Focus TG4 KSSM (Bio) Terbitan Penerbitan Pelangi Sdn Bhd

KANDUNGAN

1Bab Pengenalan kepada Biologi dan 1 5Bab Metabolisme dan Enzim 63
Peraturan Makmal

1.1 Bidang Biologi dan Kerjaya 2 5.1 Metabolisme 64
1.2 Keselamatan dan Peraturan dalam
3 5.2 Enzim 64
Makmal Biologi 4
1.3 Berkomunikasi dalam Biologi 10 5.3 Aplikasi Enzim dalam Kehidupan Harian 72
1.4 Penyiasatan Saintifik dalam Biologi 11
Praktis SPM 5 73
Praktis SPM 1
6Bab Pembahagian Sel 76

2Bab Biologi dan Organisasi Sel 13 6.1 Pembahagian Sel 77

2.1 Struktur dan Fungsi Sel 14 6.2 Kitar Sel 78
2.2 Proses Hidup Organisma Unisel 19
2.3 Proses Hidup Organisma Multisel 21 6.3 Meiosis 83
2.4 Aras Organisasi 25
Praktis SPM 2 27 6.4 Isu Pembahagian Sel terhadap 87
Kesihatan Manusia

Praktis SPM 6 89

3Bab 7Bab Respirasi 92

Pergerakan Bahan Merentasi 30 7.1 Penghasilan Tenaga melalui Respirasi Sel 93
Membran Plasma

3.1 Struktur Membran Plasma 31 7.2 Respirasi Aerob 94
3.2 Konsep Pergerakan Bahan Merentasi
32 7.3 Fermentasi 96
Membran Plasma
3.3 Pergerakan Bahan Merentasi Membran 37 Praktis SPM 7 101

Plasma dalam Organisma 45 8Bab Sistem Respirasi dalam 103
3.4 Pergerakan Bahan Merentasi Membran 47 Manusia dan Haiwan

Plasma dalam Kehidupan Harian 8.1 Jenis Sistem Respirasi 104

Praktis SPM 3 8.2 Mekanisme Pernafasan 110

4Bab Komposisi Kimia dalam Sel 8.3 Pertukaran Gas dalam Manusia 114

4.1 Air 51 8.4 Isu Kesihatan berkaitan Sistem Respirasi
4.2 Karbohidrat Manusia 116
4.3 Protein 52
4.4 Lipid 53 Praktis SPM 8 118
4.5 Asid Nukleik 56
Praktis SPM 4 57 9Bab Nutrisi dan Sistem Pencernaan 121
59 Manusia
61
9.1 Sistem Pencernaan Manusia 122
9.2 Pencernaan 123

iii

9.3 Penyerapan 130 12.6 Sistem Endokrin Manusia 191

9.4 Asimilasi 131 12.7 Isu Kesihatan berkaitan Sistem 194
Endokrin Manusia
9.5 Penyahtinjaan 133
Praktis SPM 12 196
9.6 Gizi Seimbang 133

9.7 Isu Kesihatan berkaitan Sistem 1Bab 3 Homeostasis dan Sistem 199
Pencernaan dan Pemakanan Manusia 137 Urinari Manusia

Praktis SPM 9 140

1Bab 0 Pengangkutan dalam Manusia 13.1 Homeostasis 200

dan Haiwan 143 13.2 Sistem Urinari Manusia 205

10.1 Jenis Sistem Peredaran 144 13.3 Isu Kesihatan berkaitan Sistem 209
Urinari Manusia

10.2 Sistem Peredaran Manusia 150 Praktis SPM 13 211

10.3 Mekanisme Denyutan Jantung 155

10.4 Mekanisme Pembekuan Darah 156 1Bab 4 Sokongan dan Pergerakan 214
dalam Manusia dan Haiwan
10.5 Kumpulan Darah Manusia 158

10.6 Isu Kesihatan berkaitan Sistem 160 14.1 Jenis Rangka 215
Peredaran Manusia
14.2 Sistem Otot Rangka Manusia 215
10.7 Sistem Limfa 163
14.3 Mekanisme Pergerakan 221
10.8 Isu Kesihatan berkaitan Sistem
Limfa Manusia 165 14.4 Isu Kesihatan berkaitan Sistem Otot 226
Rangka Manusia
Praktis SPM 10 167
Praktis SPM 14 228

1Bab 1 Keimunan Manusia 171 1Bab 5 Pembiakan Seks, Perkembangan

11.1 Pertahanan Badan 172 dan Pertumbuhan 231

11.2 Tindakan Antibodi 175 15.1 Sistem Pembiakan Manusia 232

11.3 Jenis Keimunan 176 15.2 Gametogenesis 233

11.4 Isu Kesihatan berkaitan 15.3 Kitar Haid 236
Keimunan Manusia
178 15.4 Perkembangan Fetus Manusia 239

Praktis SPM 11 178 15.5 Pembentukan Kembar 242

1Bab 2 Koordinasi dan Gerak Balas 181 15.6 Isu Kesihatan berkaitan Sistem 244
dalam Manusia Pembiakan Manusia
182
12.1 Koordinasi dan Gerak Balas 183 15.7 Pertumbuhan dalam Manusia 245
12.2 Sistem Saraf Manusia 185 dan Haiwan
12.3 Neuron dan Sinaps 188
12.4 Jenis Tindakan Praktis SPM 15 250
12.5 Isu Kesihatan berkaitan Sistem 190
KERTAS MODEL PRA-SPM 254
Saraf Manusia
JAWAPAN 269

iv

2Bab Biologi dan Organisasi Sel

Wah! Berapa banyak Err... lebih 50 bongkah. Jom saya tunjukkan.
bongkah awak Awak tahu semua organisma Gunakan pencungkil
gunakan untuk termasuk kita juga dibina gigi yang bersih
pasang robot ini? daripada bongkah-bongkah untuk kikis bahagian
kecil, iaitu sel? dalam pipi awak.

FOKUS BAB Jom kita siasat!
2.1 Struktur dan
Fungsi Sel Adakah sel
2.2 Proses Hidup tumbuhan
Organisma juga seperti
Unisel sel pipi saya?
2.3 Proses Hidup
Organisma
Multisel
2.4 Aras
Organisasi
Tapi saya tak nampak
apa-apa pun.

Mestilah! Sel pipi
kita sangat halus.
Kita perlukan
mikroskop untuk
melihatnya.

13

  Biologi Tingkatan 4  Bab 2  Biologi dan Organisasi Sel 3. Semua sel terdiri daripada nukleus, sitoplasma
dan membran plasma.
2.1 Struktur dan Fungsi Sel
4. Terdapat dinding sel, kloroplas dan vakuol bagi
1. Semua organisma hidup terdiri daripada unit sel tumbuhan, tetapi tidak bagi sel haiwan.
asas yang dikenal sebagai sel.
5. Semua struktur sel ini dapat dilihat menerusi
2 2. Sel berasal daripada perkataan Latin, iaitu mikroskop.
‘cellula’ yang bermaksud bilik atau ruang kecil.
Bab
Bab

EkAspketirvimitie2n.12.1

Tujuan: Menyedia dan memerhati slaid sel tumbuhan

Bahan dan radas: Larutan iodin, kertas turas, air suling, bawang besar, skalpel, mikroskop cahaya,
slaid kaca, forseps, penutup kaca, jarum tenggek, penitis

Arahan:

Bawang Forseps
besar
Epidermis
bawang Penutup
kaca

Epidermis Titisan air Jarum Kertas Larutan
bawang suling tenggek turas iodin

(a) (b) (c) (d)

Rajah 2.1 Cara menyediakan slaid sel bawang

1. Slaid sel epidermis bawang disediakan seperti berikut:
(a) Daun sisik sukulen bawang besar dipotong menggunakan skalpel. Forseps digunakan untuk

menanggalkan epidermis bawang lutcahaya daripada daun sisik tersebut. (Rajah 2.1(a))
(b) Air suling dititiskan di bahagian tengah slaid kaca. (Rajah 2.1(b))
(c) Epidermis bawang diletakkan di atas titisan air suling pada slaid kaca.
Langkah berjaga-jaga: Pastikan epidermis bawang tidak berlipat apabila diletakkan di atas

slaid kaca.
(d) Penutup kaca diletakkan dalam posisi 45° dan diturunkan secara perlahan-lahan sehingga

menutup epidermis bawang dengan bantuan jarum tenggek. (Rajah 2.1(c))
Langkah berjaga-jaga: Pastikan tiada gelembung udara yang terperangkap di bawah kaca

penutup.

2. Larutan iodin dititiskan di satu sisi penutup kaca, di hujung bertentangan, kertas turas diletakkan
bagi menarik larutan iodin agar dapat mewarnai keseluruhan epidermis (teknik pengairan).
(Rajah 2.1(d))

3. Slaid diperhatikan menerusi mikroskop dengan kanta objektif kuasa rendah dan diikuti dengan
kanta objektif kuasa tinggi.

4. Struktur sel bawang dilukis dan dilabelkan. Kuasa pembesaran dicatatkan.

Pemerhatian:

Dinding sel Nukleus

Membran Vakuol
plasma

Sitoplasma

Rajah 2.2 Struktur sel bawang di bawah mikroskop cahaya

14

Biologi Tingkatan 4  Bab 2  Biologi dan Organisasi SelBab
Bab
Perbincangan:
1. Larutan iodin mewarnakan nukleus kepada warna perang. 2
2. Sel bawang mempunyai bentuk tetap.
3. Melalui mikroskop cahaya, struktur sel bawang yang dapat dilihat ialah nukleus, sitoplasma,

vakuol, membran plasma dan dinding sel.

Kesimpulan:
Sel bawang mempunyai bentuk yang tetap, nukleus, sitoplasma, vakuol, membran plasma dan dinding
sel.

EkAspketirvimitie2n.22.1

Tujuan: Menyedia dan memerhati slaid sel haiwan

Bahan dan radas: Sel pipi, larutan metilena biru, air suling, kertas turas, pencungkil gigi, slaid kaca,
penutup kaca, mikroskop cahaya, penitis, jarum tenggek

Arahan:

Titiskan Titisan Penutup
air suling air suling kaca

(a) Pencungkil Jarum
gigi tenggek

(b) (c)

Setitik larutan
metilena biru

Titisan air Kertas Slaid
suling dan turas kaca
sel pipi
(e) (f)
(d)

Rajah 2.3 Cara menyediakan slaid sel pipi

1. Air suling dititiskan di bahagian tengah slaid kaca.

2. Bahagian dalam pipi dikikis menggunakan pencungkil gigi.
Langkah berjaga-jaga: Kikis bahagian dalam pipi menggunakan bahagian pencungkil gigi yang

tumpul.

3. Kikisan tersebut diletakkan ke dalam titisan air suling pada slaid kaca.

4. Penutup kaca diletakkan secara perlahan-lahan sehingga menutup spesimen dengan bantuan jarum
tenggek.

Langkah berjaga-jaga: Pastikan tiada gelembung udara yang terperangkap di bawah kaca penutup.

5. Larutan metilena biru dititiskan di satu sisi penutup kaca, di hujung bertentangan, kertas turas
diletakkan bagi menarik larutan metilena biru agar dapat mewarnai keseluruhan spesimen.

6. Slaid diperhatikan menerusi mikroskop dengan kanta objek kuasa rendah dan diikuti dengan kanta
objek kuasa tinggi.

7. Struktur sel pipi dilukis dan dilabelkan. Kuasa pembesaran dicatatkan.

15

  Biologi Tingkatan 4  Bab 2  Biologi dan Organisasi SelBab
Bab
Pemerhatian:

Membran
plasma

Nukleus
Sitoplasma

2

Rajah 2.4 Struktur sel pipi di bawah mikroskop cahaya

Perbincangan:
1. Larutan metilena biru mewarnakan nukleus dan sitoplasma kepada warna biru.
2. Sel pipi mempunyai bentuk yang tidak tetap.
3. Melalui mikroskop cahaya, struktur sel pipi yang dapat dilihat ialah nukleus, sitoplasma dan

membran plasma.

Kesimpulan:
Sel pipi mempunyai nukleus, sitoplasma, membran plasma dan bentuk yang tidak tetap.

Komponen Sel dalam Sel Haiwan dan Sel Tumbuhan

Struktur sel

Lisosom INFO
Jasad Golgi
Mitokondria
Jalinan endoplasma
Sentriol kasar
Membran Ribosom
plasma
Nukleolus
Nukleus
Jalinan endoplasma
Sitoplasma licin

Mitokondria Dinding sel
Vakuol
Membran plasma
Kloroplas
Sitoplasma Jalinan endoplasma licin
Nukleus
Tonoplas Nukleolus
Jalinan endoplasma kasar
Ribosom
Jasad Golgi

Rajah 2.5 Struktur dan komponen sel haiwan dan tumbuhan

16

Biologi Tingkatan 4  Bab 2  Biologi dan Organisasi Sel

Ciri dan Fungsi Komponen Sel

Komponen sel Ciri-ciri Fungsi
Nukleus • Mengawal semua aktiviti sel
• Berbentuk sfera Bab
• Terdiri daripada membran nukleus, kromosom, nukleoplasma Bab

dan nukleolus 2
Membran luar

Membran dalam

Kromatin

Nukleoplasma
Nukleolus
Liang nukleus

Jalinan • Satu siri membran yang saling bersambungan – JE kasar
endoplasma • Terdapat dua jenis JE: ▪ Mengangkut protein yang
(JE) – JE kasar
▪ Terdapat ribosom pada membrannya disintesis oleh ribosom
– JE licin ▪ Protein yang dirembes keluar
▪ Tidak mempunyai ribosom pada membrannya
akan dibungkus dan diangkut oleh
vesikel angkutan ke bahagian lain
dalam sel
– JE licin
▪ Tapak tindak balas metabolisme
seperti sintesis lipid dan
penyahtoksikan dadah dan racun

Jalinan Jalinan
endoplasma endoplasma
kasar (JEK)
licin (JEL) Ribosom

Mitokondria • Berbentuk silinder atau sfera yang terdiri daripada dua • Terlibat dalam penghasilan tenaga
membran iaitu membran dalam dan membran luar
Sitoplasma • Medium bagi tindak balas biokimia
Lisosom Matriks Membran dalam sel
Sentriol luar
• Membekalkan organel dengan bahan
Membran keperluan yang diperoleh daripada
dalam luar sel

Krista • Lisozim menguraikan bahan organik
kompleks seperti protein, lipid,
• Bahagian antara nukleus dan membran plasma polisakarida dan asid nukleik
• Mengandungi bahan organik dan bukan organik
• Membentuk gentian gelendong dalam
• Kantung bermembran yang berbentuk sfera pembahagian sel
• Mengandungi enzim hidrolitik, iaitu lisozim

• Organel yang berbentuk silinder
• Tidak terdapat dalam sel tumbuhan

Ribosom • Organel yang berbentuk sfera yang terdapat pada membran • Terlibat dalam penghasilan protein
jalinan endoplasma kasar atau bebas di dalam sitoplasma dengan menggunakan maklumat
yang terkandung dalam kromosom

17

  Biologi Tingkatan 4  Bab 2  Biologi dan Organisasi Sel

Jasad Golgi • Organel yang Vesikel • Memproses dan mengubah suai
terdiri daripada daripada karbohidrat, protein, fosfolipid dan
2 membran-membran JE glikoprotein
berbentuk pipih
• Membungkus dan mengangkut
Bab Vesikel rembesan bahan-bahan yang telah diubah
Bab meninggalkan suai di dalam vesikel rembesan ke
jasad Golgi bahagian sel lain atau ke luar sel

Membran • Komponen utama Protein Glikoprotein • Membentuk sempadan yang
plasma membran plasma pembawa mengasingkan kandungan sel
ini ialah protein Dua dengan persekitaran luar sel
Dinding sel dan fosfolipid lapisan
(Sel tumbuhan fosfolipid • Mengawal atur pergerakan bahan ke
sahaja) • Separa telap dalam dan ke luar sel
dan bersifat Protein
Kloroplas telap memilih liang • Memberi bentuk yang tetap
(Sel tumbuhan • Menyediakan sokongan mekanikal
sahaja) • Dibina daripada gentian selulosa, sejenis karbohidrat yang
kuat dan tegar dan sokongan kepada sel
Vakuol • Memberi perlindungan kepada sel
(Sel tumbuhan • Bersifat telap sepenuhnya
sahaja) • Menyerap cahaya matahari dan
• Berbentuk bujur Membran dalam menukarkannya kepada tenaga kimia
semasa fotosintesis
• Struktur membran dalam Membran
• Sebagai tempat simpanan air, bahan
kloroplas mengandungi luar organik dan mineral dalam sel

pigmen hijau yang • Mengekalkan bentuk dan sokongan
kepada tumbuhan herba supaya tidak
dikenal sebagai Stroma Granum layu
klorofil

• Kantung berisi sap sel, iaitu cecair yang dikelilingi oleh
membran separa telap yang disebut sebagai tonoplas

• Sap sel mengandungi air, gula, garam mineral, pigmen,
bahan buangan, bahan toksik dan hasil sampingan
metabolisme

Perbandingan antara Sel Haiwan dan Sel Tumbuhan

Bentuk tidak Berbentuk
tetap tetap

Tiada Ada nukleus, Ada dinding
dinding sel sitoplasma, sel
mitokondria,
Tiada Sel Haiwan Sel Ada kloroplas
kloroplas jalinan Tumbuhan
endoplasma,
Karbohidrat Karbohidrat
disimpan dalam ribosom, disimpan dalam
bentuk glikogen jasad Golgi,
bentuk kanji
membran
plasma

Tiada vakuol, Vakuol
jika ada bersaiz besar

bersaiz kecil

Rajah 2.6 Perbandingan antara sel haiwan dan sel tumbuhan

Cuba Ini! 2.1

1. Apakah yang dapat diperhatikan pada sel kulit manusia di bawah mikroskop cahaya?
2. Bagaimanakah vakuol berperanan dalam memastikan kesegahan tumbuhan herba?

18

Biologi Tingkatan 4  Bab 2  Biologi dan Organisasi Sel

2.2 Proses Hidup Organisma Unisel

1. Organisma unisel merupakan organisma ringkas yang terdiri daripada sel tunggal yang dapat berfungsi Bab
sebagai satu hidupan lengkap. Bab

2. Walaupun strukturnya ringkas, organisma ini boleh menjalankan semua proses hidup seperti pergerakan, 2
pembiakan, pertumbuhan, perkumuhan dan gerak balas.

3. Amoeba sp. dan Paramecium sp. merupakan contoh organisma unisel.

Proses hidup Amoeba sp. Vakuol Ektoplasma
makanan Nukleus
1. Amoeba sp. hidup bebas di kawasan air tawar
seperti tasik dan kolam. Pseudopodium
Membran
2. Amoeba sp. tidak mempunyai bentuk yang tetap plasma
kerana diselaputi oleh membran plasma.
Endoplasma
3. Sitoplasma Amoeba sp. terbahagi kepada lapisan Vakuol mengecut
luar, iaitu ektoplasma dan lapisan dalam, iaitu Rajah 2.7 Amoeba sp.
endoplasma.

Pembiakan Pergerakan
• Amoeba sp. bergerak dengan bantuan pseudopodium
• Amoeba sp. membiak secara belahan dedua apabila
keadaan sesuai dan secara pembentukan spora apabila atau ‘kaki palsu’ yang terbentuk daripada aliran sitoplasma.
keadaan tidak sesuai seperti persekitaran yang kering.
Destinasi

Amoeba sp. Nukleus Sitoplasma Dua sel Pseudopodium Sitoplasma mengalir ke dalam
membesar ke baharu dihulurkan ke pseudopodium yang dihulurkan
saiz tertentu membahagi membahagi terbentuk arah destinasinya bagi mengubah kedudukan

Pertumbuhan dan Respirasi Gerak Balas

• Amoeba sp. membesar dengan mensintesis sitoplasma • Amoeba sp. bergerak ke arah rangsangan yang sesuai
baharu. seperti makanan.

• Pertukaran gas oksigen dan karbon dioksida berlaku • Amoeba sp. bergerak menjauhi rangsangan yang tidak
melalui membran plasma secara resapan. sesuai seperti keadaan berasid dan cahaya yang terang.

Perkumuhan dan Pengosmokawalaturan

• Bahan buangan dikumuhkan secara resapan manakala air yang berlebihan disingkirkan

melalui vakuol mengecut. Vakuol
1. Air memasuki sel secara osmosis. mengecut
2. Air meresap ke dalam vakuol mengecut.

3. Vakuol membesar ke saiz maksimum.

4. Vakuol bergerak ke membran sel.

5. Vakuol mengecut dan menyingkirkan air.

Nutrisi

• Amoeba sp. menelan makanan seperti bakteria secara fagositosis.

Pseudopodium Lisosom Makanan tercerna

Vakuol
makanan

Makanan

Amoeba sp. bergerak ke Pseudopodium melingkungi Vakuol makanan bergabung Nutrien diserap.
Makanan tidak
arah partikel makanan partikel makanan membentuk dengan lisosom. Makanan dicerna disingkirkan.

menggunakan pseudopodium. vakuol makanan. dicernakan oleh enzim lisozim.

19

  Biologi Tingkatan 4  Bab 2  Biologi dan Organisasi Sel Proses hidup Paramecium sp.

Tip SPM Vakoul Makronukleus Vakoul

Fagositosis merupakan suatu proses yang bukan mengecut makanan
dijalankan oleh Amoeba sp. sahaja tetapi turut
dijalankan oleh sel-sel yang disebut sebagai fagositBab
seperti sel darah putih yang terlibat dalam mekanismeBab
pertahanan badan.
Silium Alur makanan Mikronukleus
2 Rajah 2.8 Paramecium sp.

Mentor SPM 1. Paramecium sp. hidup di kawasan air tawar
seperti tasik dan kolam.
Soalan:
Terangkan peranan vakuol mengecut dalam mengawal 2. Paramecium sp. merupakan organisma unisel
keseimbangan di dalam Amoeba sp. yang berbentuk selipar.

Tip Jawapan: 3. Paramecium sp. mempunyai dua nukleus,
1. Air meresap ke dalam vakuol mengecut. iaitu makronukleus (mengawal aktiviti
2. Vakuol membesar ke saiz maksimum. metabolisme) dan mikronukleus (mengawal
3. Vakuol bergerak ke membran sel. aktiviti pembiakan).
4. Vakuol mengecut dan menyingkirkan air.
5. Pengosmokawalaturan berlaku bagi mengelakkan 4. Keseluruhan permukaan Paramecium sp.
diliputi silium.
Amoeba sp. meletus.

Pembiakan

• Paramecium sp. menjalankan pembiakan aseks dan seks.
• Pembiakan aseks secara belahan dedua dijalankan dalam keadaan sesuai dengan bekalan makanan yang mencukupi.
• Pembiakan seks secara konjugasi berlaku antara dua Paramecium sp. dalam keadaan yang tidak sesuai.

Dua
Paramecium sp.

bertaup

Nukleus Sitoplasma Dua sel baharu Berlaku Lapan sel
membahagi membahagi terbentuk pertukaran anak terbentuk
bahan genetik
Pembiakan aseks – belahan dedua
Pembiakan seks – konjugasi

Pergerakan Nutrisi

• Paramecium sp. bergerak melalui pukulan silium secara • Silium mengarahkan bakteria dan zarah makanan yang lain
beritma. ke dalam alur makanan dan masuk ke dalam sitoplasma
lalu membentuk vakuol makanan.
• Tindakan ini membolehkan Paramecium sp. bergerak ke
hadapan secara memusar dan berputar pada paksinya. • Enzim dirembeskan ke dalam vakuol makanan untuk
menghidrolisiskan makanan.
Arah Silia Arah gerakan
putaran • Nutrien diserap ke dalam sitoplasma manakala bahan
kumuh disingkirkan keluar melalui liang duburnya.

20

Biologi Tingkatan 4  Bab 2  Biologi dan Organisasi Sel

Pengosmokawalaturan Respirasi

• Paramecium sp. menghadapi masalah kemasukan air • Pertukaran gas berlaku di seluruh permukaan Paramecium
secara berlebihan. Masalah ini diatasi dengan mempunyai sp. secara resapan.
dua vakuol mengecut.
• Oksigen meresap masuk ke dalam Paramecium sp.
• Vakuol-vakuol ini secara bergilir-gilir menyingkirkan air • Karbon dioksida yang berkepekatan tinggi dalam
berlebihan.
Paramecium sp. meresap keluar merentasi membran
• Adaptasi ini mengelakkan Paramecium sp. daripada meletus. plasma.
Bab
Bab

Gerak Balas 2
• Paramecium sp. mengesan rangsangan luaran melalui silium.
• Paramecium sp. peka terhadap bahan kimia, cahaya, sentuhan dan perubahan suhu.

Cuba Ini! 2.2
L
K M 1. Rajah di sebelah menunjukkan struktur Amoeba sp.
(a) Labelkan K, L, M dan N.
(b) Bagaimanakah struktur M memainkan peranan dalam kemandirian
N Amoeba sp.?

(c) Terangkan proses belahan dedua dalam Amoeba sp.

2.3 Proses Hidup Organisma Multisel 3. Setiap jenis sel berbeza dari segi saiz, bentuk,
struktur dan juga fungsi.
1. Organisma multisel ialah organisma yang
mempunyai lebih daripada satu sel. 4. Sel-sel dalam organisma multisel menjalani
proses pembezaan bagi menjadi sel yang
2. Organisma multisel lebih kompleks khusus.
berbanding organisma unisel. Contohnya ialah
kulat, hidra, spirogira, haiwan dan tumbuh- 5. Dalam proses ini, sel-sel berubah struktur dan
tumbuhan. bentuk agar bersesuaian dengan fungsinya.

Sel Khusus dalam manusia 6. Semua sel saling bersandaran antara satu
sama lain bagi membentuk satu organisma
kompleks.

Tisu epitelium

• Melapisi permukaan luar atau dalam badan, organ atau rongga dalam badan
• Mengalami pengubahsuaian struktur membentuk kelenjar untuk perembesan mukus
• Memberi perlindungan daripada jangkitan, kecederaan mekanikal dan penyahidratan

Tisu epitelium pada permukaan luar kulit
• Melindungi tisu dan organ di bawah kulit
• Menghalang pendehidratan kulit
• Mengawal atur suhu badan

Sel Tisu epitelium pada permukaan usus
goblet • Menyerap nutrien
• Sel goblet diubah suai untuk merembes mukus
Silia • Merembes enzim pencernaan

Sel Tisu epitelium pada permukaan trakea
goblet • Struktur yang disebut silia menapis habuk
• Sel goblet merembes mukus untuk memerangkap zarah-zarah udara

Tisu epitelium pada tubul dan kelenjar
• Menghasilkan ATP supaya organ dapat menjalankan fungsi dengan baik
• Sel epitelium di ginjal berperanan dalam proses detoks

21

Bab  Biologi Tingkatan 4  Bab 2  Biologi dan Organisasi Sel
Bab
Tisu saraf

• Terdiri daripada sel saraf yang disebut neuron
• Terdapat tiga jenis neuron iaitu neuron deria, neuron motor dan neuron geganti
• Menghantar dan menerima isyarat bioelektrik untuk mengawal dan mengkoordinasi

tindakan badan

2
Tisu otot

• Sel-sel otot yang disebut sebagai gentian otot membentuk tisu otot.
• Terdapat tiga jenis otot, iaitu otot rangka, otot licin dan otot kardiak.

Otot rangka
• Berpaut pada tulang rangka.
• Pengecutan dan pengenduran menghasilkan pergerakan.
• Terlibat dalam pergerakan terkawal.

Otot kardium
• Membina dinding jantung.
• Mengecut untuk mengepam darah ke seluruh badan.
• Pengecutan adalah secara luar kawal.

Otot licin
• Terdapat pada salur darah, salur pencernaan dan salur kencing.
• Terlibat dalam tindakan luar kawal seperti tindakan peristalsis di sepanjang salur

alimentari.
• Mengecut lebih perlahan berbanding otot rangka tetapi kekal mengecut untuk jangka

masa yang lama.

Tisu penghubung

Tisu tulang
• Sel-sel tulang terbenam dalam matriks kolagen dan dikeraskan oleh pengenapan mineral

seperti kalsium.
• Terlibat dalam pembentukan rangka badan dan melindungi organ.

Tisu penghubung longgar
• Terdapat pada ruang antara organ
• Berfungsi untuk mengikat organ bersama-sama

Tisu penghubung bergentian
• Gentian kolagen yang tersusun padat untuk membentuk tendon dan ligamen
• Tendon: Menghubungkan otot dengan tulang
• Ligamen: Menghubungkan tulang dengan tulang

Tisu adipos
• Sel yang tersusun rapat pada dermis kulit
• Berfungsi sebagai lapisan penebat dalam badan

Rawan
• Membentuk tisu yang kuat dan fleksibel serta memberi bentuk kepada organ seperti

telinga dan hidung
• Terdapat diantara tulang untuk bertindak sebagai kusyen

Tisu darah
• Terdiri daripada sel darah merah, sel darah putih dan platelet.
• Dihasilkan dalam sumsum tulang.
• Terlibat dalam pengawalaturan, pengangkutan dan perlindungan.

22

Biologi Tingkatan 4  Bab 2  Biologi dan Organisasi Sel

Sel sperma

• Mempunyai ekor yang panjang dan bilangan mitokondria yang banyak
• Berenang untuk bersenyawa dengan ovum
Bab
Bab

Sel Khusus dalam Tumbuhan 2

Tisu tumbuhan

Tisu meristem Tisu kekal

Meristem apeks Meristem sisi Tisu epidermis Tisu vaskular Tisu asas

Apeks akar Kambium Tisu xilem Tisu parenkima
Apeks pucuk Tisu floem Tisu kolenkima
Tisu sklerenkima

Sel mesofil palisad dan sel mesofil berspan

Sel mesofil palisad Sel mesofil palisad
Sel mesofil berspan • Berbentuk silinder dan disusun menegak dan padat untuk menyerap cahaya

secara maksimum.
• Mempunyai banyak kloroplas.

Sel mesofil berspan
• Tersusun longgar, banyak ruang udara antaranya.
• Membenarkan pertukaran gas berlaku.

Sel pengawal

Sel Stoma • Merupakan sel epidermis permukaan bawah daun yang terubahsuai.
pengawal • Berbentuk kacang dan wujud secara berpasangan.
• Mempunyai kloroplas.
• Mengawal bukaan stoma.

Tisu Sel akar rambut
epidermis
Akar • Merupakan sel epidermis yang terubahsuai.
rambut • Mempunyai rerambut pada sel untuk meningkatkan jumlah luas permukaan

Plat bagi memaksimumkan penyerapan air dan garam mineral.
tapis
Xilem dan floem
Xilem Floem Xilem
• Mempunyai salur xilem dan trakeid yang mengangkut air dan garam

mineral dari akar ke seluruh tumbuhan.
• Salur xilem dan trakeid terdiri daripada sel-sel mati serta berbentuk panjang

dan berterusan.
Floem
• Sel berbentuk silinder dan berplat tapis
• Mempunyai tiub tapis yang mengangkut hasil proses fotosintesis dari daun

ke seluruh tumbuhan

23

  Biologi Tingkatan 4  Bab 2  Biologi dan Organisasi Sel

Tisu

1. Tisu merupakan sekumpulan sel yang mempunyai struktur dan fungsi yang sama serta menjalankan
suatu fungsi yang khusus bersama.

2. Terdapat empat jenis tisu utama dalam manusia iaitu:
• Tisu epitelium

2 • Tisu otot
• Tisu saraf
• Tisu penghubung
Bab
Bab

Kepadatan Organel dalam Sel Khusus
1. Kepadatan sesuatu organel di dalam sesuatu sel khusus bergantung kepada fungsi khusus sel tersebut.

2. Jadual di bawah menerangkan tentang jenis dan fungsi sel serta organel yang banyak terdapat di dalam
sel tersebut.

Jadual 2.1 Jenis dan fungsi sel serta organel yang banyak terdapat dalam sel

Jenis sel Fungsi Organel

Sel sperma Mensenyawakan ovum

Sel otot Mengecut dan mengendur bagi menghasilkan gerakan Mitokondria

Sel meristem Terlibat dalam pembahagian sel

Sel mesofil palisad Menyerap cahaya secara maksimum untuk digunakan Kloroplas
Sel mesofil berspan dalam proses fotosintesis

Sel-sel pankreas Mensintesis dan merembeskan enzim pencernaan dan Jalinan endoplasma kasar, jasad Golgi
hormon.

Sel-sel goblet Menghasilkan mukus yang berfungsi untuk memerangkap Jalinan endoplasma kasar, jasad Golgi
partikel asing.

Sel-sel hati Menyahtoksikkan bahan-bahan berbahaya daripada darah Jalinan endoplasma licin, jasad Golgi
yang memasuki badan melalui makanan.

3. Fungsi suatu tisu boleh terjejas jika terdapat 7. Jika berlaku kekurangan kloroplas di dalam
kekurangan atau ketiadaan organel dalam sel tumbuhan pula, kadar fotosintesis akan
tertentu ke atas organisma multisel. menjadi rendah dan menjejaskan penghasilan
bahan organik.
4. Contohnya, ketiadaan ribosom menyebabkan
sintesis protein tidak berlaku dan menyebabkan 8. Penyakit Tay-Sachs merupakan penyakit yang
penghasilan enzim, antibodi dan hormon disebabkan oleh ketiadaan sejenis enzim
terjejas. di dalam lisosom manakala Mitochondrial
dysfunction merujuk kepada kegagalan
5. Jika mitokondria gagal berfungsi, tenaga tidak mitokondria menghasilkan tenaga yang
dapat dihasilkan. mencukupi bagi memenuhi keperluan badan.

6. Selain itu, proses pencernaan dan pertahanan
badan tidak dapat berfungsi sekiranya
ketiadaan lisosom yang mengandungi enzim
lisozim di dalam sel.

24

Biologi Tingkatan 4  Bab 2  Biologi dan Organisasi Sel

Mentor SPM 2. Secara amnya, organisasi sel dalam organisma
multisel adalah seperti berikut:
Soalan:
Terangkan apa yang akan berlaku kepada pengangkutan Sel BabTisu
glukosa sekiranya ketiadaan mitokondria? Sel adalah unit asas Bab Sel-sel yang
kehidupan bagi semua mempunyai fungsi
Tip Jawapan: yang sama bergabung 2
Jawapan ditulis dalam bentuk pernyataan negatif. organisma. membentuk tisu.
1. Tiada tenaga dapat dihasilkan.
2. Tiada pengangkutan aktif dapat dijalankan. Organ Sistem
3. Pengangkutan glukosa tidak berlaku. Tisu-tisu yang Beberapa organ
berlainan bekerjasama bekerjasama untuk
Cuba Ini! 2.3 untuk menjalankan menjalankan satu
fungsi khusus. fungsi khusus.

1. Nyatakan tiga jenis tisu otot. Organisma
Semua sistem dikoordinasi dan bekerjasama untuk
2. Nyatakan satu contoh sel tumbuhan yang
mempunyai kepadatan mitokondria yang tinggi. kemandirian organisma.
Wajarkan.
Rajah 2.9 Urutan organisasi sel dalam organisma multisel

2.4 Aras Organisasi Sistem Organ dan Fungsinya

1. Organisasi sel dalam organisma multisel 1. Haiwan dan tumbuhan mempunyai pelbagai
penting supaya organisma dapat menjalankan sistem untuk melakukan proses hidup
proses-proses hidup dan berfungsi sebagai organisma.
satu individu.
2. Semua sistem perlu bekerjasama dan saling
bersandaran antara satu sama lain supaya
organisma multisel dapat berfungsi secara
keseluruhan.

12 34
Hidung Mulut

Jantung Trakea Esofagus
Peparu Hati
Perut
Salur Ginjal
darah Usus Ureter

Pundi
kencing

5 6 Tengkorak 7 Pektoralis 8

major Kelenjar
timus
Kulit Sangkar rusuk Limfa
Humerus
Turus vertebra Biseps Nodus
Triseps limfa
Salur
Lengkungan Rektus limfa
pelvis femoris
25
Femur

  Biologi Tingkatan 4  Bab 2  Biologi dan Organisasi Sel

9 Otak 10 Kelenjar pituitari 11 12
Kelenjar tiroid
2 Saraf kranium Testis
Zakar
Bab Saraf tunjang Kelenjar adrenal
Bab
Saraf spina Pankreas Ovari
Ovari
(perempuan) Uterus
Faraj
Testis (lelaki)

Rajah 2.10 Pelbagai sistem dalam manusia

Sistem Fungsi Organ dan struktur
1. Sistem peredaran Jantung, salur darah
Mengangkut nutrien dan gas respirasi ke seluruh
darah badan Hidung, trakea, peparu

2. Sistem respirasi Membekalkan oksigen ke seluruh badan dan Mulut, esofagus, hati, perut, usus
mengeluarkan karbon dioksida dari badan
3. Sistem Ginjal, ureter, pundi kencing
pencernaan Menguraikan makanan kepada komponen ringkas Kulit
supaya dapat diserap oleh sel Tulang, ligamen, tendon
4. Sistem Otot rangka, otot kardium, otot licin
perkumuhan Menyingkirkan hasil buangan metabolisme dan Kelenjar timus, limfa, nodus limfa, salur limfa
mengawal tekanan osmosis darah Otak, saraf tunjang, saraf kranium, saraf spina
5. Sistem integumen Kelenjar pituitari, kelenjar tiroid, kelenjar
6. Sistem rangka Menutupi dan melindungi seluruh badan adrenal, pankreas, ovari, testis
7. Sistem otot Ovari, uterus, faraj
8. Sistem limfa Menyokong badan dan membantu pergerakan
Testis, zakar
9. Sistem saraf Membantu dalam pergerakan

1 0. Sistem endokrin Melindungi badan daripada serangan penyakit

11. Sistem pembiakan Menghantar impuls ke seluruh badan bagi
perempuan menyelaras dan mengkoordinasi aktiviti badan

1 2. Sistem pembiakan Merembeskan hormon untuk mengawal dan
lelaki mengkoordinasi aktiviti badan

Menghasilkan ovum dan mengawal perkembangan
zigot

Menghasilkan sperma untuk mensenyawakan ovum

Sistem Organ dalam Tumbuhan • Bunga membentuk sistem pembiakan
untuk tumbuhan berbunga.
1. Organ tumbuhan terdiri daripada akar, batang,
daun, buah dan bunga. Bunga Daun

2. Tumbuhan mempunyai dua sistem utama iaitu Batang Buah
sistem akar dan sistem pucuk. Akar
Sistem pucuk
3. Sistem akar: Sistem akar
• Terdiri daripada semua akar tumbuhan.
• Akar menyerap air dan garam mineral Rajah 2.11 Sistem dan organ dalam tumbuhan
daripada tanah.

4. Sistem pucuk:
• Terdiri daripada daun, batang, pucuk,
buah dan bunga.
• Batang dan ranting bertindak sebagai
sistem sokongan untuk menyokong
tumbuhan dan daun.

26

Biologi Tingkatan 4  Bab 2  Biologi dan Organisasi Sel

Cuba Ini! 2.4

1. Nyatakan urutan aras organisasi sel dalam organisma multisel.

2. Nyatakan dua organ yang terlibat dalam sistem respirasi.

3. Apakah sistem yang terlibat dalam menghasilkan hormon untuk menyelaraskan tindak balas dalam badan?

4. Namakan satu organ dalam badan manusia yang terlibat dalam dua sistem yang berbeza. Nyatakan sistem-sistem
tersebut.
Bab
Bab

2

Peta Konsep BIOLOGI DAN ORGANISASI SEL

Praktis SPM 2

Soalan Objektif 2. Rajah 1 menunjukkan
sejenis tisu.
1. Antara yang berikut, yang P
manakah dipadankan Rajah 1
Apakah organel yang banyak Rajah 2
dengan betul? Apakah yang akan berlaku
terdapat dalam tisu yang
Struktur sel Fungsi ditunjukkan dalam rajah di kepada Paramecium sp.
atas? sekiranya tiada P?
A Ribosom Mensintesis A Jasad Golgi A Paramecium sp. akan
lipid B Mitokondria
C Lisosom pecah
B Jasad Golgi Mensintesis D Ribosom B. Paramecium sp. akan
tenaga
3. Rajah 2 menunjukkan mengecut
C Jalinan Mengangkut struktur Paramecium sp. C Paramecium sp. tidak
endoplasma protein ke
berubah
kasar jasad Golgi D Paramecium sp. akan

D Jalinan Mengawal mengembang
endoplasma aktiviti sel

licin

27

  Biologi Tingkatan 4  Bab 2  Biologi dan Organisasi Sel

4. Rajah 3 menunjukkan proses sintesis enzim 5. Rajah 4 menunjukkan satu sistem yang terdapat
dalam sel. di dalam tubuh manusia.

Bab Nukleus Membran
Bab R plasma

2 Enzim Rajah 4

Rajah 3 Apakah sistem tersebut?
Apakah yang akan berlaku jika tiada struktur R? A Sistem perkumuhan
B Sistem respirasi
A Tenaga tidak dapat dihasilkan C Sistem pencernaan
B Enzim tidak dapat disintesiskan D Sistem pembiakan
C Enzim tidak dapat diubahsuai
D Protein tidak dapat diangkut ke jasad Golgi

Soalan Subjektif

Bahagian A

1. (a) Rajah 1.1 menunjukkan struktur sel tumbuhan. R

(i) Wajarkan mengapa sel dalam Rajah 1.1 ialah sel tumbuhan. Q

[1 markah]

(ii) Namakan struktur sel P, Q dan R. [3 markah] P

(iii) Terangkan fungsi P bagi mengekalkan bentuk sel. [2 markah] Rajah 1.1

(b) Rajah 1.2 menunjukkan Amoeba sp. yang dijumpai dalam sebuah kolam air tawar.

Vakuol Pseudopodium
mengecut

Nukleus

Rajah 1.2

(i) Wajarkan mengapa Amoeba sp. dikategorikan sebagai organisma unisel. [1 markah]

(ii) Terangkan peranan vakuol mengecut dalam mengawal keseimbangan air dalam Amoeba sp.
[2 markah]
tersebut.

(iii) Rajah 1.3 menunjukkan sebahagian daripada proses Amoeba sp. mendapatkan nutrien.

Bakteria

Vakuol Makanan
makanan tercerna

Makanan [3 markah]
tidak tercerna

Rajah 1.3

Berdasarkan Rajah 1.3, terangkan proses yang berlaku.

28

2. Jadual 1 menunjukkan contoh aras organisasi sel. Biologi Tingkatan 4  Bab 2  Biologi dan Organisasi Sel
Aras organisasi sel Struktur

(a) Sel Bab
(b) Struktur sel Bab

2

(c) Organ

(d) Sistem

Jadual 1

(a) Padankan aras organisasi sel terhadap struktur dalam Jadual 1. [4 markah]

(b) (i) Berdasarkan Jadual 1, namakan sistem dan fungsi sistem tersebut. [2 markah]

(ii) Terangkan satu ciri penyesuaian sel dalam Jadual 1 untuk menjalankan fungsinya dengan cekap.
[1 markah]


(c) Terangkan apa yang akan berlaku kepada sel dalam Jadual 1 jika ketiadaan mitokondria. [2 markah]

(d) Terangkan keperluan pengkhususan sel dalam organisma multisel. [3 markah]

Bahagian B
3. (a) (i) Rajah 3 menunjukkan struktur sel K, L dan M yang terdapat dalam sel haiwan.

KLM
Rajah 3

Jelaskan kepentingan setiap struktur sel tersebut. [6 markah]

(ii) Nyatakan dua jenis sel tumbuhan dan fungsinya bagi meningkatkan kadar proses fotosintesis.
[4 markah]


(b) Berikut merupakan maklumat mengenai Paramecium sp.

Paramecium sp. merupakan organisma yang hidup di dalam persekitaran air tawar. Organisma unisel
ini berbentuk leper, bujur dan diliputi membran plasma yang bersilia.

Berdasarkan maklumat yang diberi, bincangkan proses hidup Paramecium sp. berikut:

• Nutrisi

• Pengosmokawalaturan [10 markah]
• Pembiakan aseks yang dijalankan

29

JAWAPAN

1Bab Pengenalan kepada Biologi Praktis SPM 1 Contohnya penghasilan tomato
yang lebih tahan lama, tidak
dan Peraturan Makmal Soalan Objektif 3. A 4. D 5. D mudah lembik dan kekal segar.
1. D 2. D 8. B 9. C 10. D Dalam bidang perubatan, vaksin
Cuba Ini! 1.1 6. A 7. A diberikan sebagai langkah awal
pencegahan penyakit. Kehadiran
S1 3 bidang kajian biologi: Soalan Subjektif enzim-enzim tertentu dalam detergen
membuatkan cucian pakaian menjadi
• Zoologi – Kajian mengenai haiwan Bahagian A lebih bersih. Teknologi makanan
1. (a) Bagaimanakah kesan aktiviti cergas dapat mempelbagaikan rasa dan
• Sitologi – Kajian mengenai sel yang meningkatkan nutrien sesuatu
mempengaruhi kadar kiraan nadi? makanan. Kaedah pengawetan
merangkumi struktur, komposisi sel makanan memastikan makanan
(b) Semakin cergas aktiviti yang dapat disimpan dalam jangka
dan interaksi sel dengan sel lain dijalankan, semakin tinggi kadar panjang. Dalam bidang perubatan,
sel stem digunakan sebagai rawatan
• Anatomi – Kajian mengenai struktur kiraan nadi. pemulihan dalaman.
(c) Peralatan perlindungan diri: kot
dan bentuk tubuh badan (c) (i) Pemboleh ubah dimanipulasi: makmal, sarung tangan, kasut
Jenis aktiviti bertutup, penutup muka dan kaca
S2 5 produk bioteknologi yang terdapat di mata keselamatan. Peralatan ini
digunakan untuk mengelakkan
rumah: sabun pencuci pakaian, yogurt, Cara mengendalikannya: daripada terkena percikan darah atau
Menggunakan jenis aktiviti yang bahan biologi pembedahan dilakukan.
kosmetik, plastik dan fabrik berlainan (d) Mengenal pasti masalah, membuat
hipotesis, merancang penyiasatan,
Cuba Ini! 1.2 (ii) Pemboleh ubah bergerak balas: mengenal pasti dan mengawal
Kadar kiraan nadi pemboleh ubah, menjalankan
S1 Tiga peralatan perlindungan diri serta eksperimen, mengumpulkan data,
menganalisis data, mentafsir data,
fungsinya Cara mengendalikannya: membuat kesimpulan dan menulis
(d) Mengira dan merekod kiraan laporan.
• Kot makmal – Melindungi pakaian nadi dalam tempoh seminit
2Bab
daripada tumpahan bahan kimia
Biologi dan Organisasi Sel
• Sarung tangan – Melindungi tangan

daripada haba dan tindakan bahan 150

kimia

• Topeng muka – Menapis zarah-

zarah melebihi 5 mikrometer seperti

bakteria, spora, kulat dan zat- 100

zat pepejal dan cecair daripada

memasuki sistem respirasi

S2 Bahan yang boleh dibuang ke dalam

sinki: 100 ml air suling, 0.1 M natrium

hidroksida 50

Bahan yang tidak boleh dibuang ke

dalam sinki: Asid sulfurik pekat, batang

mancis

Cuba Ini! 1.3 0 Zulfati Sarah Cuba Ini! 2.1
Husna S1 Nukleus, sitoplasma dan membran plasma.

S1 Paksi menegak: Pemboleh ubah Berehat Berjalan Berjoging S2 Kehadiran air di dalam vakuol

bergerak balas (e) Semakin cergas aktiviti yang menghasilkan tekanan segah kepada
dijalankan, semakin meningkat kadar
Paksi mendatar: Pemboleh ubah kiraan nadi. Hal ini menunjukkan tumbuhan herba. Tekanan segah
lebih banyak oksigen dipam keluar
dimanipulasi dari jantung ke seluruh bahagian penting kepada tumbuhan herba bagi
badan untuk penghasilan tenaga
S2 Pandangan dorsal seekor ikan yang lebih banyak. mengekalkan bentuk dan sokongan agar

(f) Degupan jantung tumbuhan tidak layu.

Cuba Ini! 2.2
1. (a) K: Vakuol makanan
L: Nukleus
M: Pseudopodium
S3 Histogram. Ia menunjukkan taburan Bahagian B N: Membran plasma
kekerapan bagi data dalam nilai julat. 2. (a) (i) Ekologi ialah bidang kajian (b) Struktur M terlibat dalam pergerakan
Paksi x menunjukkan julat markah
manakala paksi y menunjukkan saintifik mengenai taburan dan memerangkap makanan.
Struktur M dihulurkan ke arah
kekerapan murid. organisma, interaksi antara
destinasi. Sitoplasma mengalir ke
Cuba Ini! 1.4 organisma, dan interaksi antara dalam struktur M yang dihulurkan

S1 Tiga perkara dalam langkah merancang organisma dan persekitaran. bagi mengubah kedudukan.
Struktur M memerangkap makanan
(ii) Nanoteknologi ialah bidang
eksperimen: Mengumpul maklumat, penyelidikan dan inovasi yang seterusnya membentuk vakuol

memilih radas dan bahan; dan menumpukan kepada reka makanan.
(c) Nukleus Amoeba sp. yang matang
merancang prosedur yang akan bentuk, sintesis, pencirian dan

dijalankan. penggunaan bahan dan peranti membahagi dan mencerut di tengah.

S2 Laporan disediakan adalah untuk pada skala nano. Sitoplasma membahagi kepada

menyusun kaedah penyiasatan yang (iii) Keratan membujur merupakan dua bahagian apabila nukleus telah
keratan seksyen terpanjang
telah dijalankan. Ia dapat merekod lengkap membahagi. Akhirnya dua
dalam satah menegak haiwan,
keputusan penyiasatan, menganalisis sel yang baharu terbentuk.
tumbuhan, organ atau tisu.
data yang dikumpul, menilai data Cuba Ini! 2.3
(b) Dalam bidang penternakan dan
serta mengenal pasti tindakan susulan pertanian, kejuruteraan genetik S1 Sel otot licin, sel otot kardiak dan sel

yang perlu dijalankan. Ia juga dapat dapat menghasilkan organisma otot rangka.

yang lebih berkualiti tinggi.

menghuraikan sesuatu fenomena.

269

  Biologi Tingkatan 4  Jawapan

S2 Sel meristem yang terdapat di hujung (c) Sel tidak dapat berenang ke 3Bab Pergerakan Bahan
pucuk dan hujung akar memerlukan arah ovum kerana tiada tenaga.
Persenyawaan tidak berlaku. Merentasi Membran Plasma
tenaga yang banyak bagi memastikan
(d) Organisma multisel terdiri daripada
pembahagian sel secara aktif dapat banyak sel. Ia memerlukan sel-sel
yang khusus untuk menjalankan
dijalankan untuk tumbesaran tumbuhan. fungsi-fungsi tertentu. Organisma
multisel memerlukan sistem yang
Cuba Ini! 2.4 khusus untuk memenuhi keperluan Cuba Ini! 1.1
badan. S1 Protein liang dan protein pembawa
S1 Sel → Tisu → Organ → Sistem →
S2 • Komponen utama membran plasma
Organisma ialah protein dan fosfolipid manakala

S2 Hidung dan peparu dinding sel terdiri daripada selulosa.

S3 Hormon endokrin • Membran plasma bersifat separa
telap manakala dinding sel bersifat
S4 Pankreas. Sistem pencernaan dan Bahagian B
3. (a) (i) K ialah jasad Golgi. K berfungsi
sistem endokrin telap sepenuhnya.
sebagai pusat memproses,
Praktis SPM 2 membungkus dan mengangkut S3 Membran plasma terdiri daripada
bahan seperti karbohidrat,
Soalan Objektif 4. C 5. C protein, fosfolipid dan dwilapisan fosfolipid dengan pelbagai
1. C 2. B 3. A glikoprotein. Sebagai contoh, jenis protein yang terbenam separa atau
K dapat mengubahsuai protein
kepada enzim. L ialah jalinan sepenuhnya dalam membran. Keadaan ini
endoplasma kasar. L berfungsi
Soalan Subjektif untuk mengangkut protein yang digambarkan sebagai satu corak mozek.
disintesis oleh ribosom yang
Bahagian A terdapat pada permukaannya, Komponen membran plasma sentiasa
1. (a) (i) Sel mempunyai dinding sel / dan membungkus protein ke
dalam vesikel untuk diangkut bergerak bebas dan berubah-ubah
kloroplas / vakuol bersaiz besar ke bahagian lain sel. M ialah
(ii) P: Dinding sel nukleus. Nukleus mengandungi kedudukan. Ini menyebabkan membran
Q: Kloroplas kromosom yang membawa
R: Mitokondria maklumat genetik. Maklumat ini plasma mempunyai sifat bendalir.
(iii) P terdiri daripada gentian akan menentukan ciri-ciri anak.
Nukleus juga mengawal segala Cuba Ini! 3.2
selulosa yang bersifat tegar / aktiviti sel. S1 Osmosis ialah proses pergerakan
kuat. Ia dapat memberi sokongan (ii) 1. Sel mesofil palisad
kepada sel dan menghalang sel molekul air dari larutan berkepekatan
daripada berubah bentuk. mengandungi banyak
(b) (i) Amoeba sp. merupakan kloroplas dan tersusun padat zat terlarut rendah (kepekatan molekul
organisma satu sel yang dapat bagi memastikan penyerapan
berfungsi sebagai satu hidupan cahaya matahari adalah air tinggi) ke larutan berkepekatan zat
lengkap. maksimum.
(ii) Air meresap masuk ke dalam 2. Sel rambut akar merupakan sel terlarut tinggi (kepekatan molekul air
vakuol mengecut. Vakuol yang mempunyai jumlah luas
mengecut membesar sehingga permukaan yang tinggi bagi rendah) merentas membran separa
mencapai saiz maksimum membenarkan penyerapan air
dan bergerak ke membran secara maksimum. telap sehingga keseimbangan tercapai.
plasma. Vakuol mengecut (b) Nutrisi
dan menyingkirkan air keluar. Gerakan silium mengarahkan zarah S2 (a) Asid nukleik – resapan berbantu
Amoeba sp. tidak meletus. makanan ke dalam alur makanan.
(iii) Lisosom mengandungi Makanan diletakkan ke dalam vakuol (b) Ion sodium – pengangkutan aktif
lisozim bergabung dengan makanan untuk dicernakan. Enzim
vakuol makanan / fagosom. dirembes ke dalam vakuol makanan. (c) Gliserol – resapan ringkas
Lisozim dibebaskan masuk ke Nutrien diserap ke dalam sitoplasma
dalam vakoul makanan dan manakala bahan kumuh disingkir S3 (a) Pergerakan molekul bagi
mencernakan bakteria. Makanan keluar melalui liang duburnya.
tercerna diserap Amoeba sp. pengangkutan pasif tidak
manakala makan tidak tercerna
disingkirkan. memerlukan tenaga manakala
2. (a)
pengangkutan aktif memerlukan

tenaga.

(b) Pergerakan molekul bagi

pengangkutan pasif adalah

mengikut kecerunan kepekatan

manakala pengangkutan aktif

melawan kecerunan kepekatan.

S4 Pergerakan ion kalium secara

pengangkutan aktif:

• Ion kalium bergerak melawan

kecerunan kepekatan bagi merentasi

membran plasma dengan kehadiran

tenaga, ATP menerusi protein

pembawa.

• Ion kalium melekat pada tapak aktif

Aras Struktur protein pembawa.
organisasi sel
• Kehadiran molekul fosfat hasil

penguraian ATP, menyebabkan

Pengosmokawalaturan protein pembawa mengubah
Paramecium sp. mempunyai
(a) Sel vakuol mengecut bagi mengawal bentuknya dan membenarkan ion
jumlah air berlebihan yang masuk
ke dalamnya. Sekiranya vakuol kalium merentasi membran plasma.
mengecut telah dipenuhi air, vakuol
mengecut bergerak ke membran • Protein pembawa kembali ke bentuk
plasma dan menyingkirkan air
(b) Struktur sel berlebihan. Pengosmokawalaturan asalnya.
dapat mengelakkan Paramecium sp.
daripada meletus. Cuba Ini! 3.3
S1 (a) Darah

(c) Organ (b) Larutan garam pekat adalah

hipertonik terhadap sel darah

merah. Molekul air meresap keluar

Pembiakan aseks dari sel darah merah secara
Paramecium sp. menjalankan
(d) Sistem pembiakan aseks secara belahan osmosis. Sel mengecut. Sel
dedua. Satu sel membahagi kepada
(b) (i) Sistem pembiakan lelaki. dua bahagian yang sama, masing- mengalami krenasi.
Fungsi: Menghasilkan sperma masing menjadi sel Paramecium sp.
untuk mensenyawakan ovum. yang berasingan. (c) Sel haiwan tidak mempunyai

(ii) Mempunyai ekor untuk dinding sel. Ketiadaan dinding sel
berenang ke arah ovum.
menyebabkan sel darah merah tidak

dapat mengekalkan bentuknya.

Keadaan sel darah merah yang

mengalami krenasi:

270

(b) • Pada Q, zat terlarut meresap Biologi Tingkatan 4  Jawapan

melintasi liang pada protein 4Bab
liang manakala pada R, molekul
bergabung, R berubah bentuk dan Komposisi Kimia dalam Sel

S2 Pengangkutan ion mineral ke melepaskannya keluar / masuk sel Cuba Ini! 4.1
dalam akar rumput berlaku secara • Q hanya membenarkan molekul
pengangkutan aktif. Apabila proses S1 Boleh melarutkan banyak bahan
respirasi sel terhenti, tiada tenaga dapat larut air melaluinya manakala R
dihasilkan menyebabkan pengangkutan
ion mineral ke dalam akar tidak berlaku. membenarkan molekul larut air S2 Daya lekitan:

dan tidak larut air merentasinya. Mengikat molekul air dengan air,

(c) • Langkah 2 menggerakkan air dalam salur xilem

• Larutan garam pekat adalah Daya lekatan:
M elekatkan air dengan dinding xilem,
hipertonik terhadap sap sel
menggerakkan air ke atas dalam salur
Cuba Ini! 3.4 kentang
xilem
S1 (a) Kaedah pengawetan makanan • Air meresap keluar dari kentang

(b) Kebaikan: ke persekitaran

• Menambah perasa • Sel-sel kentang kekurangan air Cuba Ini! 4.2

• Tahan lama • Menjadi rangup apabila digoreng S1 Hidrolisis memecahkan molekul

• Lebih menarik (d) • Sabut kelapa tidak padat / kompleks kepada molekul ringkas

Keburukan: Terdapat ruang udara di dalamnya manakala kondensasi ialah

• Kurang berkhasiat • Sumber organik yang boleh penggabungan molekul ringkas

• Tinggi kandungan gula/ garam diperbaharui dan mudah diperoleh membentuk molekul kompleks. Hidrolisis

S2 Najis kucing menyebabkan air 3. (a) • Sangat lembut melibatkan penambahan molekul air

tanah menjadi hipertonik terhadap • Sangat nipis manakala kondensasi melibatkan

sap sel pokok bunga. Air meresap • Mempunyai dua lapisan lipid penyingkiran molekul air.

keluar daripada pokok. Pokok bunga • Di antara dua lapisan tersebut S2 Asid hidroklorik digunakan untuk

mengalami kehilangan air yang terbenam pelbagai jenis protein memecahkan ikatan kimia pada

banyak menyebabkannya layu. Jika • Bebas bergerak / Dinamik gula bukan penurun. Serbuk natrium

dibiarkan, pokok boleh mati. Air perlu • Struktur yang kuat / Tidak mudah hidrogen karbonat digunakan untuk

disiram dengan banyak supaya dapat pecah meneutralkan pH larutan.

mengurangkan kepekatan zat terlarut (b) • Contoh gliserol / asid lemak /

dalam air tanah. Ini menyebabkan air Vitamin A/D/E/K // Gas terlarut Cuba Ini! 4.3

meresap masuk secara osmosis ke seperti oksigen dan karbon S1 Dipeptida terbentuk hasil kondensasi

dalam akar. Sel-sel pokok menjadi dioksida dua asid amino manakala polipeptida
• Apabila kepekatan R meningkat,
segah dan pokok kembali segar. terbentuk daripada beratus-ratus asid
kadar pergerakan merentas
amino.
membran juga meningkat.
S2 Pertumbuhan, membantu pergerakan,
Praktis SPM 3 • Pergerakan secara resapan ringkas
• R larut dalam membran plasma membentuk hemoglobin, enzim, hormon
Soalan Objektif 4. C 5. A
1. C 2. B 9. A 10. C dan merentasinya dan antibodi.
6. A 7. B
3. A • Mengikut kecerunan kepekatan Cuba Ini! 4.4
8. D
• Saiz molekul R sangat kecil S1 Karbon, hidrogen dan oksigen

Soalan Subjektif • Proses berterusan sehingga S2 Kondensasi satu molekul gliserida dan

Bahagian A kepekatan R di dalam dan di tiga molekul asid lemak.
1. (a) (i) Q: Dwilapisan fosfolipid
R: Gliserol luar sel adalah sama// Mencapai S3 Kebaikan:
S: Asid lemak
keseimbangan dinamik • Merawat keradangan dengan
(ii) • Separa telap
(c) Larutan sukrosa 5% berkesan
• Bersifat bendalir
• Bentuk dan struktur sel kekal • Membekalkan tenaga
(iii) • Resapan ringkas
sama Keburukan:
• Oksigen / CO2
(b) • Resapan berbantu • Larutan sukrosa 5% isotonik • Menambah berat badan
• Protein pembawa / Protein liang
• Dari kawasan berkepekatan tinggi terhadap sap sel • Sejenis dadah / stimulan /

ke rendah / menuruni kecerunan • Air yang meresap masuk dan menyebabkan ketagihan

kepekatan keluar pada kadar yang sama S4 Tidak. Gemuk berpunca daripada tisu

• Asid amino bergabung dengan secara osmosis lemak berlebihan yang disimpan di
protein pembawa
• Tiada pergerakan bersih air dalam sel-sel adipos di bawah lapisan
• Protein pembawa berubah bentuk
dan menggerakkan molekul merentas membran plasma kulit / dermis. Kolesterol terdapat di

merentasi membran plasma Larutan sukrosa 20% dalam darah.

(c) • Proses pengangkutan aktif • Sel dalam keadaan flasid
• Protein pembawa
• Melawan kecerunan kepekatan • Air meresap keluar dari sel ke Cuba Ini! 4.5
• Menggunakan tenaga (ATP)
• Mempunyai tapak aktif persekitaran S1 Menyimpan dan memindahkan
• Bergabung dengan ion iodin
• Menggerakkan ion merentasi sel • Vakuol mengecut dan menjadi maklumat genetik

menentang kecerunan kepekatan kecil S2 DNA dan RNA
2. (a) (i) P: Asid lemak dan gliserol
Q: Protein liang • Sitoplasma / membran plasma • DNA adalah rantai ganda dua
(ii) P: Membentuk membran yang
tertarik menjauhi dinding sel manakala RNA adalah rantai tunggal.
melingkungi sel
Q: Laluan pergerakan molekul • Larutan sukrosa 20% adalah • DNA membawa maklumat genetik

kecil larut air / ion merentasi hipertonik terhadap sap sel manakala RNA menyalin maklumat

membran plasma • Sel mengalami plasmolisis genetik dari DNA untuk sintesis protein.

(iii) Saiz yang sangat kecil Air suling Praktis SPM 3. B 4
• Sel dalam keadaan segah 8. B
• Air suling adalah hipotonik Soalan Objektif 4. D 5. A
1. A 2. B 9. C 10. D
terhadap sap sel 6. C 7. A
• Air meresap masuk ke dalam sel
• Vakuol mengembang dan menjadi Soalan Subjektif
Bahagian A
besar 1. (a) X: Sukrosa
• Sitoplasma / membran plasma Z : Laktosa

tertolak ke arah dinding sel

271

  Biologi Tingkatan 4  Jawapan molekul ringkas hasil katabolisme • Vesikel rembesan bergerak ke
bagi membentuk molekul kompleks membran plasma dan meresap
(b) • Y mengandungi lipid / lemak / daripada molekul ringkas
minyak yang tinggi. (c) Katabolisme: Pemecahan glukosa keluar sel
semasa respirasi
• Lemak berlebihan akan ditukar (b) • Bilangan molekul substrat
kepada kolesterol Anabolisme: Kondensasi asid lemak meningkat
dan gliserol membentuk fosfolipid
• Terampai di dalam darah / • Lebih banyak substrat boleh
melekat pada dinding (lumen) S2 Metabolisme merupakan proses yang terikat pada tapak aktif enzim
salur darah hanya berlaku di dalam sel hidup.
Haiwan, kulat dan lumut terbentuk • Lebih banyak aktiviti pemangkinan
• Meningkatkan risiko serangan daripada sel-sel hidup. berlaku
jantung
S3 Ya. Kadar metabolisme yang tinggi • Lebih tinggi kadar tindak balas
(c) (i) • Melibatkan proses kondensasi membolehkan hasil pencernaan (c) • Ditambah enzim lipase:
• Penyingkiran satu molekul air digunakah bagi menghasilkan tenaga.
• Membentuk molekul yang Menghilangkan kotoran lemak
Cuba Ini! 5.2
lebih kompleks S1 Enzim intrasel dan enzim ekstrasel. • Ditambah enzim protease:
Menghilangkan kotoran protein
(ii) • Melibatkan proses hidrolisis Enzim intrasel dihasilkan di dalam sel
• Penambahan satu molekul air • Ditambah enzim amilase:
• Membentuk molekul yang dan digunakan di dalam sel tersebut Menghilangkan kotoran kanji

lebih ringkas manakala enzim ekstrasel dihasilkan di • Pakaian yang dicuci menjadi lebih
(d) • Larutan Benedict merupakan bersih
dalam sel dan dirembes keluar untuk
petunjuk bagi gula penurun 2. (a) • Apabila kepekatan enzim
• Kehadiran gula penurun kegunaan luar sel. meningkat, terdapat lebih banyak

menyebabkan pembentukan S2 Pankreas merembes enzim lipase molekul enzim
mendakan merah bata.
• Tiada perubahan apabila sukrosa untuk mencerna lemak. Apabila • Peluang untuk molekul substrat
dididihkan bersama larutan terikat pada tapak aktif meningkat.
Benedict kerana sukrosa bukan pankreas rosak, rembesan lipase tiada /
gula penurun. • Lebih banyak pembentukan
berkurangan. Lemak tidak boleh dicerna. kompleks enzim-substrat
Bahagian B
2. (a) • Boleh menyerap banyak tenaga S3 Vesikel angkutan membawa protein • Lebih banyak aktiviti pemangkinan
oleh enzim
haba tanpa melibatkan kenaikan yang terbebas daripada jalinan
suhu yang tinggi. • Lebih tinggi kadar tindak balas
• Mengekalkan suhu badan endoplasma kasar manakala vesikel • Lebih banyak hasil tindak balas
manusia pada suhu optimum • Sekiranya kepekatan enzim terus
• Tindak balas kimia dalam badan rembesan membawa enzim yang
berada pada tahap maksimum meningkat
• Contoh: respirasi sel / aktiviti enzim dibebaskan oleh jasad Golgi untuk
(b) • Daya lekitan ialah daya yang • Kadar tindak balas menjadi malar
mengikat antara molekul air dirembes ke luar sel. • Bilangan substrat adalah terhad
dengan molekul air • Pembentukan kompleks enzim-
• Membolehkan air melekat sesama S4 Suhu yang tinggi menyebabkan enzim
sendiri substrat tidak bertambah
• Daya lekatan ialah daya yang ternyahasli manakala perubahan pH
membantu melekatkan molekul air • Kadar tindak balas tidak meningkat
dengan dinding salur xilem hanya mengubah bentuk dan cas pada (b) • Enzim adalah mangga
• Membolehkan air bergerak ke atas • Substrat adalah kunci
• Membantu mengekalkan tapak aktif enzim. • Bentuk keduanya perlu sepadan
kesegahan sel-sel daun
• Membolehkan semua daun Cuba Ini! 5.3 bagi membolehkan pembentukan
berfotosintesis S1 Protease, lipase dan laktase
• Memberikan sokongan mekanik kompleks enzim-substrat
pada batang tumbuhan herba menghidrolisis protein, lemak dan laktosa
(c) • Sumber tenaga (c) • Faktor: pH
• Pertumbuhan yang terdapat di dalam susu supaya susu • Enzim sangat sensitif terhadap
• Membentuk sel-sel baru /
membaiki sel-sel rosak formula bayi dihasilkan dalam bentuk perubahan pH
• Aktin dan myosin membantu
pengecutan otot makanan tercerna kerana bayi tidak • Menyebabkan enzim berubah
• Membentuk DNA bentuk
• Mengawal atur struktur kromosom dapat menghasilkan enzim pencernaan.
/ menentukan ciri genetik • Tapak aktif enzim berubah bentuk
• Menghasilkan hormon S2 Amilase menghidrolisis kanji yang • Cas pada substrat berubah
• Mengawal atur persekitaran dalam • Bentuk substrat tidak sepadan
• Membentuk hemoglobin terdapat di dalam buah menjadi sukrosa
• Menghasilkan enzim dengan tapak aktif pada enzim
• Menghasilkan antibodi yang mempunyai rasa manis.
• Tiada pembentukan kompleks
5Bab Praktis SPM 5 enzim-substrat

Metabolisme dan Enzim Soalan Objektif • Tiada aktiviti pemangkinan
1. B 2. B 3. B 4. B 5. C
6. A 7. C 8. B 9. A 10. D 6Bab

Soalan Subjektif Pembahagian Sel

Bahagian A Cuba Ini! 6.1
1. (a) P: Nukleus S1 Kariokinesis merupakan pembahagian
Q: Jalinan endoplasma (JE) kasar
R: Ribosom nukleus iaitu mitosis atau meiosis
S: Jasad Golgi
T: Vesikal angkutan manakala sitokinesis merupakan
U: Vesikel rembesan
• DNA di dalam nukleus membawa pembahagian sitoplasma yang akan

maklumat genetik menghasilkan dua sel anak.

• Maklumat genetik disalin oleh RNA S2 6
• RNA meresap keluar daripada
S3 Sel soma Sel gamet
nukleus dan melekat pada ribosom
Merupakan sel Merupakan sel
• Kod-kod genetik digunakan untuk badan pembiakan
mensintesis protein
Cuba Ini! 5.1 Mempunyai Mempunyai
S1 (a) Katabolisme dan anabolisme • Diangkut oleh JE kasar bilangan bilangan
• JE kasar membebaskan vesikel kromosom diploid kromosom
(b) Katabolisme ialah proses // mempunyai haploid //
angkutan dua set mempunyai satu
pemecahan molekul kompleks kromosom set kromosom
• Vesikel angkutan meresap masuk
menjadi ringkas manakala ke dalam jasad Golgi

anabolisme ialah kondensasi • Protein diubah suai, diproses dan
dibungkus membentuk enzim

• Enzim dibebaskan dari jasad
Golgi dalam bentuk vesikel

rembesan

272

Biologi Tingkatan 4  Jawapan

Cuba Ini! 6.2 • Tumbuhan yang dihasilkan Anafasa
S1 Replikasi DNA berlaku. Setiap mempunyai tahap rintangan • Kedua-dua kromatid kembar
yang sama terhadap penyakit setiap kromosom berpisah di
kromosom mengganda menjadi dua / organisma perosak tertentu sentromer
// Tumbuhan tidak mempunyai • Kromatid kembar tertarik ke
kromatid yang seiras. rintangan terhadap penyakit kutub yang bertentangan
/ organisma perosak yang dengan memendekkan gentian
S2 Fasa G1 menentukan samada kitar baharu gelendong
sel akan diteruskan atau tidak. Jika
(d) (i) Sel telah terdedah kepada Telofasa
keadaan persekitaran tidak sesuai untuk bahan karsinogenik / sinaran • Kedua-dua set kromosom tiba
radioaktif. Ini menyebabkan di kutub sel bertentangan
pertumbuhan, sel tidak akan memasuki mutasi berlaku ke atas gen • Kromosom membuka
yang mengawal atur kitar sel. lingkarannya / kembali ke
fasa sintesis. Sel akan memasuki Maka sel-sel membahagi secara struktur bebenang halus
mitosis berulang kali secara • Gentian gelendong
fasa G0, iaitu fasa di mana sel tidak tidak terkawal. menghilang // membran
membahagi. nukleus baharu terbentuk
(ii) Sinaran radioaktif / kemoterapi menyelaputi setiap set
S3 Profasa → Metafasa → Anafasa → boleh digunakan untuk kromosom // nukleolus
membunuh sel kanser. Apabila terbentuk semula
Telofasa semua sel kanser telah mati
maka ia tidak lagi dapat (b) • Filamen aktin dalam sitoplasma
S4 Sitokinesis membahagi secara mitosis. mengecut untuk mencerut
membran plasma ke dalam
S5 • Menambah bilangan sel dalam proses 2. (a) Anafasa I
(b) Pasangan kromosom homolog • Satu alur pencerutan terbentuk di
pertumbuhan satah khatulistiwa sel
terpisah dan bergerak ke kutub
• Memperbaiki sel yang cedera/rosak/ yang berlainan • Alur pencerutan mencerut
(c) Kerana sel tersebut mempunyai beransur-ansur sehingga sel
mati sentriol dan tiada dinding sel terpisah menjadi dua sel anak
(d) 2
• Pertumbuhan semula (e) (i) 7Bab

Cuba Ini! 6.3 Respirasi
S1 30

S2 Pindah silang melibatkan pertukaran

segmen DNA di antara kromatid bukan

seiras. Pindah silang menghasilkan

kombinasi gen yang baharu pada

kromosom / pelbagai gabungan gen

dihasilkan / pelbagai jenis gamet

yang berbeza dari segi kombinasi

gen dihasilkan. Melalui persenyawaan

rawak, zigot akan mempunyai gabungan Metafasa Metafasa I

kromosom diploid yang berbeza.

Maka, variasi wujud di antara individu /

organisma dalam spesies yang sama. Cuba Ini! 7.1

Cuba Ini! 6.4 S1 Makanan terbina daripada molekul

S1 Sel kanser adalah disebabkan oleh proses kompleks seperti karbohidrat, protein

mitosis yang tidak terkawal. Berlakunya dan lipid yang kaya dengan tenaga

mutasi pada gen yang mengawal sistem kimia. Molekul-molekul ini akan

kawalan kitar sel. Kanser juga terbentuk dijadikan molekul ringkas melalui proses

apabila sel normal menjalani transformasi (ii) Kromosom tersusun pada satah katabolisme di mana tenaga diperoleh
khatulistiwa semasa metafasa
menjadi sel kanser. manakala kromosom homolog daripada pemutusan ikatan-ikatan yang
tersusun pada satah khatulistiwa
S2 Sindrom Down berlaku kerana setiap semasa metafasa I. bertenaga tinggi dalam molekul-molekul

sel soma mempunyai 47 kromosom (iii) Mewujudkan variasi genetik tersebut.
dalam sel anak daripada
berbanding dengan bilangan yang pengaturan bebas pasangan S2 Glukosa
kromosom homolog semasa
sepatutnya iaitu 46 kromosom. Individu metafasa I. Cuba Ini! 7.2

yang terbabit mempunyai mata yang S1 Glukosa + Oksigen → Karbon dioksida +

sepet / badan pendek /terencat akal // Air + Tenaga

ciri-ciri lain yang bersesuaian. S2 Kehadiran oksigen dapat memecahkan/

Praktis SPM 6 Bahagian B mengoksidakan glukosa sepenuhnya
3. (a) (i) P ialah telofasa, Q ialah
Soalan Objektif 4. C 5. A dengan membebaskan semua tenaga
1. B 2. D 9. B 10. C metafasa, R ialah profasa dan S
6. A 7. C 3. D ialah anafasa. yang tersimpan di dalam molekul
8. A (ii) R, Q, S, P
(iii) Profasa glukosa.
• Kromosom menjadi padat dan
S3 Semasa respirasi aerob, tenaga yang
berpilin
Soalan Subjektif • Kromosom kelihatan lebih tersimpan dalam glukosa dibebaskan

Bahagian A pendek / tebal / boleh dilihat dalam bentuk ATP. Proses pemecahan
1. (a) Fasa P ialah sitokinesis. Plat sel menerusi mikroskop cahaya
• Setiap kromosom terdiri glukosa bermula daripada proses
terbentuk di bahagian tengah daripada dua kromatid kembar
sel. Plat sel berkembang ke arah yang bercantum di sentromer glikolisis dalam sitoplasma. Proses
luar sehingga bercantum dengan • Gentian gelendong mula
membran plasma. Dinding sel terbentuk antara sentriol pengoksidaan glukosa ini diteruskan
baharu terbentuk dan dua sel anak • Setiap pasangan sentriol
dihasilkan. berpindah ke kutub sel yang lagi dalam mitokondria di mana tenaga
(b) (i) Mitosis bertentangan
(ii) Meristem apeks (hujung pucuk • Nukleolus hilang // membran dibebaskan secara berperingkat. Setiap
nukleus terurai
atau hujung akar) //meristem sisi peringkat dimangkinkan oleh enzim.
// kambium Metafasa
(iii) Bagi pertumbuhan / • Kromosom tersusun di satah Cuba Ini! 7.3
pemanjangan tumbuhan khatulistiwa S1 Fermentasi asid laktik dalam sel otot
(c) (i) Kultur tisu • Gentian gelendong terbentuk
(ii) • Tumbuhan adalah seiras sepenuhya Glukosa → Asid laktik + Tenaga

secara genetik dengan Fermentasi alkohol dalam yis
tumbuhan induk zimase
• Tumbuhan yang dihasilkan tidak
menunjukkan variasi genetik Glukosa → Etanol + Karbon
dioksida + Tenaga

S2 Penguraian glukosa adalah tidak
lengkap tanpa oksigen dan sebahagian
tenaga masih terikat dalam molekul asid
laktik / etanol.

273

  Biologi Tingkatan 4  Jawapan

S3 Respirasi anaerob dalam tumbuhan • Suhu bilik / suhu optimum S2 Ya. Sukar bernafas dan batuk berkahak
menghasilkan etanol, karbon dioksida menambahkan kadar tindak balas adalah simptom penyakit berkaitan COPD
dan tenaga manakala respirasi anaerob enzim zimase.
dalam haiwan menghasilkan asid laktik Praktis SPM 8
dan tenaga. (c)
Soalan Objektif 4. D 5. B
Respirasi aerob Respirasi anaerob 1. D 2. A 3. A 9. B 10. C
6. C 7. A 8. C
Praktis SPM 7 Berlaku di Berlaku dalam

Soalan Objektif 3. B 4. D dalam kehadiran ketiadaan oksigen
1. D 2. C 8. C 9. C
6. B 7. B 5. A oksigen Soalan Subjektif
10. C
Menghasilkan Menghasilkan jumlah Bahagian A
Soalan Subjektif jumlah tenaga tenaga yang sedikit 1. (a) (i) P: Trakea Q: Bronkus
yang banyak
Bahagian A (ii) • Diperkuat dengan gelang
1. (a) (i) P: Oksigen Q: Karbon dioksida Bilangan ATP Bilangan ATP yang rawan berbentuk C
(ii) Untuk memecahkan / yang dihasilkan dihasilkan ialah 2
ialah 38 • Mengelakkan ranap / runtuh /
mengoksidakan glukosa musnah
sepenuhnya dan membebaskan Menghasilkan Menghasilkan asid
semua tenaga yang tersimpan karbon dioksida, laktik dan tenaga dalam • Memastikan sentiasa terbuka
di dalam molekul glukosa air dan tenaga otot manusia atau • Akibat tekanan udara yang
(iii) Sel otot akan menjalani respirasi etanol, karbon dioksida
anaerob. Molekul glukosa dan tenaga dalam yis melaluinya
diuraikan secara separa lengkap dan tumbuhan (b) (i) • Tabiat merokok menyebabkan
kepada asid laktik. Tenaga
yang dihasilkan adalah kurang Glukosa Glukosa tidak permukaan alveolus kering
berbanding respirasi anaerob. dihuraikan dihuraikan dengan dan batuk
(b) (i) Isi padu doh bertambah / doh dengan lengkap lengkap • Mengurangkan kecekapan
mengembang. Enzim zimase pertukaran gas (antara
dalam yis menguraikan glukosa Berlaku di dalam Berlaku di dalam alveolus dan kapilari darah)
kepada etanol dan gas karbon • Mengurangkan pertukaran
dioksida. Kehadiran gas karbon mitokondria sitoplasma oksigen dalam peparu
dioksida menyebabkan isi padu (ii) • Bronkitis / Kanser peparu
doh bertambah. 8Bab Sistem Respirasi dalam • Asap rokok boleh merengsa
(ii) Enzim zimase telah ternyahasli salur pernafasan / Asap rokok
dalam suhu panas. Maka Manusia dan Haiwan mengandungi tar iaitu sejenis
respirasi yis tidak berlaku. karsinogen
(iii) Pembuatan wain dan bir (c) • Bernafas dengan dalam
• Menyedut lebih banyak udara/
oksigen

Cuba Ini! 8.1 Bahagian B
2. (a) • Peparu mengandungi banyak
Bahagian B S1 Peparu dan kulit lembap
2. (a) • Respirasi aerob bermula daripada Permukaan luas dan lembap serta alveolus: menyediakan permukaan

proses glikolisis yang berlaku dipenuhi jaringan kapilari darah. yang luas dan mempercepatkan
dalam sitoplasma.
• Dalam respirasi aerob, glukosa S2 Alveolus adalah permukaan pertukaran resapan gas / oksigen / karbon
dioksidakan sepenuhnya gas. Bilangan yang banyak akan
dalam kehadiran oksigen dan dioksida
membebaskan semua tenaga yang meningkatkan luas permukaan resapan
tersimpan dalam molekul glukosa/ • Permukaan dalam alveolus
sejumlah tenaga yang banyak gas. Pertukaran gas menjadi lebih lembap: memudahkan oksigen /
dibebaskan / 2898 kJ tenaga.
• Karbon dioksida dan air dihasilkan cekap. karbon dioksida meresap
sebagai bahan buangan
• Proses ini dikawal oleh satu Cuba Ini! 8.2 • Diseliputi kapilari darah:
urutan tindak balas biokimia yang memudahkan oksigen diangkut
kompleks yang dimangkinkan S1 (a) Menurunkan lantai rongga mulut
oleh enzim-enzim respirasi dalam • Dinding kapilari setebal satu sel:
mitokondria (b) Menaikkan lantai rongga mulut memudahkan resapan gas respirasi
• Sebahagian tenaga dibebaskan
sebagai tenaga haba. S2 Ya. Isi padu rongga mulut tidak dapat (b) • Tar dalam asap rokok
• Sebahagian tenaga lagi digunakan • Terenap pada dinding dalam
untuk mensintesiskan molekul ATP dikawal. Tekanan udara di dalam mulut
daripada ADP dan fosfat inorganik alveolus / bronkiol
(b) • Yis mengandungi enzim zimase tidak dapat dikawal. Pergerakan keluar
yang memangkinkan pertukaran • Haba daripada asap rokok
glukosa kepada etanol, karbon masuk air yang mengandungi oksigen • Mengeringkan alveolus
dioksida dan tenaga. • Asid dalam asap rokok
• Proses ini dikenali sebagai terlarut terganggu. • Merengsa salur pernafasan
fermentasi alkohol melalui proses • Tar dalam asap rokok
respirasi anaerob dalam yis. Cuba Ini! 8.3 • Menyebabkan kanser peparu
• Karbon dioksida yang dibebaskan • Menyebabkan penyumbatan pada
semasa proses penapaian oleh S1 Darah beroksigen berwarna merah
yis membantu menaikkan adunan alveolus
roti. terang manakala darah terdeoksigen
• Nikotina
berwarna merah gelap. • Menyebabkan ketagihan
• Asap rokok mengandungi karbon
S2 Gas karbon dioksida bersifat asid.
monoksida
Jika kandungannya tinggi di dalam
• Bersaing dengan oksigen
badan, pH darah akan turun seterusnya • Untuk terikat dengan hemoglobin
(c) • Memerlukan lebih oksigen
mengganggu proses yang berlaku di • Untuk meningkatkan kadar respirasi
• Membekalkan lebih tenaga
dalam badan. • Lebih banyak karbon dioksida

Cuba Ini! 8.4 perlu disingkirkan

S1 (a) Penyakit pulmonari obstruktif kronik • Untuk mengekalkan pH darah

iaitu penyakit yang disebabkan

saluran pernafasan tersekat

akibat bengkak atau mengalami

keradangan oleh batuk berterusan

(b) Asma, bronkitis dan emfisema

(c) Sesak nafas, batuk berkahak dan

nafas berdehit

274

Biologi Tingkatan 4  Jawapan

9Bab Nutrisi dan Sistem lalat. Bakteria salmonella typhi boleh • Umur 16 tahun perlu banyak
dipindahkan oleh lalat ke dalam tenaga
Pencernaan Manusia makanan dan minuman.
• Roti ialah karbohidrat
Cuba Ini! 9.1 Praktis SPM 9 • Bekal tenaga
S1 Perut perlu menampung makanan • Sayuran ialah serat
Soalan Objektif 3. B 4. B 5. A • Elakkan sembelit
dan minuman yang diterima daripada 1. D 2. B 8. D 9. C 10. C • Kandungan garam tinggi
6. A 7. C • Mengelakkan tekanan darah
esofagus.
tinggi
S2 • Menerima jus hempedu daripada pundi Soalan Subjektif • Lemak kurang
• Mengelakkan obesiti
hempedu untuk mengemulsi lemak Bahagian A
1. (a) (i) Resapan ringkas
• Menerima amilase, tripsin dan lipase (ii) Hablur meresap dari kawasan 1Bab 0

daripada pankreas untuk menghidrolisis berkepekatan tinggi ke kawasan Pengangkutan dalam
berkepekatan rendah sehingga Manusia dan Haiwan
kanji, polipeptida dan lemak mencapai keseimbangan
dinamik
S3 Ileum – untuk meningkatkan masa (iii)

pergerakan kim dan memaksimumkan

penyerapan. Cuba Ini! 10.1

Cuba Ini! 9.2 Pertukaran gas di dalam alveolus 3 S1 Lengkap: Darah beroksigen dan
S1 Makanan berlemak. terdeoksigen terpisah sepenuhnya.

• Rembesan jus / garam hempedu Ion mineral bergerak dari air tanah Tidak lengkap: Darah beroksigen dan
yang hipotonik ke dalam sel akar terdeoksigen bercampur di sebahagian
terhenti rambut peredaran.

• Lemak tidak dapat diemulsi S2 Darah beroksigen dan terdeoksigen
bercampur. Darah yang diangkut ke sel
S2 Tiada / kurang rembesan jus usus yang badan kurang kandungan oksigen.

mengandungi maltase, sukrase, laktase Setitis dakwat biru ditambah ke Cuba Ini! 10.2
dalam segelas air menyebabkan air
dan erepsin. Pencernaan maltosa, menjadi biru 3 S1 Apabila jantung berhenti berdenyut
bermakna individu tersebut telah mati.
sukrosa, laktosa dan dipeptida tidak /
S2 (a) Platlet
kurang berlaku. Hasil akhir pencernaan, (b) Leukosit
S3 Darah beroksigen dan terdeoksigen
glukosa, fruktosa, galaktosa dan asid (b) (i) Nasi: Kanji
Susu: Laktosa bercampur. Kurang oksigen yang
amino tiada / kurang. dihantar ke sel-sel badan. Kekurangan
(ii) • Nasi merupakan kanji tenaga dan tidak boleh melakukan
Cuba Ini! 9.3 aktiviti cergas.
S1 Kapilari darah menyerap molekul larut • Unit asas yang membentuk
Cuba Ini! 10.3
air seperti glukosa, asid amino serta karbohidrat ialah glukosa
S1 Boleh menghasilkan impuls sendiri bagi
vitamin B dan C manakala lakteal • Glukosa merupakan sejenis melakukan pengecutan dan pengenduran
tanpa bantuan sistem saraf.
menyerap molekul larut lemak seperti gula ringkas
S2 Impuls nodus sinoatrium menyebabkan
asid lemak dan gliserol serta vitamin A, (c) • Larutan Benedict adalah penunjuk pengecutan kedua-dua atrium manakala
bagi gula penurun impuls nodus atrioventrikel menyebabkan
D, E dan K. pengecutan kedua-dua ventrikel.
• Ujian yang positif menukarkan
S2 Vitamin B dan C diserap melalui kapilari warna biru ke mendakan merah S3 Dinding atas atrium kanan → seluruh
dinding atrium → gentian otot berkas
darah manakala vitamin A, D, E dan K bata His → gentian Purkinje → seluruh
dinding ventrikel
diserap melalui lakteal. • Sukrosa bukanlah gula penurun
S4 Penyusutan otot rangka melemahkan
Cuba Ini! 9.4 Bahagian B pengecutan otot ini. Tekanan terhadap
S1 Menyalurkan molekul hasil akhir 2. (a) Gastritis vena berkurang / tiada. Tekanan
• Jus gastrik mengakis dinding darah dalam vena rendah. Sukar
pencernaan dari usus kecil ke hati. menggerakkan darah ke jantung.
perut yang kosong
S2 Menjalani proses pendeaminaan untuk S5 Jantung terletak di dalam rongga toraks
• Ulser perut di bahagian dada. Denyutannya lebih
menghasilkan urea yang disingkirkan kuat di dada berbanding di lengan.

melalui urin dan peluh. Obesiti Cuba Ini! 10.4
• Lemak terenap di dinding arteri
Cuba Ini! 9.5 S1 Keruping ditanggalkan awal. Sel-sel
S1 Tinja berada lebih lama di dalam • Tekanan darah tinggi / strok // pada tisu yang rosak akibat luka di
bawah keruping belum membahagi
usus besar. Lebih air diserap keluar penyakit kardiovaskular sepenuhnya untuk menutup luka.

menyebabkan tinja menjadi keras. Anoreksia nervosa S2 Gangguan peredaran darah yang
• Masalah psikologi / merasakan terganggu ialah di bahagian kaki,
Sembelit berlaku. bukannya di jantung.
diri gemuk
S2 Serat akan bercampur dengan tinja S3 Pesakit hemofilia mempunyai faktor
• Kekurangan zat makanan pembeku dalam darah yang lebih
menyebabkan kandungan air dalam tinja rendah berbanding darah normal.

tinggi. Tinja yang lembut memudahkan Dismorfia otot Cuba Ini! 10.5
• Obses membina otot badan
proses penyahtinjaan. • Diet yang diambil tidak cukup S1 Untuk memastikan jenis darah yang
sepadan dengan penerima.
Cuba Ini! 9.6 membekalkan tenaga
S1 Ikan kukus tidak mengandungi minyak S2 Darah O sahaja. Darah ibu tersebut
(b) (i) Burger ayam mempunyai anti-A dan anti-B. Darahnya
yang boleh menambahkan aras (ii) • Umur 16 tahun perlu banyak akan menggumpal sekiranya ibu tersebut
menerima darah dari jenis yang lain.
kolesterol darah. tenaga

S2 Buah-buahan yang diimport mengambil • Burger ayam mengandungi

masa yang lama untuk sampai ke lemak dan karbohidrat yang

Malaysia. Suhu yang tinggi telah tinggi

memusnahkan sebahagian vitamin C di • Mengandungi protein

dalamnya. • Tumbesaran

S3 Skurvi yang disebabkan kekurangan • Bagaimana pun, kandungan

vitamin C. Buah-buahan segar garam tinggi

mengandungi vitamin C yang tinggi. • Tekanan darah tinggi

Cuba Ini! 9.7 • Lemak tinggi
S1 Mengambil diet yang sesuai serta
• Meningkatkan kolesterol darah
melakukan senaman.
• Serangan jantung

S2 Ya. Demam kepialu berjangkit melalui ATAU

najis yang disebabkan oleh vektor

275

  Biologi Tingkatan 4  Jawapan

S3 Penerima rhesus negatif akan • Lumen menjadi sempit Dua hala Arah Satu hala ( tisu
menghasilkan antibodi bagi • Aliran darah terhenti ke jantung)
• Salur darah membengkak
memusnahkan antigen rhesus yang ada Mengangkut
(d) (i) • Platlet berkumpul pada luka glukosa /
dalam darah penderma. asid amino /
vitamin B dan
Cuba Ini! 10.6 • Trombokinase dibebaskan C / oksigen / Mengangkut
hormon / enzim asid lemak
S1 Sistem kardiovaskular adalah nama • Trombokinase menukarkan / urea dan gliserol /
lain bagi sistem peredaran yang terdiri vitamin A, D,
daripada jantung, darah dan salur darah. protrombin kepada trombin Fungsi E, dan K
Sistem ini mengangkut bahan keperluan
ke sel-sel badan dan menyingkirkan • Trombin menukarkan
bahan kumuh bertoksik dari badan. fibrinogen kepada fibrin

S2 Untuk memastikan semua sel, tisu dan • Fibrin membentuk jaringan di
organ dapat berfungsi dengan baik.
atas luka
S3 Angina disebabkan oleh penyempitan
lumen arteri manakala serangan jantung • Memerangkap sel-sel darah Kapilari, salur
disebabkan oleh arteri yang tersumbat. limfa, duktus
Darah masih boleh mengalir dalam arteri • Mengering membentuk keruping Jantung, arteri, limfa, nodus
yang sempit tetapi aliran darah terhenti vena dan limfa, dan
dalam arteri yang tersumbat. Oleh itu, Mana-mana 3 mengikut urutan kapilari Struktur kelenjar timus
kerosakan tisu berlaku dengan lebih
teruk apabila berlaku serangan jantung. yang betul

(ii) • Hemofilia

• Suntikan faktor pembeku (b) (i) • Contoh nutrien adalah glukosa
2. (a) (i) P: Arteri karotid Q: Vena kava • Glukosa dalam darah
(ii) Strok / Aterosklerosis
(b) • Mengangkut darah terdeoksigen memasuki hujung arteri dalam
tekanan yang tinggi
dari seluruh badan ke jantung • Meresap melalui dinding
kapilari ke ruang antara sel
Cuba Ini! 10.7 • Mempunyai injap sabit bagi • Meresap masuk ke dalam
mengelakkan pengaliran darah sel berdekatan menuruni
S1 Bendalir yang mengalir di dalam kecerunan kepekatan
salur limfa dipanggil limfa. Limfa berpatah balik (ii) • Salur darah tidak elastik
mengembalikan bahan-bahan berguna • Plak menyekat sebahagian
seperti air, mineral dan hormon bagi (c) • Membentuk laluan baru pengaliran salur darah
mengekalkan sistem peredaran darah darah untuk memintas arteri / • Arteri menjadi sempit
yang optimum. • Vena varikos / Urat simpul
arteriol pada permukaan jantung • Kurang bekalan oksigen ke kaki
S2 Protein plasma bersaiz besar dan • Kaki membengkak
eritrosit mempunyai bentuk tetap. yang mengalami penyumbatan
Kedua-duanya tidak dapat meresap
keluar di hujung arteriol-kapilari untuk kolesterol
membentuk bendalir interstis dan • Menggunakan arteri dari bahagian
bendalir limfa.
lain badan // arteri femur

• Arteri / arteriol yang tersumbat
menyekat pengaliran darah

ke otot kardiak dan boleh

menyebabkan kegagalan otot

Cuba Ini! 10.8 kardiak / jantung 1Bab 1 Keimunan Manusia
(d) (i) • Himalaya merupakan kawasan

Menjejaskan kandungan dan fungsi darah beraltitud tinggi dan tekanan
kerana kandungan darah yang meresap
keluar dari kapilari ke ruang interstis tidak separa oksigen rendah
dapat dikembalikan ke dalam aliran darah.
• Bilangan sel darah merah Cuba Ini! 11.1

perlu tinggi untuk mengangkut S1 Demam merupakan tindak balas
pertahanan badan terhadap penyakit.
Praktis SPM 10 oksigen lebih banyak Peningkatan suhu badan melebihi suhu
(ii) • Sel N merupakan sel M yang badan normal merangsang lebih banyak
Soalan Objektif penghasilan antibodi. Pada masa
1. D 2. B berbentuk sabit yang sama, ini dapat membunuh dan
6. B 7. B menghalang pertumbuhan patogen.
3. B 4. B 5. D • Mutasi gen // perubahan kimia
8. D 9. C 10. B S2 Barisan pertahanan ketiga merupakan
pada struktur gen mekanisme pertahanan spesifik yang
melibatkan penghasilan antibodi oleh
• Perubahan ini mengubah kod limfosit. Limfosit perlu mengenal
pasti antigen terlebih dahulu sebelum
Soalan Subjektif genetik / kod sintesis asid amino menghasilkan antibodi yang sepadan.

Bahagian A Sel Bahagian B
1. (a) 3. (a) (i) • Dihujung arteriol – kapilari

badan tekanan darah adalah tinggi
• Sebahagian kandungan darah
Peparu
terturas keluar (kecuali sel
darah merah dan protein Cuba Ini! 11.2
plasma) ke ruang antara sel S1 (a) S: Monosit / Neutrofil / Fagosit
dan membentuk bendalir tisu T: Limfosit
• Dihujung kapilari – venul
tekanan darah adalah rendah (b) Bahan tidak
• Kembali meresap ke dalam
venul Patogen tercerna
• Sebahagian bendalir (10%)
Sel kekal di ruang antara sel dan
badan membentuk bendalir tisu
(ii) Bendalir Q merupakan bendalir
(b) (i) limfa.

Persamaan Neutrofil

(ii) • Melakukan senaman berkala • Kedua-dua merupakan sistem S memusnahkan patogen secara
• Kurangkan pengambilan pengangkutan fagositosis. S mengepung dan
menelan patogen. Lisozim
makanan berlemak • Kedua-dua mengandungi nutrien dan bergabung dengan fagosom. Lisozim
(c) • Bahan-bahan kimia dalam rokok bahan buangan mencernakan patogen. Bahan
tercerna akan diserap oleh S. Bahan
mendap pada dinding dalam arteri Perbezaan tidak tercerna disingkir keluar.
dan membentuk plak
Darah Bendalir limfa (c) Antibodi (d) Spesifik

Tertutup Jenis Terbuka

276

Biologi Tingkatan 4  Jawapan

Cuba Ini! 11.3 • Sehingga melepasi aras 1Bab 2 Koordinasi dan Gerak Balas
keimunan dalam Manusia
S1 (a) X: Keimunan aktif buatan
Y: Keimunan pasif buatan • Kekal dalam darah
(b) (ii) Pernyataan Y

Persamaan • Memperoleh keimunan aktif Cuba Ini! 12.1
buatan
• Kedua-duanya terlibat dalam sistem S1 Komponen-komponen yang terlibat ialah
pertahanan badan / melawan jangkitan • Menerima suntikan vaksin rangsangan, reseptor, pusat integrasi,
campak
• Kedua-dua keimunan melibatkan suntikan efektor dan gerak balas.
• Kedua-duanya memerlukan antibodi • Badan dirangsang
menghasilkan antibodi S2 Rangsangan luar; contoh: suhu
Perbezaan persekitaran, keamatan cahaya, bunyi
• Suntikan booster
Keimunan X Keimunan Y meningkatkan penghasilan Rangsangan dalam; contoh: aras
antibodi gula dalam darah, pH darah, tekanan
Badan Badan menerima
menghasilkan antibodi daripada • Sehingga melepasi aras osmosis darah
antibodi sumber luar keimunan
S3 Apabila fotoreseptor dalam retina
Menerima suntikan Menerima suntikan • Kekal dalam darah mengesan cahaya, impuls saraf
(c) (i) Neutrofil / Monosit
(ii) Fagositosis dihasilkan dan dihantar ke sistem saraf
(iii)
pusat untuk ditafsirkan. Sistem saraf
vaksin antiserum
pusat kemudiannya menghantar impuls
Tidak menunjukkan Menunjukkan tindak Bahagian B
tindak balas balas keimunan 2. (a) saraf ke efektor untuk gerak balas yang
keimunan segera yang segera
bersesuaian.

S4 Untuk memastikan kemandirian
organisma.

Bertahan dalam Bertahan sementara Cuba Ini! 12.2
jangka panjang
S1 Sistem saraf pusat terdiri daripada otak
Suntikan diberi Persamaan dan saraf tunjang; sistem saraf periferi
apabila dijangkiti
Vaksinasi diberi atau berisiko tinggi • Melindungi badan dari jangkitan patogen terdiri daripada saraf kranium dan saraf
sebelum terkena untuk terkena • Antibodi dihasilkan di luar badan
jangkitan jangkitan spina.
Perbezaan
S2 Seseorang itu akan mati kerana medula
(c) • Bagi keimunan X, suntikan pertama Kaedah 1 Kaedah 2 oblongata mengawal atur aktiviti
menghasilkan kepekatan antibodi
yang rendah. Suntikan kedua Keimunan pasif Keimunan aktif badan yang penting untuk kehidupan
merangsang limfosit menghasilkan semulajadi buatan
lebih banyak antibodi supaya seseorang.
melepasi aras keimunan. Dengan
ini, seseorang itu dilindungi Susu ibu Vaksin dimasukkan Cuba Ini! 12.3
daripada jangkitan patogen. dimasukkan ke ke dalam badan
dalam badan S1
• Bagi keimunan Y, kepekatan
antibodi bagi suntikan pertama Antibodi tersedia di Antibodi akan Neuron Neuron Neuron
merosot dengan cepat.Sekiranya dalam susu ibu dihasilkan oleh deria motor geganti
seseorang itu masih belum sembuh badan
daripada jangkitan, suntikan kedua Membawa Menerima Menerima
diberi untuk meningkatkan kembali Memberi Antibodi kekal di impuls dari impuls saraf dan
kepekatan antibodi. perlindungan dalam badan reseptor dari neuron menghantar
sehingga bayi atau organ geganti dan impuls saraf
menghasilkan sistem deria ke menghantar dari neuron
keimunan sendiri sistem saraf impuls saraf deria ke
pusat ke efektor neuron
Cuba Ini! 11.4 motor
Menghasilkan Mengambil masa
HIV boleh dipindahkan melalui darah. perlindungan serta yang lama untuk Terdapat Terdapat Terdapat
Penagih dadah menggunakan jarum merta berfungsi dalam akar dalam akar dalam
untuk menyuntik dadah ke dalam badan. dorsal ventral sistem saraf
Ini menyebabkan jarum tersebut telah Berhenti serta Memberi dalam saraf dalam saraf pusat
tercemar dengan HIV. HIV dipindahkan spina spina
kepada penagih dadah yang lain sekiranya merta apabila tamat perlindungan
menggunakan jarum yang sama.
tempoh penyusuan berkekalan

Praktis SPM 11 Nota: Mempunyai Mempunyai Mempunyai
Perbezaan yang sepadan: 2 markah akson yang akson yang pelbagai
Soalan Objektif 4. C Perbezaan yang tidak sepadan: 0 markah pendek panjang bentuk
1. C 2. A 9. B (b) • Sindrom Kurang Daya Tahan
6. D 7. B 3. D 5. D Kedudukan Kedudukan
8. B Penyakit badan sel badan sel
adalah di adalah di
Soalan Subjektif • Jangkitan virus HIV tengah- hujung
• Melemahkan sistem keimunan badan tengah akson
Bahagian A • Dengan cara memusnahkan sel akson
1. (a) • Peneutralan
• Antibodi bergabung dengan toksin limfosit T S2 Pengaliran impuls dalam neuron
bersalut mielin adalah lebih cepat
bakteria • Menyebabkan sel limfosit B tidak daripada pengaliran impuls dalam
• Gabungan menjadikan toksin boleh menghasilkan antibodi neuron tanpa salut mielin.

neutral / Tidak aktif • Apabila badan dijangkiti virus Cuba Ini! 12.4
(b) (i) Pernyataan X • Sistem pertahanan tidak dapat
S1 Untuk melindungi manusia daripada
• Memperoleh keimunan aktif berfungsi
semula jadi kecederaan dan keadaan bahaya.
• Badan akan dijangkiti pelbagai
• Jangkitan virus campak penyakit
merangsang badan
menghasilkan antibodi • Elakkan seks rembang
• Elakkan menagih dadah dan

berkongsi jarum suntikan

• Elakkan seks dengan orang yang
dijangkiti AIDS

277

  Biologi Tingkatan 4  Jawapan

S2 Reseptor sakit pada kulit menerima Struktur Badan sel Badan sel • Neurotransmiter meresap
maklumat rangsangan sakit. Impuls terletak di terletak di merentasi sinaps dan
saraf tercetus dan dihantar ke saraf tengah akson hujung akson bergabung dengan reseptor
tunjang melalui neuron deria. Neuron protein yang spesifik di
deria memindahkan impuls kepada Mempunyai Mempunyai membran pos-sinaps.
neuron geganti. Neuron geganti akson yang akson yang
menghantar impuls kepada neuron pendek panjang • Impuls saraf yang baharu
motor. Impuls dibawa ke efektor (otot di dicetuskan dan bergerak
lengan) oleh neuron motor. Otot biseps (iii) Impuls saraf dari reseptor sepanjang neuron penerima
mengecut dan menarik lengan daripada dihantar ke saraf tunjang. Walau atau efektor.
paku tajam.
bagaimanapun, impuls saraf (ii) • Alkohol melambatkan
Cuba Ini! 12.5 fungsi sistem saraf pusat/
tidak boleh dihantar dari saraf melambatkan penghantaran
S1 Penyakit Alzheimer menyebabkan impuls saraf ke otak.
kemerosotan ingatan dan pemikiran tunjang ke efektor. Otot biseps
disebabkan kematian neuron di otak. • Alkohol melambatkan refleks
pada tangan tidak mengecut. dan mengganggu koordinasi
S2 Dadah mempercepatkan atau menyebabkan percakapan tidak
melambatkan / merencat tindakan Tiada gerak balas berlaku // teratur/ tidak dapat mengawal
neurotransmiter pada sinaps di otak. keseimbangan badan.
Akibatnya otak tidak dapat menerima tangan tidak dialihkan dari objek
atau menghantar impuls ke efektor • Dalam jangka masa yang
untuk bergerak balas terhadap sebarang panas. panjang, penyalahgunaan
rangsangan. Alkohol merupakan alkohol boleh merosakkan sel-
penenang yang melambatkan (b) Untuk mengelakkan daripada sel otak dan hati.
penghantaran impuls di otak. Hal ini kecederaan yang serius
akan melambatkan tindakan refleks • Kerosakan otak menyebabkan
seseorang serta menyebabkan (c) (i) Neuron motor / neuron eferen gangguan mental seperti
kekeliruan dan tidak dapat mengawal (ii) Q ialah nodus Ranvier. Fungsi halusinasi / kejadian tidak
keseimbangan badan. sedar diri.
Q ialah membenarkan impuls
Cuba Ini! 12.6 • Kerosakan hati menyebabkan
melompat dari satu nodus sirosis hati / kanser hati.
S1 Kelenjar pituitari merembeskan
beberapa hormon yang mengawal Ranvier ke nodus Ranvier • Alkohol bersifat asid dan akan
menyebabkan gastrik / ulser
kelenjar endokrin yang lain. yang lain dan menyebabkan perut.

S2 • Kedua-duanya mempunyai tisu atau penghantaran impuls menjadi (b) • Mata sebagai reseptor mengesan
organ sasaran rangsangan iaitu perompak.
lebih cepat.
• Kedua-duanya menghasilkan gerak • Impuls saraf dihantar daripada
balas terhadap sesuatu rangsangan (iii) Halaju impuls menjadi lambat reseptor ke otak melalui neuron
(iv) Sklerosis berganda deria dan ditafsirkan.
Cuba Ini! 12.7 2. (a) (i) P: Kelenjar pituitari
Q: Pankreas • Otak memutuskan bahawa
S1 Berlebihan hormon antidiuresis (ADH) (ii) Kelenjar pituitari merembes perompak adalah merbahaya.
menyebabkan pengumpulan air dalam
badan. Kekurangan ADH menyebabkan hormon yang mempengaruhi • Otak menghantar impuls saraf
penyakit diabetes insipidus di mana air melalui neuron motor kepada
kencing dihasilkan dengan banyak dan tindakan kelenjar endokrin yang efektor iaitu otot dan kelenjar
kerap. adrenal.
lain
S2 Hipotiroidisme disebabkan oleh • Kelenjar adrenal merembeskan
kekurangan hormon tiroksina dan (b) (i) Hormon insulin dan glukagon hormon adrenalina.
menyebabkan kadar metabolisme (ii) Apabila aras glukosa dalam darah
badan berkurang, kadar denyutan • Hormon adrenalina meningkatkan
jantung rendah manakala hipertiroidisme meningkat, insulin dirembeskan kadar denyutan jantung dan kadar
disebabkan oleh berlebihan hormon pernafasan untuk membawa lebih
tiroksina dan menyebabkan kadar dan menukar glukosa berlebihan banyak oksigen ke dalam badan.
metabolisme badan meningkat dan
kadar denyutan jantung menjadi cepat. kepada glikogen dan disimpan di • Hormon adrenalina turut
menukarkan glikogen dalam hati
dalam hati. kepada glukosa.

(c) Gejala tersebut ialah kegergasian. • Tekanan darah bertambah untuk
Hormon pertumbuhan dirembeskan memastikan lebih banyak oksigen
dan glukosa dihantar ke tisu otot.
berlebihan semasa kanak-kanak dan
• Hal ini meningkatkan kadar
menyebabkan individu membesar metabolisme dan respirasi sel.

dengan ketinggian luar biasa. • Tenaga berlebihan yang dihasilkan
digunakan untuk melawan atau
(d) melarikan diri dari perompak.

Praktis SPM 12 5. C Sistem saraf Sistem endokrin 1Bab 3 Homeostasis dan Sistem
10. C Terdiri daripada Urinari Manusia
Soalan Objektif 3. A 4. B Terdiri daripada kelenjar endokrin
1. C 2. C 8. D 9. B saraf dan neuron
6. D 7. A Penghantaran
Penghantaran maklumat dalam
Soalan Subjektif maklumat adalah bentuk hormon Cuba Ini! 13.1
dalam bentuk
Bahagian A impuls saraf Hormon dihantar S1 Haba pendam dari badan digunakan
1. (a) (i) X: Neuron deria / neuron aferen ke organ sasaran untuk menyejatkan peluh. Penyejatan
Y: Neuron motor / neuron eferen Impuls saraf melalui aliran darah air peluh membawa kesan penyejukan
(ii) dihantar ke organ kepada badan.
sasaran melalui Gerak balas yang
XY neuron dihasilkan adalah S2 Karbon dioksida akan melarut dalam
perlahan plasma darah untuk membentuk asid
Gerak balas yang karbonik. Asid karbonik kemudian akan
dihasilkan adalah Kawasan sasaran terurai kepada ion hidrogen dan ion
cepat adalah luas hidrogen karbonat. Ion hidrogen yang
banyak menyebabkan penurunan pH
Kawasan sasaran darah.
adalah setempat

Fungsi Membawa Membawa Bahagian B
3. (a) (i) • Apabila impuls saraf tiba di
impuls saraf impuls saraf
bonggol sinaps, vesikel yang
dari reseptor ke dari saraf
mengandungi neurotransmiter
saraf tunjang tunjang ke
bergerak ke membran pra-
efektor
sinaps.

• Membran vesikel bergabung

dengan membran pra-

sinaps dan neurotransmiter

dibebaskan ke dalam sinaps.

278

Biologi Tingkatan 4  Jawapan

S3 Semasa aktiviti cergas, sel berespirasi • Bendalir yang terturas dipanggil Cuba Ini! 14.2
secara aktif untuk membekalkan lebih hasil turasan glomerulus.
banyak tenaga. Sel memerlukan lebih S1 Vertebra toraks
banyak oksigen dan glukosa untuk • Hasil turasan glomerulus Cuaran spina
respirasi sel. Oleh itu, aras glukosa mengandungi air, glukosa, asid Vertebra serviks panjang
dalam darah menurun. Pada masa Sentrum lebih besar
yang sama, proses respirasi sel amino, urea dan molekul- molekul Cuaran spina Cuaran melintang
menghasilkan banyak tenaga haba. pendek lebih panjang
Haba yang dihasilkan disebarkan ke kecil yang lain. Tidak mempunyai
seluruh bahagian badan oleh sistem Sentrum pipih foreman melintang
peredaran darah dan ini menyebabkan • Hasil turasan glomerulus tidak
suhu badan meningkat. mempunyai sel darah merah dan Cuaran melintang
lebar
Cuba Ini! 13.2 protein plasma.
Mempunyai
S1 Untuk mengembalikan semula bahan (b) • Daging dan telur mempunyai foreman melintang
yang berguna ke dalam aliran darah kandungan protein / asid amino
S2 Rawan mengurangkan geseran
bagi kegunaan sel. yang tinggi. antara tulang semasa pergerakan dan

S2 (a) Air kencing yang pekat dan sedikit • Asid amino berlebihan akan menyerap hentakan apabila bergerak.
(b) Air kencing yang banyak dan cair mengalami pendeaminaan di hati
S3 Dadah akan dirembeskan ke dalam Bendalir sinovia berfungsi sebagai bahan
dan ditukarkan kepada ammonia /
tubul berlingkar distal semasa proses pelincir untuk mengurangkan geseran
urea / asid urik.
pembentukan air kencing. antara tulang dan membekalkan nutrien
• Urea akan diangkut ke ginjal dan
Praktis SPM 3. D 13 5. D akan disingkirkan ke dalam air kepada rawan.
8. B 10. A
Soalan Objektif 4. B kencing. S3 Pasangan otot yang bertindak secara
1. A 2. D 9. C berlawanan iaitu apabila salah satu
6. C 7. B • Kepekatan urea dalam air kencing
bertambah. otot mengecut, otot yang satu lagi akan

(c) • Apabila seseorang minum terlalu mengendur dan sebaliknya
sedikit air / makan makanan
S4 Sendi siku: humerus, ulna dan radius
masin / terlalu banyak berpeluh, Sendi lutut: femur, tibia dan fibula

Soalan Subjektif tekanan osmosis meningkat. Cuba Ini! 14.3

Bahagian A • Osmoreseptor di hipotalamus S1 Tiada pergerakan berlaku. Pergerakan
1. (a) (i) X: Kelenjar pituitari mengesan peningkatan tekanan hanya akan berlaku apabila satu set otot
Y: Kelenjar adrenal
(ii) Kelenjar X iaitu kelenjar pituitari osmosis dan impuls saraf dihantar mengecut dan satu set otot yang lain

kurang merembeskan hormon ke kelenjar pituitari. mengendur.
ADH. Tubul berlingkar distal
dan duktus pengumpul kurang • Kelenjar pituitari dirangsang untuk S2 Sayap berbentuk aerofoil dan tulang
telap kepada air / kurang air merembeskan hormon antidiuresis berongga yang ringan.
diserap ke dalam kapilari darah.
Kelenjar Y iaitu kelenjar adrenal (ADH) ke dalam aliran darah. Cuba Ini! 14.4
dirangsang untuk merembeskan
hormon aldosteron. Tubul • Hormon ADH menambahkan S1 Osteoporosis merupakan sejenis
berlingkar distal dan duktus ketelapan dinding tubul berlingkar penyakit yang menyebabkan tulang
pengumpul lebih telap kepada
garam / lebih banyak garam distal dan duktus pengumpul menjadi nipis / rapuh / poros dan
diserap ke dalam kapilari darah.
Air kencing dihasilkan dengan kepada air. menyebabkan tulang mudah patah.
banyak dan cair.
(iii) Kelenjar Y iaitu kelenjar adrenal • Lebih banyak air diserap semula Punca:
dirangsang untuk merembeskan ke dalam kapilari darah.
hormon adrenalina untuk • Tiada hormon estrogen dirembeskan
mempercepatkan pertukaran • Air kencing yang pekat dan sedikit bagi wanita putus haid
glikogen kepada glukosa. Kadar dihasilkan.
metabolisme meningkat dan • Kurang pengambilan kalsium dan
banyak haba dibebaskan. • Jika seseorang meminum terlalu fosforus dalam diet
(c) (i) Kadar resapan bahan-bahan banyak air, tekanan osmosis
kumuh seperti air, garam dan S2 Apabila duduk terlalu lama
urea ke dalam bendalir dialisis darah menurun. menggunakan komputer, postur badan
menjadi perlahan. Hal ini kerana
luas permukaan tubul dialisis • Osmoreseptor di hipotalamus yang membongkok akan mempengaruhi
yang lurus adalah kecil. mengesan penurunan tekanan
(ii) Air berlebihan dalam badan pembengkokan tulang belakang serta
tidak dapat disingkirkan / osmosis.
penyerapan semula air tidak menyebabkan ruang abdomen menjadi
berlaku. Air akan terkumpul di • Kelenjar adrenal dirangsang untk
dalam badan terutamanya di merembeskan hormon aldosteron. sempit. Hal ini juga menyebabkan
bahagian kaki dan buku lali dan
menyebabkan edema. • Tubul berlingkar distal dan duktus kelesuan otot di bahagian bahu dan
pengumpul lebih telap kepada
punggung.
garam dan kurang telap kepada air.
Praktis SPM 14
• Kelenjar pituitari kurang
dirangsang untuk merembeskan Soalan Objektif
1. A 2. D 3. C 4. D 5. A
hormon ADH. 6. C 7. B 8. B 9. B 10. D

• Akibatnya, tubul berlingkar distal Soalan Subjektif
dan duktus pengumpul tidak telap
Bahagian A
kepada air. 1. (a) Vertebra X mempunyai salur arteri

• Maka kurang air diserap ke dalam vertebra. Vertebra Y mempunyai
kapilari darah. cuaran spina yang panjang dan
mengarah ke belakang.
• Air kencing yang dihasilkan (b) Menyediakan permukaan untuk
adalah banyak dan cair. perlekatan otot
(c) Sendi bergerak sedikit
1Bab 4 Sokongan dan Pergerakan (d) • Mengawal keseimbangan badan
dalam Manusia dan Haiwan
semasa berdiri, duduk serta
Bahagian B Cuba Ini! 14.1 apabila bergerak ke pelbagai arah.
2. (a) • Proses ultraturasan berlaku • Menampung 10 kali ganda berat
• Plasma darah terturas keluar S1 Lintah mempunyai bendalir dalam badan seseorang.
badan yang berfungsi sebagai rangka
dari glomerulus ke dalam kapsul
hidrostatik yang memberi sokongan dan
Bowman oleh tekanan hidrostatik
mengekalkan bentuk badan.
yang tinggi disebabkan diameter
S2 Keperluan rangka:
arteriol eferen yang lebih kecil • Memberi sokongan dan bentuk badan
• Melindungi organ dalaman seperti
berbanding arteriol aferen.
otak, peparu dan jantung

279

  Biologi Tingkatan 4  Jawapan

(e) (i) Boleh menyebabkan • Ini menyebabkan lapisan rawan Cuba Ini! 15.3
kecederaan kepada sendi, tisu- semakin nipis sehingga hujung
tisu lembut dan tulang. Berat tulang bertemu apabila sendi S1 Hormon perangsang folikel (FSH),
badan ditampung oleh hujung digerakkan. Hormon peluteinan (LH), Estrogen,
kaki hadapan. Tulang tumit akan
terangkat ke atas menyebabkan • Oleh kerana rawatan yang dijalani Progesteron
otot di bahagian betis menjadi tidak dapat menyelesaikan
pendek. Tekanan yang masalah kesakitan yang dihadapi, S2 • Merangsang ovulasi
berlebihan terletak pada lutut maka dicadangkan agar lelaki • Merangsang pembentukan korpus
dan tulang belakang kerana tersebut membuat pembedahan
kasut tumit tinggi mempunyai untuk menggantikan sendi lutut luteum di dalam ovari
luas permukaan yang kecil yang rosak dengan sendi yang
untuk menampung berat badan. diperbuat daripada besi tahan • Merangsang ovari merembeskan
karat dan plastik polietilena. progesteron
(ii) Seseorang itu boleh menjadi
bongkok sedikit kerana tulang S3 Putus haid atau haid terhenti kerana
belakang terkeluar daripada pengurangan hormon FSH, LH,
jajarannya.
estrogen dan progesteron dalam badan.

1Bab 5 Pembiakan Seks, Cuba Ini! 15.4
Perkembangan dan
Bahagian B Pertumbuhan S1 Tiub Falopio
S2 Untuk memastikan korpus luteum
2. (a) • Rangka manusia terdiri daripada
menghasilkan hormon estrogen dan

progesteron dengan sempurna dalam

trimester pertama.

rangka paksi dan rangka apendaj. Cuba Ini! 15.1 Cuba Ini! 15.5

• Rangka paksi terdiri daripada S1 Struktur Fungsi S1 Kembar seiras dan kembar tak seiras

tengkorak, sangkar rusuk dan

turus vertebra. Ovari Menghasilkan ovum dan S2 Kembar seiras Kembar tak
merembeskan hormon seiras
• Rangka paksi // turus vertebra estrogen dan progesteron Satu ovum
bersenyawa Dua ovum
menyokong berat badan // dengan bersenyawa
satu sperma dengan
menyediakan tempat persendian Tiub Menggerakkan oosit membentuk satu dua sperma
Falopio sekunder ke uterus dengan zigot membentuk dua
bagi tulang rusuk, lengkungan bantuan silium zigot
Embrio yang
pelvis dan permukaan bagi lekatan terbentuk Embrio yang
membahagi terbentuk tidak
otot bahagian belakang dan leher kepada dua membahagi
kepada dua
dan dengan itu mengekalkan Uterus Tempat embrio menempel
dan berkembang menjadi
sokongan kepada badan. fetus

• Rangka apendaj terdiri daripada

lengkungan pektoral, tulang lengan,

lengkungan pelvis dan tulang kaki. Serviks Merembeskan mukus yang
membantu pergerakan
• Rangka apendaj memberikan sperma ke tiub Falopio

pergerakan yang membolehkan

gerak alih dan tugasan lain. Faraj Menerima zakar semasa Cuba Ini! 15.6
persetubuhan dan sebagai
• Tulang-tulang dihubungkan oleh salur kelahiran semasa S1 Kemandulan bermaksud
melahirkan anak ketidakmampuan menghasilkan anak.
ligamen pada sendi.
S2 • Testis bermasalah untuk
• Sendi membenarkan pergerakan menghasilkan sperma

tulang dan badan. • Bilangan sperma yang kurang
• Duktus sperma tersumbat
• Permukaan tulang dilitupi dengan S2 Perempuan tersebut menghadapi S3 • Ketumbuhan di dalam uterus
kesukaran untuk mengandung. • Kecacatan pada uterus
rawan dan bendalir sinovia untuk • Tiub Falopio tersumbat atau rosak

mengurangkan geseran / haus Cuba Ini! 15.7

dan lusuh di antara tulang. Cuba Ini! 15.2 S1 Pertumbuhan ialah perubahan yang
berlaku dalam organisma yang
• Tendon menghubungkan otot ke S1 Gametogenesis perlu dijalankan dalam melibatkan pertambahan bilangan sel,
usaha untuk mengekalkan kemandirian isipadu, saiz dan jisim.
tulang.
sesuatu spesis dan mengelakkan S2 Jisim kering merujuk kepada jisim yang
• Tendon adalah tisu yang kuat dan diperoleh selepas semua kandungan
daripada pupus. air dalam organisma disingkirkan.
tidak kenyal yang boleh menahan Organisma perlu dibunuh dan
S2 • Sel germa primordium (2n) menjalani dikeringkan pada suhu 100°C sehingga
tekanan. mitosis berulang kali menghasilkan jisimnya tidak berubah. Kaedah ini
sesuai untuk mengukur pertumbuhan
• Otot disusun dalam pasangan spermatogonium (2n). tumbuhan.

berantagonis yang boleh • Spermatogonium (2n) menjalani S3 Fasa permulaan, fasa pertumbuhan
pertumbuhan sel menghasilkan pesat, fasa pertumbuhan perlahan,
mengecut dan mengendur fasa matang, fasa penuaan dan fasa
spermatosit primer (2n). kematian.
secara berselang-seli untuk
• Spermatosit primer (2n) menjalani
membolehkan pergerakan tulang meiosis I menghasilkan spermatosit

pada sendi untuk membenarkan sekunder (n).

pergerakan badan. • Spermatosit sekunder (n)
(b) • M ialah vertebra toraks. melengkapkan meiosis II
• M mempunyai cuaran spina yang
menghasilkan spermatid (n).
panjang dan mengarah ke bawah.
• M menyediakan permukaan bagi • Spermatid (n) menjalani proses
pembezaan sel menghasilkan sperma
lekatan otot / ligamen dan bersendi
(n).
dengan tulang rusuk untuk

membentuk rongga toraks. Praktis SPM
• N ialah vertebra lumbar.
• N merupakan vertebra yang paling Soalan Objektif
1. C 2. D
besar / kuat. S3 Spermatogenesis Oogenesis 6. D 7. C 15
• N mempunyai sentrum yang besar
Berlaku di dalam Berlaku di 3. B 4. A 5. C
untuk menampung berat bahagian testis dalam ovari 8. A 9. B 10. B

bawah badan. Menghasilkan Menghasilkan
empat sperma satu oosit
(c) • Lelaki ini berkemungkinan sekunder dan
tiga jasad
menghidapi penyakit osteoartritis. kutub Soalan Subjektif
Bahagian A
• Hal ini disebabkan usia lelaki 1. (a) (i) P: Vesikel semen
Q: Kelenjar prostat
tersebut serta tugasnya sebagai R: Duktus sperma
S: Testis
jurulatih bola sepak melibatkan

penggunaan sendi yang terlalu

kerap.

280

Biologi Tingkatan 4  Jawapan

(ii) T: Memegang dan melindungi • Oosit sekunder seterusnya Perbezaan
menjalani meiosis II dan terhenti
testis pada peringkat metafasa II. Manusia Serangga
U: Organ persetubuhan yang
• Folikel Graaf yang matang akan
memancutkan sperma ke mendekati permukaan ovari dan Graf berbentuk S Graf berbentuk
melepaskan oosit sekunder ke (sigmoid) tangga
dalam faraj dalam tiub Falopio. Proses ini
(b) (i) X: Tiub Falopio Y: Uterus dikenali sebagai ovulasi. Bilangan fasa Bilangan fasa

(ii) • Menghasilkan oosit sekunder • Sekiranya berlaku persenyawaan,
oosit sekunder melengkapkan
• Merembeskan hormon meiosis II menghasilkan ovum(n) manusia ada enam serangga ada dua
dan tiga jasad kutub (n). Jika
estrogen dan progesteron persenyawaan tidak berlaku, Barisan menegak
endometrium akan luruh menjadi dan mendatar
(iii) Sperma tidak boleh darah haid. manusia tidak Terdapat lima baris
menunjukkan garis melintang dan
mensenyawakan oosit sekunder (d) yang nyata menegak

dan zigot tidak akan terbentuk.

Perempuan tersebut mengalami

masalah untuk hamil.
2. (a) (i) P: FSH Q: LH
Tiada titik untuk Terdapat lima
(ii) Estrogen: Memperbaiki dan menunjukkan kali pertumbuhan
pertumbuhan sifar sifar (pada garis
menebalkan endometrium dalam manusia mendatar)

Progesteron: Merangsang Spermatogenesis Oogenesis

penebalan endometrium Terdapat
pertumbuhan
(iii) Ovulasi tidak berlaku dan Berlaku di dalam Berlaku di dalam ovari Tiada pertumbuhan secara mendadak
testis secara mendadak dalam serangga
pembentukan korpus luteum di dalam manusia

dalam ovari juga tidak berlaku. Menghasilkan Menghasilkan satu
empat sperma oosit sekunder dan
(b) (i) Arteri tali pusat – mengangkut tiga jasad kutub

darah beroksigen dan bernutrien Tiada ekdisis dalam Ekdisis berlaku

dari plasenta ke fetus. manusia dalam serangga

Vena tali pusat – mengangkut Sel yang paling Sel yang paling besar
kecil dalam dalam badan manusia
darah terdeoksigen dan bahan badan manusia Sel-sel dalam Mitosis hanya
manusia menjalani berlaku semasa
buangan bernitrogen dari fetus mitosis sepanjang ekdisis
masa
ke plasenta. Meiosis lengkap Meiosis II hanya
lengkap apabila
(ii) Bertindak sebagai organ berlaku persenyawaan

endokrin yang merembeskan Penyerapan udara
berlaku dalam
estrogen dan progesteron Dalam manusia serangga iaitu
tiada penyerapan semasa ekdisis
selepas trimester pertama. 4. (a) • Kelenjar pituitari merembeskan udara
hormon perangsang folikel (FSH)
Bahagian B untuk merangsang perkembangan KERTAS MODEL PRA-SPM
3. (a) Maksud gametogenesis: folikel dalam ovari
• Gametogenesis adalah proses Kertas 1
• Oosit primer yang terdapat dalam 1. D 2. A 3. B 4. D 5. A
pembentukan sel pembiakan atau folikel primer akan berkembang 6. C 7. B 8. A 9. D 10. A
menjadi oosit sekunder di dalam 11. C 12. B 13. C 14. A 15. C
gamet. folikel Graaf. 16. B 17. C 18. C 19. C 20. C
21. C 22. B 23. D 24. A 25. B
Keperluan gametogenesis: • Folikel yang sedang berkembang 26. C 27. B 28. B 29. B 30. A
• Menambahkan zuriat untuk menghasilkan hormon estrogen 31. B 32. B 33. A 34. A 35. A
36. B 37. D 38. D 39. B 40. A
mengekalkan kemandirian spesies • Estrogen berfungsi merangsang 41. A 42. A 43. A 44. A 45. B
perkembangan folikel dan 46. C 47. D 48. C 49. A 50. C
• Menghasilkan variasi dalam penebalan endometrium.
generasi seterusnya dengan Kertas 2
• Estrogen yang tinggi merangsang 1. (a) Sel P merupakan sel tumbuhan
adanya proses pindah silang kelenjar pituitari untuk
merembeskan LH. kerana mempunyai kloroplas.
semasa proses meiosis (b) (i) P: Sel mesofil palisad
• Aras LH memuncak pada hari ke- Q: Sel sperma
• Mengekalkan keadaan diploid 13 merangsang ovulasi pada hari (ii) Sel mesofil palisad mempunyai
dalam sel anak ke-14 dan membebaskan oosit
sekunder dari folikel Graaf. banyak kloroplas seperti yang
(b) • Spermatogenesis adalah proses ditunjukkan dalam histogram.
penghasilan sperma yang berlaku • Tisu folikel yang tertinggal akan Sel sperma mempunyai banyak
membentuk korpus luteum. mitokondria dan tiada kloroplas
dalam tubul seminiferus testis seperti yang ditunjukkan dalam
• Korpus luteum merembeskan histogram.
• Sel germa primordium (2n) hormon progesteron yang (c) (i)
menjalani mitosis berulang kali merangsang penebalan dan
membanyakkan salur darah Jalinan
menghasilkan spermatogonium endometrium. endoplasma
kasar
(2n). • Jika persenyawaan tidak berlaku,
penurunan LH akan menyebabkan Jasad Golgi
• Spermatogonium (2n) menjalani korpus luteum merosot maka
pertumbuhan sel menghasilkan rembesan hormon estrogen dan Kloroplas
progesteron juga akan berkurang.
spermatosit primer (2n). Mitokondria
• Endometrium akan luruh dan haid
• Spermatosit primer (2n) menjalani berlaku.
meiosis I menghasilkan spermatosit
(b)
sekunder (n).
Persamaan (ii) Sel kelenjar air liur
• Spermatosit sekunder (n)
melengkapkan meiosis II • Ketinggian lelaki dan panjang instar
meningkat dengan masa
menghasilkan spermatid (n).
• Kedua-duanya menunjukkan
• Spermatid (n) menjalani proses pertumbuhan sifar semasa peringkat
pembezaan sel menghasilkan matang

sperma (n).

(c) • Sebelum kelahiran, sel germa
primordium (2n) menjalani mitosis

berulang kali menghasilkan

oogonium (2n).

• Oogonium (2n) menjalani
pertumbuhan sel menghasilkan

oosit primer (2n).

• Oosit primer menjalani meiosis
tetapi terhenti pada peringkat

profasa I.

281

  Biologi Tingkatan 4  Jawapan

(d) (i) Jalinan endoplasma licin • Semasa hasil turasan mengalir • Penyerapan semula air
(ii) Sel hati melalui tubul renal, bahan berguna dan mineral di dalam kolon
2. (a) (i) Meiosis diserap semula oleh kapilari darah menghasilkan tinja iaitu sisa
(ii) di sekeliling tubul renal. separa pejal.

Salah satu antara rajah. • Glukosa dan asid amino diserap • Tinja mengandungi sel-sel
(b) (i) P: Kiasma Q: Tetrad / Bivalen semula secara pengangkutan mati/ bahan-bahan buangan
(ii) aktif manakala air diserap semula seperti pigmen hempedu dan
secara osmosis bahan bertoksik.
(iii) Proses yang berlaku di P
merupakan proses pindah silang. (c) • Bendalir dialisis mengandungi (ii) • Kekurangan protein
Pindah silang menyebabkan garam mineral supaya darah tidak • Kekurangan protein
berlakunya pertukaran genetik kehilangan garam mineral melalui
pada kromosom homolog. resapan dalam kanak-kanak boleh
mengakibatkan marasmus dan
(c) (i) Sindrom Down (d) • Melalui proses resapan kwasyiorkor.
(ii) Lelaki • Kepekatan urea di dalam darah • Asid amino dalam protein
(iii) Sindrom Down berlaku membantu pertumbuhan dan
pesakit lebih tinggi daripada fungsi tubuh badan kanak-
disebabkan pertambahan satu kepekatan urea di dalam bendalir kanak.
kromosom pada pasangan yang dialisis • Simptom marasmus termasuk
ke-21 dalam zigot. • Urea dan bahan buangan lain pengurangan berat badan
(iv) Muka yang rata, mata sepet, akan meresap keluar dari darah melampau dan mendadak.
lidah terjelir ke dalam bendalir dialisis melalui • Kwasyiorkor menyebabkan
(Mana-mana satu jawapan) membran selofan kehilangan tisu badan,
3. (a) (i) P: Resapan ringkas (e) • Bendalir dialisis adalah isotonik mengurangkan jisim otak,
Q: Resapan berbantu kepada plasma darah manusia tulang kelihatan jelas di
(ii) P: Oksigen / Asid lemak / Gliserol normal bawah kulit, mempengaruhi
Q: Glukosa / Asid amino • Perubahan tekanan osmosis pencernaan dan pusat
R: Ion natrium / Ion kalium dalam pesakit tersembul.
(iii) • Osmosis berlaku • Vitamin B12 digunakan untuk
• Molekul meresap antara bendalir membentuk sel darah merah.
QR dialisis dan darah (mengalir dalam • Kanak-kanak yang diberi
salur dialisis) makanan yang kurang vitamin
Persamaan 5. (a) X: Glukagon Y: Insulin B12 akan menghidap anemia.
(b) • Organ P adalah pankreas yang • Kanak-kanak tersebut akan
Kedua-dua proses melibatkan protein merembeskan hormon X iaitu berasa tidak bermaya, sering
pembawa glukagon pengsan, kulit pucat dan
• Glukagon merangsang pertukaran keletihan.
Perbezaan glikogen kepada glukosa dalam (b) • Diet tidak seimbang // tidak
organ Q iaitu hati mengandungi semua tujuh kelas
Pergerakan Pergerakan • Aras glukosa darah meningkat makanan dalam nisbah yang
molekul menuruni molekul melawan kepada normal sesuai
cerun kepekatan cerun kepekatan (c) (i) • Urin seorang pesakit kencing • Lipid / lemak berlebihan
• Menyebabkan penyakit
Tidak memerlukan Memerlukan tenaga manis mengandungi glukosa kardiovaskular / contoh penyakit
• Ginjal gagal untuk menyerap kardiovaskular seperti obesiti
tenaga ATP ATP • Karbohidrat berlebihan
semula semua glukosa • Menyebabkan obesiti / aras
Proses terus Proses akan daripada turasan glomerulus glukosa darah meningkat
berlaku mengakibatkan • Glukosa dirembeskan di • Protein mencukupi
sehingga suatu pengumpulan dalam urin • Pertumbuhan normal
keseimbangan atau penyingkiran (ii) • Tambahkan 2 hingga 3 titisan • Kurang / tiada vitamin
dinamik tercapai bahan-bahan larutan Benedict kepada 2 ml • Menyebabkan penyakit
daripada sel sampel urin di dalam tabung uji kekurangan vitamin seperti rabun
• Letakkan tabung uji di dalam malam / rikets / osteomalasia /
(iv) Membran plasma nipis kukus air mendidih anemia /
dan bersifat separa telap, • Suatu mendakan merah bata pelagra / beri-beri / sebarang
hadir jika glukosa terdapat di contoh sesuai yang berkaitan
membenarkan hanya molekul dalam urin dengan kekurangan vitamin
(d) • Makan tablet glukosa atau minum • Kurang / tiada serabut
kecil melaluinya. larutan glukosa dengan serta merta • Menghidap sembelit
• Dos berlebihan insulin / hormon Y • Kurang / tiada mineral
(b) • Larutan garam yang pekat adalah menghabiskan glukosa di dalam • Menyebabkan penyakit
hipertonik kepada sel-sel ikan darah kekurangan mineral / merencat
• Pengambilan glukosa akan pertumbuhan / kekejangan
// Sel-sel ikan adalah hipotonik memberikan tenaga dengan serta- otot / kegagalan jantung atau
merta ginjal / pereputan gigi
kepada larutan garam yang pekat 7. (a) (i)
Bahagian B
• Air meresap keluar dari sel Organisma P Organisma Q
melalui osmosis 6. (a) (i) • Selepas penyerapan nutrien-
nutrien di dalam usus kecil, Persamaan
• Mikroorganisma tidak mampu kandungan usus bergerak ke
membiak / hidup dalam kolon. • Kedua-dua mempunyai sistem
peredaran darah tertutup
4. (a) P: Tubul berlingkar proksimal • Kandungan usus terdiri
Q: Liku Henle daripada campuran air, • Darah mengalir di dalam salur darah
(b) • Proses penyerapan semula bahan makanan tidak
• Hasil turasan glomerulus tercerna(serabut) serta bahan Perbezaan
perkumuhan.
mengandungi bahan buangan Sistem peredaran Sistem peredaran
• Bahan tidak tercerna bergerak darah tunggal darah berganda dua
urea serta bahan berguna seperti sangat perlahan dan dibantu
oleh peristalsis.
air, glukosa, asid amino dan

garam mineral.

282

Darah mengalir Darah mengalir • Dinding endometrium / lapisan Biologi Tingkatan 4  Jawapan
melalui jantung melalui jantung uterus terurai
hanya sekali dalam dua kali dalam satu 9. (a) (i) • Tindakan refleks adalah satu
satu kitar lengkap kitar lengkap • Darah keluar sebagai haid gerak balas automatik

Jantung mempunyai Jantung mempunyai Hari 7-13 • Yang berlaku secara cepat /
dua ruang empat ruang • Sel-sel folikel / tisu merembeskan secara tidak sedar

Jantung mempunyai Jantung mempunyai estrogen • Tanpa pengawalan otak /
satu atrium dan satu dua atrium dan dua • Estrogen membantu membaiki tindakan luar kawal
ventrikel ventrikel
dinding endometrium / lapisan • Melibatkan otot rangka dan
Tiada septum Mempunyai septum uterus saraf tunjang sahaja
• Estrogen merencat perembesan
Darah beroksigen Darah beroksigen FSH oleh kelenjar Kepentingan
mengalir daripada mengalir daripada • Estrogen akan merangsang • Boleh melindungi manusia
insang ke seluruh peparu ke seluruh perembesan LH oleh kelenjar
badan badan pituitari daripada tercedera
• Kerana tindakan refleks
Darah terdeoksigen Darah terdeoksigen Hari 14
mengalir daripada mengalir daripada • LH akan merangsang pengovulan berlaku dengan cepat
seluruh badan seluruh badan • Folikel Graaf akan membebaskan (ii) • Apabila tendon dibawah
kepada insang kepada peparu
oosit sekunder lutut dihentak, otot kuadrisep
• LH akan merangsang menjadi regang
• Reseptor regang di dalam otot
pembentukan korpus luteum kuadrisep dirangsang
• Impuls saraf dicetus pada
(ii) • Nama penyakit – jantung Hari 15-28 neuron deria
• Korpus luteum akan merembeskan • Neuron deria menghantar
berlubang impuls saraf kepada neuron
progesteron dan estrogen motor yang berada di dalam
• Tempat – pada septum saraf tunjang melalui akar
• Progesteron akan mengekalkan dorsal pada saraf spina
jantung // dinding berotot yang penebalan dinding endometrium / • Impuls saraf merentasi sinaps
antara neuron deria dan
memisahkan ventrikel kanan lapisan uterus neuron motor
• Neuron motor menghantar
dan ventrikel kiri • Korpus luteum akan merosot impuls saraf kepada efektor
dan mengurangkan perembesan iaitu otot kuadrisep melalui
• Darah beroksigen dan darah akar ventral pada saraf spina
progesteron • Otot kuadrisep dirangsang,
terdeoksigen akan bercampur kemudian mengecut
• Dinding endometrium / lapisan menyebabkan kaki ditendang
(sedikit) uterus akan mula merosot ke hadapan

• Bekalan darah beroksigen • Kitar haid berlaku semula (iii) • Neuron baru tidak dihasilkan
(b) • Bendalir X adalah bendalir amnion untuk menggantikan neuron
daripada jantung ke seluruh • Bertindak sebagai kusyen / rosak / mati

badan berkurang // tekanan penyerap kejutan daripada • Menyebabkan kurang
neurotransmiter / dopamine
darah yang mengalir keluar tekanan diluar dihasilkan

daripada jantung rendah • Bertindak sebagai pelincir bagi • Impuls saraf merentasi sinaps
bahagian badan fetus seperti sangat perlahan
• Sel-sel badan menerima
jari tangan dan jari kaki daripada • Kebolehan otak untuk
kurang oksigen mentafsirkan maklumat juga
bertumbuh bersama / elak selaput perlahan
• Kadar respirasi berkurang
• Mengandungi antibodi yang • Maka, penghantaran impuls
// penghasilan tenaga / ATP melindungi fetus daripada menjadi perlahan

berkurang penyakit • Arteri serebrum mengeras
• Organisma Q menjadi lemah • Otot tidak berfungsi dengan
• Membenarkan bayi terapung di
/ pengsan dengan senang // dalam pundi amnion cekap / otot mengeras / otot
lemah
aktiviti fizikal terhad • Memberi kebebasan bergerak • Pergerakan menggigil /
sekeliling masalah imbangan / masalah
(b) • Bayi memperoleh keimunan pasif koordinasi badan
semula jadi melalui susu ibu • Memberi otot dan tulang peluang (b) • Apabila dikejar oleh angsa /
berkembang dengan sempurna rangsangan diterima / ketakutan
• Susu ibu mengandungi antibodi timbul
untuk melawan jangkitan yang • Bendalir amnion terdiri daripada • Impuls saraf dihantar daripada
air daripada badan ibu dan urin reseptor ke otak
disebabkan oleh patogen // • Otak mentafsir maklumat
fetus • Impuls saraf dihantar daripada
penyakit seperti cirit-birit /sakit otak kepada kelenjar adrenal
(c) Merokok • Kelenjar adrenal dirangsang,
perut / asma / radang paru-paru/ • Asap rokok mengandungi nikotin, kemudian menghasilkan hormon
adrenalina
jangkitan peparu // mengurangkan karbon monoksida, bahan • Kesannya, kadar denyutan jantung
/ tekanan darah / aliran darah ke
risiko radang peparu karsinogenik otot-otot bertambah
• Kadar pernafasan / aras glukosa
• Susu awal ibu / kolostrum • Boleh meresap melalui salur bertambah
mengandungi banyak antibodi darah ibu kepada salur darah • Kadar metabolisme meningkat
• Lebih tenaga dihasilkan
• Antibodi yang dihasilkan oleh ibu fetus melalui plasenta • Untuk melawan atau lari daripada
tidak tahan lama // akan terurai angsa
Dadah
• Jumlah antibodi di dalam darah • Dadah seperti kokain / metafetamin
bayi akan kekal dibawah aras
/ bahan kimia / heroin mengandungi
keimunan bahan kimia merbahaya
• Menambah peluang kecacatan
• Antibodi bertindak ke atas kelahiran / kerosakan otak/ bayi
patogen secara spesifik pramatang / bayi kurang berat /
bayi mati ketika lahir
• Antibodi yang diperoleh tidak boleh
melawan / tahan terhadap penyakit Alkohol
• Alkohol boleh berpindah daripada
seperti kanser dan hepatitis.
darah ibu kepada darah fetus
• Maka, bayi itu perlu mendapatkan • Menyebabkan masalah
suntikan vaksin
pertumbuhan / kecacatan kelahiran
• Bayi itu akan memperoleh / keguguran / bayi mati ketika lahir
keimunan aktif buatan • Menyebabkan FAS (Sindrom
Alkohol Fetus)
• Sel-sel limfositnya dirangsang
untuk menghasilkan antibodi

untuk melawan virus.

8. (a) Hari 1-6
• Kelenjar pituitari merembeskan

FSH

• FSH akan merangsang
perkembangan folikel ovari

283

  Biologi Tingkatan 4  Jawapan

• Impuls saraf dihantar kepada otot (b) (i) 1. Isi padu jus lemon untuk • Hipotesis
rangka untuk melarikan diri melunturkan 1 ml larutan 1. A ktiviti pepsin paling tinggi pada pH

Kertas 3 DCPIP adalah 1.5 ml 2 / 3 / medium berasid
1. (a)
2. Isi padu jus nanas untuk 2. Pada pH 3, aktiviti pepsin untuk
Jenis jus Isi padu jus buah melunturkan 1 ml larutan menukarkan ampaian albumen
buah yang digunakan untuk
melunturkan 1 ml DCPIP (ml) DCPIP adalah 2.5 ml jernih adalah lebih cepat pada pH 7

Lemon 1.5 (ii) 1. Jus lemon mengandungi dan pH 8
peratus paling tinggi
Mangga 2.0 3. pH mempengaruhi aktiviti pepsin
kepekatan vitamin C untuk menukarkan ampaian

2. Jus nanas mengandungi albumen jernih
peratus paling rendah
4. A ktiviti pepsin untuk menukarkan
kepekatan vitamin C ampaian albumen jernih bergantung

Nanas 2.5 keatas pH

(c) • Pemboleh ubah
1. Pemboleh ubah dimanipulasikan:
Pembolehubah Cara mengendali pembolehubah
Pembolehubah dimanipulasikan: pH
Jenis jus buah Gunakan jenis buah yang berbeza (seperti jus lemon,
Pemboleh ubah bergerakbalas: jus mangga dan jus nenas) 2. Pemboleh ubah bergerakbalas:
Isi padu jus buah yang digunakan Aktiviti enzim / pepsin / kekeruhan
untuk melunturkan 1 ml larutan Merekodkan isi padu jus buah yang digunakan untuk
DCPIP // peratus kepekatan melunturkan 1 ml larutan DCPIP dengan menggunakan campuran / keadaan campuran
vitamin C satu picagari // kirakan peratus kepekatan vitamin C
dengan menggunakan formula: 3. Pembolehubah dimalarkan:
Pembolehubah dimalarkan: Isi padu 0,1% larutan asid askorbik X 0.1% Isi padu jus Kepekatan / isi padu albumen
Isi padu larutan DCPIP buah
(ampaian) / pepsin (larutan )
ATAU
• Senarai radas dan bahan
Isi padu 0.1% larutan asid askorbik Radas:
isi padu jus buah Penunu Bunsen, bikar, termometer,
X 1.0 mg cm–3
kasa dawai, kaki tiga, jam randik,
Tetapkan isi padu larutan yang sama pada 1 ml dalam
setiap eksperimen tabung uji, silinder penyukat, picagari,

(d) 1. Jus lemon mempunyai peratus kepekatan vitamin C tertinggi berbanding jus penitis
mangga dan jus nanas
Bahan:
2. Isi padu jus lemon yang digunakan untuk melunturkan 1 ml larutan DCPIP adalah Albumen (ampaian), 1 % pepsin
paling kurang berbanding kepada isi padu jus mangga dan jus nanas
(larutan), air suling, ais ketul, asid
(e) (i)
hidroklorik 0.1 M, larutan natrium
Jenis jus buah Isi padu jus buah Peratus vitamin Kepekatan vitamin
untuk melunturkan 1 C (%) C (mg cm–3) hidroksida 0.1 M, kertas pH
ml larutan DCPIP (ml)
• Prosedur eksperimen
Lemon 1.5 0.007 0.667 1. Labelkan tiga tabung uji A, B dan C.
2. Isikan setiap tabung uji 5 ml
Mangga 2.0 0.005 0.5
ampaian albumin dengan
Nanas 2.5 0.004 0.4
menggunakan satu picagari.
(ii) Jus lemon (h) • Kandungan asid askorbik di dalam
jus buah 3. Tambahkan larutan berikut ke
Jus mangga dalam setiap tabung uji:
Jus nanas • Boleh ditentukan dengan melihat
isi padu jus buah yang diperlukan A: 1 ml 0.1 M asid hidroklorik + 1 ml
(f) • Jus lemon mempunyai kepekatan 1 % larutan pepsin
vitamin C yang paling tinggi untuk melunturkan 1 ml larutan
berbanding jus mangga dan jus B: 1 ml air suling + 1 ml 1 % larutan
nanas DCPIP pepsin

• Kerana jus lemon mengandungi • Dan dipengaruhi oleh jenis jus C: 1 ml 0.1 natrium hidroksida + 1
lebih asid askorbik buah yang berbeza ml 1 % larutan pepsin

• Menyebabkan kurang isi padu jus (i) 4. Celupkan sehelai kertas pH ke
lemon untuk melunturkan 1 ml dalam setiap tabung uji dan
larutan DCPIP
rekodkan nilai pH.
(g) • Isipadu jus mangga bertambah
lebih daripada 2.0 ml 5. Rendamkan semua tabung uji ke
dalam kukus air dengan suhunya
• Mengandungi kurang asid
askorbik / vitamin C dikekalkan pada 37°C bagi 20 minit

• Asid askorbik dalam jus mangga dengan menggunakan jam randik.
yang dibiarkan semalaman telah
dioksidakan 6. Rekodkan keadaan campuran pada
awal eksperimen dan selepas 20

minit dalam jadual.

7. Ulang langkah 1 – 6 untuk
mendapat bacaan purata.

• Persembahan data

Radas Bahan Keadaan Keadaan

• Picagari berjarum • Jus mangga Tabung pH campuran campuran
• Botol reagen • Jus nenas uji pada awal selepas 20
• Bikar • Jus limau
• Asid askorbik eksperimen minit
• Larutan DCPIP
A

B

2. • Pernyataan masalah: C
1. A pakah kesan pH keatas enzim /

pepsin?

2. A pakah kesan pH keatas keadaan
campuran / pepsin-albumen?

3. Adakah pH mempengaruhi aktiviti
enzim / pepsin?

4. Adakah medium berasid pH optimum
bagi aktiviti enzim / pepsin?

284