เจ้าพระยามหินทรศักดิ์ธำรง

ผู้ก่ อตั้ งโรงละคร PRINCE THEATRE

เจ้าพระยามหินทรศักดิ์ธำรง

จั ดทำโดย
นายวรปรั ชญ์ ตรี พจนี ย์ เลขที่ 23

คำนำ

รายงานเล่มนี้จัดทำขึ้นเพื่อเป็นส่วนหนึ่งของวิชา
นาฏศิลป์ เพื่อให้ได้ศึกษาหาความรู้ในเรื่องราวของหนึ่งใน
บุคคลสำคัญในวงการนาฏศิลป์ไทย นั่นคือ เจ้าพระยามหิ
นทรศักดิ์ธำรง โดยรายงานเล่มนี้มีเนื้อหาเกี่ยวกับ ประวัติ
และผลงานของ จ้าพระยามหินทรศักดิ์ธำรง

ผู้จัดทำรายงานเล่มนี้คาดหวังเป็นอย่างยิ่งว่ารายงานเล่ม
นี้จะก่อให้เกิดประโยชน์แก่ผู้อ่านเกี่ยวกับ เจ้าพระยามหิ
นทรศักดิ์ธำรง

จัดทำโดย
นาย วรปรัชญ์ ตรีพจนีย์

ชีวประวัติของ เจ้าพระยามหินทรศักดิ์ธำรง
เจ้าพระยามหินทรศักดิ์ธำรง มีนามเดิมว่า วันเพ็ญ
เพราะเกิดในวันเพ็ญเดือน 6 ปีมะเส็ง เวลายามหนึ่ง
ตรงกับวันที่ 16 พฤษภาคม พ.ศ. 2364[1] ภายหลังเรียก
เพียงโดยย่อว่าเพ็ง เป็นบุตรของหลวงจินดาพิจิตร
(ด้วง) เพ็งมีพี่น้องอีกสี่คน ตนเองเป็นคนสุดท้อง ได้เป็น
ศิษย์ร่วมสำนักกับเจ้าฟ้ามงกุฎที่อารามสมเด็จพระพุทธ
โฆษาจารย์ (ขุน) ต่อมาเจ้าฟ้ามงกุฎทรงขอรับไปเลี้ยง
และทรงออกนามว่า "พ่อเพ็ง" ครั้นเสด็จทรงราชย์เป็น
พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวแล้ว โปรดให้
เพ็งเป็นหัวหมื่นมหาดเล็กที่ตำแหน่งเจ้าหมื่นสรรเพธ
ภักดี
ต่อมาภายหลังทำสนธิสัญญาเบาว์ริงแล้ว พระบาท
สมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดให้มีคณะทูตไป
เจริญสัมพันธไมตรียังสหราชอาณาจักร เจ้าหมื่นสรรเพธ
ภักดีเป็นอุปทูต เมื่อกลับคืนมายังกรุงเทพมหานครแล้ว
จึงโปรดเลื่อนเจ้าหมื่นสรรเพธภักดีเป็นพระบุรุษรัตนราช
วัลลภ ในคราวที่พระองค์ประชวรใกล้จะสิ้นนั้น พระบุรุษ
รัตนราชวัลลภก็ได้เฝ้าดูพระราชหฤทัยด้วย

ชีวประวัติของ เจ้าพระยามหินทรศักดิ์ธำรง (ต่อ)
ครั้นพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเสวย
ราชย์เป็นรัชกาลถัดมา ก็โปรดให้พระบุรุษรัตนราชวัลลภ
เป็นสมุหพระสุรัสวดีที่บรรดาศักดิ์พระยาราชสุภาวดี และ
ในวันที่ 4 ธันวาคม พ.ศ. 2417 ก็รับสถาปนาเป็น
เจ้าพระยามหินทรศักดิธำรง สกูลวงศ์อรเอกดิเรกยศ มธุร
พจนสุนทรธรรมยุติยานุวัติ บุรุษรัตนทุวาธิราชนิกรวร
ยุคลบาท บรมนาถสวามิภักดิสนิท วิสิฐคุณศรีรัตนธาดา
อภัยพิริยบรากรมพาหุ มีสถานะเทียบเท่าสมุหนายก แต่
ว่าการกรมพระสุรัสวดีอย่างเดิม
เจ้าพระยามหินทรศักดิ์ธำรง ถึงแก่อสัญกรรมเมื่อวันที่ 2
มกราคม พ.ศ. 2437[1] ได้รับพระราชทานเพลิงศพเมื่อ
วันที่ 8 มีนาคม พ.ศ. 2438 ณ วัดเทพศิรินทราวาส
ราชวรวิหาร[2]

ผลงานของ เจ้าพระยามหินทรศักดิ์ธำรง
เจ้าพระยามหินทรศักดิ์ธำรง (เพ็ง เพ็ญกุล)
“...เป็นคนแรกที่คิดตั้งโรงละคร เล่นละครเก็บเงินคนดู
ละครในสมัยนั้นก็คือ ละครนอก ว่ากันว่าเรื่องที่ชอบเล่น
คือ ดาหลัง หรือ อิเหนาใหญ่ แต่ต่อมาเล่นทั้งละครนอก
ละครใน ทว่าดัดแปลงท่ารำให้ยักเยื้องต่างไปจากแบบ
หลวง”
“...โรงละครของ เจ้าพระยามหินทรศักดิ์ธำรง แต่แรกก็
เป็นเพียงโรงกั้นรั้ว กำหนดเวลาเดือนหงายถึงจะเล่น
เดือนเพียงละสัปดาห์เดียว ก่อนหน้านี้ยังไม่บัญญัติศัพท์
คำว่า “สัปดาห์” จึงเรียกว่า “วิก”ต่อมาเล่นเดือนละ 2
วิก
ละคร “วิก” ของเจ้าพระยามหินทรศักดิ์ธำรง ทำให้
ละครอื่นตลอดจนลิเกพากันเอาอย่าง โดยเล่นมีกำหนด
เวลา และเก็บเงินแบบเดียวกัน เป็นเหตุให้คำว่า “วิก”
แพร่หลาย กลายเป็นละครวิกนั้น ลิเกวิกนี้
ความหมายของ “วิก” จึงเลือนไป ไปหมายถึงโรงนั้น
โรงนี้...สมัยหนึ่งหมายถึงเฉพาะ ลิเก เช่น ลิเกวิกบาง
ลำพู วิกสามย่าน วิกเมรุปูน...”

ผลงานของ เจ้าพระยามหินทรศักดิ์ธำรง (ต่อ)
เจ้าพระยามหินทรศักดิ์ธำรง(เพ็ง เพ็ญกุล) นั้นยังมี
ความเกี่วข้องกับ เพลงลาวดำเนินเกวียน หรือลาวดวง
เดือน ที่พวกเราคุ้นเคยกันดีอีกด้วย กล่าวคือ
“...ธิดาคนที่ 3 คือ เจ้าจอมมารดามรกต ท่านเดียวที่ได้
เป็นเจ้าจอมมารดา ในรัชกาลที่ 5 มีพระองค์เจ้า 2
พระองค์ คือ พระองค์เจ้าหญิงจุฑารัตนราชกุมารี และ
พระองค์เจ้าเพ็ญพัฒนพงศ์ กรมหมื่นพิไชยมหินทโรดม”
ซึ่งเชื้อพระวงศ์ท่านนี้คือผู้นิพนธ์เพลงลาวดำเนินเกวียน
ที่มีเนื้อร้องว่า “โอ้ละหนอ ดวงเดือยเอย...” เราจึงพากัน
เรียกชื่อเพลงนี้ว่า “ลาวดวงเดือน”ตามเนื้อเพลง ซึ่งมี
ความไพเราะ และความคงเป็นอมตะเรื่อยมาตราบเท่า
ทุกวันนี้
ข้อมูลคัดลอกจากหนังสือ เลาะวัง ของ จุลลดา ภักดี
ภูมินทร์
ภาพลงสี เจ้าพระยามหินทรศักดิ์ธำรง เป็นเป็นข้าราชการ
ชาวไทย ต้นสกุล "เพ็ญกุล" ผู้ก่อตั้งโรงละครอย่างตะวัน
ตกโดยใช้ชื่อว่า ปรินซ์เธียร์เตอร์ (Prince Theatre)

ปรินซ์เธียร์เตอร์ (Prince Theatre)