LEMBAR KERJA PESERTA DIDIK (LKPD)
MENELAAH TEKS TEMBANG GAMBUH
Kelas 8 / gasal
SMP N 2 Bogorejo
Dening Lindha Purna Wikaraningaji, S.Pd
A. Identitas
Kelas : VIII/ Gasal
Mata Pelajaran : Bahasa Jawa
Materi : Menelaah tembang Gambuh
B. Kompetensi Dasar
3.2 Menelaah teks piwulang Serat Wulangreh pupuh Gambuh
4.2 Menanggapi teks piwulang(Serat Wulangreh
pupuhGambuh)
C. Indikator
3.2.1 Menulis pokok-pokok isi teks piwulang
(Serat Wulangreh pupuh Gambuh). (P5)
Menyampaikan secara lisan pokok- pokok
4.2.2 isi Teks piwulang (Serat Wulangreh pupuh
Gambuh). (P5)
Menyimpulkan secara lisan dalam bentuk
4.2.3 gancaran isi teks piwulang serat
wulangreh pupuh gambuh (P5)
Tujuan Pembelajaran
1. Melalui kegiatan pembelajaran dengan pendekatan scientifik, model pembelajaran problem
based learning, diskusi, tanya jawab, dan presentasi peserta didik dapat menyimpulkan makna
filosofi ajaran moral pada menelaah teks piwulang wulangreh pupuh gambuh dengan
merelevansikan pada kehidupan jaman sekarang dengan penuh tanggung jawab (C5, HOTS)
2. Melalui kegiatan pembelajaran dengan pendekatan scientifik, model pembelajaran problem
based learning, diskusi, tanya jawab, dan presentasi peserta didik dapat menanggapi tentang
isi tembang gambuh (P4, HOTS)
Dimensi Pengetahuan
a. Faktual : video tembang macapat gambuh kanggo pembelajaran
b. Konseptual : Pengertian tembang macapat, macem-macem
tembang macapat,
c. Prosedural : Makna / isi tembang gambuh , paugeran tembang
gambuh, tata cara nganalisis isinipun tembang gambuh
d. Metakognitif : Menyimpulkan makna filosofi ajaran moral pada
tembang gambuh dengan
merelevansikan pada kehidupan jaman sekarang
PITUDUH PASINAON
1. Para siswa nyemak materi ingkang sampun sumadya kanthi premati wonten flipbook
https://anyflip.com/ldplb/jgmv/
2. Mangga para siswa ugi saged nyemak tuladha video nembang gambuh wonten ing
link https://www.youtube.com/watch?v=QQ1QdT9KYlQ.
3. Kadamela kelompok, lajeng para siswa mangsuli pitakenan ing Lembar Kerja Peserta
Didik (LKPD) kanthi jangkep saha trep
4. Asilipun pirembagan saged dipunserat wonten kertas lajeng dipunkempalake
wonten Guru
5. Perwakilan kelompok lajeng ngandharaken asilipun diskusi kalih kanca setunggal
kelas sedaya
6. Saking kelompok sanes nyerat atur pamanggih saha panyaruwe!
7. Soal kangge evaluasi saged dipun kerjake wonten google form link menika :
1. Orientasi Pada Para siswa nyemak video ingkang dipuntayangaken
Peserta Didik dening guru utawi saged dipuntingali ing youtube
Materi Faktual menika kanthi link
https://www.youtube.com/watch?
v=QQ1QdT9KYlQ. Salajengipun mangga para siswa
dipuntiti laras saha cakepan saking tembang
macapat gambuh.
Tembangake cakepan tembang gambuh menika!
GAMBUH
Pelog pt 6
2 35 5 5 3 56
A na poca pan i pun
6532 2 3 5 5 3 56
A di gu na a di gang adi gung
2 1 6 12 2 2 2 2 31 6 5
Pana di gang kidang a digung pan esthi
1222 31 2 3
A di gu na u la i ku
3 5 6 5 6 3 23 1 2
Te lu pi san mati sam pyoh
Tembung Wulangreh asale saka tembung wulang lan reh. Wulang Wulangreh
ateges pitutur utawa ajaran. Dene tembung reh ateges pranatan,
laku, cara, utawa tuntunan. Wulangreh tegese ajaran utawa
tuntunan kanggo nggayuh urip kang harmoni utawa selaras. Serat
wulangreh iku anggitane Paku Buwana IV saka Kraton
Surakartahadiningrat, Panjenegane nganggit serat piwulang
Wulangreh iki kanti ancas paring piwulang marang manungsa,
embuh kuwi enom utawa tua. Anggone paring piwulang marang
manungsa kaandharake lumantar Serat Piwulang kang diarani Serat
Wulangreh mau. Serat Wulangreh kang kaanggit ,diwujudake ing
tembang Jawa yaitu pupuh Dhandhanggula, Kinanthi, Gambuh,
Pangkur, Maskumambang, Dhudhuk Wuluh/ Megatruh, Durma,
Wirangrong, Pocung, Mijil, Asmaradhana, Sinom, lan Girisa.
Isi serat Wulangreh yaiku arupa ajaran utawa nasehat Wulangreh
tumrape manungsa kang maneka warna antarane yaiku,
babagan
agama, keluwarga, bebrayan, kemasyarakatan, lan aturan-
aturan liyane.
Serat Wulangreh iku anggitane piyayi kraton Kasunanan
Surakarta yaiku Sri Susuhunan Pakubuwono IV. Serat
Wulangreh diripta wujud tembang Macapat kang cacahe
sewelas yaiku Mijil, Kinanti, Sinom,
Asmaradana,Dandanggula,Durma, Maskumambang, Gambuh,
Pangkur, Megatruh lan Pocung.
?
ISI TEMBANG GAMBUH
Isine sekar Gambuh yaiku bab larangan manungsa aja nganti duweni watak
adigang, adigung lan adiguna . Watak kasebut di umpamake kewan kidang,gajah
lan ula.Kewan telu mau congkak/ gumedhe amarga kaluwihane nanging tetelune
mati sampyoh, karo watak bebener. Manungsa kang ngenggoni watak bebener,
ora gumedhe bakal lestari mulya ora gampang mati sampyoh. Pupuh Gambuh
minangka pupuh kang angka 3 saka kabeh pupuh kang ana ing serat Wulangreh.
Salah sijining isi serat Wulangreh pupuh Gambuh bab iki cerita babagan ajaran
utawa nasehat kang lumrah tumraping uripe manungsa. Yaiku babagan pitutur
,solah bawa,lan sifat kang kudu ditiru utawa disingkiri.
?
mATERI SALAJENGIPUN
Materi jangkep ing bahan ajar link https://anyflip.com/ldplb/jgmv/
FASE 2
Mengorganisasai pesertadidik
untuk belajar
Sasampunipun nyemak materi tembang gambuh saha materi ing bahan ajar, samenika cobi para
siswa damel kelompok saben kelompok 4 siswa lajeng diskusi garap soal ing ngandhap menika:
1.Sapa sing nganggit serat Wulangreh iku ?
2. Tembang Gambuh ing serat Wulangreh kasebut ngrembug
babagan apa?
3. Ing tembang kasebut, bocah yen tanpa tutur bakal dadi
kepriye ?
4. Apa kang pantes tiniru manut tembang Gambuh pada ka-3?
5. Apa tegese wong sudra papeki iku ?
6. Tulisen paugeran tembang Gambuh!
7. Ana pirang pada saka tembang gambuh?
8. Sapa kang nganggit tembang gambuh kasebut?
9. Apa tegese katula-tula katali?
10. Apa tegese adigang, adigung, adiguna?
FASE 3
Membimbing penyelidikan individu
dan kelompok
Materi Prosedural
New York 4.496KM Tata cara mados isi/ makna saking tembang macapat
Sydney 12.073KM gambuh inggih menika:
Manila 11.759KM 1. Perangan-perangan makna saben tembung asmanipun
Paris 9.088KM dipunpadosi tegesipun menapa
2. Madosi makna tembung saben tembung kanthi tliti mawi
pandom bahan ajar utawi internet
Materi jangkep ing bahan ajar link https://anyflip.com/ldplb/jgmv/
GLADHEN
Sawise nembang bareng-bareng, ayo padha gawe pasangan lan nyatheti tembung sing
angel saka tembang Gambuh ingkang wonten materi. Sumangga dipunrembag kaliyan
kelompokipin!
FASE 4
Mengembangkan dan menyajikan hasil karya
Materi Metakognitif
Tata caranipun ngandharake pokok-pokok wonten isi teks Piwulang :
1. Lancar lan orane anggone ngandharake
2. Mentes lan orane andharan
3. Pangrakiting ukara
4. Bener lan orane anggone ngetrapake unggah-ungguhe basa
GLADHEN 2 Ayo ngandharake pokok-pokok isi Serat Piwulang
Wulangreh pupuh gambuh!
1. Sawise nyathet pokok-pokok isi serat Piwulang
kasebut, saiki andharna maneh isine serat kasebut kanthi
lesan mawa basa ngoko marang kanca saklompokmu.
2. Mangkono ganti-genten siswa liyane
3. Saben siswa gawe rekaman/cathetan asiling andharan
saka kanca saklompoke kaya kapacak ing ngisor iki.
4. Siswa kang apik dhewe anggone ngandharake isine serat
Piwulang dadi wakil klompok wonten tingkat kelas.
Jenenge siswa : …………………………………………..
Kelas : ………………………………………..
Kelompok pada : …………………………………………..
Asiling cathetan andharan kanthi lesan isine serat Wulangreh mawa
basa ngoko.
……………………………………………………………………………………………………………………
………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………
…………………………
……………………………………………………………………………………………………………………
FASE 5 Menganalisis dan mengevaluasi
pemecahan masalah
Guru paring bimbingan kangge siswa damel tanggapan andharan
saking asiling kelompok.
1. Para siswa sawise nyemak andharan bab pokok isi serat Piwulang
saka kancamu, saiki wenehana panyaruwe/tanggapan ngenani
andharan kang kok semak!
2. Bijinen apik lan alane ora usah rangu-rangu / ragu-ragu.
3. Pilihen salah sijine andharan saka kancamu kang paling apik.
Asiling panyaruwe :
a. Jenenge siswa :
…………………………………………………………………………………
b. Tanggapana / panyaruwe :
……………………………………………………………….
c. Saran / pamrayogi : ………………………………………………………………..
Guru paring bimbingan dhateng siswa kangge dudutan saking sedaya materi ingkang
dipunsinau dinten menika.
Refleksi
Sasampunipun para siswa nglampahi pasinaon dinten wangsulana pitakenan
wonten ing ngandhap menika kangge nyepakaken pasinaon benjing.
a. Kadospundi miturut pamanggih para siswa sabibaripun nyinau bab tembang
macapat gambuh menika, tambahan seserepan menapa ingkang dipuntampi
dening para siswa?
b. Kadospundi nilai/amanat ingkang wonten tembang gambuh menika menawi
dipun gayutaken kaliyan pagesangan wonten ing jaman sakmenika?
Refleksi
Sasampunipun para siswa nglampahi pasinaon dinten menika, sumangga saged
nglajengake mangsuli pitakenan soal evaluasi wonten link menika :
https://forms.gle/A3v4LeM3KkNDvHfR8
LEMBAR PEMBELAJARAN REMIDI DAN PENGAYAAN
Ketentuan:
1. Remidial : Apabila peserta didik mendapatkan nilai di bawah KKM (72)
2. Pengayaan : Apabila peserta didik mendapatkan nilai sama atau lebih tinggi dari
KKM (72)
SOAL REMIDI 1. Sekar Gambuh wonten Serat Wulangreh kasebat wonten pinten
pada?
2. Nilai karakter menapa kemawon ingkang saget dipuntuladha para
siswa saking pada 2 sekar gambuh kasebat?
3. Pakarti menapa ingkang saged dipuntuladha saking wosing pada
5 sekar gambuh kasebat/
4. Menapa tegesipun adigang, adigung adiguna ingkang kapacak
wonten pada 4 sekar Gambuh nginggil kala wau/
5. Miturut pada 10 ing nginggil, pralambang kewan tiga kala wau
pejahipun amargi menapa?
PENGAYAAN
Kagatosaken video ing link youtube menika
https://www.youtube.com/watch?v=fY-zp9rGoMQ salajengipun, cobi
kaandharaken makna saking saben pada tembang gambuh!
1. Priyantono. 2015. Marsudi Basa daftar pustaka
lan Sastra Jawa 8. Dinas Provinsi
Jawa Tengah
2. Warsita Basa MGMP Blora
3. Sumarlan, & Suryadi, E.S (2015).
Widya Adi Basa Jaei 2: Tiga Serangkai,
ꦱꦸꦒꦼꦁꦩꦏꦂꦪ