Opmaak 1

Jongeren Aangeboren of aangeleerd?

1 SOMS STRUIKEL IK OVER MIJN WOORDEN - “Als ik mensen niet goed ken,
ben ik vaak onzeker en struikel ik soms over mijn woorden. Lekker een eind weg
kletsen valt vaak niet mee. Of ik klap helemaal dicht, zoals bij een spreekbeurt.
Mijn handen trilden erg en mijn stem sloeg een paar keer over. Toen er werd
gelachen raakte ik de draad kwijt en wilde zo snel mogelijk het lokaal uit. Mijn
leeftijdsgenoten lijken zo zelfverzekerd terwijl ik altijd bang ben om te gaan
blozen of stotteren. Ik heb er een hekel aan, maar ja, wat kun je eraan doen?
Mijn moeder zegt dat ik er vanzelf overheen groei. Ik hoop het.” Fiona (15)

Driftig zijn “Leren rustig te denken”
Een deel van je karakter heb je al vanaf je ge-
boorte. Denk maar aan driftig zijn, verlegen- Drie tot vijf procent van de Nederlandse
heid of ADHD. kinderen heeft ADHD. Je bent snel afge-
We noemen dit aangeboren eigenschappen, leid waardoor je moeilijk je aandacht bij
eigenschappen die erfelijk zijn bepaald en die één ding tegelijk kunt houden.
je hebt vanaf je geboorte. Dit soort eigen- Sven: “Toen ik drie was praatte ik al de
schappen kun je maar heel moeilijk verande- hele tijd. Ik was druk en gooide van alles
ren. om. Iedereen werd heel moe van me. Ook
op school ging het niet best. Totdat de
Je leven lang leren dokter ontdekte dat ik ADHD had. Ik krijg
Naast aangeboren eigenschappen is er een nu medicijnen en ik heb gesprekken met
heleboel dat je tijdens je leven leert. Dit wor- een vrouw die mij vertelt hoe ik rustiger
den je aangeleerde eigenschappen genoemd kan denken. Ik ben, geloof ik, nog steeds
en ze bestaan uit alle normen, waarden en wel heel druk, bijvoorbeeld met voetbal-
gewoonten die je overneemt van je ouders, je len. Maar verder ben ik rustiger geworden.
leraren en andere volwassenen, maar ook van Ik vind het ook een stuk leuker, zoals het
je vrienden. nu gaat. Ik haal betere cijfers en voor mijn
Denk aan dingen als leren praten, naar de wc ouders is het ook een stuk relaxter.”
gaan, leren stil te zijn als iemand anders iets
zegt, je concentreren in de les. Bron 1

“Als ik boos ben, zet ik heavy Ons gedrag is bijna steeds een combinatie Hoe leren we?
metal op en ga dan heel hard van aangeboren en aangeleerde kenmerken. Het overnemen van nieuwe dingen gaat je
meebrullen” Je kunt met je stem klanken maken. Dat is hele leven door en noemen we socialisatie:
aangeboren. Maar de taal die je spreekt, is het aanleren van de kenmerken van de groep of
18 samenleving waar je toe behoort. Het doel van
aangeleerd. i

socialisatie is dat de omgang tussen mensen keuring zijn negatieve sancties. Alle sancties De jongen die opgroeide
soepeler verloopt. Je weet beter wat er van je hebben als doel om je gedrag te beïnvloeden. als een kip
wordt verwacht en wat je aan anderen hebt.
Sociale controle Toen de ouders van Sujit Kumar overleden,
Iets leren of overnemen doe je grofweg op Als je leert om je te gedragen zoals je omge- was hij nog maar een baby. Zijn opa, die
drie manieren: ving van je verwacht, speelt sociale controle voor hem moest zorgen, sloot hem op in het kip-
1. Belonen en straffen. Dit begint al zodra je een rol. Dit is wanneer anderen in je omge- penhok. Vijf jaar lang woonde hij daar tussen de
ving op jou letten en je aansporen of dwingen kippen. En net als alle andere kinderen leerde hij
geboren bent. Doe je iets goed, dan krijg je om je aan de regels van de groep te houden. door imitatie. Hij hipte rond als een kip, fladderde
een knuffel. Doe je iets fout, dan wordt er met zijn armen, pikte naar zijn voedsel en kukelde
boos gekeken. Sociale controle is dus een middel om te kij- als een haan. Kumar leerde dus niet praten of
2. Imitatie. Kinderen gaan met mes en vork ken of de socialisatie van iemand gelukt is. lezen.
eten, omdat hun ouders dat ook doen. Of Het vindt overal plaats: thuis, op school, op Daarna zat hij twintig jaar in een bejaardenhuis.
ze verkleden zich als dokter of brandweer- je werk, maar ook op straat. Als je in een Daar lag hij de meeste tijd vastgebonden op zijn
man. Later zijn popmuzikanten en top- winkel voordringt, dan zeggen anderen daar bed, omdat hij zich te wild gedroeg. Tot hij werd
sporters belangrijke voorbeelden. iets van. ontdekt door Elizabeth Clayton, die besloot voor
3. Informatie. Je leert bijvoorbeeld van Ook bij sociale controle gebruiken we belo- hem te gaan zorgen.
vrienden waar je de beste muziek kunt ningen en straffen. Nu woont Sujit met andere kinderen en jongeren
downloaden. Of je ziet op tv beelden van in een speciaal huis. Hier leerde hij lopen als een
een longoperatie die je duidelijk maken t mens, van een bord eten met mes en vork, praten
waarom roken slecht is. en tanden poetsen. Inmiddels gaat Sujit ook naar
Wie heeft gelijk? school. Maar praten is nog steeds moeilijk voor
Beloningen en straffen zijn sancties: manie- Wordt ons gedrag meer bepaald door aange- hem.
ren om je te laten merken dat je iets goed of fout boren of door aangeleerde eigenschappen?
hebt gedaan. Een beloning is een positieve Daarover verschillen de meningen. Bron 2
sanctie, zoals een complimentje van een le- De nature-aanhangers vinden dat je gedrag
raar of loonsverhoging. Strafwerk en een be- het meest wordt bepaald door je aangeboren 19
eigenschappen zoals voetbaltalent, ritmege-
voel, je seksuele voorkeur en agressiviteit.
De nurture-aanhangers vinden dat je de be-
langrijkste eigenschappen aanleert of afleert.
Als je snel agressief bent, kun je leren om je-
zelf te beheersen. En zonder muzikaal gevoel
kun je toch mooie muziek maken als je noten
leert lezen.

Een negatieve sanctie Waarschijnlijk hebben beide groepen gelijk.
Sven Kramer was, ondanks zijn aangeboren
talent, nooit een topschaatser geworden als
hij niet ook hard had getraind.
Aan de andere kant kun je niet álles leren. Met
zwakke botten en spieren zul je bijvoorbeeld
nooit goed worden in judo. En zonder ritme-
gevoel kun je beter geen drummer worden.

t

Jongeren Hoe word je wie je bent?
22
2 GEWOON STRAFREGELS SCHRIJVEN - “Ik vind het leuk hier op school. Mijn
school is uitgeroepen tot een van de veiligste scholen in Nederland en dat doen
ze zonder camera’s. Er hangt gewoon een goede sfeer, er is weinig ruzie. Ze zeg-
gen dat vmbo-leerlingen soms lastig zijn, maar hier merk je dat niet. Streng zijn
ze wel: kom je te laat, dan moet je de dag erna een halfuur eerder komen. Bij
spijbelen word je zo een week geschorst. En ze geven strafwerk, gewoon straf-
regels schrijven. Maar ze laten ook merken dat ze het fijn vinden als je het goed
doet.” Niels Draak, vmbo-Metaal

Waar gebeurt socialisatie? je gedrag en onze meningen.

Veel mensen en instanties hebben invloed op • Ten slotte beïnvloedt de overheid je door

jouw waarden, normen en gedrag: wetten te maken waarin staat wat wel en
wat niet mag. En door voorlichting te
• In je gezin ben je als klein kind helemaal geven, zoals bij de alcoholcampagne ‘Wie is
de Bob?’.
afhankelijk van je ouders.
Steeds opnieuw aanpassen
• Op school leer je naast vakkennis ook dis- Telkens als je bij een nieuwe groep komt, bij-
voorbeeld als je ergens gaat werken of in een
cipline: op tijd komen en opdrachten ma- nieuwe klas, krijg je te maken met socialisa-
tie. Je moet je aanpassen aan de regels en ge-
ken. Je prestaties worden beoordeeld en je woonten van die groep.

leert om samen te werken. Omroep schorst dj’s
na ‘wildplasspel’
• Ook vrienden en vriendinnen hebben veel
EMMEN – Twee dj’s van de regionale zen-
invloed op je gedrag. Je praat veel met el- der RTV Emmen zijn voor vier weken ge-
schorst. De zender deed dat omdat zij in
kaar en neemt dingen van elkaar over. hun programma The Battle jongeren had-
den aangespoord tot wildplassen. Vijf jon-
Zoals in het groepje van Daan en Joyce. gens van 14 tot 16 jaar werden namelijk
opgepakt toen zij boven op het dak van
• Op een sportclub leer je niet alleen de spel- een auto stonden te plassen. Bron: Nu.nl

regels, maar ook doorzettingsvermogen en Bron 3

teamgeest. Je belt dus niet vlak voor een be-

langrijke wedstrijd af als je geen zin hebt.

• Op je werk moet je prestaties leveren. Vaak

moet je met anderen samenwerken. En net

als school bepaalt je werk je leefritme: wan-

neer werk je en wanneer ben je vrij?

• Als je christen, moslim, joods of boeddhist

bent, probeer je te leven volgens de regels

van je geloof. Je eet bijvoorbeeld geen var-

kensvlees of rundvlees.

• Massamedia als radio, televisie en internet

geven informatie, maar ze beïnvloeden ook

Dat geldt helemaal voor mensen die in een mand lijken en je neemt het gedrag van die Photoshop-alarm
ander land gaan wonen. Zij moeten de taal persoon over. Later wil je misschien meer
leren en nieuwe waarden en normen. Bij een lijken op je vrienden, een beroemde popster Je hoeft maar een
begroeting kijken we de ander aan. In som- of een topsporter. tijdschrift door te bla-
mige andere landen is elkaar aankijken juist Daarom is het resultaat van socialisatie bij ie- deren en je ziet ze al: de
onbeleefd. dereen verschillend. Een broer en een zus perfecte modellen.
groeien in hetzelfde gezin op, maar ze den- Meisjes met slanke benen,
t ken niet over alles hetzelfde. jongens met veel spieren en
iedereen heeft een gave huid
Zonder nadenken Behalve wat je door identificatie overneemt zonder pukkels. De foto’s
Op je fiets of scooter denk je niet na aan wel- van anderen, spelen je eigen ervaringen en zijn vaak bewerkt met Pho-
ke kant van de weg je gaat rijden. Je rijdt je aangeboren karaktereigenschappen een toshop zodat het model nog knapper en slanker is
‘vanzelf ’ rechts, want zo heb je dat geleerd. belangrijke rol bij je persoonlijke ontwikke- dan in de werkelijkheid. Bijna de helft van de
We spreken in dit soort gevallen van inter- ling. Aan het eind van dit proces ontstaat er meisjes vindt zichzelf na het zien van dit soort fo-
nalisatie: sommige aangeleerde gewoonten, een uniek persoon, die je ook wel je identi- to’s te dik. Christina: “Ik vergelijk mezelf niet met
opvattingen, normen en waarden zijn auto- teit noemt, dat wil zeggen de persoon die jij de modellen in de bladen, dan voel ik me lelijk en
matisch een deel van je gedrag geworden. bent. daar word ik alleen maar down van.” Emily: “Als
ik zo’n model zie dan denk ik: wow, wat mooi.
Wie ben jij? t Maar ik zie wel dat het nep is. Niemand kan zo’n
Als klein kind identificeer je jezelf met je ou- perfecte huid hebben. Als ze mij zouden photo-
ders. Identificatie wil zeggen: je wilt op ie- shoppen, zie ik er ook zo uit.”
In de politiek wordt nu gesproken over een
i ‘photoshop-alarm’, een tekst bij een foto waarop
staat dat de foto bewerkt is.
Bron 4

Bron 5 23

Jongeren Cultuur

3 WELK BEELD GEEF JE VAN JEZELF? - Volgens onderzoek doet zeker de helft
van de jongeren onder de achttien jaar zichzelf op internet vaak anders voor,
bijvoorbeeld ouder, mooier of stoerder. Dat gebeurt vooral op sites zoals
Facebook, Hyves en Sugababes. Daarop plaatsen ze ook niet zomaar wat foto’s
van zichzelf, maar het liefst foto’s waarop ze uitgaan of op een feestje zijn.
Volgens de onderzoekers zijn sommige jongeren door het bluffen en opscheppen
gelukkiger. Ze krijgen meer vrienden, verkering en meer zelfvertrouwen. Maar hoe
sterk mag het beeld dat je van jezelf geeft, afwijken van hoe je werkelijk bent?

Bron: AD

Typisch Nederlands Iedereen anders
Veel Nederlanders delen bepaalde waarden, Als je goed kijkt, zie je in Nederland niet
normen en gewoonten. We spreken allemaal alleen één overheersende cultuur, maar ook
Nederlands. En bijna allemaal hebben we een veel kleine culturen. Zo vieren Limburgers
fiets. We vieren Sinterklaas en met Konin- uitgebreid carnaval, Amsterdammers niet.
ginnedag zijn we vrij. En in de winter is er Ook rappers, Turken, Surinamers en voet-
veel schaatsen op tv. balhooligans hebben hun eigen gewoonten.
Al deze groepen noemen we subculturen.
Verder vinden we vrijheid erg belangrijk, zo- Een subcultuur is de cultuur van een kleine
als de vrijheid van meningsuiting en de vrij- groep mensen.
heid van godsdienst.
We willen dat mensen zo veel mogelijk kun-
nen doen wat ze willen, als iedereen maar
respect heeft voor anderen.

“Mijn vrienden op internet zijn Iedereen hetzelfde? Dominante cultuur
niet mijn echte vrienden” Als een groep mensen dezelfde waarden, nor-
men en gewoonten heeft, noemen we dit een
26 cultuur. De overheersende cultuur van een
land, zoals Nederland of Frankrijk, noemen
we de dominante cultuur, de cultuur van een
grote groep mensen. In Frankrijk praten ze
Frans, ze vieren andere feesten en ze eten
’s avonds pas om acht uur. En er zijn geen
christelijke of islamitische scholen zoals bij
ons.

Bedrijfscultuur: ook in je bijbaantje Zoen of neusje?

Je hoort altijd bij verschillende subculturen. Naast elkaar Hoe moet een Nederlandse minister een
Je kunt tegelijk gek zijn op computergames, De dominante cultuur en subculturen be- Arabische koning begroeten? Als hij het
leren voor tandartsassistente en de regels van staan in feite gewoon naast elkaar. Gamers goed wil doen, moet hij de koning op beide wan-
je geloof volgen. Dat zijn dan drie subcultu- bijvoorbeeld hebben dan wel een eigen le- gen zoenen. Zo begroeten ook Arabische mannen
ren waar je bij hoort. vensstijl, maar daarnaast leven ze gewoon als elkaar. Het begroeten van mensen is niet overal
andere mensen. Ze lezen de Sp!ts in de bus, hetzelfde. In Nederland geven we iemand een
Iedere groep een eigen cultuur gaan naar school en vieren Koninginnedag. hand. In Japan geeft niemand elkaar een hand. Zij
Ze horen dus óók bij de dominante cultuur. begroeten elkaar met een buiging. En bij een be-
i Subculturen zie je overal in de samenleving. groeting kijken wij iemand aan. Maar Japanners
Op school zie je waarschijnlijk veel verschil- t vinden dat brutaal.
En Eskimo’s doen het weer heel anders. Zij wrij-
lende jongerenculturen. Kijk maar naar kle- Cultuurverschillen ven hun neuzen tegen elkaar. Hetzelfde doen de
Soms botsen de normen en waarden van een Maori’s in Nieuw-Zeeland. Toen Willem-Alexander
ding en kapsels. Voor hiphoppers zijn vaak subcultuur met die van de dominante cul- en Máxima een bezoek brachten aan dat land,
tuur. gaven ze de Maori spontaan een ‘neusje’. Dat von-
opvallende, gouden sieraden belangrijk. Een voorbeeld van botsende cultuurken- den de inwoners van Nieuw-Zeeland heel leuk!
merken heeft te maken met fatsoen. In de
Gothics en emo’s herken je meestal aan hun dominante cultuur van Nederland is het heel Bron 6
normaal dat je elkaar een hand geeft bij ver-
geverfde haren en donkere kleding. jaardagen of als groet. Het is een van onze 27
fatsoensregels. Als een moslim een Neder-
En als je een bijbaantje hebt, krijg je te ma- landse vrouw geen hand wil geven, mag dat
volgens de Nederlandse wet. Het is dus niet
ken met een bedrijfscultuur. Zo spreken de strafbaar, maar het hoort eigenlijk niet.

verkopers in een winkel de klanten aan met t

‘u’, loopt het personeel van de NS in een uni-

form en heeft een bankdirecteur waarschijn-

lijk geen tongpiercing.

Behalve jongeren- en bedrijfsculturen zijn er

in Nederland ook verschillende culturen die

te maken hebben met sport, muziek, gods-

dienst, woonplek of het land van herkomst.