови би-
орқасидаги обиданинг мақбара Султон Муҳаммад ибн Мироншоҳ лан ҳисоблаганда 192 пуд ғал-
бўлишига қарамай Оқсарой деб ибн Амир Темур муҳри ҳам бо- ла, назоратчи 404 фулус ва 160
аталиши, Амир Темур жомеъ силган. Ҳужжатда мақбара номи пуд ғалла, хизматчи 204 фулус
масжидининг Бибихоним жомеъ Султон Хованд Бека мақбараси, ва 192 пуд ғалла маош билан
масжиди деб аталиши, Мирзо деб аталган ва Феруза боғининг таъминланган. Ушбу маблағлар
Улуғбекнинг машҳур расадхона- мақбара учун ажратилган Малик
си ўрнининг унутилиши ана шу сарой қишлоғи ерларидан келган
жараён билан боғлиқдир. даромад ҳисобига қопланган. Ик-
кинчи қават томи устида бизгача
БУНЁД ЭТИЛИШИ Бироқ ушбу мақбаранинг тему- етиб келмаган баланд гумбаз қад
ТАРИХИ рийлар даври бошқа обидалари- ростлаган.
дан фарқи шундаки, унинг гум-
Мақбара Регистон майдони- бази остида иккинчи қават ҳам МАҚБАРАНИНГ
нинг жануби-шарқ томонида, жойлашган. Мақбара хилхонаси КЕЙИНГИ ТАҚДИРИ
эски шаҳар чеккасида жойлаш- Амир Темур мақбараси сингари Ёдгорликнинг харобага айла-
ган. Амир Темур ҳукмронлиги 8-9 диаметрдан иборат бўлиб, ниши ХVI асрдан бошланади. ХV
йилларида бу ердан “Дарвозаи саккиз бурчакли қилиб қурилган аср охири – ХVI аср бошларида
Феруза” дан “Боғи Дилкушо” га ва томи яхши сақланган. Хил- Ўрта Осиёда рўй берган воқеа-
ва “Боғи Бўлди” га бориб тақа- хонадаги қабрлар сақланмаган, лар туфайли ҳокимият темурий-
лувчи серқатнов йўл ўтган. Абу сақланган бўлса ҳам турли йил- лардан шайбонийлар ихтиёрига
Тоҳирхожанинг “Самария” асари- ларда хилхонага тушган тупроқ ўтади ва шу даврдан бошлаб
да ёзилишича, бу бино темурий уюмлари остида қолиб кетган мақбарага бўлган эътибор па-
ҳукмдорларидан Абу Саид Мир- бўлиши мумкин. Мақбаранинг сая бошлайди. ХVII асрда ёдгор-
зонинг рафиқаси Ҳабиба Султон биринчи қавати икки ён томо- ликдаги қабр тошлари унга узоқ
бегимнинг буйруғи билан қизи нида биттадан қўшимча хона- бўлмаган Абду Дарун қабристо-
Султон Ҳованд Бека учун барпо лар мавжуд. Жануби-ғарбий ён нига кўчирилиб, эски ёзувлари
қилинган. Мақбара қисқа вақт томонидаги хона орқали паст- ўчирилади ва ўрнига янгилари
ичида, яъни 3-4 йил ичида қу- га-хилхонага тушадиган зинапоя ёзилади.
рилган. Қурилиш ишлари 1463 қурилган. Ҳар икки ён томондаги Самарқанд давлат му-
май ойида тугатилган. Дастлаб хоналар орқали мақбаранинг ик- зей-қўриқхонаси фондида сақла-
Хованд Султон учун қурилган кинчи қаватига элтувчи зиналар наётган Россия императорининг
ушбу ҳашаматли мақбара кей- мавжуд. Зиналарнинг умумий археология комиссияси архиви
инчалик, темурийлар сулоласи сони 4 та. Шунингдек, мақбара нусхаларидан маълум бўлишича,
аёллари ва болалари учун оила- кириш пештоқининг икки ён то- XIX аср иккинчи ярмида мақба-
вий дахмага айланган. Олиб бо- монларида ҳам биттадан хоналар ранинг аҳволи янада оғирла-
рилган археологик қазишмалар мавжуд. шади. Мақбара кошинлари Са-
натижасида бу ерда топилган 20 марқандга келган хорижликлар
та қабрга эга бўлган даҳма Ўрта Самарқанд музейига раҳ- томонидан Амир Темур давлати
Осиёда маълум бўлган сағана- барлик қилган В.Вяткиннинг пойтахтидан эсдалик сифатида
лардан серҳашамлиги ва катта- ёзишича, мақбаранинг гумбази қўпориб, олиб кетила бо-
лиги билан ажралиб туради. шланади.
Мақбара Амир Темур мақба-
раси каби ҳилхона ва зиёратхо-
надан иборат қилиб қурилган.
№ 17-18 Biz hayotni yashayotganimiz uchun emas,
(2426-2427)
S 11/2022-yil
uni anglay olganimiz uchun sevamiz. www.samarkandnews.uz
AVRELIY
28-aprel/ AMARQAND
Айни пайтда чор маъ- Султон Муҳаммад ўз қизи учун Табиат ва инсон
мурлари мақбара тақди- қурилажак мақбара учун Гавҳар-
рига бефарқ муносабатда бўл- шодбегим мақбарасидан андаза Асал ва ари
ганлиги ўша давр манбаларидан олган бўлса ажаб эмас.
маълумдир. Самарқанднинг бош Бу ҳақда нималарни биламиз?
қа ёдгорликлари Оқсарой, Чил- 2007 йилда мақбарада Герма-
духтарон, Ҳазрати Хизр масжи- ниянинг Потсдам амалий санъат Инсон яралибдики, асалари яратадиган шифобахш неъмат — асал-
ди қатори Султон Хованд Бека мактаби ва Самарқанд давлат дан баҳраманд бўлиб келади.
мақбараси ҳам эътибордан чет- архитектура-қурилиш инсти-
да қолиб, борган сари тўкилиб, тути талабалари иштирокида Асаларининг ҳаётимизда шундай ўрни борки, у саломатлигимизни
харобага айланиб бораётган- доктор Штеффен Лауэ раҳбар- мустаҳкамлаш билан, табиатни асраш билан ҳам боғлиқдир. Ушбу
ди. Ушбу обидаларни муҳофаза лигида тадқиқот олиб борилган. митти жонзот томонидан яратилаётган асални одатда оддий ширинлик
этиш, таъмирлаш, консервация Тадқиқот давомида мақбара де- сифатида кўз олдимизга келтирамиз. Аслида, асал таркибида саломат-
қилиш Император археология ко- ворий суратлари ва сопол қопла- лигимиз учун зарур бўлган тўқсон хилдан зиёд дармондорилар бор.
миссия рухсати ва ҳохиши билан маларидан намуналар олиниб,
амалган оширилган. Комиссия лаборатория шароитида уларда Асал ҳақидаги фикрларимни ўртоқлашар эканман, қуйида билди-
эса мақбарани ўз ҳолига ташлаб ишлатилган рангларнинг микро- риладиган хулосаларим ҳеч ким учун янгилик бўлмаслиги мумкин.
қўйган эди. Масалан, 1897 йил- кимёвий таҳлиллари олинади. Негаки, асални татиб кўрмаган инсон дунёда бўлмаса керак. Фақат,
даги ер силкиниши вақтида мақ- Олинган таҳлилларга таянган унинг инсон саломатлиги учун қандай аҳамиятга эга эканлиги ҳақида,
бара кучли зарар кўриб, тўртта ҳолда мақбара деворларидаги ушбу неъматни истеъмол қилиш меъёри ҳақида ҳамиша ҳам ўйлаб
ҳужраси (хона) қулаб тушади. безакларда ишлатилган ранглар- кўрмаймиз. Чунки, одатда асални оддий истеъмол қилинадиган озиқ-
1902 йилда эса иккита хона гум- нинг дастлабки ҳолати ҳақида овқат маҳсулоти сифатида кўз олдимизга келтирамиз. Шу боисдан бир
бази қулаб тушади ва фақатгина тасаввур ҳосил қилиш мақсадида коса ёки бир пиёла асални дастурхонга қўйиб, нон ботириб паққос
қурилиш фасади сақланиб қола- мақбара девори меъморий беза- тушираверамиз. Ҳолбуки, бу неъмат қорин тўйдириш учун эмас, са-
ди. Бинонинг қолган қисми ғишт кларининг бир қисми реставра- ломатликни мустаҳкамлаш учун оз-оздан истеъмол қилиниши керак,
ва цемент уюмидан иборат тепа- ция қилинади. бизнингча. Шундай экан, бу ажойиб неъматдан мудом ҳар биримиз
ликка айланади. минг дарднинг давоси сифатида истеъмол қилишимиз лозим.
2009 йилда германиялик олим
МАҚБАРАНИНГ Веймар университети Меъморчи- Мамлакатимизда асаларичилик барча ҳудудларда кенг тарқалган.
ЎРГАНИЛИШИ лик тарихи кафедраси профес- Лекин унинг ривожланиши, кенг ёйилиши учун ҳукуматнинг бир
Мақбара ҳақида дастлабки сори Йенс Йордан томонидан қатор ҳужжатлари қабул қилинган бўлса ҳам соҳанинг оммалашуви,
тадқиқотлар немис шарқшуноси, Дрезден университети талаба- тараққиёти секин кечмоқда. Айримлар асаларичиликни фақатгина
археолог ва санъатшунос Фри- лари учун Самарқандда ама- тоғ шароитида ривожлантириш мумкин, деган фикрни билдириши
дрих Сарр (1865-1945) номи би- лий машғулот ташкил этилади. мумкин. Унда дашт, чўл, саҳро шароитида яшаб ҳам асалари боқиш
лан боғлиқ. Олим турли йиллар- Машғулот давомида талабалар мумкин эмасми, деган савол пайдо бўлади. Хоразмлик дўстим Со-
да Туркия, Яқин Шарқ, Эрон ва Султон Хованд Бека мақбараси- диқжоннинг отаси Файзираҳмон бобо ота касби — асаларичиликни
Ўрта Осиёда бўлиб, ноёб фото- ни реставрация қилиш ва ундан бир умр ардоқлаб келганлигини эслайман. Эрта кўклам Қизилқум ёки
суратлар йиғади. Ушбу фотожам- фойдаланиш муаммолари билан Қорақум саҳроларига ўнлаб уя асалариларини кўчириб, саратонгача
ланма орасида Султон Хованд шуғулланишади. Эришилган ама- ўша жойларда асал йиғиш билан банд бўларди. Бир гал суҳбатлашга-
Бека мақбарасига тегишли су- лий натижалардан фойдаланиб, нимда саҳрода эрта кўкламда ғунчалаб, очиладиган ҳар бир гиёҳнинг
ратлар ҳам бўлиб, олим ўзининг мақбарада кичик музей мажму- гулидан асалари ўзига хос асал тўплашини айтган эди. Шунинг учун
фотожамланмасини 1899 йилда асини ташкил қилиш лойиҳаси- ҳам сиз ва биз энг шифобахш ва тоза, деб атайдиган май ойи асали
Берлинда, 1903 йилда Парижда ни ишлаб чиқадилар. Хусусан, кўкламда асаларилар томонидан йиғилиб, сиз ва бизга берилиши-
ўтказилган кўргазмада намойиш муҳандислик коммуникациялари нинг алоҳида маъноси бор. Асаларилар баҳорда тўплайдиган асални
этади. Фотожамланмани кейин- ва кўргазма биноларини жой- кўкламги, ёзда тўплайдиган асални эса ёзги, деб атаймиз. Ҳар икки
чалик император Фридрих му- лаштириш орқали мақбаранинг мавсумда тўпланган асал ҳам ўзининг таркиби, шифобахшлиги, таъми
зейига топширади. Садриддин Айний кўчасига яқин билан бир-биридан унчалик фарқ қилмайди. Фақат ҳидлаб кўрсан-
Ўтган асрнинг 20-йилларида қисмини транспорт шовқинидан гиз, баҳорги асалда турли гиёҳ ва гулларнинг ҳидини сезасиз, ёзги
Ўзбекистон ҳудудида тадқиқот тўсиш, бу жойда дам олиш муҳи- асалда эса бундай ҳид ва бошқа белгилар асалнинг ўзига сингиб
олиб борган Эрнст Кон-Винер то- тини яратиш учун таклифларни кетган бўлади.
монидан 1930 йилда Берлинда илгари сурадилар. Ушбу тадқиқот
чоп қилинган “Турон: Ўрта Оси- натижасида Султон Хованд Бека Мамлакатимизда камбағалчиликни бартараф этиш юзасидан
ёда ислом меъморчилиги” аса- мақбараси моделлари ва виртуал умумдавлат миқёсидаги сиёсатни амалга ошириш мақсадида чорва-
рида ҳам мақбаранинг бир неча 3D-тасвирлари билан бир қатор- чилик, паррандачилик, балиқчиликни ҳамда ҳар бир оилада жорий
фотосуратлари келтирилган. да, бу ерда Самарқанд ёдгорли- этиш билан биргаликда асаларичиликка ҳам эътибор кучайтирилмоқда.
Мақбара турли йилларда ўз- кларини тиклаш тарихи ҳақида Афсуски, молнинг арқонини ушламаган, товуқ ва хўрознинг фарқига
бекистонлик олимлар Г.Пугачен- доимий кўргазмани ташкил этиш бормайдиганлар ҳам ҳайбаракаллачилик оқибатида бу ишга кири-
кова ва М.Массонлар томонидан ҳам таклиф қилинган эди. шиб кетмоқда. Эътибор беринг, ўтган йили қорамол олган, ёки товуқ
ўрганилган. Айниқса, Г.Пугачен- боқаман, деб анчагина давлат ёрдамини олган қайси оилада бир бош
кова ўзининг 1976 йилда чоп қи- Юқоридагилардан кўриниб мол иккита бўлди, ҳовлисининг тўридаги товуқхона гавжумлашди?
линган “Марказий Осиё XV аср турибдики, Султон Хованд Бека Худди шундай, асаларичилик ҳам ўртасарсон бўлиб қолди. Негаки,
меъморчилиги” асарида асосан мақбараси азалдан сайёҳлар, ҳар ким ҳам чорвадор, паррандачи, балиқчи бўлиб қолмаганидек,
темурийлар меъморий ёдгорли- олимлар ва тадқиқотчилар эъ- нисбатан қийин ва диққатталаб бўлган асаларичилик ҳам бир жойда
кларини тадқиқ этар экан, Сул- тиборини тортиб келган. Айни депсиниб қолди. Шунинг учун ҳам тадбиркорликнинг муҳим йўналиши
тон Хованд Бека мақбараси ва пайтда мақбаранинг том қисми сифатида қаралган асаларичилик ривожланмаяпти.
Ҳиротда 1438 йилда қуриб бит- ёпилган, яъни мақбара қисман
казилган Гавҳаршодбегим мақ- консервация қилинган. Аммо, бу Ҳар бир оилада тўрт-беш қути асалари боқишни йўлга қўйиш
бараларининг ўхшаш ва фақрли мақбаранинг музейлаштирилган- мумкин. Тўғри, шаҳар шароитида бунинг иложини топиш мушкулроқ.
томонларига тўхталган. Шунин- лигини англатмайди. Содда қи- Қишлоқларда эса имконият кўпроқ: тоза ҳаво, кенглик, айниқса тоғ
гдек, мақбаранинг чизмалари либ айтганда, росмана музейда ва дашт шароитида бундай имконият янада кенгроқ кўзга ташланади.
олиниб, қурилган вақтдаги ҳо- сайёҳлар учун қандай қулайли- Фақат, шу иш билан шуғулланишга қатъий киришишимиз асалари-
лати бўйича илмий хулосаларни клар ва хизматлар мавжуд бўл- чилик методикасини ишлаб чиқиш, тадбиркорлар учун семинарлар
илгари сурган. са, ушбу мақбарада ҳам шундай ташкил этиш, уялар билан таъминлаш ва қатъий назорат ўрнатиш
Америкалик олимлар Л. Го- шароитларни яратиш зарур. Мақ- талаб этилади, холос.
ломбек ва Д. Вилберлар ҳам ўз- бара меъморий ечимлари нуқтаи
ларининг 1988 йилда чоп этилган назаридан, нафақат Ўзбекистон Қувондиқ ХАЛИЛОВ
“Эрон ва Турондаги темурийлар ҳудудида, балки Марказий Оси-
меъморчилиги” асарларида Сул- ёда ҳам ягона иншоот бўлиб,
тон Хованд Бека мақбараси меъ- мақбарани музейлаштириш
морий жиҳатдан Гавҳаршодбегим нафақат уни сақлаб қолишда,
мақбарасига ўхшаш эканлигини балки, Самарқандга сайёҳлар
қайд этган. 1457 йилда Ҳирот- ташрифини оширишда ҳам муҳим
ни қўлга киритган Абу Саид ибн аҳамиятга эгадир.
Маҳмудхон ЮНУСОВ,
музейшунос
ЎзА
www.samarkandnews.uz Hakimning uch quroli bor: № 17-18
so‘z, giyoh va tig‘. (2426-2427)
12 SAMARQAND
Ibn SINO /2022-yil
28-aprel/
Фитр садақаси нима?
Садақаи фитр иккинчи беради. маслик керак. ганда эслатган экан. Шунда одам-
ҳижрий санада жорий қи- Ҳанафий мазҳаби бўйича пу- Мабодо, ийд намозигача бера ллар уни гапини олиб, буғдойдан
линган. Бошқа садақалар ярим соъ миқдорида садақаи фитр
молдан қилинса, бу садақа ли-моли нисобга етган кишиги- олмаса, намоздан кейин беради-ю, беришга ўтган эканлар.
киши бошидан қилинади. на садақаи фитр бериши вожиб савоби унча бўлмайди, аммо бе-
Ушбу садақа нима учун шари- бўлади. Лекин амалда жумҳурнинг риши шарт. Аммо, Абу Саъид розияллоҳу
атимизда жорий қилинганининг моли нисобга етмаганлар ҳам бе- анҳу кўнгиллари бўлмай, бир соъ
сабаби, ҳикмати ушбу ривоятда равериши керак, деган гапи жорий Фитр садақасига хурмо ва ар- беришни яхши кўрган эканлар.
очиқ-ойдин кўриниб турибди. бўлган. падан бир соъдан беришга ҳамма
Рўзадор учун беҳуда гап-сўз ва мазҳаб ва уламолар иттифоқ қи- Ҳасан розияллоҳу анҳудан
ҳаракатлардан покланиш бўлсин, Ривоятдарда баён этилишича лишган. ривоят қилинади: «Ибн Аббос
мискинлар учун таомланиш бўл- Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи Рамазоннинг охирида Басранинг
син, деб жорий қилинган. васалламнинг замонларида фитр Абу Саъд розияллоҳу анҳу- минбарида хутба қилиб: «Рўза-
Рўзадор одам гоҳида билиб-би- садақаси хурмо, арпа, майиз, қурт дан ривоят қилинади: «Набий нинг садақасини чиқаринг», деди.
лимай турли гаплар оғзидан чиқиб ва буғдойдан берилган. Мазкур та- соллаллоҳу алайҳи васалламнинг Одамлар билмагандек туришаве-
кетган бўлиши, шунингдек, баъзи омнинг қийматни берса ҳам бўла- замоларида у(фитр садақаси)ни ради. Шунда у: «Бу ерда аҳли
ноқулай амалларни қилиб қўйган ди. Аввал айтиб ўтилганидек, фитр таомдан бир соъ ёки хурмодан Мадинадан ким бор?! Туринглар!
ва шу сабабдан кўнгли ғаш бўлиб бир соъ ёки арпадан бир соъ ёки Биродаринггизга ўргатинглар!
юрган бўлиши мумкин. Ана ўша садақаси рўзадан чиқиш муноса- Улар билишмас экан! Расулуллоҳ
ғашликларни ювиб юбориш учун бати ила бериладиган садақадир. майиздан бир соъ ёки қуртдан бир соллаллоҳу алайҳи васаллам бу
садақаи фитр тўлаш жорий қилин- Лекин қачон берилади ва қанча соъ берар эдик. Қачонки, Муовия садақани хурмо ва арпадан бир
ган. миқдорда берилади, каби савол- келганда ва буғдой келганда: соъдан ва буғдойдан ярим соъ ҳар
Аллоҳ таоло: «Батаҳқиқ, ким ларга келаси фаслдаги ҳадиси ша- «Менимча манавининг бир мудди бир ҳуру қулга, эру аёлга кичигу
Закот-ла покланса ва Роббиси ис- рифлардан жавоб излаймиз. икки муддга тенг келади», деди». каттага фарз қилганлар», деди.
мини зикр қилса нажотга эришур», Бешовларидан ривоят қилишган.
деган. Касир ибн Абдуллоҳ у ота- ФИТР САДАҚАСИ Али келганда баҳонинг ар-
сида, отаси бобосидан ррлардан МИҚДОРИ МАДИНА Бошқа бир ривоятда: «Токи, зонлигини кўриб: «Аллоҳ сизлар-
ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ЎЛЧОВИДА БИР СОЪДИР Муовия ҳаж ёки умра қилиб кел- га (ризқни) кенг қилиб қўйибди.
соллаллоҳу алайҳи васалламдан Ибн Умар розияллоҳу анҳудан ганда ва одамларга минбарда ту- Ҳар нарсадан бир соъ қилсангиз
ушбу оят ҳақида сўралган эди. ривоят қилинади: «Расулуллоҳ риб гапирганда: «Менимча, албат- яхши бўларди», деди». Абу Довуд
«Фитр садақаси нозил бўлган», соллаллоҳу алайҳи васаллам фитр та, Шомнинг икки мудд буғдойи ва Насаий ривоят қилишган.
дедилар». Ибн Хузайма ривоят Закотини хурмодан бир соъ, ар- бир соъ хурмога тенг келади»,
қилган. падан бир соъ миқдорида мусул- деди. Одамлар шу гапни ушлашди. Шарҳ: Бу ҳадисда фитр са-
Шарҳ: Юқорида зикр қилинган монлардан қулга ҳам, ҳурга ҳам, Абу Саъид: «Аммо, мен бурун қан- дақаси Пайғамбаримиз соллаллоҳу
оят фитр садақасининг фарзлиги эрга ҳам, аёлга ҳам, кичикка ҳам, доқ бўлса шунда давом этмоқда- алайҳи васалламнинг ўзлари томо-
ҳақидадир. Пайғамбаримиз сол- каттага ҳам фарз қилдилар. Уни ман», деди». нида ярим соъ қилиб белгилангани
лаллоҳу алайҳи васаллам томонла- одамлар намозга чиқишидан олдин айтилмоқда. Шу гапни Ҳанафий
ридан баён қилингандан кейин ҳеч адо этилдишига амр қилдилар». Шарҳ: Абу Саъид розияллоҳу мазҳаби ҳужжат қилиб олган.
қандоқ гапу сўзга ўрин қолмайди. Бешовлари ривоят қилишган. анҳунинг «таомдан бир соъ», деган
Ибн Аббос розияллоҳу анҳу- Шарҳ: Демак, фитр садақаси сўзларини баъзи кишилар «буғдой Ибн Умар розияллоҳу анҳу-
дан ривоят қилинади: «Расу- мусулмонларга вожиб бўлар экан, бир соъ», деб таъвил қилишган. дан ривоят қилинади: «Набий
луллоҳ соллаллоҳу алайҳи васал- қул-ҳур, аёл-эр, катта-кичик-ҳам- Аммо, муҳаққақ уламолар бу гапни соллаллоҳу алайҳи васаллам:
лам фитр Закотини рўзадор учун ма кшиларга вожиб бўлар экан. (таъвилни) нотўғри, дейишган. «Вазн - аҳли Макканинг вазни,
беҳуда гап-сўз ва ҳаракатлардан Хурмодан бир соъ, арпадан бир (идиш) ўлчов - аҳли Мадинанинг
покланиши ва мискинлар учун соъ вожиб экан. Абу Саъид розияллоҳу анҳу ўлчови», дедилар». Насаий ва Абу
таомланиши бўлсин учун фарз аввал садақаи фитр таомдан бир Довуд ривоят қилишган.
қилдилар. Ким уни намоздан олдин БИР «СОЪ» соъ бўлишини айтиб туриб, кей-
адо қилса, у мақбул Закот бўлур. ҚАНЧА БЎЛАДИ? ин унинг турларини-хурмо, арпа, Шарҳ: Аҳли Макка тижо-
Ким уни намоздан кейин адо қилса, Аслида соъ бир идиш бўлиб, майиз ва қурт, деб батафсил айт- рат аҳли бўлганлари учун улар
садақалардан бир садақа бўлур». ғалла ва шунга ўхшаган нарсалар ганлар. Ўша вақтда Хижозда буғ- тош-тарози билан иш юритишга
Абу Довуд, Ибн Можа ва ал-Ҳоким ўша идиш билан ўлчанган. Кей- дой истеъмоли оз бўлган, деярли уста бўлишган ва тош-торозилари
ривоят қилган ва «саҳиҳ», деган. ин оғирлик ўлчовлари чиққанда бўлмаган. Шунинг учун у ерда кенг яхши йўлга қўйилган. Шунинг учун
Шарҳ: Фитр садақаси ва Фитр унга солиштирилган Шофеъий ва тарқалган тўрт хил таомнинг зикри вазнга иш тушган пайтда Макка-
Закоти бир-бирининг ўрнига са- Ҳижоз фақиҳлари эътиборида бир келган. Кейинчалик буғдой ўсади- нинг вазнига мурожаат қилингани
дақа ва Закот сўзлари бир-би- соъ 2751 грамм, Абу Ҳанифа ва ган жойлар ҳам мусулмон юртлар- яхши.
рининг ўрнига ишлатилавериши Ироқ фақиҳлари эътиборида эса га айланганидан кейин у Ҳижоз
айтиб ўтилган эди. 3800 гараммга тенг. диёрида ҳам тарқалган. Буғдой- Мадина аҳли зироат, деҳқон-
Ушбу ривоятдаги «намоз»дан Фитр садақаси бериш ий- нинг қиммати устун бўлгани унга чилик билан машғул бўлганлари
мурод - ийди фитр намози. Са- ди-фитр куни тонг отиш билан талаб кучли эканлиги учун унинг учун уларда донлари идиш билан
дақаи фитрни ийди фитр намози- вожиб бўлади, дейдилар Ҳана- ярим соъи бошқа таомларнинг бир ўлчаш яхши йўлга қўйилган.
дан олдин бериш лозим эканлиги- фий мазҳаби уламолари. Аммо, соъига тенг қилинган.
ни шу ердан билиб оламиз. рамазоннинг аввалидан бераверса Уларда мудд, қадоқ, соъ каби
Ҳанафий мазҳабида садақаи бўлади. Намоздан кейинга қолдир- «Мудд» ҳам оғирлик ўлчови аниқ ўлчовли идишлар тўғри ўл-
фитр вожиб ҳисобланади. У садақа бўлиб, тўрт мудд бир соъ бўлади. чов гаровидир. Шунинг учун дон
Рамазондан фитр(оғиз очиқлиги)га Бу гапни халифа Муовия ибн Абу ва донга ўхшаш маҳсулотларни
чиқиш муносабати ила берилгани Суфён розияллоҳу анҳу Шомдан ўлчашда Мадина аҳлининг ўлчов
учун ҳам фитр садақаси номини Ҳижозга ҳаж ёки умра қилиб кел- идишлари қўлланса яхши бўлади.
олган.
Садақаи фитр мискинларга Бу ривоят фитр садақасини бе-
берилади, улар уни таом қилиб ришда таомларни ўлчашга эҳтиёж
ейдилар, хурсанд бўладилар. тушиши учун шу фаслда келти-
Ийд кунлари қувончларига-қу- рилган.
вонч қўшилади. Шунинг учун ҳам
ҳар ўлкада ўша ернинг энг кенг Ҳанафий мазҳабида фитр рў-
тарқалган таомидан садақаи фитр засини таом бўладиган нарсанинг
берилсин, дейилган. Шунда энг ўзи билан бериш шарт эмас, қий-
кўп одам манфаат олган бўлади. матини берса ҳам бўлади, дейил-
Фитр садақаси ҳуру қул, эркагу ган.
аёл, ёшу қари, бою камбағал ҳам-
ма-ҳаммага вожиб бўлади. Ўзида Фитр садақаси мусулмон ми-
йўқларнинг номидан уларга на- скинларга берилади. Берилганда
фақа бериш лозим бўлган шахслар ҳам фитр садақаси йиғилган юрт-
нинг мискинларига берилиши айни
муддаодир.
Фитр садақасини Исломга қар-
ши кофир одамга, муртад(дин-
дан қайтган)га, фисқ ишларини
очиқ-ойдин қилиб юрувчи фо-
сиққа, бойга, соғ-саломат, ишлаш-
га қодир бўлатуриб ишламай юр-
ганга, ўз ота-онасига, боласига ва
хотинига бериб бўлмайди.
islom.uz
№ 17-18 Ko‘zguda hamma narsa teskari www.samarkandnews.uz
(2426-2427) ko‘rinadi.
/2022-yil S 13AMARQAND
28-aprel/ RUMIY
Самарқанд давлат университети тарихига назар солсан- ва маданий алоқалар тарихига Ёднома
гиз, бу зиё маскани ўрта асрлардан то бугунга қадар катта оид муҳим кашфиётларни очишга
ва муҳим салоҳиятга эга бўлган илмий марказ сифатида муваффақ бўлишди. 1967 йилда
кўз олдимизда намоён бўлади. СамДУ қошида Афросиёбни тари-
хий-археологик жиҳатдан ўрганиш
Фикр юритаётганимиз, про- номлари ҳамиша ҳурмат билан бўйича илмий-муаммоли лаборато-
фессор Мавлон Жўрақулов ҳам тилга олинади. рия ташкил этилганида ҳам янги
ўзининг илмий ва бу борадаги илмий марказнинг тамал тошини
амалий фаолиятини бевосита шу Мамлакатимиз тарихи ва архео- қўйган забардаст олимлар билан
даргоҳда бошлади ва узоқ йил- логия фанининг дарғалари бўлган ёнма-ён турди. Орадан тўрт йил
лар илм-фан фидойиси сифатида Яҳё Ғуломов, Давид Лев, Маҳмуд
Аминов сингари буюк олимларнинг
Тош даврининг
етук билимдони эди
Профессор Мавлон Жўрақулов таваллудининг 90 йиллиги олдидан
кенг қамровли изланишлар олиб назарига тушган ёш тадқиқотчи М. ўтгач, СамДУда Археология кафе- воҳамизда тош даврининг 100—40
борди. Шу ерда талабаликдан то Жўрақулов илмий изланишларини драси ташкил этилиб, Зарафшон минг йилликдаги неолит тош асри
етук олимлик даражасигача бўл- Самарқанддаги сўнгги полеолит воҳаси тош даври жамоалари мод- кашфиётлари чуқур илмий асосга
ган ҳавас қилса арзигулик ҳаёт ёдгорлигида амалга оширилган қа- дий маданиятини илмий ўрганиш суянган ҳолда тадқиқ этилганига
йўлини босиб ўтди. зилма ишларида иштирок этишдан тизими йўлга қўйилди. Устоз раҳ- ишонч ҳосил қиласиз. Шу боисдан
бошлади. Шу билан биргаликда барлигида кафедра мамлакатимиз- ҳам устозни ҳамкасблари, дўст-
Самарқандда археология фани Россия ва бошқа кўплаб хорижий даги археология фанининг етак- лари тош даври билимдони, деб
ўтган асрнинг 50—70 йилларида мамлакатлар етакчи олимлари чи марказига айланди. Бевосита аташарди.
янги поғонага кўтарилди ва бу ма- билан илмий алоқаларни кенгай- қадимги одамларнинг Самарқанд
кон археология фанининг йирик тирди. Самарқандда археология макони, Зирабулоқ ёдгорлиги, Са- Мавлон Жўрақулов Ўрта Зараф-
марказига айланди. Табиийки, бу фанини чуқур ўрганишга, янги- зағон неолит даври ёдгорликлари шон воҳаси тош даври тадқиқи
жараёнда устоз ҳам фаол қатна- ликлардан оммани кенг хабардор чуқур ўрганилди. Бундан ташқари, билан шуғулланар экан, алоҳида
шиб, салоҳиятини намойиш этди. этишга, соҳанинг янги қиррала- Тепақул, Олмабулоқ, Қоракамар, илмий мактаб яратди. Бугунгача
Бу ҳақда фикр юритар эканмиз, рини очишга қатъий бел боғлади. Очилғор маконларида ҳам қазил- ушбу мактабдан ўттизга яқин фан
археология фанининг энг қади- Масалан, М. Жўрақулов шаҳримиз- ма ишлари олиб борилиб, катта номзоди ва докторлар етишиб чиқ-
мий йўналиши бўлган ва қадим нинг 2500 йиллик ёшини илмий ҳажмдаги археологик манбалар ди. Мамлакатимизда ва хорижда
давр тарихини кўз олдингизда асослаш учун қадимий Афроси- қўлга киритилди ва шу асосда устознинг йигирмага яқин илмий
гавдалантириш имкониятига эга ёб шаҳристонида олиб борилган “Сазағон маданияти” номи билан монография ва мингдан ортиқ
бўлган фан, деб ҳисоблаймиз. Не археологик изланишлардан сўнг Ўзбекистон археологияси фанига илмий мақолалари чоп этилди.
бахтки, узоқ йиллар мобайнида шаҳарнинг ёшига аниқлик кири- киритилди. Маҳаллий ва халқаро миқёсдаги
ўзида минглаб тарих ва ўтмиш си- тилишига муҳим ҳисса қўшди. Бу илмий анжуманлар ўтказиш анъ-
ноатларини сирли равишда сақлаб ерда милодий VIII—XI асрларга Олим яратган илмий мактаб- анага айланди.
келган тош асрини тадқиқ этишда оид меъморчилик, йўл қурилиши, нинг ютуқ ва кашфиётларини ўр-
фаоллик кўрсатган олимларимиз ҳунармандчилик, савдо-иқтисодий ганар экансиз, унинг фаолиятида Нормаҳаммад ХОЛМАТОВ,
орасида устознинг ҳам муборак Суюн КАРИМОВ,
СамДУ профессорлари
ТИЛАНЧИЛИК — Долзарб мавзу
ТАЪҚИҚЛАНГАН ФАОЛИЯТ фуқароларнинг Конституцияда мустаҳкамлаб
қўйилган кўча-кўйда, хиёбону майдонларда
Нега унга қарши қонун доирасида курашилмаяпти? эркин ҳаракатланиш, жамоат транспортидан
фойдаланиш, ошхона, ресторанларда бировлар
Автомобиль йўллари чорраҳала- ўн беш суткагача маъмурий қамоққа олишга томонидан безовта қилинмасдан овқатланиш
рида, кўчалар ва хиёбонларда, ҳатто сабаб бўлади. каби ҳуқуқларини четлаб, фуқароларни ноқу-
жамоат транспортида айрим шахслар- лай маънавий-моддий ҳолатга солиб қўяди.
нинг тиланчилик қилиб юрганига гувоҳ Вояга етмаганларни, кекса ёшдагиларни,
бўламиз. Айниқса, чорраҳалардаги све- руҳий ҳолати бузилган, ногиронлиги бўл- Шу боис тиланчиликка қарши кураш ва
тофорларда йўл ҳаракати иштирокчи- ганларни ва бошқа шахсларни тиланчилик унинг олдини олиш ишлари ички ишлар
ларига халақит қилган ҳолда, тўхтаб қилишга жалб этиш, шунингдек, шахсларга идоралари ходимларига юклатилган.
турган автомашиналар олдига бориб, алкоголли ичимликларни ёхуд гиёҳвандлик
ҳайдовчилардан эҳсон сўраётган ки- моддалари ёки психотроп моддалар бўлмаган, Афсуски, тиланчилар Самарқанд
шиларни Самарқанд шаҳрининг кўп лекин шахснинг ақл-идрокига таъсир кўрсатув- шаҳрининг ҳар бир кўчасида, айниқса,
жойларида учратиш мумкин. чи моддаларни мажбуран истеъмол қилдирган чорраҳалардаги светофорлар тагида ик-
Ваҳоланки, мамлакатимизда тиланчилик ҳолда уларни тиланчилик қилишга жалб этиш ки-учтадан бўлиб ёки гўдак боласини
таъқиқланган фаолият ҳисобланади. базавий ҳисоблаш миқдорининг беш барава- қучоқлаб олиб ёки ногирон фарзандини
Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги ко- ридан ўн бараваригача жарима солишга ёки (ёхуд бошқа инсонни) аравачага ўтқа-
декснинг 188(3)-моддасига (тиланчилик) кўра, ўн беш суткагача маъмурий қамоққа олишга зиб (ётқизиб), қўлларида турли илтижоли
аэропортларда, вокзалларда, хиёбонларда, сабаб бўлади. ёзувлар битилган матнлар билан авто-
истироҳат боғларида, бозорларда ва савдо транспорт воситаларининг ҳаракатлани-
мажмуалари, шунингдек, уларга туташ ҳудуд- Тиланчилик фаолияти жамоат тартибининг шига халақит беришмоқда.
ларда, автотранспорт воситаларини вақтинча бузилиши ҳисобланади. Чунки тиланчилик Айниқса, тарихий обидалар олдида тилан-
сақлаш жойларида, кўчаларда, стадионлар- чилар тўдаси уя қуриб олган. Улар хориж-
да, бекатларда, йўлларнинг қатнов қисмида, дан келган ёки маҳаллий зиёратчиларни пул
моддий маданий мерос объектлари жойлаш- бермагунларича ҳоли-жонига қўйишмайди.
ган ҳудудларда, жамоат транспортининг барча Бундай пайтларда чет эллик ёки маҳаллий
турларида ва бошқа жамоат жойларида пул, меҳмонларга ҳамроҳлик қилишга ҳам уялиб
озиқ-овқат маҳсулотлари ва бошқа моддий кетасан, киши. Тиланчиларни ҳайдасанг ҳам
қимматликлар беришни фаол тарзда сўраб, ёнингдан кетмайди.
тиланчилик билан шуғулланиш базавий ҳисоб Шундай экан, ички ишлар идоралари хо-
лаш миқдорининг бир бараваридан (270000 димлари, туризм полицияси хизматчилари ўз
сўм) уч бараваригача жарима солишга ёки ваколатлари доирасида тиланчилар содир эта-
ётган ушбу ноқулайликлар, яъни қонунбузар-
лик билан жиддий шуғулланишса, мақсадга
мувофиқ бўларди!
Йўлдош СУЮНОВ,
меҳнат фахрийси, ҳуқуқшунос.
Shamday hayot o‘tkaz, hammaning uyini № 17-18
14 SAMARQAND nurafshon etib, o‘zing qorong‘uda bo‘l! (2426-2427)
www.samarkandnews.uz
/2022-yil
Bahouddin NAQSHBAND 28-aprel/
— Азимованинг қизи сени ве- — Бу бошқа гап. Юр ўтовга. Шукур ХОЛМИРЗАЕВ Маърифат
маёғига
лосипедда кўрипти. Йиқилиб- Э, қўйиб юбор эшакни, қаерга олганман. У елкамда, рама ичи-
дан бошим чиқиб турипти. Ғил айланган асар
сан. Онасига айтипти... кетади. Узум обкемадингми? диракл ари икки ёнда. Эшакни Ҳар қандай даврда ҳам миллат
ҳайдаб юриш ноқулай. Лекин ва мамлакат келажаги илмли, маъ-
Онамнинг бу гапи менинг — Соб бўлди. Осма узумниям бунга эҳтиёж ҳам йўқ: эшагим рифатли, юксак салоҳиятли ёшлар
қаёққа бораётганини яхши би- фаолияти билан боғлиқ бўлади.
тинчимни йўқотди: демак, Би- еб қўйдик. лади.
Бу ҳаёт ҳақиқати бугунги ёшларнинг
бигул мени кўрипти, йўқ... мен- — Бизда қатиқ, қаймоқ, — Хайр, ака. билим олиши, касб-ҳунар эгаллаши, маъ-
— Очқасанг, хуржунда гўшт навий оламини бойитишда ҳам алоҳида
га эътибор қилипти. Йиқилга- гўштдан бўлак нарса йўқ. бор, олиб е. Қатиқдан қўшни- аҳамиятга эга. Айтиш мумкинки, ушбу
ларгаям беринглар. анъана асрлар мобайнида шаклланиб,
нимга ачинипти. Ҳатто онасига — Шу яхши-да. Бизда ана — Хўп, ака. сайқалланиб келган ва жамият кутган
Йўлда ёмғир ёғди. Чақмоқ самарани туҳфа этган. Шубҳасиз, шу
ҳам айтипти! шулардан камчил! бўлди. Мен шалаббо бўлдим. ўринда ҳам китоб ўқиш нафақат билим
Совқотдим. Қўрқдим... олиш балки, тўлақонли инсон сифатида
— Эна, мен даштга кетаман! — Велосипедни қандай қи- Кечқурун уйга етиб бордим. шаклланишда ҳам муҳим ўрин тутган.
Елкам увишган, кўтара олмас Мамлакат озодлиги, миллатимиз эркин-
— дедим. либ олиб кетасан? Эшагингга лиги йўлида жонини ҳам тиккан жадид
эдим. Эртаси тушдан боболаримиз фаолиятига назар солсак,
БАҐОР— Ҳозирми? Шу кундами! ортасанми, ё эшагингни унга кейин велосипедга уларнинг деярли ҳар биридан ёш авлодни
ел бердим. Артдим. маънавий ва маърифий жиҳатдан камол
(Ҳикоя) Ғилдираги қийшай- топишга қаратилган асарлар бизга мерос
иб қолган экан, ту- бўлиб қолганлигига гувоҳ бўламиз.
— ҳайрон бўлди онам. ортасанми? затдим, тўғриладим.
— Ёғин-сочин маҳали, — Бир йўлини қилармиз-да, Ёмғирли, лойли тор Абдурауф Фитратнинг “Мунозара”
болам. Даштда чақ- кўчамизга миниб асарининг мазмун-моҳияти, асосий ғояс и
моқ ёмон бўлади, бир ака! чиқдим. Ундан мар- ҳам ўз даврида миллат ёшларини илм
чўпонни уриб кетипти! — Совқотмадингми? Ҳей, казий кўчага ўтдим. чўққисига чорловчи, маърифатли бў-
Э, ҳамма менга қа- лишга руҳлантирувчи асар ҳисобланади.
— Ҳечқиси йўқ. кампир! Меҳмон келди. райди! Ҳозир ким Асарнинг тўлиқ номи “Ҳиндистонда бир
Мен оқ кийим киймай- Янгам билан ҳам сўрашдим. велосипед мина- афанди ила мударриснинг усули жади-
ман-ку! Ўтов... Ўтов. Ана силлиқ ди? Менга ўхшаган ди хусусида қилғон мунозараси”, деб
бирон “олифта” бу аталиб, унда Каъба зиёратига кетаётган
— Ким билан бора- увуқлар, шахматнусха керага. ишга жазм қилмаса, мударрис ҳамда бир фаранг кишининг
сан даштга? Ана саноч, дўмбира. Кигизлар, бошқаси қилмайди... суҳбати билан бошланади. Суҳбат чоғи-
қуроқ кўрпалар. Ўртада ўчоқ. Чорраҳа! да фаранг Бухорода яшайдиганларнинг
— Ўзим. Ўткинчилар Бу ўчоқда бозиллаган шувоқ Бу чорраҳаям мен учун азиз. қанча қисми илмли эканлиги ҳақида
билан. Чорбозорчилар чўғида қанча исинганман. Чунки пастга тушган ерда Ази- сўрайди. Мударриснинг “ҳаммаси” де-
бор. Ана, эшагим! Қўйлар қўзилаганда, ташқа- мова опамнинг уйи бор. Дера- ган жавоби эса фарангни ҳайратга со-
ри совуқ бўлса, ичкарига ки- заси кўчага қараган, Бибигул лади. “Йўқ, ҳаммасининг илмли бўлиши
— Нимага... бирдан ритардик. Тапир-тупур қилиб, ёз, баҳор оқшомлари шу дера- мумкин эмас, агар ҳаммаси олим бўлиб
борадиган бўлиб қол- уйқу беришмасди. Оқшомлари за ёнида китоб ўқиб ўтиради. кетса, бошқа ишлар эгасиз қолади...”,
динг? ташқаридаги супада ётардик. Шу дераза ёнидаги дарчадан деб эътироз билдиради.
Отам дўмбира чертар эди. Унинг сатил кўтариб сувга чиқади.
— Энажон, ҳадемай ёз бош овози! Паст, қандайдир дағал Мен уни... мактабдан келаёт- Ушбу бадиий тасвир воситаси-
ланади. Велосипедимни опке- ва хаста. Бироқ уни эшитганда ганимда кўп кўраман. Нима да Фитратнинг ўз ватандошларининг
ламан! кўнглинг кенгайиб кетади. Кўз учундир... уни кўрганда оёқ илм-маърифатли бўлишини нақадар ис-
олдингда беҳад адирлар кўри- босаётган ерим эсимдан чиқиб таганлигини англаш қийин эмас. Асарда
— Ахир, ҳозир велосипед ми- нади... кетади. Бир-икки марта ариққа ёшларни билимли, зукко қилиб тарбия
ниб бўладими? Барибир, келти- тушиб кетганман. Юрак-бағрим лаш миллатнинг ва давлатнинг бош
риб омборга қантариб қўясан. Ўтов! Қаймоқ ҳам едим. Қа- эзилади, ичларим оғрийди. Па- вазифаси бўлмоғи кераклиги алоҳида
тиқ ҳам ичдим, гўштга ҳам тўй- нага ўтганда йиғлагим келади. таъкидланади. Муаллиф ушбу асарида
— Барибир боргим келяпти. дим. Нимага?.. Қишда “Робин Гуд” мударрисга қаратилган нутқи орқали
Даштниям соғиняпман! деган кино бўлди. Биринчи оқ- бутун юртдошларига мурожаат қилади:
Акам билан Ғоркамарга ту- шом кириб, Бибигулни кўрдим. “Бизнинг биринчи тарбиямиз оналаримиз
— Кутсанг бўларди, бир-ик- шиб чиқдик. Ўша камар, ичи Ёнма-ён тушиб қолибмиз. Кейин тарафидандир, уларнинг ўзлари тарбия
ки кун. Айттириб юбораман. кенг, юз бош қўй соялаши мум- ҳар кеч кинога кирадиган бўл- кўрмаган бўлсалар, биз ҳам уларнинг
Аканг ўзи опкелади. кин. Бурчакда, қоялар орасида дим. Лекин у бошқа кирмади. ёмон тарбиясидан ҳамиша ёмон ахлоқ
бир туп тут ўсган. Унинг шохла- Тиззагача лойга беланиб уйга эгаси бўламиз”, — дея мақсадининг
— Йўқ. Эрта шанба. Тушдан ри пастдаги серқамиш кўлга қайтардим... моҳиятини ифодалайди.
кейин жўнайман. Бозор куни тегиб турарди. Шу кўлга туш- Бибигул! Ана Бибигул!.. У
қайтиб келаман. ган нарса қайтиб чиқмайди де ҳам менга ўхшаб кетади, фақат Буни қарангки, ушбу асар юртимиз-
йишади: унинг таги йўқ эмиш. ранги тиниқ оқ! Қарашлари да эмас, Итамбулда чоп этилади. Не-
— Ўзингга эҳтиёт бўл-да. Бир туя чўкиб кетибди, тўқими майин, кулиб тургандай ҳамма гаки, асар яратилган даврда юртимиз
Шанба куни тушдан кейин юз чақирим наридаги бошқа вақт! узра мустамлакачилик ҳукм сураётган
жўнадим. Ҳаво илиқ. Баҳор кўлдан чиққанмиш... Биз ёзда Бибигул!.. бўлиб, “Мунозара”ни бу ерда чоп этиш
осмони тиниқ. Толлар куртак бу камарда ҳам кўп бўлардик. —Қани! — деб педални бос- имконияти бўлмаган. Асар юртимизда
чиқарган. Ҳовлимиздан чиқдим. Чунки баҳорда ошқовоқ экар- дим. Худди буюргандай унга тарқалгач, Абдурауф Фитратни турли
Район ҳам орқада қолди. Бий- дик. Ичкарига кириб, кўчмак етганимда, йўқ, чорраҳадан бўҳтонлар орқали ноҳақ айблаш авж
дай дашт. Сўқмоқ... Бу сўқмоқ ўйнардик. бурилиб, деразалари олдидан олиб кетди. Орадан кўп ўтмасдан асар
менга кўпдан таниш. Эсимни ўтаётганимда ғилдираклар бир- муаллифи озодлик ва маърифат йўлида-
таниганимдан буён юраман. — Хайр, ака. дан тойиб кетди. Мен, телпагим ги ватанпарварлиги учун мустамлакачи
Аввал даштда яшардик. Сўнг — Эшагинг бўлмаганда бир бир ёққа учиб, отилиб тушдим... шўролар томонидан қамоққа олиниб,
районга кўчиб келдик. У ёқда мошинга солиб юборардим. Қизариб ва илжайиб ўрнимдан сўнгра қатл қилинганлигини афсус би-
ўтовимиз, уйимиз қолган. Акам — Ҳечқиси йўқ. турдим. лан тилга оламиз.
доктор. Кузда мотоциклини со- — Қани, менга қара. Қийнал- —Кўзингга қарасанг бўл-
тиб, велосипедимни миниб кет- майсанми? майдими! Ҳамма вақт йиқилиб Бугун “Мунозара” асари ёшларнинг
ган эди. Бориб опкелишимга — Йўқ. юрасан-а! — деди Бибигул ва... дунёқарашини шакллантириш, уларни
вақт бўлмади. Ўқиш бошланиб Мен эшакда ўтирибман, ве- дарвозаларидан кириб кетди. ватанпарварлик руҳида тарбиялашдек
қолди... Э-ҳе, бу даштлар мен- лосипед рамасини гўё кийиб Мен велосипедни турғизиб эзгу ишда ишончли қўлланма бўлиб хиз-
га таниш! Гули, кўкати билан! хиёбонга чиқдим. Йиғлагим ке- мат қилмоқда.
Қушлари, кенглиги билан! Сўқ- ларди...
моқлари, ўрлари билан таниш! Кейин билдим: у менга қи- Чамангул САЙДАЗЗАМОВА,
— Эҳ-ҳе, ўзлари-ку! — деб зиқмаган, менга ачинмаган. СамДУ талабаси
қарши олди акам. Онасига ҳам шунчаки гапирган
Акам Алиқул ўрта бўй, елка- экан.
дор йигит. Шўх, кўзлари қийиқ.
Мен онамга тортиб, қиррабурун,
чақноқ кўз бўлганман...
Ана ўтовимиз! Ана ёлғиз қай-
рағоч. Ана пастликда... Ғорка-
мар! Нарида дарё, унинг ғиш
соҳиллари. Адирда қўй-қўзи-
лар!
—Ҳа, келдим, — дедим. —
Велосипедга келдим.
— Э, укам-э, овора бўпсан-
да. Обориб берардим.
— Ўзим келдим, соғиндим
даштни!
№ 17-18 Qalb — tabiat, tabiat esa qoida. S 15www.samarkandnews.uz
(2426-2427) AMARQAND
/2022-yil YANMIN
28-aprel/ Маҳалламизда айни пайтда 30 ёшгача бўл-
ган ёшлар 770 нафарни ташкил этмоқда. 16-
Осиё армрестлинг 30 ёшдаги 227 нафар ёшларнинг 80 фоизи
усталари Самарқандда Беш ташаббус олимпиадасига қамраб олинган.
Маҳалламизда ёшларнинг бўш вақтларини
Шаҳримиз спортнинг армрестлинг тури бўйича самарали ташкил этиш мақсадида агентлик то-
монидан белгиланган турли танловлар, спорт
ХХ Осиё чемпионатига мезбонлик қилмоқда. тадбирлари уюшқоқлик билан ўтказиб келин-
моқда. Яқинда ёшлар ўртасида ёшлар овози
танлови ўтказилди. Унда маҳалламизнинг 25
нафар иқтидорли ёшлари ўз истеъдодларини
намойиш этишди. Беш ташаббус олимпиада-
си доирасида стритбол бўйича ўғил болалар
ҳамда қизлар ўртасида мусобақалар ташкил
этилди.
Ёшлар бўш вақтида
спорт билан банд
Мусобақада юртимиз спорт- ўтган. Уларнинг руҳи қуввати билан
чилари билан бирга Қозоғистон, мусобақада иштирок этаётган спорт-
Қирғиз Республикаси, Тожикис чилар ҳам юқори натижаларга эриша-
тон, Туркманистон, Афғонистон, ди, албатта. Қитъамизда армрестлинг
Покистон, Ҳиндистон, Саудия ривожланиб бормоқда. Дунё миқёси-
Арабистони, Эрон, Ироқ, Фи- да ҳам қитъамиз вакили — Қозоғис
тон терма жамоаси биринчи Ёшлар етакчиларининг асосий вазифаларидан
ўринда турганлиги сўзимиз- бири маҳалла ёшларининг бўш вақтларини мазмунли
ни исботлайди. Ўзбекистон ташкил этиш, уларни спортга кенг жалб қилишдан
ҳам дунё рейтингида кучли иборат. Шу мақсадда маҳалламиз ёшларини спортга
ўнликка кирган. Мамлакатда ошно тутиш мақсадида 30-умумтаълим мактабида
спортга қаратилаётган эъти- қатор спорт турлари бўйича мунтазам машғулотлар
борни яратилган шароитлар- ўтказиб келинмоқда. Жумладан, шахмат-шашка,
да кўриб, гувоҳи бўлаяпмиз. волейбол, стритбол, стол тенниси каби спорт турла-
Ўйлайманки, бундан шаро- ри бўйича мунтазам машғулотлар йўлган қўйилган.
итлар, албатта, ўз самара-
сини бериб, юртингиз яқин Ушбу ишлардан кўзланган асосий мақсад ёшлар-
йилларда бунданда юқори нинг бўш вақтларини самарали ташкил қилиш билан
ўринларга кўтарилади. бирга уларни соғлом турмуш тарзига амал қилишга
ўргатишдан иборат.
Мусобақа регламенти-
га мувофиқ, иштирокчилар Абдушукур Исмоилзода
“Анҳор” МФЙ ёшлар етакчиси
липин, Корея Респу- белгиланган вазн тоифаларида ўзаро
бликаси, Япониядан баҳслашади. Эътиборлиси, мазкур чем- БЕКОР ҚИЛИНАДИ
келган саккиз юз на- пионатда ўсмирлар, ёшлар, катталар, Самарқанд шаҳридаги 25-умумий ўрта таълим
фардан ортиқ спортчи- профессионал спортчилар, кексалар мактабидан 2003 йилда Кадирова Умида Саидовна
лар иштирок этмоқда. ҳамда ногиронлиги бўлган спортчилар номига берилган U № 0575598 рақамли умумий
Мусобақанинг очилиш тоифалар бўйича баҳслашмоқда. Мусо- ўрта таълим тўғрисидаги шаҳодатнома йўқолганлиги
маросимида вилоят спорт- бақа 30 апрелгача давом этади. сабабли бекор қилинади.
ни ривожлантириш бош бо-
шқармаси бошлиғи Шуҳрат Алишер ИСРОИЛОВ ***
Рўзиев, Осиё армрестлинг Пастдарғом туманидаги 95-умумий ўрта таълим
федерацияси президенти мактабидан 2020 йилда Мирзаев Шохнурбек Қаҳро-
Жээнбек Муҳамбетов, Ўзбе- мон ўғли номига берилган UМ № 0525816 рақамли
кистон армрестлинг феде- умумий ўрта таълим тўғрисидаги аттестат йўқолган-
рацияси президенти Аваз- лиги сабабли бекор қилинади.
бек Асадовлар сўзга чиқиб,
мусобақа иштирокчиларига Газетанинг навбатдаги сони
муваффақият тилашди. 12 май куни чиқади.
— Армрестлинг спорт тури номи
замонавий бўлса-да, қадимдан мав-
жуд бўлган спорт тури, — дейди Осиё
армрестлинг федерацияси президенти
Жээнбек Муҳамбетов. — Ушбу қадимий
спорт тури бўйича Осиё чемпионати
кўҳна Самарқандда ўтказилаётгани-
дан барча иштирокчилар мамнун. Бу
муқаддас тупроқда не-не буюк зотлар
SAMARQAND Muharrir: Hakim JO‘RAYEV MANZIL:
140100, Samarqand shahri, Temur Malik ko‘chasi, 4-uy.
MUASSIS: Gazeta Samarqand viloyat matbuot va axborot boshqarmasida
Samarqand shahar hokimligi 06.09.2012-yilda 09-05 raqam bilan qayta ro‘yxatga olingan. TELEFONLAR: +998 66 233-58-40, +998 66 233-67-79.
Indeks 5505 Tahririyatga kelgan qo‘lyozmalar Gazeta haftaning payshanba kuni chiqadi.
muallifga qaytarilmaydi. Sotuvda erkin narxda.
Gazeta tahririyat matbaa bo‘limida terildi va sahifalandi.
Tahririyat matbaa bo‘limi O‘zbekiston matbuot va axborot Navbatchi: Alisher ISROILOV Bosishga topshirish vaqti: 21.00.
agentligida 2.06.2017-yilda 18-3959 raqam bilan ro‘yxatga olingan. Bosishga topshirildi: 21.00.
Sahifalovchi: Zebo ISMATULLOYEVA
Gazeta «Noshir lyuks» MChJ bosmaxonasida chop etildi. Manzil: Samarqand shahri, Spitamen ko‘chasi, 270-uy.
Buyurtma: 273 Adadi: 2 005 nusxa.
16 S www.samarkandnews.uz Xudoni inkor etuvchi odam inson № 17-18
AMARQAND zotidagi ezgulikni ham inkor etadi. (2426-2427)
BEKON /2022-yil
28-aprel/
Самарқанд шаҳридан чиқиб, қайта бунёд этилаёт- — Имом Бухорий мажмуаси АНТИҚА
САХОВАТ
ган Имом Бухорий мажмуаси томонга юрдик. Йўллар 1998 йилда миллий услубда,
кенг ва равон. Унинг икки томонида пиёдалар учун бироқ шошилинч барпо этил- (Ибратли ҳикоя)
йўл ва велойўлакчалар қурилиши давом этаяпти. Йўл- ган эди, – дейди Имом Бухорий
нинг икки томонига билакдек йўғонликдаги чинорлар, зиёратгоҳи мажмуаси раҳба- — Кечирасиз, ука, мана шу ердан
ундан нариёғига уч қатор қилиб арчалар экилган. ри Деҳқонбой Эрмаматов. – У ўтиб кетаётгандим, кўчада юрган
Уйлар икки қаватли, бир хил кўринишда, шинам ва бугунги кун талабларига жа- экан, сизники эмасми, — деб сўз бо-
замонавий қилиб қурилган. Хуллас, бу ерга кела- воб бермай қолганидан кей ин шлади тоза, озода костюм-шим кийиб,
диган зиёратчилар кайфиятини кўтарадиган муҳит мажмуага туташ ҳудуддан қўлида сигир арқонини тутиб олган
яратилган. киши.
5,8 гектар ер майдони ажра-
ИСЛОМ ОЛАМИНИНГ — Йўқ, бизнинг сигиримиз йўқ, — жа-
воб берди камбағалгина, борига шукур
БУЮК АЛЛОМАСИ қилиб яшаётган инсон.
— Шўролар дав- қабрини зиёрат қилиш учун тилиб, илмий мар- — Мен мажлисга жуда шошиб турган-
рида атайин кимёвий ҳар йили юртимизга дунёнинг каз ҳамда марказ дим, шу сигир сизникида туратурсин,
ўғитлар омборхонаси- турли бурчакларидан бир неча қаршисида 3 та уч эгаси қидириб келса, бериб юборасиз.
га айлантирилган Имом минглаб зиёратчилар келиша- қаватли турар-жой Кўчада бирор ёққа кетиб қолиб, эгаси
ал-Бухорий мақбараси ди. биноси қурилиши қидириб юрмасин.
нураб, ташландиқ бў- учун ер майдони
либ қолганди, – дейд и Имом ал-Бухорий мажмуа- ажратилди. Шун- — Хўп, ака майли. Эгаси келиб қолса,
Ўзбекистонда хизмат си қурилиши мамлакатимизда дан кейин халқаро сизни айтаман, яхши инсон экансиз.
кўрсатган журналист амалга оширилаётган улкан тадқиқот маркази
Облоқул Усмонқулов. – бунёдкорлик ишларининг энг мажмуасини қуриш — Майли, мени айтақолинг. Ҳеч ким
Ўтган асрнинг иккинчи йирикларидан ҳисобланади. ва ободонлаштириш сўраб келмаса, ўзим олиб кетаман, май-
ярмида Индонезия пре- Қарийб 10 минг намозхонга бўйича ишлар, Имом ал-Бу- лими? — кулди ҳалиги киши.
зиденти Сухарто бу масканни мўлжалланган масжид, тўрт- хорий ёдгорлик мажмуасини
зиёрат қилиш учун Москвага, та минора, айвонлар барпо миллий услубда, мустаҳкам ва — Хўп, ака.
Брежневга сим қоқади. Давлат этилмоқда. Мажмуа ёнида замонавий коммуникация би- Отасининг ўртоғи унга амаки бўлади-
раҳбарининг топшириғига асо- меҳмонхоналар, автотураргоҳ, лан таъминлаган ҳолда, “Enter ган бўлса, амакининг фарзанди бўлмиш
сан, ноилож Имом ал-Бухорий автобекат, ошхоналар, савдо Engeneering” компанияси лой- бу жондек жигарига битта сигир ҳадя этса
мажмуаси тозаланиб, эпақага расталари, таҳоратхоналар иҳаси асосида тўлиқ қайта қу- этибди-да. Тағин саҳоват қилишнинг йўл-
келтирилади. қурилади. Уларни сифатли ришга киришилди. ларини қидириб топса ҳам бўларкан-ку.
қуриш, кўп сонли зиёратчи- Мажмуадаги олти асрлик қа- Эртаси тонгда дарвозаси олдида кичкина
Ўша пайтлари ошпаз Аҳ- ларга замонавий қулайликлар димий чинорлар, қайнаб чиқа- қоғозчада битилган мактуб топди, шукур
маджон Зубайдуллаев Са- яратиш қурувчи ва мутахас- ётган булоқ ва ҳовуз сақлаб билан яшаб келаётган инсон. "Кеча сизга
марқанднинг "Мотрид" маҳал- сисларнинг биринчи галдаги қолинган. Уларга зиён етмас- арқонини тутқазган сигирим ўзингизники
ласидаги "Саёҳат" ошхонасида вазифаси ҳисобланади. лиги учун алоҳида муҳофазага экан. Сизга Яратганнинг бир туҳфаси бў-
ишларди. Бир куни уни Пайа- олинган. Кўкаламзорлаштири- либ, эгаси қидириб келади, деб кутманг.
риқ туманидаги Имом Бухорий Мажмуа ҳудудида масжид ладиган майдонлар 2 гектар- Сигир муборак бўлсин, дўстим!"
мажмуасига Индонезия пре- ва зиёратгоҳ қуриш, ободон- дан зиёд. Мажмуа деворлари
зиденти зиёратга келганини, лаштириш ишлари жадаллик миллий нақшлар, пардозбоп Нуриддин ЗИЁ
Аҳмаджон ошпазни кўрмоқчи билан олиб борилмоқда. Бу тошлар билан сайқалланади.
эканини айтишади. Илгари ми- ерда Ўзбекистоннинг турли Имом Бухорий мақбарасининг Она тилимизни ўрганамиз
нерал ўғитлар омоборхонаси ҳудудлари ва хориждан кел- ўнг томонида ерости галереяси
бўлган Имом Бухорий мажмуа ган малакали қурувчилар уч қурилмоқда. Бу ерда зиёратчи- “ЭМАКДОШ”
сига борган Аҳмаджон ота бу сменада ишлашяпти. Қури- лар аллома қабрини кўриш им- НИМА ДЕГАНИ?
ерда Ўзбекистоннинг бирин- лиш материалларида узилиш кониятига эга бўлишади. Мақ-
чи раҳбари Шароф Рашидов йўқ, ҳамма ишлар белгиланган бара наққошлик ва хаттотлик Бу сўзга илк бор ўқувчилик йил-
ва Сухарто билан кўришади. режа бўйича кетмоқда. Қурув- санъати асосида сайқалланади. ларим адабиёт дарсликларида дуч
Индонезия президенти Имом чилар учун вахта шаҳарчаси ва Унинг деворларига қадимий ус- келгандим.
Бухорий зиёратгоҳига қўй сў зиёратга келаётган меҳмонлар лубда Қуръони карим сурала-
йиб, қурбонлик қилмоқчилиги- учун вақтинчалик масжид бар- ри ва ҳадислар ёзилади. Бар- Миллий энциклопедияга кўра, ада-
ни айтади. Аҳмаджон ота қур- по этилган. Мажмуа атрофида ча пардозлаш ишларида ёрқин бий эмакдош – театр саҳнасида драма-
бонлик қилишидан олдин дуо улкан хиёбон, меҳмонхоналар, ва иссиқ ранглардан кўпроқ тик асар қўйишда режиссёрларга, асар
ўқиб, юзига фотиҳа тортади ва меҳмон уйлари ҳам барпо эти- фойдаланилади. Айни пайтда матнини таҳлил ва таҳрир қилишда театр
"Бисмиллоҳ" деб қўйни ҳалол- лади. Унинг икки ён қисмида мажмуанинг ерости галерея жамоасига ёрдам берувчи адабий ходим.
лаб беради. Бундан Сухарто инфратузилма объектлари яра- қисми қурилиши тўлиқ якун- Адабий эмакдош асл нусха ҳамда таржи-
жуда таъсирланади ва хурсанд тилмоқда. Буларнинг барчаси ланиб, масжид ва миноралар ма асарларни таҳрир қилади, театр ижо-
бўлади. зиёрат туризми салоҳиятини қад кўтарган. Безак ишлари дий жамоаси билан бирга асарни саҳна-
юксалтириш, ислом оламидан давом этаяпти. лаштиришда ижодий фаолият кўрсатади.
1974 йилда Индонезия Ўзбекистонга янада кўпроқ Оз фурсатлардан сўнг бу ер- Чўлпон, Зафарий, Ғайратий, Комил Яшин
президентининг шахсан ўзи зиёратчиларни жалб қилиш лар ислом оламидаги энг кўр- каби адиблар шу лавозимда ишлашган.
ошпазни Москва орқали ҳаж мақсадида амалга оширил- кам зиёратгоҳлардан бирига
амалини бажаришига имкони- моқда. Алломанинг салобатли айланади. Ташриф буюрган ки- “Эмакдош” сўзи тилимизда касбдош,
ят яратиб беради. Аҳмаджон мақбараси энг обод ва кўркам шилар нафақат зиёрат қилиш ходим, эмикдош маъноларида қўлланган,
ота Маккаи мунавварада ҳаж қадамжолардан бири сифатида лари, балки улкан маънавий лекин у ҳозир эскирган. Эмикдош маъ-
сафарида бўлганида қўй сў ардоқланади, ислом аҳли ва озуқа олишлари мумкинлиги носида қўлланиши халқ оғзаки ижодига
йиб, бир қозон ош дамлайди ва барча меҳмонлар учун табар- қалбимизни ифтихорга тўлди- хос, бу талаффуздаги ўхшашлик сабабли
зиёратчиларга тарқатади. Ўша рук зиёратгоҳ ҳисобланади. ради. келиб чиққан. Аслида эмикдош умуман
йили Ўрта Осиё ва Қозоғистон Бу ишларнинг барчаси бошқа маънода — у бир онани эмган
мусулмонлари диний идораси халқимизнинг бобокалонимиз ака-ука, ака-сингил, опа-сингилларга
томонидан бутун ислом дунёси Имом Исмоил ал-Бухорийга нисбатан қўлланилади.
вакиллари иштирокида Имом бўлган меҳри, у киши қолдир-
Бухорийнинг 1200 йиллик юби- ган улкан меросга муносаба- Демак, адабий эмакдош – адабий хо-
лейи нишонланган эди. тининг бир кўриниши, дейи- дим дегани.
шимиз мумкин.
— Буюк муҳаддис аллома Соф туркий сўз бўлган эмак ҳозир ўз-
Имом Абу Абдуллоҳ ал-Бухо- Нурулло ОСТОН, бекчада мустақил ишлатилмайди. Аммо
рийнинг ислом оламида тутган журналист эмгак сўзи бор, у меҳнат, заҳмат маъно-
ўрни беқиёс, – дейди масжид ларида ишлатилган. Лекин у ҳам жонли
ходими Бекзод Бектемиров. – тилда қўлланмайди ҳисоб. “Emek” сўзи
Шунинг учун бу табаррук зот ҳозирги усмонли туркчада айни шу маъ-
нони ифодалайди.
Эмакламоқ, деган сўзнинг ўзаги эмак-
ка бориб тақалади. Чунки, оғир меҳнат
қилган одам эгилиб ишлайди. Эмакламоқ
сўзида ҳам эгилиш маъноси акс этган.
Бу сўзнинг эмгакламоқ шакли ҳам бор.
Ориф ТОЛИБ
The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.
SAMARQAND gazetasi 17-18-son
Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search
SAMARQAND gazetasi 17-18-son
- 1 - 16
Pages: