นาฏศิลป์สร้างสรรค์ ชุด ระบำข้าวเม่าทอด

นาฏศลิ ปส์ รา้ งสรรค์ ชุด ระบำขา้ วเมา่ ทอด
โดย...นางภทั ธิรา คลา้ ยพร้อม

คำนำ
หนังสือเล่มนี้จัดทำขึ้นเพื่อเป็นเอกสารประกอบการสอนการแสดงนาฏศิลป์สร้างสรรค์ ชุด ระบำ
ข้าวเม่าทอด ซึ่งผู้จัดทำได้คิดค้นขึ้นเพื่อนำมาใช้จัดการเรียนการสอนให้กับนักเรียนโรงเรียนชุมชน 3
บ้านเนินกุ่ม (ประชานุกูล) ในรายวิชาเพิ่มเติม ศ 22204 เนินกุ่มบ้านเรา 4 รวมถึงร่วมเป็นส่วนหนึ่งในการ
อนรุ ักษ์วัฒนธรรมไทยและสบื สานภูมิปัญญาท้องถิน่ ให้อยู่คกู่ ับชุมชนเนินกุ่มตลอดไป และเพื่อนำไปใช้เผยแพร่
ให้กับผู้ที่สนใจได้รู้จักและนำไปประยุกต์ใช้ในการคิดท่ารำหรือการแสดงอื่นๆ รวมถึงนำไปใช้ประโยชน์
ด้านอน่ื ๆ
ผ้จู ัดทำหวังเป็นอย่างย่งิ ว่าหนังสอื เล่มนี้จะเป็นประโยชน์ใหก้ ับผู้ท่สี นใจในศลิ ปวัฒนธรรมไทยไดไ้ ม่มาก
กน็ ้อย

ภทั ธริ า คล้ายพรอ้ ม

นาฏศลิ ป์สรา้ งสรรค์ ชุด ระบำขา้ วเม่าทอด
โดย...นางภัทธริ า คล้ายพร้อม

สารบญั หน้า
1
คู่มือการใช้งานหนงั สืออิเล็กทรอนิกส์ 2
แบบประเมินผลการเรียนรกู้ ่อนเรียน 6
ทม่ี าของการคิดค้นการแสดงนาฏศลิ ปส์ ร้างสรรค์ ชดุ ระบำข้าวเม่าทอด 7
นาฏยศัพท์ 7
ประเภทของนาฏยศัพท์ 7
ประเภทของนาฏยศัพท์ (ตามลักษณะการใช้ร่างกาย) 11
นาฏยศพั ทท์ ่าการใชม้ ือ 16
นาฏยศพั ท์ท่าการใชเ้ ทา้ 19
ภาษาท่ารำ่ ท่แี สดงกริ ิยาอาการ 27
การแสดงนาฏศิลปส์ รา้ งสรรค์ ชุด ระบำขา้ วเม่าทอด 42
แบบประเมินผลการเรียนรู้หลังเรียน 46
เฉลยแบบประเมนิ ผลการเรยี นรู้ก่อนเรยี น - หลงั เรยี น 47
แหลง่ ทม่ี าของขอ้ มลู

นาฏศลิ ป์สรา้ งสรรค์ ชดุ ระบำขา้ วเม่าทอด
โดย...นางภทั ธริ า คลา้ ยพรอ้ ม

1

คมู่ อื การใช้งานหนงั สืออิเลก็ ทรอนิกส์
นาฏศิลป์สร้างสรรค์ ชดุ ระบำขา้ วเม่าทอด

หนังสืออิเล็กทรอนิกส์เล่มนี้จัดทำขึ้นเพื่อนำมาใช้เป็นแนวทางในการจัดการเรียนการสอนนาฏศิลป์
สร้างสรรค์ ชุด ระบำข้าวเม่าทอด ซึ่งคิดค้นมาเพื่อนำมาใช้ในการเรียนรายวิชาเพิ่มเติม ศ 22204 เนินกุ่ม
บ้านเรา 4 และเป็นการแสดงพื้นบ้านของโรงเรียนชุมชน 3 บ้านเนินกุ่ม (ประชานุกูล) ในการร่วมอนุรักษ์
วฒั นธรรมไทยและสบื สานภมู ิปัญญาท้องถน่ิ ของชมุ ชนเนนิ กุ่ม

หนังสือเล่มนี้ประกอบไปด้วยแบบประเมินผลการเรียนรู้ก่อนเรียน - หลังเรียน ที่มาของการแสดง
นาฏศลิ ปส์ ร้างสรรค์ ชดุ ระบำข้าวเม่าทอด ความรู้เกีย่ วกบั นาฏยศัพท์ ประเภทของนาฏยศัพท์ นาฏยศัพท์การ
ใช้มือ นาฏยศัพท์การใช้เท้า นาฏยศัพท์แสดงกิริยาอาการ โดยมีรูปภาพประกอบเพื่อให้เห็นและเข้าใจมาก
ยงิ่ ข้ึน

ผลการเรียนรู้
1. นกั เรยี นสามารถทำการแสดงนาฏศิลปส์ ร้างสรรค์ ชุด ระบำขา้ วเม่าทอดได้
2. นักเรียนสามารถรอ้ งเพลงพวงมาลยั ขา้ วเม่าทอดได้
3. นำเพลงพวงมาลัยมาเปน็ ส่วนหนง่ึ ในการแสดงระบำข้าวเม่าทอด
4. นำการแสดงระบำข้าวเม่าทอดมาเป็นแนวทางในการประยุกต์ใช้ให้เกิดประโยชน์ในด้านการ

แสดง / การประกอบทา่ รำ หรือในด้านอืน่ ๆ
5. ร่วมอนุรกั ษแ์ ละสบื สานภมู ปิ ัญญาทอ้ งถิ่นในรูปแบบงานนาฏศิลป์

ขั้นตอนการใชง้ าน
1. ศกึ ษารายละเอียดคูม่ อื ใหเ้ ขา้ ใจกอ่ นการใชง้ าน
2. ศึกษาผลการเรียนรู้ทไ่ี ดร้ บั เม่อื เรยี นจบ
3. ทำแบบประเมนิ ผลการเรยี นรูก้ อ่ นเรียน
4. ศกึ ษาเน้ือหาเก่ยี วกบั นาฏยศพั ท์ และการแสดงนาฏศิลป์สร้างสรรค์ ชุด ระบำข้าวเมา่ ทอด
5. ทำแบบประเมนิ ผลการเรียนร้หู ลงั เรยี น
6. เปรยี บเทยี บผลการเรยี นรกู้ ่อนเรยี นและหลังเรยี น เพ่ือทราบถงึ ความกา้ วหนา้ ทางการเรียน
กจิ กรรมการเรียนรรู้ ะหวา่ งเรยี น
1. ความหมายท่ารำ (20 คะแนน)
2. การแสดงนาฏศลิ ปส์ ร้างสรรค์ ชดุ ระบำขา้ วเมา่ ทอด (20 คะแนน)
3. การสรา้ งสรรค์งานกลุ่ม (20 คะแนน)
4. เพลงพวงมาลัยขา้ วเมา่ ทอด (20 คะแนน)

หมายเหตุ สามารถศึกษาเนื้อหาเกี่ยวกับนาฏยศัพท์ และการแสดงนาฏศิลป์สร้างสรรค์ ชุด ระบำ
ขา้ วเม่าทอดซำ้ ๆ ไดจ้ นกว่าจะเข้าใจ

นาฏศิลปส์ รา้ งสรรค์ ชุด ระบำขา้ วเม่าทอด
โดย...นางภัทธิรา คลา้ ยพรอ้ ม

2

แบบประเมนิ ผลการเรยี นรู้กอ่ นเรียน
การแสดงนาฏศลิ ป์สร้างสรรค์ ชุด ระบำข้าวเม่าทอด

คำชีแ้ จง ใหน้ กั เรยี นทำเครื่องหมาย × ทับคำตอบทีถ่ ูกต้องท่สี ดุ เพียงคำตอบเดยี ว (ข้อละ 1 คะแนน)

1. นาฏศลิ ปส์ ร้างสรรค์ คอื อะไร

ก. การรา่ ยรำตามจังหวะเพลง

ข. การเพ่มิ เตมิ ทา่ รำจากเดิมท่มี ีอยู่

ค. การเพิ่มเติมความแปลกใหม่ของท่ารำและการเปล่ียนแปลงเพลงรำ

ง. การประดษิ ฐท์ า่ รำตามจินตนาการของผู้สร้างสรรคง์ านให้สอดคล้องกับทำนองเพลง

2. นาฏศลิ ป์สร้างสรรค์ ชุด ระบำขา้ วเม่าทอด ตอ้ งการสือ่ ถงึ สิ่งใด

ก. ความสามัคคีของชุมชน

ข. ข้ันตอน / วิธกี ารทำข้าวเม่าทอด

ค. การเทีย่ วงานประเพณีบุญเดอื นสบิ

ง. ความเป็นมาของการทำข้าวเม่าทอด

3. ขอ้ ใดคือจดุ มุ่งหมายของการคิดคน้ การแสดงนาฏศลิ ป์สร้างสรรค์ ชุด ระบำข้าวเมา่ ทอด

ก. เพ่ือใหเ้ กิดความสนุกสนาน

ข. เพื่อสืบทอดประเพณงี านบุญเดอื นสิบ

ค. เพื่อหากิจกรรมให้คนในชมุ ชนทำรว่ มกัน

ง. เพอื่ นำมาใช้ในการจดั การเรยี นการสอนและเปน็ สว่ นหนึ่งในการอนุรกั ษ์วฒั นธรรมและภมู ปิ ัญญา

ท้องถิน่

4. การทำข้าวเม่าทอดของชมุ ชนเนนิ กุ่มจะทำขึ้นชว่ งเวลาใด

ก. ขึน้ ปใี หม่ ข. ออกพรรษา ค. ประเพณีบญุ เดือนสบิ ง. เขา้ พรรษา

5. ขอ้ ใดคือสาเหตุของการบริจาควัตถุดบิ สำหรับทำข้าวเม่าทอดของวัดเนนิ กุ่ม

ก. นำมาถวายใหห้ ลวงพ่อปน้ั ข. นำมาช่วยเหลือชาวบา้ น

ค. ทำให้สขุ ภาพแข็งแรง ง. ทำให้คา้ ขายเจริญรุ่งเรือง

6. ข้อใดคือความหมายของการจบี

ก. การตง้ั ปลายนว้ิ ทงั้ 4 น้ิว ไดแ้ ก่ น้ิวช้ี นิ้วกลาง นิ้วนาง และนิ้วกอ้ ย เรียงชิดตดิ กนั สว่ นนิ้วหัวแม่มอื

หกั เข้าฝ่ามือ

ข. การต้ังปลายน้ิวทง้ั 4 นวิ้ ได้แก่ น้ิวช้ี นวิ้ กลาง นิ้วนาง และนิ้วกอ้ ย เรยี งชิดติดกัน สว่ นนิ้วหวั แม่มือ

หกั เขา้ ข้อมือ

ค. การใช้นวิ้ มือจรดเข้าหากนั โดยงอน้วิ หวั แม่มอื เล็กนอ้ ย แล้วใชป้ ลายน้วิ หวั แม่มอื จรดกับข้อท่ีสอง

ของน้วิ ชี้ ส่วนนิ้วกลาง นวิ้ นาง นวิ้ ก้อย กรีดออกไปให้ตึงคล้ายพัด

ง. การใชน้ ้วิ มอื จรดเขา้ หากัน โดยงอนว้ิ หัวแมม่ ือเล็กน้อย แล้วใชป้ ลายนิ้วหวั แม่มือจรดกับข้อทห่ี น่ึง

ของน้ิวชี้ ส่วนนิ้วกลาง นวิ้ นาง นิ้วกอ้ ย กรดี ออกไปให้ตึงคลา้ ยพัด

นาฏศลิ ปส์ รา้ งสรรค์ ชุด ระบำข้าวเม่าทอด
โดย...นางภทั ธริ า คล้ายพร้อม

3

7. ขอ้ ใดคือความหมายของการตั้งวง

ก. การต้งั ปลายนว้ิ ท้งั 4 นว้ิ ได้แก่ นวิ้ ช้ี นว้ิ กลาง นิ้วนาง และน้วิ กอ้ ย เรียงชิดตดิ กนั ส่วนน้ิวหัวแม่มือ

หกั เขา้ ขอ้ มอื

ข. การต้ังปลายนิว้ ทง้ั 4 น้ิว ได้แก่ นวิ้ ชี้ น้ิวกลาง นิว้ นาง และนิว้ ก้อย เรียงชิดตดิ กนั ส่วนนิว้ หัวแมม่ ือ

หักเขา้ ฝ่ามือ

ค. การใชน้ ว้ิ มือจรดเข้าหากัน โดยงอน้วิ หัวแมม่ ือเล็กน้อย แลว้ ใชป้ ลายนิว้ หัวแม่มือจรดกับข้อท่ีสอง

ของน้ิวช้ี ส่วนนิ้วกลาง นิ้วนาง นว้ิ กอ้ ย กรีดออกไปให้ตึงคล้ายพดั

ง. การใช้น้ิวมอื จรดเขา้ หากนั โดยงอนิ้วหัวแม่มอื เล็กน้อย แลว้ ใชป้ ลายน้ิวหัวแม่มือจรดกับขอ้ ที่หนึ่ง

ของน้วิ ช้ี ส่วนนิ้วกลาง นว้ิ นาง นวิ้ ก้อย กรดี ออกไปให้ตึงคลา้ ยพัด

8. ขอ้ ใดไม่ใชป่ ระเภทของการจีบ

ก. จบี ควำ่ ข. จบี ปรกขา้ ง ค. จบี ข้างเอว ง. จบี ชายพก

9. ข้อใดไม่ใช่สว่ นหนง่ึ ของท่ารำในการแสดงนาฏศลิ ปส์ ร้างสรรค์ ชดุ ระบำขา้ วเม่าทอด

ก. ข.

ค. ง.

10.

จากรปู ข้อใดคือความหมายของทา่ รำ

ก. กวนขา้ วเม่า ข. ทอดข้าวเม่า

ค. ตำขา้ วเมา่ ง. โม่แปง้

นาฏศลิ ปส์ รา้ งสรรค์ ชุด ระบำขา้ วเมา่ ทอด
โดย...นางภัทธริ า คลา้ ยพร้อม

4

11.

จากรูป ขอ้ ใดคือความหมายของทา่ รำ

ก. ผสมส่วนผสม ข. ขดู มะพรา้ ว

ค. ปนั้ ข้าวเม่า ง. ทอดข้าวเมา่

12.

จากรูป ข้อใดคือความหมายของท่ารำ

ก. ทอดข้าวเมา่ ข. ปลอกกลว้ ย

ค. ปั้นข้าวเม่า ง. ขดู มะพรา้ ว

13.

จากรูป ข้อใดคือความหมายของทา่ รำ

ก. ปลอกกลว้ ย ข. ผสมสว่ นผสม

ค. ป้ันขา้ วเม่า ง. ทอดฝอยข้าวเมา่

14.

จากรปู ข้อใดคือความหมายของทา่ รำ

ก. ปลอกกลว้ ย ข. ทอดข้าวเม่า

ค. ปน้ั ขา้ วเมา่ ง. ทอดฝอยข้าวเมา่

15.

จากรปู ข้อใดคือความหมายของท่ารำ

ก. ชวนมารบั ประทานข้าวเม่า ข. ผสมส่วนผสม

ค. ปั้นขา้ วเมา่ ง. ทอดฝอยข้าวเม่า

16. จากรปู ขอ้ ใดคือความหมายของท่ารำ

ก. ชวนมารับประทานข้าวเม่า ข. ผสมสว่ นผสม

ค. ปั้นข้าวเมา่ ง. ทอดฝอยข้าวเม่า

นาฏศลิ ปส์ รา้ งสรรค์ ชดุ ระบำขา้ วเมา่ ทอด
โดย...นางภัทธริ า คลา้ ยพร้อม

5

17. ขอ้ ใดคืออปุ กรณ์ท่ีใช้ประกอบการแสดงนาฏศลิ ปส์ รา้ งสรรค์ ชดุ ระบำขา้ วเมา่ ทอด

ก. ตะกรา้ ข. กระด้ง ค. ถาด ง. ตะแกรง

18. ขอ้ ใดคือลกั ษณะของการแตง่ กายการของแสดงนาฏศิลปส์ ร้างสรรค์ ชดุ ระบำขา้ วเม่าทอด

ก. โจงกระเบนกับผา้ สไบ ข. โจงกระเบนกับเส้ือแขนกระบอก

ค. ซน่ิ สั้นกับผ้าสไบ ง. ซน่ิ สั้นกับเสือ้ แขนกระบอก

19. ดนตรีทใี่ ช้ประกอบการแสดงนาฏศิลป์สร้างสรรค์ ชุด ระบำขา้ วเมา่ ทอด คือดนตรีประเภทใด

ก. กลองยาว ข. เพลงจอ๊ ย ค. เซงิ้ ง. รองเง็ง

20. สิ่งทีค่ ดิ ค้นขน้ึ มาเพ่ือนำมาประกอบการแสดงนาฏศลิ ป์สร้างสรรค์ ชดุ ระบำขา้ วเมา่ ทอด คืออะไร

ก. เพลงเซงิ้ ข. เพลงพวงมาลัย ค. เพลงยาว ง. เพลงฉอ่ ย

นาฏศลิ ป์สรา้ งสรรค์ ชดุ ระบำขา้ วเมา่ ทอด
โดย...นางภัทธิรา คล้ายพร้อม

6

ทีม่ าของการคิดค้นนาฏศิลปส์ รา้ งสรรค์ ชุด ระบำข้าวเมา่ ทอด
โรงเรียนชมุ ชน 3 บา้ นเนนิ กุ่ม (ประชานุกูล) เปน็ โรงเรียนทีอ่ ยูใ่ นชุมชนบา้ นเนินกมุ่ ซ่งึ มวี ดั เนนิ กมุ่ เป็น

ศูนย์รวมจิตใจ ทุกๆ ปี วัดเนินกุ่มจะมีการจัดงานประเพณีบุญเดือนสิบซึ่งถือเป็นประเพณีที่สำคัญของตำบล
เนนิ กุ่ม ในงานประเพณีบุญเดือนสิบจะมีการปิดทองหลวงพ่อป้ัน แข่งขนั เรอื บก ลม้ิ รสขา้ วเม่าทอด “หลวงพ่อ
ปั้น” เป็นอดีตเจ้าอาวาสวัดเนินกุ่มที่สร้างวัดเนินกุ่มขึ้นมา แล้วมีเหตุการณ์เกิดขึ้นหลายเหตุการณ์ที่ทำให้
ชาวบ้านต่างศรัทธา เลื่อมใส เช่น มีวาจาสิทธิ์ สามารถดลจิตดลใจคนให้เมตตาตนได้ เป็นต้น งานประเพณี
เดือนสิบถอื ได้วา่ เป็นอัตลักษณ์ของชาวบ้านเนินกุ่ม กิจกรรมท่ีสำคัญอยา่ งหนึง่ ของงานประเพณีบุญเดือนสิบคือ
“การทำข้าวเม่าทอด” ในการทำข้าวเม่าทอดขายของวัดเนินกุม่ ชาวบ้านและร้านค้าในชมุ ชนจะเป็นผู้นำวสั ดุ
ต่างๆ ในการนำข้าวเม่าทอดมาบริจาคให้กับทางวัด (ถวายให้หลวงพ่อปั้น) ไม่ว่าจะเป็นมะพร้าว น้ำตาล
ข้าวเม่า น้ำมัน รวมทั้งยังช่วยกนั ลงมือทำข้าวเม่าทอดขายให้กับทางวดั เพื่อนำเงินรายได้ท้ังหมดทำบุญบริจาค
ให้วัด ไม่ว่าขูดมะพร้าว กวนข้าวเม่า พอกกล้วย ทอดข้าวเม่า ชาวบ้านทุกคนร่วมใจกันทำโดยไม่เห็นแก่เหน็ด
เหนอื่ ย

ข้าวเม่าทอดของวัดเนินกุ่มเป็นท่ีเลื่องลือ เพราะรสชาติอร่อย ราคาย่อมเยา และที่สำคัญชาวบ้าน
ต้องการซื้อเพื่อทำบุญกับวัด และเชื่อกันว่าเป็นข้าวเม่าของหลวงพ่อปั้น ถ้าได้รับประทานจะเกิดสิริมงคล ไม่
เจ็บไข้ ไดป้ ว่ ย ร่างกายแข็งแรง ทกุ คนต่างตอ้ งการรับประทาน จึงทำใหส้ ร้างรายไดใ้ หก้ ับทางวดั เปน็ อย่างมาก
รายไดจ้ ากการขายข้าวเม่าของวดั เนนิ ก่มุ ทุกปเี ม่ือหกั ต้นทุนแลว้ จะมีรายไดห้ ลกั แสนบาท

จากการที่โรงเรียนได้ร่วมแสดงในพิธีเปิดงานประเพณีบุญเดือนสิบทุกปี จึงทำให้เล็งเห็นความสำคัญ
ของงานประเพณีบุญเดือนสิบและอยากเป็นส่วนหนึ่งในการร่วมกันอนุรักษ์วัฒนธรรมท้องถิ่ นและภูมิปัญญา
ท้องถิ่นให้อยู่คู่กับชุมชนตลอดไป จึงมีความคิดที่จะสร้างงานนาฏศิลป์ออกมาเพื่อถ่ายทอดขั้นตอน/วิธีการทำ
ขา้ วเม่าทอด

นาฏศิลป์สร้างสรรค์ ชุด ระบำข้าวเม่าทอด เป็นการแสดงพื้นบ้านที่คิดค้นขึ้นมาให้สอดคล้องกับ
ขั้นตอนการทำข้าวเม่าทอด ซึ่งเป็นภูมิปัญญาท้องถิ่นของชาวบ้านเนินกุ่มที่มีมาตั้งแต่รุ่นปู่ ยา ตา ยาย และ
เพื่อนำมาใช้ในการจัดการเรียนการสอนให้นักเรยี นในโรงเรียนได้เรยี นรู้และร่วมกันอนุรกั ษ์ สืบสานภูมปิ ัญญา
ท้องถิ่นของชุมชนเนินกุ่ม ให้อยู่คู่กับชุมชนเนินกุ่ม นอกจากนี้ยังคิดค้นขึ้นมาเพื่อให้นักเรียนเกิดความ
สนุกสนานและจดจำขั้นตอนในการทำข้าวเม่าทอดได้ง่ายขึ้น โดยมีการคิดท่าทางประกอบการแสดงระบำ
ข้าวเม่าทอดแล้วนำมาใช้สอนนักเรียน รวมถึงเผยแพร่ให้กับชุมชนเนินกุ่ม ท้องถิ่นอำเภอบางกระทุ่ม และ
จังหวัดพิษณุโลก รวมไปถึงเผยแพร่ให้กับบุคคลทั่วไปได้รู้จักระบำข้าวเม่าทอด ใช้เป็นแนวทางในการนำไป
ประยุกต์ใช้ประกอบการรำอื่นๆ หรือนำไปประยุกต์ใช้ประโยชน์ในด้านอื่นๆ รวมถึงมีการออกแบบเครื่องแต่ง
กายสำหรับการแสดงระบำข้าวเม่าทอด เพื่อสร้างเอกลักษณ์ให้กับโรงเรียนโดยคำนึงถึงการอนุรักษ์
ศิลปวัฒนธรรมท้องถิ่นและสืบสานศิลปวัฒนธรรมท้องถิ่นให้อยู่คู่กับชุมชนเนินกุ่ม โดยในการแสดงระบำ
ขา้ วเม่าทอดน้นั เลอื กใชด้ นตรีประเภทเซิง้ มาประกอบการรำเพ่ือความสนุกสนาน

นาฏศลิ ป์สรา้ งสรรค์ ชุด ระบำขา้ วเม่าทอด
โดย...นางภัทธิรา คล้ายพรอ้ ม

7

นาฏยศัพท์
"นาฏย“ (นาด-ตะ-ยะ) หมายถงึ การรา่ ยรำ การฟ้อนรำ การแสดงละคร
"ศพั ท์" หมายถงึ เสียง คำ คำยากทีต่ อ้ งแปล
นาฏยศัพท์ (นาด-ตะ-ยะ-สับ) หมายถึง ศัพท์ หรือคำที่ใช้ เกี่ยวกับลักษณะท่ารำ และท่าใช้ในการ

ฝกึ หัดเพอ่ื แสดงโขน ละคร เปน็ คำท่ใี ช้ กนั และเขา้ ใจในวงการนาฏศลิ ปไ์ ทย สามารถสอื่ ความหมายกันได้ ทุก
ฝา่ ยในการแสดงตา่ งๆ

ประภทของนาฏยศพั ท์
นาฏยศพั ท์แบ่งออกเป็น 3 ประเภท คือ

1. นามศัพท์
นามศัพท์ หมายถึง ศัพท์ท่เี รียกชอื่ ทา่ รำ หรอื ชอ่ื ท่าทบ่ี อกอาการ

กระทำของผู้นั้น เช่น วง จีบ สลัดมือ คลายมือ กรายมือ ฉายมือ ปาดมือ กระทบ กระดก ยกเท้า ก้าวเท้า
ประเทา้ ตบเท้า กระทุง้ กะเทาะ จรดเทา้ แตะเทา้ ซอยเท้า ขย่ันเท้า ฉายเท้า สะดดุ เท้า รวมเทา้ โย้ตัว ยักตัว
ตีไหล่ กลอ่ มไหล่

2. กริ ิยาศพั ท์
กริ ยิ าศพั ท์ หมายถงึ ศพั ทท์ ่ใี ช้เรยี กในการปฏิบตั ิบอกอาการกริ ิยาซ่ึงแบ่งออกเปน็
ศัพท์เสริม หมายถึง ศัพท์ที่ใช้เรียกเพื่อปรับปรุงท่าทีให้ถูกตอ้ งสวยงาม เช่น กันวง ลดวง

ส่งมือ ดึงมือ หักข้อ หลบศอก เปิดคาง กดคาง ทรงตัว เผ่นตัว ดึงไหล่ กดไหล่ ดึงเอว กดเกลียวข้าง ทับตัว
หลบเข่า ถีบเข่า แข็งเข่า กันเขา่ เปิดส้น ชักสน้

ศัพท์เสื่อม หมายถึง ศัพท์ที่ใช้เรียกชื่อท่ารำหรือท่วงทีของผูร้ ำท่ีไม่ถูกต้องตามมาตรฐาน
เพื่อให้ผู้รำรู้ตัว และแก้ไขท่าทีของตนให้ดีขึ้น เช่น วงล้า วงคว่ำ วงเหยียด วงหัก วงล้น วงแอ้ คอดื่ม คางไก่
ฟาดคอ คอหกั เกร็งคอ หอบไหล่ ทรุดตัว ขยม่ ตวั เหลี่ยมล้า รำแอ้ รำลน รำเลื้อย รำล้ำจงั หวะ รำหน่วงจงั หวะ

3. นาฏยศัพทเ์ บด็ เตลด็
นาฏยศัพท์เบ็ดเตล็ด หมายถึง ศัพท์ต่างๆที่ใช้เรียกในภาษานาฏศิลป์นอกเหนือไปจากนามศัพท์ และ

กิริยาศัพท์ เช่น จีบยาว จีบสั้น ลักคอ เดินมือ เอียงทางวง คืนตัว อ่อนเหลี่ยม เหลี่ยมล่าง แม่ทา ท่า-ที ขึ้นท่า
ยืนเขา่ ทลายท่า นายโรง พระใหญ่ - พระน้อย นางกษตั ริย์ นางตลาด ผู้เมยี ยนื เครอ่ื ง ศพั ท์แทน

ประเภทของนาฏยศัพท์ (ตามลกั ษณะการใชร้ า่ งกาย)
1. การใชศ้ รี ษะ
เอียงศีรษะ หรือ อ่อนศีรษะ คือ กิริยาที่จะต้องใช้ร่างกายตั้งแต่ช่วงเอว ไหล่ ขึ้นมา กล่าวคือ เมื่อจะ

เอียงศีรษะก็จะต้องเริ่มกดเอว กดไหล่ ข้างเดียวกันกับศีรษะที่เอียง เพื่อเน้นให้เห็นเส้นสรีระของร่างกายเป็น
เส้นโคง้ หากเอียงแต่ศรี ษะเพยี งอย่างเดียว ทา่ รำจะดูแข็ง และเหมอื นคนรำคอฟาด (คอื รำคอพับไปมาเหมือน
เด็กอนุบาลรำ) การเอยี งน้นั จะต้องไดส้ ัดสว่ นท่ีพองาม ตัวนางจะกดลำตัวและการเอยี งมากกว่าตัวพระ ตัวพระ
นั้นการเอียงนี้จะใช้เพียงแง่ศีรษะ (คือ ให้ความรู้สึกว่าเอียงเพียงเล็กน้อย) เท่านั้น อนึ่ง นอกจากการเอียง
ตามปกติ (กดไหล่ไหน เอียงไหล่นั้น) แล้ว ยังมีการเอียงศีรษะอีกแบบหนึ่งที่ขืนธรรมชาติ แต่ในการำชั้นสูง
จะตอ้ งปฏบิ ัติให้ไดด้ ีและมีความสัมพันธส์ อดคล้องกับท่ามือและเท้าด้วย การเอยี งแบบขืนธรรมชาติน้ีก็คือการ
“ลักคอ” เมื่อเรากดไหล่ใบหน้าและแง่ศีรษะจะเอียงไปในทิศทางตรงข้ามกับไหล่ที่กด (ฝึกฝนให้ชำนาญ
ด้วยการถองสะเอว) การลักคอให้ได้ดีเป็นเสน่ห์ของการรำ บางคนทำมากก็ดูลุกลน บางคนทำน้อยมากจน

นาฏศิลป์สรา้ งสรรค์ ชดุ ระบำข้าวเมา่ ทอด
โดย...นางภัทธิรา คลา้ ยพรอ้ ม

8

เกือบแยกแยะไม่ได้ ทัง้ นข้ี ้ึนอยู่กับประเภทของละครท่เี ล่นด้วยว่าเปน็ ละครนอกหรือละครใน พลังในการใช้ท่า
รำเหล่านจี้ ะแตกต่างกัน

กล่อมหน้า คือ กิริยาที่ปฏิบัติควบคู่ไปกับการกล่อมไหล่ โดยการเบือนหน้าไปทางซ้ายและขวาให้
สัมพันธ์กบั ไหล่ทก่ี ลอ่ มไปดว้ ย ลกั ษณะนีจ้ ะคลา้ ยกบั การใชค้ างวาดเปน็ รปู เลข 8 แนวนอนในอากาศ

2. การใชไ้ หล่
ไหล่ผึ่งไหล่ หรือ ตึงไหล่ คือ การดันไหล่ให้ผายออกได้แนวประมาณ 180 องศา และจะต้องดัน

หนา้ อกใหแ้ อ่นข้ึน เพอ่ื ให้ดสู งา่ มากยิง่ ข้ึน (โดยเฉพาะตวั พระ ในอดีตเมอื่ รัดเครือ่ งจะไมใ่ สน่ วมอกอย่างปัจจุบัน
การดันหน้าอกและรูปร่างจึงมีความสำคัญ และเห็นได้ชัดเจนมาก) จึงมีคำใช้ประกอบเมื่อสอนรำว่า “อกผาย
ไหล่ผึ่ง อกตงึ ไหลต่ งั้ ” นอกจากน้กี ารผึ่งไหล่หรือตึงไหล่ ยังเป็นสว่ นประกอบหลกั ในองค์ 5 เม่ือหัดรำละคร อัน
ประกอบด้วย ตงึ ตวั ตงึ เอว ตงึ มือ ตึงไหล่ และเงยหน้า (ศลิ ปะละครรำหรอื คมู่ อื นาฏศิลป์ไทย, 2498)

กดไหล่ คือ การเอียงข้างใดข้างหนึ่ง โดยจะต้องกดมาตั้งแต่ลำตวั (ฝึกหัดด้วยการถองสะเอว) เมื่อกด
เอวแล้ว ไหล่ก็จะลดลงตาม การกดไหล่นี้ต้องในระดับระนาบ คือ เมื่อกดลงแล้วไม่ล้ำไปด้านหนา้ หรือเบี่ยงไป
ด้านหลัง (เทียบความรู้สึกกบั ตาชั่ง ที่เมื่อข้างหนึ่งลดลง อีกข้างหนึง่ จะสูงข้ึน) ข้อพึงระวังอีกอยา่ งหนึ่งที่มักจะ
เปน็ ปัญหาให้กบั ผรู้ ำในปจั จบุ ัน คอื เม่อื กดไหล่ลงข้างหนง่ึ แล้วจะยกไหล่อกี ขา้ งโดยเจตนา ดคู ล้ายหุ่นกระบอก
พม่าที่ยกไหล่กระโดดไปมา พึงกดไหล่โดยผ่อนตามธรรมชาติจะดีกว่ากล่อมไหล่ คือ กิริยาต่อเนื่องจากการกด
ไหล่ เมื่อกดไหล่ลงแล้วหมุนไหล่ไปขา้ งหน้าแตน่ ้อยแล้วกลบั มากดอีกข้างหนึง่ ทำให้ต่อเนื่อง (เป็นที) อย่างช้า
ใช้ในการรำท่ัวไป เพอ่ื เชอ่ื มทา่ หนึ่งไปอกี ท่าหน่ึงใหต้ ่อเน่ืองกลมกลืนกัน

ตไี หล่ คือ กริ ยิ าตอ่ เนือ่ งจากการกดไหล่ (คล้ายกล่อมไหล่ แต่ปฏิบัติชดั เจนกวา่ ) เม่ือกดไหล่ลงแล้วดัน
ไหล่นนั้ ไปดา้ นหลงั (ลกั ษณะคล้ายการวาดดว้ ยไหล่ท้ังสอง) ปฏิบตั ติ อ่ เนอ่ื ง ใชใ้ นการรำของตวั ละครที่เป็นมอญ
ลาว พม่า ในละครพันทางโดยมาก (เช่น ในรำพลายชุมพล ระบำลพบรุ ี เป็นต้น)

3. การใชล้ ำตัว
ทรงตัว คือ การตั้งลำตัวให้ตรง ไม่โอนเอนไปด้านหน้า (รำหน้าคว่ำ) หรือไปด้านหลัง (รำหน้าหงาย)

การทรงตัวนี้ต้องดันหลงั ให้ตึง ยกอกขึ้นเล็กหน้า แต่ต้องไม่ให้หน้าทอ้ งยืนล้ำออกมามาก ต้องเกร็งหน้าท้องไว้
ด้วยเสมอฉอ้อนตวั โดยมากใช้กับตวั นาง เป็นการถ่ายน้ำหนักตัวลงบนเท้าหน้า พร้อมกับโน้มลำตัวไปดา้ นหนา้
เลก็ นอ้ ย แลว้ จึงถา่ ยนำ้ หนกั ตวั คนื ทำให้ท่ารำดนู ่วมและมที ว่ งที

ยักตัว หรือ ยักเอว คือ การกดกล้ามเนื้อเอวสลับกันซ้าย-ขวาอย่างต่อเนือ่ ง ปรากฏในท่ารำเพลงเร็ว
ที่ทอ่ งจงั หวะการนบั ว่า “ตุ๊บ-ทิง-ทิง” กระทบจงั หวะมี 2 แบบ คอื นั่งกระทบ กระทำเมื่อน่ังคุกเข่าหรือน่ังพับ
เพียบ โดยยกก้นขึ้นเล็กน้อย แล้วทิ้งน้ำหนักตัวลงบนเท้าแต่เบา ใช้มากเมื่อต้องรำตีบทที่นั่งรำ หรือรำบทน่ัง
เมอื งในเพลงชา้ ปเี่ ป็นต้น การกระทบกน้ ให้ได้จงั หวะท่ีคม ตอ้ งเกรง็ หนา้ ขาด้วยยนื กระทบ แบ่งเปน็ กระทบเข่า
และกระทบส้น กระทบเข่า กระทำเมื่อยกเทา้ หรือกระดกโดยการห่มเข่าลงในจังหวะสั้นๆ ครง้ั หน่ึงก่อนจะก้าว
ขาลงเหล่ียม (หรือกา้ วหนา้ ก้าวข้าง) สว่ นกระทบส้น น้นั ปรากฏในแมท่ ่ายักษ์และลิง ปฏบิ ัตโิ ดยยกขาข้างหน่ึง
ไว้ ใช้ขาข้างที่ยืนรับน้ำหนัก เผยอส้นเท้าขึ้นเล็กน้อย แล้วตบเท้าลงเต็มเท้าก่อนที่จะก้าวขาที่ยกลงเหลี่ยม
ตัวพระมใี ช้การกระทบสน้ นีบ้ ้าง ปรากฏในเพลงหนา้ พาทยค์ ุกพาทย์ หรือรวั สามลา เปน็ ตน้

สะดุ้งตัวลักษณะตรงข้ามกับกระทบจังหวะ คือ การยืนตัวขึ้นเหมือนกิริยาสะดุ้ง ตามจังหวะเพลง
บางครั้งก็ใช้สลับกับการกระทบจังหวะ เรียกว่า “ยืด-ยุบ” บางครั้งใช้ร่วมกับการลักคอและเล่นมือ เรียก
“เยื้องตัว” ปรากฏในท่ารำเพลงเร็วทิ้งน้ำหนัก หรือ ทิ้งตัว คือ การถ่ายน้ำหนักตัวไปในทิศทางของท่าหรือ

นาฏศลิ ปส์ รา้ งสรรค์ ชุด ระบำขา้ วเมา่ ทอด
โดย...นางภทั ธิรา คล้ายพร้อม

9

ตามเท้าที่ก้าว บางครั้งอาจใหน้ ้ำหนักตวั อยู่ที่ศูนย์กลางพอดี การถ่ายน้ำหนักในการรำไทยนัน้ จะสังเกตเห็นได้
ว่าจะต้องมีการถ่ายเทน้ำหนักตัวตลอดเวลา เพื่อรักษาสมดุลของท่า หากยืนก็จะไม่ถ่ายน้ำหนักลงบนเท้าทั้ง
สองอย่างเท่ากัน (มีบางท่า เช่น การยืนผสมเท้าเต็มเท่านั้น) มักจะทิ้งน้ำหนักลงที่เท้าหน้าที่ก้าวไปด้านหน้า
หรือเท้าที่ไขว้อยู่ดา้ นหน้าเปน็ ส่วนมาก เมื่อถ่ายนำ้ หนกั ไปทีเ่ ทา้ หนา้ แล้ว เท้าที่วางด้านหลังจะไม่มีนำ้ หนัก คง
วางไว้ตามตำแหน่งที่ถูกต้อง หรือเปิดส้นเท้าขึ้นเท่านั้น ในบางท่าจะมีการถ่านน้ำหนักตัวไปด้านหลังสลับกัน
ด้วย เช่น เมือ่ นั่งรำจะมกี ารถ่ายนำ้ หนักตวั หน้า-หลงั น้ีมาก การทิ้งนำ้ หนกั จึงเป็นทีอย่างหนึ่งต้องปฏิบัติให้พอดี
และต่อเนื่องอย่างกลมกลืนจึงจะดูคล่องแคล่วกล่อมตัวพบมากในท่ารำตัวนาง คือ เมื่อสะดุ้งตัวตามจังหวะ
เพลงจะตอ้ งกล่อมไหล่และกล่อมตัว ลกั ษณะคลา้ ยการตีไหล่เป็นเลขแปดนอนไปด้วย พบในท่ารำเพลงเร็วของ
ตัวนาง

4. การใชม้ อื และแขน
ในละครรำของไทยมีการเคลื่อนไหวมือและท่อนแขนเป็นหลัก ท่าต่างๆ นั้น สันนิษฐานว่าน่าจะได้รับ

อทิ ธิพลจากทา่ รำในนาฏยศลิ ปอ์ นิ เดีย ที่เรยี กวา่ “มทุ รา” ทก่ี ำหนดช่ือเรยี กไวโ้ ดยเฉพาะ ทา่ มอื แบบต่างๆ เมื่อ
นำมาจัดวางตามตำแหน่งจึงเกิดเป็นแม่ท่าต่างๆ ที่มีชื่อเรียกเฉพาะอีกเช่นกัน ท่ามือในนาฏศิลป์ไทย จะใช้คำ
ว่า “จบี ” และ “วง” เปน็ หลัก ดงั จะไดอ้ ธบิ ายวิธปี ฏิบตั ิดังน้ี

วง หรือ ต้ังวง คือ ชว่ งทอ่ นแขนและมือที่กางออก ขอ้ มือหักหงายให้อ่อนโคง้ เข้าหาลำแขน การจะต้ัง
วงให้ได้สัดสว่ นทีง่ ามน้ัน มไิ ดข้ นึ้ อย่กู ับการมนี วิ้ มือท่ีเรียวโค้งไปด้านหลังได้มากๆ แต่อย่างเดียว ข้ึนอยู่กับองศา
ระหว่างท่อนแขนบนล่าง และท่อนแขนล่างกับข้อมือประกอบด้วย เพราะความหมายของ “วง” นั้น คือเป็น
ส่วนของเส้นโค้ง การตั้งวงจึงต้องทอดแขนแลให้เหน็ เป็นเส้นโค้งที่มีสัดสว่ นสวยงามตามแบบฉบับของแต่ละบท
เช่น พระ นาง ยักษ์ ลิง เป็นต้น ดังนั้น ระดับแขนระหว่างตัวละครต่างๆ จึงแตกต่างกัน กล่าวโดยรวมคือ
ตัวยักษ์จะมีวงกว้างที่สุด รองมาคือ ลิง พระ และนาง ในเรื่องของระดับวงนี้ ควรได้รับการแนะนำจาก
ผู้เช่ยี วชาญเพอ่ื จับท่าให้ได้ตามมาตรฐาน ซึง่ สามารถแบ่งยอ่ ยเปน็ ระดับต่างๆ ดังนี้

วงสงู หรอื วงบน ตัวพระ กนั วงออกขา้ งลำตัว เฉยี งมาทางด้านหน้าเล็กน้อย (แนวเดยี วกันกับหน้าขาที่
เปิดออก) ยกขึ้นให้ปลายมืออยู่ในระดับแง่ศีรษะ ตัวนาง จะกันวงเฉียงมาด้านหน้ามากกว่าตัวพระเล็กน้อย
และลดระดบั วงใหอ้ ยู่ที่ระดับหางคิว้

วงกลางทง้ั ตัวพระและตวั นาง ลดระดับวงลงให้สูงเพยี งระดบั หวั ไหล่
วงต่ำหรือวงล่างมือที่ตั้งวงอยู่บริเวณหัวเข็มขัดหรือชายพก ตัวพระจะกันกว้างออกไปอีกเล็กน้อยวง
หน้าทอดลำแขนให้โค้งไปด้านหน้า ปลายมือชี้เข้าระดับปาก เช่นเดียวกันทั้งตัวพระและนางวงหงาย หรือ วง
บวั บานเป็นวงพิเศษท่มี ีลกั ษณะไม่เปน็ เส้นโคง้ กล่าวคอื ท่อนแขนบนและลา่ งและขอ้ มอื หักเปน็ มุม ฝ่ามอื ทต่ี ั้งวง
จะหงายขึน้ ปลายนิว้ จะช้ีออกด้านขา้ ง (เช่น ทา่ พรหมสหี่ น้า) หรือตกลงดา้ นลา่ ง (เช่น ท่านางนอน)
จบี คอื การจรดปลายนวิ้ หัวแม่มือที่ขอ้ แรกของปลายนว้ิ ชี้ นิ้วที่เหลอื ทัง้ สามกรีดออกไปด้านหลังมือให้
มากท่สี ุด ทีส่ ำคญั คือ จะต้องหักขอ้ มือเข้าหาลำแขนให้ได้มากที่สุด ทา่ จบี แบ่งเปน็ จีบหงาย คือ การจบี ทหี่ งาย
ฝ่ามือขึ้น ปลายนิ้วที่จีบชี้ขึ้น จีบคว่ำ คือ การจีบที่คว่ำมือลง ปลายนิ้วที่จีบชี้ลงเบื้องล่างจีบปรกหน้าหรือจบี
ตลบหนา้ คอื การจีบที่อยรู่ ะดบั ใบหนา้ หนั ปลายน้ิวท่ีจบี ช้ที บ่ี ริเวณดวงตาจีบปรกขา้ งลักษณะคล้ายวงบัวบาน
ระดับสูง แต่หักข้อมือที่จีบเข้าหาแง่ศีรษะ จีบหลังหรือจีบส่งหลัง คือ การทอดแขนไปด้านหลงั ให้ตึง มือที่จีบ
พลิกหงายขึ้นด้านบน การจีบส่งหลังจะต้องเหยียดออกไปด้านหลังให้สุดและปลายนิ้วที่จีบจะไม่ชี้เข้ามาที่ก้น
โดยเด็ดขาดล่อแก้วเป็นลักษณะมือพิเศษ โดยใช้ปลายนิ้วกลางขัดที่ข้อแรกของนิ้วหัวแม่มือเป็นรูปวงกลม น้ิว
เหลือเหยียดออกไปดา้ นหลัง พรอ้ มหักข้อมือเขา้ ลำแขนนอกจากน้ยี งั มีท่ามือรปู แบบตา่ งๆ ท่ใี ชเ้ ฉพาะการรำแต่

นาฏศิลป์สรา้ งสรรค์ ชดุ ระบำข้าวเมา่ ทอด
โดย...นางภัทธริ า คลา้ ยพร้อม

10

ละชุดหรือกับบางท่า เช่น ท่ามือของยักษ์และลิงที่มีลักษณะเฉพาะ มือของสัตว์ต่างๆ เช่น กวาง ม้า ปลา มือ
ของระบำโบราณคดที ปี่ ฏบิ ตั ิใหเ้ หมือนกับเทวรปู ทภี่ าพจำหลัก ซึง่ จะไม่ขอนำมากลา่ วรวมไว้ ณ ท่นี ้ี

5. การใช้ขาและเท้า
เทา้ ประ คือ อาการของเทา้ ขา้ งใดข้างหน่งึ ใช้จมูกเท้าตบพน้ื เบาๆ แล้วยกขนึ้ โดยใหอ้ กี เท้าหน่ึงยืนย่อ

เข่ารับน้ำหนักตัว การประเท้าของตัวพระและตัวนางจะแตกต่างกันตรงที่ตัวพระต้องแยกหรือแบะเข่าออกให้
ได้เหลี่ยม แล้วจึงประ เท้าที่ประแล้วยกขึ้นสูงระดับกลางน่องของขาที่ยืนรับน้ำหนัก ปลายเท้าชี้ออกด้านข้าง
ส่วนตัวนางไม่แบะเข่า ยืนให้เท้าที่จะเตรียมประเหลื่อมจากเท้าที่รับน้ำหนักไปข้างหน้าประมาณครึ่งเท้า เม่ือ
ประแล้วยกเทา้ ขึน้ สงู ระดับคร่งึ นอ่ ง ปลายเทา้ ช้ีออกดา้ นหนา้ ถ้าจะใหด้ งู ามยงิ่ ข้นึ จะตอ้ งกระดกปลายนวิ้ เท้าให้
งอนขึ้นเล็กน้อยทง้ั ตัวพระและตัวนาง

ก้าวเท้า คือ การวางเท้าที่ยกลงสู่พื้น โดยวางส้นเท้าลงก่อน แล้วจึงตามด้วยปลายเท้า ทิ้งน้ำหนักตัว
ลงไปยงั เทา้ ทีก่ ้าวใหห้ มด การกา้ วเท้ามี 2 วิธี คอื

ก้าวหน้า หมายถึง การก้าวเท้าไปข้างหน้า ตัวพระจะต้องแบะเข้าออกให้ไดเ้ หลี่ยมปลายเทา้ ที่ก้าวจะ
เฉยี งไปทางด้านข้างเล็กนอ้ ย กะใหส้ น้ เท้าหน้าอยู่ในแนวกนั กับหวั แมเ่ ท้าหลัง ห่างกนั ประมาณหนง่ึ คืบ เทา้ หลงั
เปิดส้นเท้า สำหรับตวั นางไม่แบะเขา่ และกา้ วเท้าให้ปลายเท้าชีค้ ่อนไปทางด้านหน้า หา่ งจากส้นเท้าหลังที่เปิด
สน้ เทา้ ขึ้นประมาณหนง่ึ คืบ

กา้ วข้าง หมายถึง การกา้ วเท้าเฉียงไปทางด้านข้างของเท้าท่ียก จะเปน็ เท้าข้างใดก็ได้ ในขณะที่ลำตัว
อยู่ด้านหน้า ตัวพระจะก้าวเฉียงออกจากด้านข้างให้มากกว่าก้าวหน้า สำหรับตัวนางก้าวข้างจะต้องกะปลาย
เทา้ กับส้นเทา้ หลงั ให้อยู่ในแนวเฉยี งหา่ งกันประมาณหนง่ึ คบื

กระทุง้ คือ อาการทใ่ี ช้จมกู เทา้ ทว่ี างเปดิ สน้ เท้าอยูด่ ้านหลัง (ปฏบิ ตั ติ ่อเน่อื งจากการก้าวหน้าหรือก้าว
ข้าง) กระทุ้งลงกบั พ้ืนเบาๆ

กระดก คือ อาการปฏิบัติต่อเน่ืองจากการกระทุ้ง โดยยืนขาเดียวยอ่ เข่าโดยใช้เท้าหน้าท่ียืนยอ่ เข่าอยู่
รับน้ำหนักตัว ถีบเข่าหรือส่งเข่าข้างที่ยกนั้นไปทางด้านหลัง แล้วหนีบน่องให้ชิดต้นขามากที่สุด (เท้าที่ยก
จะต้องอยู่ใกล้ก้นให้ได้มากที่สุด) หักข้อเท้าลงให้ปลายเท้าตกลงเบื้องล่าง การกระดกอาจสืบเนื่องอาจทำ
ตอ่ เนอื่ งจากกระทุง้ เทา้ ก็ไดห้ รือกระดกโดยไม่กระท้งุ ก็ได้ ตวั พระเม่อื กระดกเท้าจะตอ้ งกนั เขา่ หรือเปิดเข่าให้ขา
กางออกจากขาที่ยืนรับน้ำหนักตัวอยู่ การกระดกนี้แบ่งได้เป็น 2 แบบ คือ กระดกหลัง คือ อาการของเท้าที่
กระดกไปข้างหลัง เมื่อมองจากด้านหน้าจะไม่เห็นเท้าหลังที่กระดกเลย กระดกเสี้ยว คือ อากรของเท้าท่ี
กระดกอย่ดู า้ นข้างของลำตวั โดยใหเ้ ทา้ ทีย่ นื รับนำ้ หนกั หนั ปลายเท้าไปดา้ นขา้ ง

ถัดเท้า คือ การใช้จมูกเท้าข้างใดข้างหนึง่ ถัดหรือกับพ้ืนเบาๆ ให้เท้าลอยแลว้ จงึ วางลง โดยให้เท้าอีก
ข้างหนึ่งย่ำอยู่กับท่ี หรือก้าวเดิน เช่น การเดินโดยถัดเท้าขวา ในจังหวะหน้าทับเพลงเร็ว "ตุ๊บ ทิง ทิง" จะต้อง
เริ่มก้าวเทา้ ซ้ายก่อน ในจังหวะตุ๊บ แล้วถัดเท้าขวาในจงั หวะ ทิง (แรก) แล้ววางเท้าขวาลงในจงั หวะ ทิง (ที่ 2)
เป็นต้น การถดั เท้าสามารถถัดได้ท้งั เท้าซ้ายและเทา้ ขวา ทั้งน้ขี น้ึ อยู่กบั ความเหมาสมของแต่ละกระบวนท่ารำ

ซอยเทา้ คือ การยำ่ เท้าถีๆ่ ของเทา้ ที่อยเู่ สมอกนั ให้ตัวเคลื่อนไปในทศิ ทางต่างๆหรืออย่กู บั ท่ี
ขยน่ั เท้า คือ การยำ่ เท้าถๆ่ี ของเทา้ ที่อย่เู สมอกัน หรอื ไว้กัน ใหเ้ คลื่อนตวั ไปในขา้ งหนา้ หรอื ด้านขา้ ง
ฉายเทา้ คือ การใช้เท้าข้างใดขา้ งหน่งึ ยืนเป็นหลัก ส่วนเทา้ อกี ข้างหนง่ึ ใช้จมกู เท้าจรดพ้ืนปดิ ส้นเท้าขึ้น
แล้วฉายหรือลากจมกู เท้าไปด้านขา้ ง ในลกั ษณะคร่งึ วงกลม
สะดุดเท้า คือ การใช้เท้าข้างหนึ่งยืนเป็นหลัก ส่วนเท้าอีกข้างหนึ่งนั้นไสเท้าออกไปด้านหน้าหรือ
ดา้ นข้างอย่างแรง พรอ้ มท้งิ นำ้ หนักตัวไปด้วย

นาฏศลิ ป์สรา้ งสรรค์ ชุด ระบำข้าวเมา่ ทอด
โดย...นางภัทธิรา คลา้ ยพรอ้ ม

11
จรดเทา้ คือ กริ ิยาทีจ่ มกู เท้าแตะลงบนพนื้ โดยสน้ เทา้ จะลอยข้ึนจากพ้ืนเล็กน้อย สามารถปฏิบัติได้ท้ัง
ในขณะทีข่ าทยี่ ืนนำ้ หนักเหยียดตรงหรือย่อลง
สูดเท้า คือ การใช้จมูกเท้าไสไปด้านหน้าเบาๆ แล้วชักกลับ ทำสลับกันระหว่างเท้าทั้งสองขา้ งหรอื สดู
ดว้ ยเท้าขา้ งเดยี วถ่ีๆ กไ็ ด้
เดาะเท้า คือ กิริยาที่ยกเท้าข้างใดข้างหนึ่งให้ลอยพ้นจากพื้นเล็กน้อย แล้วใช้จมูกเท้าตบลงบนพื้น
เบาๆ แล้วยกขึ้นทันที ปฏิบัติตามจังหวะเพลง (เช่น ในกระบวนท่ารำเพลงเร็ว) หรือจะเดาะถี่ๆ ก็ได้ (ตามแต่
ละกระบวนท่ารำ)
นาฏยศัพทท์ ่าการใชม้ ือ
จีบ คือ การใชน้ ิ้วมอื จรดเข้าหากัน โดยงอนว้ิ หัวแมม่ ือเล็กน้อย แล้วใชป้ ลายน้วิ หัวแม่มือจรดกับข้อท่ี
หนึ่งของนิ้วชี้ ส่วนนิ้วกลาง นิ้วนาง นิ้วก้อย กรีดออกไปให้ตึงคล้ายพัด การจีบต้องหักข้อมือเข้าหาท้องแขน
เสมอ

จบี หงาย คือ การจีบโดยหงายมือจีบข้นึ ใหน้ ว้ิ ชีข้ นึ้ ข้างบน หกั ขอ้ มอื เข้าหา ทอ้ งแขน

นาฏศลิ ป์สรา้ งสรรค์ ชดุ ระบำข้าวเม่าทอด
โดย...นางภัทธิรา คล้ายพร้อม

12

จบี ควำ่ คอื การจบี โดยคว่ำมือจีบขึน้ ใหน้ ว้ิ ชีล้ งดา้ นล่าง หักข้อมือเข้าหา ทอ้ งแขน

จีบปรกหน้า เปน็ ลักษณะการจบี หงายอย่ดู า้ นหน้าระดบั อก แล้วยกลำแขนท่อนล่างข้ึน ใหป้ ลายน้ิวช้ี
ชเี้ ขาหาใบหนา้ ในระดบั สายตา

จีบปรกข้าง เป็นลักษณะการจีบหงายอยู่ด้านข้างระดับไหล่ แล้วยกท่อนแขนล่างตั้งฉากกับศีรษะ
ให้ปลายนิว้ ช้ชี เี้ ข้าหาศีรษะในระดบั ศรี ษะ

นาฏศลิ ปส์ รา้ งสรรค์ ชดุ ระบำขา้ วเมา่ ทอด
โดย...นางภทั ธริ า คล้ายพร้อม

13
จบี ลา่ ง หรือจีบชายพก เป็นลักษณะการจีบตะแคงมืออยู่ด้านหนา้ ระดบั สะดือหรือหัวเขม็ ขัด

จีบสง่ หลัง เปน็ ลกั ษณะการจีบควำ่ แลว้ ส่งลำแขนไปด้านหลงั ใหต้ ึง

จบี ลอ่ แก้ว เปน็ การจีบโดยใช้นวิ้ หัวแม่มอื กดลงบนน้วิ กลาง (ตรงเล็บ) เกรง็ นวิ้ ใหเ้ ป็นวงกลม (สมมติ
เหมอื นมีลูกแกว้ อยู่ ในมือ) นิ้วท่เี หลือกรีดตึง

นาฏศลิ ปส์ รา้ งสรรค์ ชุด ระบำขา้ วเม่าทอด
โดย...นางภทั ธริ า คลา้ ยพรอ้ ม

14
การตัง้ วง คือ การต้ังปลายนว้ิ ทัง้ 4 นว้ิ ไดแ้ ก่ น้วิ ช้ี นวิ้ กลาง น้ิวนาง และนว้ิ ก้อย เรยี งชดิ ตดิ กัน สว่ น
นิ้วหวั แมม่ อื หักเขา้ ฝา่ มือ
ตัง้ วงบน เป็นการตั้งวงให้ปลายนว้ิ อยูใ่ นระดบั ศรี ษะ (ถา้ เป็นตวั นางอยรู่ ะดับคิ้ว โดยให้ลำแขนค่อน
มาทางด้านหน้าเลก็ น้อย ผู้หญงิ เรยี กว่า ตวั นาง ส่วนผู้ชายเรียกว่า ตวั พระ ต้องคอยยำ้ เตอื นเดก็ ให้ลำแขนได้
รูปโคง้ เพราะเด็กจะหักลำแขนเข้าหาตวั มากเกนิ ไป)

ต้ังวงกลาง เปน็ การตั้งวงให้ปลายนิว้ อยูร่ ะดับไหลท่ งั้ ตัวพระและตัวนาง แตต่ ัวนางใหล้ ำแขนมา
ดา้ นหนา้ เล็กน้อยเช่นเดยี วกบั ตัง้ วงบน

นาฏศิลปส์ รา้ งสรรค์ ชดุ ระบำข้าวเมา่ ทอด
โดย...นางภทั ธิรา คล้ายพร้อม

15
ตั้งวงล่าง เปน็ การต้ังวงใหป้ ลายน้ิวอยู่ระดับสะดอื หรือหวั เข็มขดั โดยให้มือออกหา่ งจากลำตัวเล็กน้อย

ต้งั วงหนา้ เปน็ การตง้ั วงให้ปลายนวิ้ อย่รู ะดบั ปาก (ต้องระวงั ทา่ นี้เด็กชอบหักแขนมากเกินไปหรือไม่ก็
แขนตึงเกนิ ไป)

วงบัวบาน เป็นการต้ังวงโดยยกแขนระดับแง่ศรี ษะ ให้ ข้อศอกสงู เสมอไหล่ พร้อมท้งั หักข้อแขนท่อน
ลา่ ง พับเขา้ หาล าตัว ในลกั ษณะต้งั ฉาก หงาย ท้องแขนข้ึน แบหงายฝา่ มอื ออก ปลายนวิ้ ช้ีไปด้านหนา

นาฏศิลปส์ รา้ งสรรค์ ชดุ ระบำขา้ วเม่าทอด
โดย...นางภัทธริ า คลา้ ยพร้อม

16
นาฏยศัพทท์ า่ การใชเ้ ทา้

ยืนเหลื่อมเท้า คือ การยืนโดยให้เท้าข้างใดข้าง หนึ่งเหลื่อมขึ้นมาด้านหน้า เท้าอีกข้างเล็กน้อย
เชดิ น้วิ เท้าข้างทเ่ี หลือ่ มขึ้น ตงึ เขา่ ท้ังสองข้าง (ตวั พระ แยกเท้าท่เี หลอื่ มออกไปดา้ นขา้ งเล็กนอ้ ย)

ประเท้า ปฏิบัตติ ่อเนื่องจากยนื เหลอ่ื มเท้า โดยยอ่ เขา่ ท้งั สองขา้ งแลว้ ใช้จมกู เทา้ ขา้ งท่ีเหลอ่ื มตบกับพ้ืน
เบาๆ (เปิดแค่จมกู เทา้ ส้นเท้าตดิ กบั พ้ืน)

นาฏศิลปส์ รา้ งสรรค์ ชุด ระบำข้าวเม่าทอด
โดย...นางภทั ธิรา คล้ายพรอ้ ม

17
ยกเทา้ ปฏิบัติตอ่ เนื่องจากประเทา้ โดยยกเทา้ ข้างท่ปี ระขน้ึ มา ยอ่ เข่าเลก็ นอ้ ย หลงั ตรง กดหนา้ ทบั
(ตวั นาง ยกเท้าขน้ึ มาด้านหน้าสน้ เทา้ ระดับครึง่ หน้าแขง้ เชิดน้ิวเท้าข้ึน ตวั พระ ยกเทา้ ข้ึนแยกขาไปด้านขา้ ง
เชดิ นิว้ เทา้ ขน้ึ )

ก้าวเท้า เปน็ การก้าวเทา้ ข้างใดข้างหนง่ึ ไปข้างหน้าย่อเขา่ ลงเลก็ นอ้ ย โดยให้นำ้ หนกั ตวั อยทู่ เี่ ท้าหน้า
เปิดส้นเทา้ หลัง (ตัวพระกันเข่าออกเลก็ น้อยพองาม)

นาฏศลิ ป์สรา้ งสรรค์ ชุด ระบำข้าวเม่าทอด
โดย...นางภัทธิรา คลา้ ยพร้อม

18
กระทุ้งทา้ ว เป็นการใชจ้ มกู เท้าทอ่ี ยู่ด้านหลงั ยกขึ้นแล้วกระทบลงกบั พ้ืนเบาๆ โดยจะปฏิบัติตอ่ ด้วย
การกระดกเทา้

กระดกเท้า เปน็ การยกเทา้ ที่อยู่ด้านหลังขน้ึ ส่งเขา่ ไปด้านหลัง หนีบน่องติดกับ โคนขา หักขอ้ เท้าลง
ย่อเข่าขา้ งทย่ี ืนเล็กน้อย

นาฏศลิ ป์สรา้ งสรรค์ ชดุ ระบำข้าวเม่าทอด
โดย...นางภทั ธิรา คล้ายพร้อม

19

ภาษาทา่ ร่ำที่แสดงกริ ยิ าอาการ
ทา่ อาย (ใช้มอื ขา้ งใดขา้ งหนงึ่ วางแตะแก้ม มืออีกขา้ งหนึ่ง ตวั นางจีบหลัง ตวั พระเท้าสะเอว)

ทา่ ปอ้ งปาก หมายถึง พูดกระซิบ พดู คนเดียวไมใ่ ห้ผู้อน่ื ได้ยิน (ใชฝ้ า่ มือขา้ งใดขา้ งหนึ่งป้องปากอีก มือ
หนงึ่ ตวั นางจีบหงายชายพก ตวั พระเท้าสะเอว)

นาฏศลิ ป์สรา้ งสรรค์ ชุด ระบำข้าวเม่าทอด
โดย...นางภทั ธิรา คลา้ ยพรอ้ ม

20

ทา่ ดมหรือหอม (ใชม้ ือใดมือหนง่ึ จีบมาท่ีจมูก อีกมือหนง่ึ ตัวนางจีบหลัง ตวั พระเทา้ สะเอว)

ทา่ ตายหรอื มลายสูญ หมายถงึ ตาย ฉบิ หาย หมดสญู ไม่มี เปล่าประโยชน์ (มือท้ังสองจีบควำ่ คลาย
จบี ออกหงายฝา่ มือ แขนตึง ศีรษะเอียงขวา)

นาฏศิลปส์ รา้ งสรรค์ ชุด ระบำขา้ วเม่าทอด
โดย...นางภทั ธิรา คล้ายพร้อม

21

ท่ายิ้ม (มือซา้ ยต้งั วงปาดมอื มาจีบทปี่ าก มือขวาตัวนางจบี หลงั ศรี ษะเอียงขวา ตัวพระเทา้
สะเอว ศรี ษะเอียงซา้ ย)

ทา่ โศกา รอ้ งไห้ (ตวั นาง ใชม้ ือใดมือหนึ่งจบี ปรกขา้ ง ถ้าใช้มอื ขวาจีบปรกข้างมือซา้ ยจีบหลงั ศีรษะ
เอยี งขวาหรือเอียงทางมือจีบ ตวั พระ ใชม้ ือใดมอื หน่ึงจีบปรกข้างถา้ ใชม้ ือขวาจีบปรกข้างมือซ้ายเท้าสะเอว
ศีรษะเอยี งขวาหรอื เอียงทางมือจบี )

นาฏศลิ ป์สรา้ งสรรค์ ชดุ ระบำขา้ วเม่าทอด
โดย...นางภัทธิรา คล้ายพร้อม

22
ทา่ เสียดสี (มือใดมอื หนงึ่ จบี ตะแคงระดับต่ำ อกี มือหนง่ึ ของตวั นางจีบหลัง ตัวพระเทา้ สะเอว ศีรษะ
เอียงขวา มือจบี ตะแคง)

ทา่ รอ้ ยดอกไม้ (มือใดมือหน่ึงจีบตะแคงระดับตำ่ อีกมือหนึ่งของตัวนางจบี หลัง ตัวพระเทา้
สะเอว ศรี ษะเอยี งขวา มือจบี ตะแคง)

นาฏศิลป์สรา้ งสรรค์ ชุด ระบำข้าวเมา่ ทอด
โดย...นางภทั ธริ า คลา้ ยพร้อม

23
ท่าช้ีบคุ คล (มือใดมือหนง่ึ ชี้ ใช้กบั ผู้แสดงเสมอกนั หรือต่ำกวา่ อีกมือหนง่ึ ตัวนางจบี หลงั ตวั พระเท้า
สะเอว ศรี ษะเอยี งทางมือชี)้

ท่าทีโ่ นน่ (มือใดมอื หน่งึ ช้สี ูงระดับไหล่ อีกมือหนึ่งตัวนางจีบหลงั ตวั พระเทา้ สะเอว)

นาฏศิลปส์ รา้ งสรรค์ ชดุ ระบำขา้ วเมา่ ทอด
โดย...นางภทั ธริ า คล้ายพร้อม

24

ทา่ ท่ีนี่ (มอื ใดมือหนึง่ ชล้ี งต่ำ อีกมือหนึง่ ตัวนางจบี หลงั ตัวพระเทา้ สะเอว)

ทา่ วนเวยี น เดิน ไปไกล หมายถงึ เดิน ไปไกล วนเวยี น หนทางไกล (มือใดมือหน่ึงชม้ี ้วนมอื ลงตำ่ แล้ว
ชอ้ นขึ้นไปขา้ งหนา้ อกี มือหน่ึงตวั นางจีบหลงั ตัวพระเท้าสะเอว ศรี ษะเอียงดา้ นตรงขา้ มมือชี้)

นาฏศิลป์สรา้ งสรรค์ ชดุ ระบำขา้ วเมา่ ทอด
โดย...นางภทั ธริ า คล้ายพรอ้ ม

25
ท่าไดย้ ิน รู้ ฟงั หมายถึง ไดย้ ิน รู้ ฟัง ไพเราะ (มือใดมือหนึ่งชท้ี ่ีหู อีกมือหน่งึ ตัวนางจบี หลัง ตวั พระ
เทา้ สะเอว)

ท่าเห็น ประจักษ์ (มอื ใดมือหนึง่ ชี้ท่ีตา อกี มอื หน่งึ ตัวนางจีบหลัง ตวั พระเท้าสะเอว ศรี ษะเอียงตรง
ข้ามกบั มอื ช)ี้

นาฏศลิ ป์สรา้ งสรรค์ ชดุ ระบำข้าวเม่าทอด
โดย...นางภทั ธิรา คล้ายพร้อม

26

ท่าพดู กนิ (มือใดมือหนงึ่ ชท้ี ่ีปาก อีกมอื หนึ่งตวั นางจบี หลัง ตวั พระเท้าสะเอว)

ทา่ ลอ้ มวง หมายถงึ ล้อมวง เขตขณั ฑ์ (มือท้ังสองชร้ี ะดับสะโพก หมุนขอ้ มือให้ปลายนิว้ มอื วนไปขา้ งๆ
แต่ละข้างอ้อมเป็นวงไปขา้ งหน้า ปลายนว้ิ ชีร้ ะดบั แง่ศีรษะ)

นาฏศิลปส์ รา้ งสรรค์ ชุด ระบำขา้ วเมา่ ทอด
โดย...นางภัทธริ า คลา้ ยพรอ้ ม

27
การแสดงนาฏศิลป์สรา้ งสรรค์ ชดุ ระบำขา้ วเมา่ ทอด

แสดงนาฏศิลปส์ ร้างสรรค์ ชุด ระบำขา้ วเม่าทอด เป็นการแสดงพ้ืนบ้านท่ีคิดคน้ ขนึ้ มาเพ่ือร่วมอนุรักษ์
ศิลปวัฒนธรรมไทยและภูมิปัญญาท้องถิ่นของชุมชนเนินกุ่มให้นักเรียนโรงเรียนชุมชน 3 บ้านเนินกุ่ม
(ประชานกุ ูล) ได้เรียนรถู้ ึงข้ันตอนการทำขา้ วเม่าทอดเพ่ือสืบสานใหอ้ ยู่คู่กบั ชมุ ชนเนินกุ่ม โดยนำดนตรีประเภท
เซ้งิ เขา้ มาประกอบทา่ ทาง มีท่าทางในการรำดังน้ี
ทา่ ที่ 1 เชิญชวนให้ทุกคนมารว่ มทำข้าวเมา่ ทอด

มอื ซา้ ยทา้ วเอว มือขวาแบมือใหน้ ว้ิ ทั้ง 4 ชดิ ติดกนั หักข้อมือขึ้นลง (ทำมือคลา้ ยการกวกั มือ) ยำ่ เท้า
ขวาสลับเทา้ ซ้าย
ท่าที่ 2 ขูดมะพร้าว

แบมือทั้ง 2 ข้าง ให้นิ้วทั้ง 4 ชิดติดกัน งุ้มปล้ายนิ้วมือเล็กน้อย (คล้ายกับการจับกะลามะพร้าว)
หกั ข้อมอื ขนึ้ ลง ย่ำเทา้ ขวาสลับเทา้ ซ้าย

นาฏศิลป์สรา้ งสรรค์ ชุด ระบำขา้ วเม่าทอด
โดย...นางภัทธิรา คล้ายพรอ้ ม

28

ท่าท่ี 3 ผสมส่วนผสมในการทำข้าวเม่าทอดเข้าด้วยกนั

มอื ทง้ั 2 ข้าง จบี ควำ่ ไว้ข้างเอวโดยใหม้ ือทั้ง 2 ขา้ งหา่ งกันเลก็ นอ้ ย ค่อยๆ เปลี่ยนมือเป็นจบี หงายแลว้
คลายจีบดา้ นหนา้ ค่อยๆเปล่ียนเปน็ จบี คว่ำขา้ งเอวอีกด้าน (ทำจบี คว่ำจีบหงายขา้ งเอวสลบั ไปมา) ยำ่ เทา้ ขวา
สลับเทา้ ซา้ ย

นาฏศลิ ปส์ รา้ งสรรค์ ชุด ระบำขา้ วเม่าทอด
โดย...นางภทั ธิรา คลา้ ยพร้อม

29

ทา่ ที่ 4 กวนหน้ากระฉีกขา้ วเม่า

กำมือทั้ง 2 ข้าง ให้มือซ้ายอยู่ระดับอก มือขวาอยู่ระดับเอว มือทั้งสองข้างห่างจากลำตัวเล็กน้อย
วนมือทั้งสองขา้ งเป็นวง (คลา้ ยการจับไมพ้ ายกวนขนม) ย่ำเทา้ ขวาสลบั เทา้ ซ้าย

ทา่ ท่ี 5 ทา่ ปลอกกล้วย

มอื ซา้ ยกำระดับสะดือ มือขวาจีบคว่ำบนมือซ้าย ค่อยๆ จีบหงายแล้วแบมอื ออก ค่อยๆ จีบคว่ำบนมือ
ขวาทก่ี ำ จากน้นั ค่อยๆ จบี หงายแล้วแบมือออก (ทำสลับไปมา) ยำ่ เทา้ ขวาสลับเทา้ ซ้าย

นาฏศลิ ปส์ รา้ งสรรค์ ชุด ระบำขา้ วเม่าทอด
โดย...นางภทั ธิรา คลา้ ยพรอ้ ม

30

ท่าที่ 6 ท่าปั้นขา้ วเมา่

แบมือทั้ง 2 ข้าง ให้นิว้ ท้ัง 4 ชดิ ติดกัน หงายมือซ้าย และควำ่ มือขวา โดยให้มือทั้ง 2 ขา้ งห่างกัน
เล็กน้อย วนมือขวาใหเ้ ป็นวง (คล้ายการปน้ั ) ย่ำเทา้ ขวาสลับเท้าซ้าย

ทา่ ที่ 7 ทอดขา้ วเมา่

มือซ้ายท้าวเอวหรือจับกระด้งที่ใส่ข้าวเม่า มือขวาจีบคว่ำบนมือที่ท้าวเอวหรือบนกระด้ง ค่อยๆ จีบ
หงายแล้วคลายจบี ออกทางด้านนขวาใหค้ วามสูงของมืออยูร่ ะดับเอว (คลา้ ยการหยบิ ของใส่กระทะ) ย่ำเทา้ ขวา
สลบั เท้าซ้าย

นาฏศิลปส์ รา้ งสรรค์ ชุด ระบำขา้ วเม่าทอด
โดย...นางภทั ธิรา คลา้ ยพร้อม

31

ท่าที่ 8 ทอดฝอยข้าวเมา่

มอื ซ้ายทา้ วเอวหรือจบั กระด้ง มอื ขวาจีบควำ่ ระดบั สายตา สลัดขอ้ มือไปมา ย่ำเทา้ ซ้ายสลับเท้าขวา

นาฏศลิ ปส์ รา้ งสรรค์ ชุด ระบำข้าวเม่าทอด
โดย...นางภัทธิรา คล้ายพร้อม

32

ทา่ ที่ 9 ตักฝอยวางบนข้าวเมา่

มือซา้ ยท้าวเอวหรือจับกระดง้ หนีบไว้ข้างเอวซ้าย มือขวาแบออกระดบั เอวหักข้อมือให้น้ิวทั้งส่ีชี้ลงพ้ืน
ค่อยๆ เปลี่ยนเป็นจีบควำ่ ค่อยๆ เปลี่ยนเป็นจีบหงายแล้วคลายจีบออก จากนั้นวาดมือกลับมาจีบคว่ำบนมือท่ี
ท้าวเอวหรือบนกระดง้ ย่ำเท้าขวาสลบั เท้าซา้ ย

นาฏศิลปส์ รา้ งสรรค์ ชดุ ระบำข้าวเม่าทอด
โดย...นางภทั ธิรา คลา้ ยพร้อม

33

ท่าที่ 10 เชิญชวนรับประทานข้าวเมา่ ทอด

มือซ้ายท้าวเอวหรือจบั กระด้งท่ีใส่ขา้ วเม่า มือขวาแบออกให้นิว้ ทั้ง 4 ชิดติดกัน หักข้อมือขึ้น
ลง (ทำมือคลา้ ยการกวกั มือ) ค่อยๆ วาดมือมาจบี ทป่ี าก ยำ่ เทา้ ขวาสลับเทา้ ซ้าย

อปุ กรณ์ที่ใชใ้ นการแสดงระบำขา้ วเมา่ ทอด คือ กระด้งที่นำข้าวเม่าทอดซึง่ เป็นภูมปิ ัญญาของท้องถ่นิ
มาใสไ่ วใ้ นกระดง้

ในการแสดงระบำข้าวเม่าทอดได้นำเพลงพวงมาลยั ขา้ วเม่าทอดมาเป็นส่วนหน่ึงของการแสดงโดย
นำมารอ้ งเพื่อเรียกให้นางรำออกมารำ

นาฏศิลป์สรา้ งสรรค์ ชดุ ระบำขา้ วเม่าทอด
โดย...นางภัทธริ า คล้ายพรอ้ ม

34

เพลงพวงมาลัยประกอบการแสดงนาฏศิลป์สร้างสรรค์ ชุด ระบำขา้ วเม่าทอด
อนรุ กั ษ์ภมู ิปัญญาท้องถิ่น
(เนื้อเพลงโดย นางภทั ธริ า คล้ายพรอ้ ม)

*เอ้อระเหยลอยมา พวกเราน้ันหนา รีบมาเรว็ ไว (ซ้ำ *)
พวกเรานักเรียนเนนิ กมุ่ ชาวบางกระท่มุ นา่ รักสดใส
วันนี้ดใี จหนกั หนา พวกเราได้มา อนุรักษ์ภูมปิ ัญญาไทย
ภูมปิ ัญญาเนินกุ่มบ้านฉัน เลอ่ื งชื่อลอื ล่นั ผู้คนขานไข
ขนมขา้ วเมา่ ทอด อรอ่ ยสดุ ยอดเลยอย่าบอกใคร
เชญิ มาชมิ ข้าวเม่าบ้านฉัน ความอรอ่ ยน้ันไม่แพผ้ ูใ้ ด
พวกเรารว่ มกันอนุรกั ษ์ ใหป้ ระจกั ษก์ บั บุคคลทว่ั ไป
สบื สานภมู ปิ ญั ญาบ้านฉนั ใหค้ นอนื่ นั้นรับรเู้ อาไว้
ตอนนถ้ี งึ เวลาแลว้ ขอเชญิ ทุกท่านรับชมเร็วไว
ระบำขา้ วเมา่ ทอด ท่ารำคิดใหส้ อดคลอ้ งศิลปะไทย
**พวงเจา้ เอ๋ยมาลัยนางรำขวัญใจออกมาไวเอย (ซำ้ **)

เพลงพวงมาลัยประกอบการแสดงนาฏศลิ ป์สร้างสรรค์ ชุด ระบำขา้ วเมา่ ทอด
งานประเพณบี ุญเดอื นสิบ
(เนื้อเพลงโดย นางภทั ธิรา คลา้ ยพรอ้ ม)

*เออ้ ระเหยลอยมา พวกเรานั้นหนา รบี มาเร็วไว (ซ้ำ *)
พวกเรานักเรียนเนินกุ่ม ชาวบางกระทมุ่ น่ารักสดใส
วันนีด้ ีใจหนกั หนาพวกเราไดม้ าร่วมงานยิง่ ใหญ่
งานบญุ เดือนสิบบ้านเราท่ใี ครใครเขาเล่ืองลอื ไปไกล
บา้ นเรามหี ลวงพ่อป้นั ชาวเนินกมุ่ นัน้ ศรัทธาเลื่อมใส
มีการแข่งขันเรือบกไม้ไผผ่ ันผกทำลำเรือไป
เชญิ มาชิมขา้ วเมา่ ทอดอรอ่ ยสุดยอดเลยอยา่ บอกใคร
เทพีเรือบกบา้ นฉนั สาวเนนิ กุ่มนน้ั เธอสวยสดใส
บางกระทมุ่ โดดเด่นกล้วยตากหวานฉำ่ มากผู้คนขานไข
วิถีและวัฒนธรรมเกษตรกรรมทำกนั สว่ นใหญ่
พวกเราร่วมกันอนรุ ักษศ์ ลิ ปวัฒนธรรมไทย
ตอนน้ีถึงเวลาแลว้ ขอเชิญทุกทา่ นรับชมเร็วไว
ระบำขา้ วเมา่ ทอดสืบสานต่อยอดพร้อมเพรยี งร่วมใจ
**พวงเจา้ เอ๋ยมาลยั นางรำขวัญใจออกมาไวเอย (ซ้ำ **)

นาฏศลิ ป์สรา้ งสรรค์ ชดุ ระบำขา้ วเม่าทอด
โดย...นางภทั ธริ า คลา้ ยพรอ้ ม

35

เพลงพวงมาลัยประกอบการแสดงนาฏศลิ ป์สรา้ งสรรค์ ชุด ระบำข้าวเม่าทอด
งานแข่งขันศลิ ปหัตถกรรมนกั เรยี น
(เนื้อเพลงโดย นางภทั ธิรา คล้ายพรอ้ ม)

* เอ้อระเหยลอยมา พวกเราน้ันหนารบี มาเรว็ ไว (ซ้ำ *)
พวกเรานักเรียนเนินกมุ่ ชาวบางกระท่มุ น่ารักสดใส
วนั นี้ดีใจหนกั หนาพวกเราไดม้ ารว่ มงานชงิ ชัย
งานแข่งขันศิลปหตั ถกรรมบางกระท่มุ 1 นั้นไม่แพ้ผ้ใู ด
ท่าตาล ท่ายาง ทุ่งนอ้ ย วังสาร บุใหญ่ กรงุ ศรี รว่ มใจ
อกี ทั้ง ประชา บงึ ลำ ราษฎรส์ โมสรคนงาม หนองสระพงั นั่นไง
หนองกลด ดงหมี วดั ตายม รัฐราษฎร์ และแหลมพระธาตุ ตา่ งมารวมใจ
นักเรียนของบางกระทุ่ม มคี วามภาคภมู ิไม่แพ้อำเภอไหน
ความสามารถทางวิชาการ อีกทัง้ ศิลปะกไ็ ม่ยอมใคร
วันน้พี วกเราขอร่วม อนรุ กั ษ์ศิลปะและหตั ถกรรมไทย
เชญิ กันมาร่วมแขง่ ขนั ทางวิชาการและความสามารถท่ัวไป
ตอนน้ีถึงเวลาเปดิ งานขอเชิญทกุ ท่านรับชมเร็วไว
ระบำขา้ วเมา่ ทอดสืบสานต่อยอดพร้อมเพรยี งรว่ มใจ
** พวงเจ้าเอ๋ยมาลัยนางรำขวัญใจออกมาไวเอย (ซ้ำ **)

เพลงพวงมาลัยประกอบการแสดงนาฏศิลปส์ ร้างสรรค์ ชุด ระบำข้าวเมา่ ทอด
งานวนั ของดเี มืองกล้วยตาก
(เนอ้ื เพลงโดย นางภัทธริ า คล้ายพร้อม)

* เออ้ ระเหยลอยมา พวกเรานั้นหนารบี มาเรว็ ไว (ซ้ำ *)
พวกเรานกั เรยี นเนนิ กุ่ม ชาวบางกระทุ่มน่ารักสดใส
วนั นีด้ ีใจหนักหนาพวกเราได้มาร่วมงานย่งิ ใหญ่
งานของดีเมืองกล้วยตากที่คนสว่ นมากเล่ืองลือไปไกล
หลวงปหู่ ร่ังทา่ นก็ศักดสิ์ ทิ ธ์ิ เรือบกช่างคดิ ไมม่ ีท่ีไหน
ผลิตภัณฑ์ของเราขึน้ ชอื่ ส่ิงนนั้ คือกล้วยตากนั่นไง
มาตรฐานสมนุ ไพรหลายชนดิ คุณหมอชา่ งคิดรักษาโรคได้
นายอำเภอของบางกระทุ่มทา่ นดสู ขุ มุ พัฒนากา้ วไกล
ผวู้ ่ามาเปน็ ประธานทกุ คนเบกิ บานยิ้มแย้มแจ่มใส
วดั ตายม บา้ นไร่ สนามคลี ไผ่ลอ้ มคนดีมีอัธยาศยั
โคกสลุด ท่าตาล ปา่ หมาก เนินกุ่มมมี ากท่ีเขามารว่ มใจ
เชิญกันมาเทยี่ วงานกล้วยตาก ของดมี ีมาก นางงามไม่แพท้ ่ีไหน
การแสดงร่วมอนรุ ักษ์ ทำใหป้ ระจักษภ์ ูมปิ ัญญาไทย
ตอนนถี้ งึ เวลาเปดิ งานขอเชญิ ทุกทา่ นรับชมเร็วไว
ระบำข้าวเมา่ ทอดสืบสานต่อยอดพร้อมเพรยี งรว่ มใจ
** พวงเจา้ เอ๋ยมาลัยนางรำขวัญใจออกมาไวเอย (ซ้ำ **)

นาฏศลิ ปส์ รา้ งสรรค์ ชดุ ระบำขา้ วเม่าทอด
โดย...นางภัทธิรา คล้ายพร้อม

36
การแต่งกายของการแสดงระบำขา้ วเม่าทอด แตง่ กายดว้ ยเส้อื แขนกระบอก นุ่งผา้ ซนิ่ ส้ัน มีผา้ สไบ
พาดบ่า (คลา้ ยการแต่งกายในการเซิ้ง)

นาฏศิลปส์ รา้ งสรรค์ ชุด ระบำข้าวเม่าทอด
โดย...นางภัทธริ า คล้ายพร้อม

37
นำการแสดงนาฏศลิ ปส์ รา้ งสรรค์ ชดุ ระบำขา้ วเม่าทอด เผยแพรใ่ นชมุ ชน
นำนักเรียนร่วมแสดงนาฏศิลป์สรา้ งสรรค์ ชุด ระบำข้าวเม่าทอด เพื่อเป็นส่วนหนึ่งในการร่วมอนรุ ักษ์
ศิลปวัฒนธรรมและสืบสานภมู ิปญั ญาท้องถ่นิ ในพิธเี ปดิ งานประเพณบี ุญเดือนสบิ ปี 2565

Link การแสดง
https://www.facebook.com/100057067286134/videos/1062524674416820

นาฏศลิ ปส์ รา้ งสรรค์ ชดุ ระบำขา้ วเม่าทอด
โดย...นางภัทธิรา คล้ายพร้อม

38
นำการแสดงนาฏศลิ ป์สรา้ งสรรค์ ชุด ระบำขา้ วเม่าทอด เผยแพร่ให้กับโรงเรียนในเครือข่าย
นำนักเรียนร่วมแสดงในพิธีเปิดการแข่งขันศิลปหัตถกรรมนักเรียนครั้งที่ 70 เครือข่ายพัฒนา
การศึกษาบางกระทุ่ม 1 ซึ่งมีรองผ๔อำนวยการสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาพิษณุโลก เขต 2
เปน็ ประธานในการเปดิ งาน

Link การแสดง
https://www.youtube.com/watch?v=zCu1W7AwxKU&t=168s

นาฏศลิ ป์สรา้ งสรรค์ ชดุ ระบำขา้ วเม่าทอด
โดย...นางภัทธริ า คลา้ ยพร้อม

39

นำการแสดงนาฏศลิ ปส์ รา้ งสรรค์ ชดุ ระบำขา้ วเม่าทอด เผยแพร่ใหก้ ับอำเภอบางกระทมุ่

นำนักเรียนรว่ มแสดงในพิธเี ปิดงานวนั ของดีเมืองกลว้ ยตาก ประจำปี 2565 ซึง่ เปน็ งานประจำปขี อง
อำเภอบางกระทุ่ม โดยมีนายภูษติ สมจิตต์ ผู้วา่ ราชการจังหวดั พิษณุโลกเป็นประธานในพิธีเปิดงาน

Link การแสดง
https://youtu.be/z6r--fBFShI

นาฏศลิ ปส์ รา้ งสรรค์ ชดุ ระบำข้าวเม่าทอด
โดย...นางภัทธิรา คลา้ ยพรอ้ ม

40
นำการแสดงนาฏศิลป์สร้างสรรค์ ชดุ ระบำข้าวเม่าทอด เผยแพร่ใหก้ บั ผู้อำนวยการ
สำนกั งานเขตพนื้ ที่การศกึ ษาประถมศึกษาพิษณุโลก เขต 2 และกรรมการสถานศกึ ษา
นำนักเรียนร่วมแสดงในการประเมนิ ผู้อำนวยการโรงเรยี น โดยมี ดร.ผกาภรณ์ พลายสังข์ ผู้อำนวยการ
สำนกั งานเขตพืน้ ที่การศึกษาประถมศึกษาพิษณโุ ลก เขต 2 เป็นประธานกรรมการในการประเมนิ

Link การแสดง
https://youtu.be/Ca_NLyrhVok

นาฏศลิ ป์สรา้ งสรรค์ ชดุ ระบำข้าวเมา่ ทอด
โดย...นางภัทธริ า คล้ายพร้อม

41
นำการแสดงนาฏศลิ ปส์ รา้ งสรรค์ ชดุ ระบำข้าวเมา่ ทอด เผยแพร่ใหก้ บั ผู้ท่สี นใจผ่านยูทปู

ช่อง KruNui
เผยแพร่การสอนทา่ รำ การนำการแสดงนาฏศลิ ป์สรา้ งสรรค์ ชดุ ระบำขา้ วเมา่ ทอด ไปแสดงในงาน
ตา่ งๆ ผา่ นยทู ูปช่อง KruNui เพ่ือใหบ้ ุคคลทีส่ นใจสามารถเข้าไปรับชม หรอื นำท่ารำไปประยกุ ต์ใชป้ ระกอบกับ
การรำอื่นๆ

Link การเขา้ ชมช่องยูทูป
https://www.youtube.com/channel/UCS_lVZ2AIGPEPqN8iDY0MoQ

นาฏศลิ ปส์ รา้ งสรรค์ ชุด ระบำขา้ วเมา่ ทอด
โดย...นางภทั ธิรา คลา้ ยพร้อม

42

แบบประเมนิ ผลการเรียนรู้หลงั เรียน
การแสดงนาฏศลิ ปส์ ร้างสรรค์ ชดุ ระบำข้าวเม่าทอด

คำชแ้ี จง ให้นกั เรยี นทำเครือ่ งหมาย × ทบั คำตอบที่ถูกต้องทสี่ ดุ เพยี งคำตอบเดยี ว (ข้อละ 1 คะแนน)

1. ขอ้ ใดคือความหมายของการจบี

ก. การตง้ั ปลายนว้ิ ท้งั 4 นิว้ ไดแ้ ก่ นิ้วชี้ นวิ้ กลาง นิ้วนาง และนิ้วกอ้ ย เรยี งชดิ ตดิ กัน ส่วนน้ิวหวั แม่มือ

หักเข้าฝ่ามอื

ข. การตัง้ ปลายนิ้วทงั้ 4 น้วิ ไดแ้ ก่ นิ้วชี้ นิ้วกลาง น้วิ นาง และนว้ิ ก้อย เรยี งชิดติดกัน สว่ นนิ้วหัวแม่มอื

หักเขา้ ขอ้ มือ

ค. การใช้นิ้วมอื จรดเข้าหากนั โดยงอนิว้ หวั แมม่ ือเล็กน้อย แลว้ ใช้ปลายนิ้วหวั แม่มอื จรดกับข้อที่สอง

ของน้วิ ชี้ สว่ นนิ้วกลาง นิว้ นาง น้วิ ก้อย กรดี ออกไปให้ตึงคลา้ ยพดั

ง. การใช้นว้ิ มือจรดเข้าหากนั โดยงอนว้ิ หวั แม่มือเล็กน้อย แล้วใช้ปลายนิว้ หัวแม่มอื จรดกับข้อท่หี นึ่ง

ของนิว้ ชี้ สว่ นนว้ิ กลาง นิว้ นาง นิว้ ก้อย กรดี ออกไปใหต้ ึงคลา้ ยพัด

2. ขอ้ ใดคือความหมายของการต้งั วง

ก. การต้ังปลายน้ิวท้งั 4 น้ิว ไดแ้ ก่ น้วิ ชี้ น้ิวกลาง น้ิวนาง และนิว้ กอ้ ย เรียงชิดติดกัน สว่ นน้วิ หวั แม่มอื

หกั เขา้ ขอ้ มอื

ข. การตงั้ ปลายน้ิวท้ัง 4 น้วิ ไดแ้ ก่ นิว้ ชี้ นิว้ กลาง นว้ิ นาง และน้วิ กอ้ ย เรียงชิดติดกนั ส่วนนวิ้ หัวแม่มอื

หักเขา้ ฝา่ มือ

ค. การใช้นวิ้ มอื จรดเข้าหากนั โดยงอนว้ิ หัวแม่มือเล็กนอ้ ย แลว้ ใช้ปลายน้วิ หัวแม่มอื จรดกบั ข้อที่สอง

ของน้ิวช้ี สว่ นนิ้วกลาง น้วิ นาง นว้ิ ก้อย กรดี ออกไปให้ตึงคล้ายพัด

ง. การใช้น้วิ มอื จรดเขา้ หากนั โดยงอนว้ิ หัวแม่มือเล็กนอ้ ย แลว้ ใชป้ ลายนวิ้ หวั แม่มอื จรดกับข้อทห่ี นึ่ง

ของนิ้วชี้ ส่วนนิ้วกลาง นิ้วนาง นิ้วกอ้ ย กรีดออกไปให้ตึงคล้ายพดั

3. นาฏศิลปส์ ร้างสรรค์ คืออะไร

ก. การรา่ ยรำตามจงั หวะเพลง

ข. การเพมิ่ เตมิ ทา่ รำจากเดิมทีม่ ีอยู่

ค. การเพ่ิมเตมิ ความแปลกใหม่ของทา่ รำและการเปล่ียนแปลงเพลงรำ

ง. การประดิษฐท์ า่ รำตามจินตนาการของผสู้ ร้างสรรคง์ านให้สอดคล้องกบั ทำนองเพลง

4. ขอ้ ใดคือจุดมุง่ หมายของการคิดค้นการแสดงนาฏศลิ ปส์ ร้างสรรค์ ชุด ระบำขา้ วเมา่ ทอด

ก. เพ่อื ให้เกิดความสนุกสนาน

ข. เพ่ือสืบทอดประเพณีงานบุญเดอื นสิบ

ค. เพื่อหากิจกรรมให้คนในชุมชนทำร่วมกนั

ง. เพ่อื นำมาใชใ้ นการจัดการเรียนการสอนและเปน็ ส่วนหน่งึ ในการอนรุ ักษว์ ฒั นธรรมและภมู ปิ ัญญา

ท้องถ่นิ

5. การทำข้าวเม่าทอดของชมุ ชนเนินกุ่มจะทำขึน้ ช่วงเวลาใด

ก. ขึ้นปใี หม่ ข. ออกพรรษา ค. ประเพณีบญุ เดือนสบิ ง. เข้าพรรษา

นาฏศลิ ป์สรา้ งสรรค์ ชดุ ระบำขา้ วเม่าทอด
โดย...นางภัทธิรา คลา้ ยพรอ้ ม

43

6. นาฏศิลปส์ ร้างสรรค์ ชดุ ระบำข้าวเม่าทอด ต้องการสื่อถึงส่ิงใด

ก. ความสามัคคีของชมุ ชน

ข. ขนั้ ตอน / วิธกี ารทำข้าวเม่าทอด

ค. การเท่ียวงานประเพณีบุญเดือนสบิ

ง. ความเปน็ มาของการทำข้าวเมา่ ทอด

7. ข้อใดคือสาเหตุของการบริจาควตั ถดุ ิบสำหรบั ทำข้าวเม่าทอดของวัดเนนิ กุ่ม

ก. นำมาถวายให้หลวงพ่อป้นั ข. นำมาช่วยเหลอื ชาวบ้าน

ค. ทำให้สุขภาพแข็งแรง ง. ทำให้คา้ ขายเจริญรุ่งเรือง

8. ข้อใดไม่ใชป่ ระเภทของการจบี

ก. จบี ควำ่ ข. จีบปรกข้าง ค. จีบข้างเอว ง. จีบชายพก

9. ข้อใดคือลักษณะของการแตง่ กายการของแสดงนาฏศิลป์สรา้ งสรรค์ ชดุ ระบำขา้ วเม่าทอด

ก. โจงกระเบนกบั ผา้ สไบ ข. โจงกระเบนกับเสื้อแขนกระบอก

ค. ซ่ินสั้นกบั ผ้าสไบ ง. ซิ่นสัน้ กบั เสือ้ แขนกระบอก

10. ดนตรที ี่ใชป้ ระกอบการแสดงนาฏศลิ ปส์ รา้ งสรรค์ ชดุ ระบำข้าวเมา่ ทอด คอื ดนตรีประเภทใด

ก. เพลงยาว ข. เพลงจอ๊ ย ค. เซ้ิง ง. รองเงง็

11. ขอ้ ใดคืออปุ กรณท์ ี่ใช้ประกอบการแสดงนาฏศลิ ป์สร้างสรรค์ ชดุ ระบำข้าวเม่าทอด

ก. ตะกร้า ข. กระดง้ ค. ถาด ง. ตะแกรง

12. ส่งิ ทีค่ ิดค้นข้ึนมาเพ่ือนำมาประกอบการแสดงนาฏศิลป์สรา้ งสรรค์ ชดุ ระบำขา้ วเม่าทอด คืออะไร

ก. เพลงเซิ้ง ข. เพลงพวงมาลัย ค. เพลงยาว ง. เพลงฉอ่ ย

13. ขอ้ ใดไม่ใชส่ ว่ นหนึ่งของท่ารำในการแสดงนาฏศลิ ปส์ ร้างสรรค์ ชดุ ระบำข้าวเม่าทอด
ก. ข.

ค. ง.

นาฏศลิ ป์สรา้ งสรรค์ ชดุ ระบำข้าวเมา่ ทอด
โดย...นางภัทธิรา คลา้ ยพร้อม

44

14.

จากรปู ขอ้ ใดคือความหมายของท่ารำ

ก. กวนขา้ วเม่า ข. ทอดขา้ วเม่า

ค. ตำข้าวเม่า ง. โม่แป้ง

15.

จากรปู ข้อใดคือความหมายของท่ารำ

ก. ผสมสว่ นผสม ข. ขูดมะพร้าว

ค. ปั้นข้าวเมา่ ง. ทอดขา้ วเม่า

16.

จากรปู ข้อใดคือความหมายของท่ารำ

ก. ทอดข้าวเมา่ ข. ปลอกกลว้ ย

ค. ปั้นข้าวเมา่ ง. ขดู มะพรา้ ว

17.

จากรูป ขอ้ ใดคือความหมายของทา่ รำ

ก. ปลอกกลว้ ย ข. ผสมส่วนผสม

ค. ป้ันขา้ วเมา่ ง. ทอดฝอยข้าวเมา่

18.

จากรูป ข้อใดคือความหมายของท่ารำ

ก. ปลอกกล้วย ข. ทอดข้าวเม่า

ค. ป้นั ข้าวเม่า ง. ทอดฝอยข้าวเมา่

นาฏศิลปส์ รา้ งสรรค์ ชุด ระบำขา้ วเม่าทอด
โดย...นางภทั ธริ า คล้ายพร้อม

45

19.

จากรูป ข้อใดคือความหมายของทา่ รำ

ก. ชวนมารบั ประทานข้าวเม่า ข. ผสมส่วนผสม

ค. ปั้นขา้ วเม่า ง. ทอดฝอยข้าวเมา่

20. จากรูป ข้อใดคือความหมายของท่ารำ

ก. ชวนมารบั ประทานขา้ วเม่า ข. ผสมสว่ นผสม

ค. ป้ันข้าวเม่า ง. ทอดฝอยข้าวเมา่

นาฏศลิ ปส์ รา้ งสรรค์ ชดุ ระบำข้าวเมา่ ทอด
โดย...นางภัทธริ า คลา้ ยพร้อม

46

เฉลยแบบทดสอบก่อนเรียน

ขอ้ คำตอบ ขอ้ คำตอบ
1 ง 11 ข
2 ข 12 ค
3 ง 13 ก
4 ค 14 ข
5 ก 15 ง
6 ง 16 ก
7 ก 17 ข
8 ค 18 ง
9 ค 19 ค
10 ก 20 ข

เฉลยแบบทดสอบหลังเรยี น

ขอ้ คำตอบ ข้อ คำตอบ
1 ง 11 ข
2 ก 12 ข
3 ง 13 ค
4 ง 14 ก
5 ค 15 ข
6 ข 16 ค
7 ก 17 ก
8 ค 18 ข
9 ง 19 ง
10 ค 20 ก

นาฏศลิ ปส์ รา้ งสรรค์ ชุด ระบำขา้ วเม่าทอด
โดย...นางภทั ธริ า คลา้ ยพร้อม

47
แหลง่ ท่ีมาของข้อมูล
สัมภาษณ์ พระครูพทิ กั ษ์ ประสาทกจิ , เจ้าอาวาสวัดเนินกมุ่ , 5 พฤษภาคม 2565.
สัมภาษณ์ นายฉลอม เมน่ ชาวนา, ภูมิปญั ญาท้องถิน่ เนนิ กุ่ม, 5 พฤษภาคม 2565.
สัมภาษณ์ นางถวิล ทองรุ่ง, ภูมปิ ญั ญาท้องถ่ินเนนิ กมุ่ , 5 พฤษภาคม 2565.
สุกญั ญา ผวิ ขำ. มปป. นาฏยศัพท์. (ออนไลน์). แหล่งท่ีมา : http://www.satreephuket.ac.th/teacher_
media/kru_sukanya_pewkhum/04_nattayasup.pdf. สบื คน้ 10 พฤษภาคม 2565.
สจุ ริ า ขวญั เมอื ง. มปป. นาฏยศพั ท.์ (ออนไลน)์ . แหล่งที่มา : https://www.gotoknow.org/posts/
118858. สืบค้น 10 พฤษภาคม 2565.
อัษฎา จรลั ชล. มปป. ภาษาทา่ รำทแี่ สดงกิรยิ าอาการ. (ออนไลน)์ . แหลง่ ที่มา : http://sites.google.com/site
/natsilp9999/bht-thi-2-tha-ra/phasa-tha-ra-tha-saedny-kiriya-xakar. สบื คน้
9 พฤษภาคม 2565.

นาฏศิลป์สรา้ งสรรค์ ชดุ ระบำขา้ วเมา่ ทอด
โดย...นางภทั ธริ า คลา้ ยพร้อม