1 คู่มือการส ารวจผลผลิตต่อไร่โดยวิธีตั้งแปลงเก็บเกี่ยวผลผลิต (Crop Cutting Survey) มันส าปะหลังโรงงาน ปี 2566 ส่วนสารสนเทศการเกษตร ส านักงานเศรษฐกิจการเกษตรที่ 1 และ 2
2 รายละเอียดเนื้อหา • วัตถุประสงค์ และประโยชน์ของการส ารวจ Crop Cutting มันส าปะหลัง • ค านิยาม มันส าปะหลัง • ขั้นตอนการปฏิบัติงาน Listframe + Crop Cutting มันส าปะหลังปี 2566 (นับจดครัวเรือนเกษตรกร/ สุ่มครัวเรือนเกษตรกร/ สุ่มแปลงตัวอย่าง/ สุ่มจุดส ารวจ/ จดบันทึกแบบส ารวจ) • หลักวิธีการค านวณผลผลิตต่อไร่หลังการส ารวจ Crop Cutting หน้า 3 หน้า 2 หน้า 4 หน้า 5 หน้า 15
การส ารวจโดยวิธีตั้งแปลงเก็บเกี่ยวผลผลิต (Crop Cutting) มีวัตถุประสงค์เพื่อใช้ประกอบการวิเคราะห์ประมาณการ ผลผลิตต่อไร่มันส าปะหลังโรงงาน ข้อมูลของครัวเรือนเกษตรตัวอย่างทั้งหมดทั้งภาวะการผลิต ปริมาณผลผลิตต่อไร่ จะถูกเก็บไว้เป็นความลับ ส านักงานเศรษฐกิจการเกษตร โดยศูนย์สารสนเทศการเกษตร จะน าไปวิเคราะห์เป็นภาพรวมระดับอ าเภอและจังหวัด เพื่อน าไปใช้ประโยชน์ โดยเฉพาะด้านการวางแผน ก าหนดมาตรการ นโยบายพัฒนาการผลิต เนื่องจากเป็นข้อมูลที่ส ารวจได้จากแปลงเพาะปลูกของเกษตรกรโดยตรง ที่มีความเชื่อถือมากกว่าการเก็บข้อมูลจากวิธีการอื่นๆ ดังนั้น จึงคาดหวังว่า คู่มือการส ารวจ Crop Cutting มันส าปะหลังฉบับนี้ จะเป็นประโยชน์เศรษฐกิจการเกษตรอาสา (ศกอ.) ในการสร้างความรู้ ความเข้าใจ เกี่ยวกับ ระเบียบและขั้นตอนการปฏิบัติงานส ารวจ Crop Cutting มันส าปะหลังที่ถูกต้องตามหลักวิชาการมากยิ่งขึ้น. วัตถุประสงค์ และประโยชน์ของการส ารวจ Crop Cutting มันส าปะหลัง หน้า 3
4 ค านิยาม มันส าปะหลัง มันส าปะหลังโรงงาน ปี 2566 หมายถึง มันส าปะหลังโรงงานที่เก็บเกี่ยวผลผลิตระหว่างวันที่ 1 ตุลาคม 2565 ถึง วันที่ 30 กันยายน 2566 โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อขายหรือน าส่งผลผลิตเข้าสู่โรงงานอุตสาหกรรม เช่น ลานมันเส้น โรงงานมันอัดเม็ด โรงงานแป้งมัน โรงงานเอทานอล และโรงงานแปรรูปอื่น ๆ ยกเว้นพันธุ์บริโภคสด หน้า 4
ขั้นตอนการปฏิบัติงาน มันส าปะหลังโรงงาน ปี 2566 5 List Frame + Crop Cutting การส ารวจด้วยตัวอย่าง + การส ารวจข้อมูลผลผลิตต่อไร่โดยวิธีตั้งแปลงเก็บเกี่ยวผลผลิต Rate อัตราการท างานของส่วนสารสนเทศการเกษตร สศท.2 2.2 หมู่บ้านต่อวันต่อสาย (เจ้าหน้าที่ส ารวจ 2 คน) นับจดครัวเรือนเกษตรกรที่ท าการ เก็บเกี่ยวหรือคาดว่าจะเก็บเกี่ยว มันส าปะหลังโรงงาน ระหว่างวันที่ 1 ตุลาคม 2565 - 30 กันยายน 2566 นับจดครัวเรือนเกษตรกรที่สามารถ เก็บเกี่ยวมันส าปะหลังโรงงานในช่วงเวลาที่เข้าไปส ารวจ สุ่มครัวเรือนตัวอย่าง 6 ครัวเรือน (ตารางเลขสุ่ม) สุ่มครัวเรือนตัวอย่าง 3 ครัวเรือน (ตารางสุ่มครัวเรือนตัวอย่าง) List Frame Crop Cutting เมื่อเจ้าหน้าที่ส ารวจได้หมู่บ้านตัวอย่างจากส่วนกลาง ต้องตรวจสอบว่าสามารถส ารวจ Crop Cutting ได้หรือไม่ … 1 1 2 หน้า 5 สุ่มแปลงตัวอย่าง (ตารางสุ่มแปลงตัวอย่าง) สุ่มจุดส ารวจ 2 จุด และ ด าเนินการตามหลักวิชาการ 4 สอบถามภาวะการผลิตปี 2566 เทียบกับปี 2565 ของครัวเรือนตัวอย่าง และจดบันทึกข้อมูลตามแบบสอบส ารวจ 2 6 เก็บเกี่ยวผลผลิตแต่ละจุดและชั่งน้ าหนัก 3 จดบันทึก +ค านวณผลผลิตต่อไร่สุทธิ ลงในแบบส ารวจ 5 7 ส ารวจผลผลิตตกหล่น และส ารวจ พื้นที่ไม่ได้เก็บเกี่ยว บันทึกลงโปรแกรม ส่งศูนย์สารสนเทศ 8 การเกษตร สศก. เพื่อประมวลผลภาพรวม 9 จังหวัด ภาค และประเทศ
1 2 3 นับจดครัวเรือนเกษตรกรที่เก็บเกี่ยวมันส าปะหลังโรงงานระหว่างวันที่ 1 ธันวาคม 2565 ถึง 15 พฤษภาคม 2566 มีขนาดเนื้อที่เก็บเกี่ยวตั้งแต่ 1 ไร่ ขึ้นไป พื้นที่เก็บเกี่ยวอยู่ภายในอาณาเขตหมู่บ้านตัวอย่างเท่านั้น 6 1วิธีการนับจดรายชื่อครัวเรือน หน้า 6
7 ตารางสุ่มครัวเรือนตัวอย่าง สุ่มครัวเรือนตัวอย่าง 2 หน้า 7
8 การสุ่มแปลงตัวอย่าง 1 2 3 วาดแผนที่แสดงต าแหน่งและจ านวนแปลง พร้อมทั้งระบุหมายเลข ก ากับทุกแปลง กรณีมีแปลงเดียว ไม่ต้องสุ่มแปลง กรณีมีหลายแปลง ให้สุ่มแปลงตามตารางสุ่มที่ก าหนดไว้ 3 ตารางสุ่มแปลงตัวอย่าง 1 1 6 4 11 1 16 4 2 2 7 4 12 11 17 7 3 2 8 6 13 5 18 10 4 3 9 5 14 12 19 13 5 1 10 3 15 10 20 13 แปลง ทงั้หมด แปลง ตวัอย่างที่ แปลง ทงั้หมด แปลง ตวัอย่างที่ แปลง ทงั้หมด แปลง ตวัอย่างที่ แปลง ทงั้หมด แปลง ตวัอย่างที่ สุ่มแปลงตัวอย่าง หน้า 8
9 สุ่มจุดส ารวจ 2 จุด เริ่มจากมุมล่างซ้ายมือ ให้เดินตามขอบแปลงขวางแถวปลูก 30 ก้าว จากนั้น เลี้ยวขวาหรือเลี้ยว ซ้ายเข้าไปในแปลงอีก 30 ก้าว เริ่มจากมุมบนขวามือ ให้เดินตามขอบแปลงขวางแถวปลูก 30 ก้าว จากนั้น เลี้ยวขวาหรือเลี้ยว ซ้ายเข้าไปในแปลงอีก 30 ก้าว จุดส ารวจที่ 2 จุดส ารวจที่ 1 4 หน้า 9
10 หลักวิธีการสุ่มจุดส ารวจ 2 จุด ปักหมุดปลายเท้าก้าวที่ 30 วัดความยาวแถวขวามือ 3 เมตร นับจ านวนต้นในระยะ 3 เมตร (แถวที่ 2 นับตั้งแต่จุดที่ปักหมุด) ขุดหัวมันส าปะหลังจากแต่ละจุดส ารวจในแถวที่ 2 มาชั่งน้ าหนัก การเก็บเกี่ยวผลผลิตจากจุดส ารวจ 2 จุด ก่อนชั่งน้ าหนักผลผลิต จะต้องท าความสะอาดหัวมันส าปะหลังไม่ให้มีดินทรายปะปน และตัดเหง้าออก ชั่งน้ าหนักภาชนะ ชั่งน้ าหนักหัวมันส าปะหลัง จดบันทึกลงในแบบ 3 ค านวณผล และ ตรวจสอบความถูกต้องของการจด บันทึก สอบถามหลัง การเก็บเกี่ยว ผลผลิต สอบถามเกษตรกรที่ตกเป็นตัวอย่างทั้ง 3 รายในแต่ละหมู่บ้านหลังจากที่ได้เก็บ เกี่ยว (ขุด) ผลผลิตในแปลงตัวอย่างหมดทั้งแปลงแล้ว เพื่อสอบถามถึงปริมาณผลผลิตที่ ได้รับ (ทั้งหมด) จากเนื้อที่แปลงตัวอย่างที่ท าการส ารวจดังกล่าว บันทึกข้อมูลลงใน แบบ 3 ข้อที่ 5 หน้า 10
11 การจดบันทึกแบบส ารวจผลผลิตต่อไร่ (แบบ 3) ครัวเรือนตวัอย่างที่ 1. ขอ้มูลครัวเรือนตวัอย่าง โทรศัพท์ แปลง E…0 2 7 7 9 2 7………...……...…………. ตัวอย่างที่ N…1 9 6 4 5 0 9……………………………. 2 4,100 2 8 4,500 3 0 3,800 3 0 5 4 3 2 1 ปริมาณฝนพอเหมาะ % แป้ง (กิโลกรัม) % แป้ง (กิโลกรัม) % แป้ง การผลิต 5 0 1 2 ผลผลิตต่อไร่ปีปกติผลผลิตต่อไร่ปีนี้ผลผลิตต่อไร่ปีที่แล้ว สถานการณ์ สาเหตุ (กิโลกรัม) 6 6 การใช้ปุ๋ยเคมตี่อไร่ (กิโลกรัม) การใช้เครื่องจักร (ปยุ๋ทใี่ช้ทงั้หมดของแปลงตัวอย่าง ÷ เนอื้ทแี่ปลงตัวอย่าง) เก็บเกี่ยว 3 2 0 ระยอง 6 0 0 2 6 5 0 3 เก็บเกี่ยว ทั้งหมด (แปลง) ตัวอย่าง (ไร่) เดือน ปีเดือน ปี ชื่อ-นามสกุล ที่อยู่ นายธงชยัศรีสวัสดิ์ 214 ม.1 บ้านศรีส าราญ ต.น าโสม อ.น าโสม จ.อุดรธานี 084-215-4555 พิกัดแปลงตัวอย่าง ( ค่า E/N ) Zone..4 8Q... จ านวนแปลง เนื้อที่แปลง พันธุ์ ปลูก ให้ ล้อมรอบการใช้ หรือไม่ใช้เทคโนโลยีต ่าง ๆ ใช้ ไม่ใช้ ให้ ล้อมรอบหมายเลข 5 = ดีมาก = ด ี = ปกติ = ไม่ดี = แย่มาก แบบส ารวจผลผลิตต่อไร่มันส าปะหลังโรงงาน ปี 66 1 แบบ หน้า 11
12 การจดบันทึกแบบส ารวจผลผลิตต่อไร่ (แบบ 3) 2. ขอ้มูลแปลงทดสอบผลผลิตตอ่ ไร่วันที่..2 0....เดือน..กุมภาพันธ........์พ.ศ.......2566........ 4.93 0.25 4.68 จุดส ารวจที่ 1 มีเพลี้ยแปง้ทา ลาย 5.34 0.25 5.09 จุดส ารวจที่ 2 การเจริญเติบโตปกติ น้ าหนักมนัส าปะหลังรวมภาชนะ (กก.) น้ าหนักภาชนะ (กก.) น้ าหนักมนัส าปะหลังสุทธิ(กก.) สาเหตุที่มผีลผลิตแตกต่างกัน (ระบุ) (5) (6) (7) = (5) - (6) จุดส ารวจที่ 1 5 4 1 1.22 จุดส ารวจที่ 2 4 4 0 1.06 ทั้งหมด ต้นดีต้นตาย (เมตร) (1) (2) (3) (4) จ านวนต้นระยะ 3 เมตร (ต้น) ระยะระหว่างแถว จ านวนต้น จ านวน จ านวน 3 แถว (2 ช่อง) หน้า 12
13 การจดบันทึกแบบส ารวจผลผลิตต่อไร่ (แบบ 3) 3. ขอ้มูลจากการประมาณคา่จาก 2 จุดส ารวจ (จุดทศนิยม 2 ต าแหน่ง) จ านวนต้น จ านวน จ านวน ทั้งหมด ต้นดีต้นตาย (9)=(8)* (10)=(8)* (11)=(8)* {(1)/3} {(2)/3} {(3)/3} 4,372 3,497 874 4,025 4,025 0 4. การคา นวณผล (เฉลี่ย 2 จุดส ารวจ) (จุดทศนิยม 2 ต าแหน่ง) จ านวนต้น จ านวน จ านวน ทั้งหมด ต้นดีต้นตาย (1 6)=(จุด1 (1 7)=(จุด1 (1 8)=(จุด1 +จุด2)/2 +จุด2)/2 +จุด2)/2 เฉลี่ย 2,820.91 4,198 3,761 437 0.68 1.22 4,607 (เมตร) (ตารางเมตร) (กิโลกรัม) (กิโลกรัม) (1 5)=(จุด1+จุด2)/2 (1 9)=(จุด1+จุด2)/2 (2 0)=(จุด1+จุด2)/2 (2 1)=(จุด1+จุด2)/2 ความยาวแถว จ านวนต้นต่อไร่ (ต้น) เนื้อที่เพาะปลูก น้ าหนักผลผลิต ผลผลิต ทั้งหมดต่อไร่ต่อต้น ต่อต้น ต่อไร่ จุดส ารวจที่ 1 2,622.95 0.60 1.17 4,092 จุดส ารวจที่ 2 3,018.87 0.75 1.27 5,122 (เมตร) (ตารางเมตร) (กิโลกรัม) (กิโลกรัม) (8)=1,600/{(4)/2} (12)=(8)/(9) (13)=(7)/(2) (14)=(10)*(13) ความยาวแถว จ านวนต้นต่อไร่ (ต้น) เนื้อที่เพาะปลูก น้ าหนักผลผลิต ผลผลิต ทั้งหมดต่อไร่ต่อต้นทั้งหมด ต่อต้นดีต่อไร่ หน้า 13
14 การจดบันทึกแบบส ารวจผลผลิตต่อไร่ (แบบ 3) 5. สอบถามขอ้มลูผลผลิตมนัส าปะหลังโรงงาน ปี2566 ของแปลงส ารวจที่ได้เก็บเกี่ยวไปจนหมดสิ้นแล้ว (สอบถามภายหลังจากที่มกีารตั้งแปลงทดสอบไปแล้ว) 2 ระยอง 60 20 - 0 - 0 19 - 2 - 0 73,500 ผลผลติทไี่ดร้ับ (กก.) (1) (2) (3) (4) (5) แปลงที่พนัธทุ์ ปี่ลกู เนื้อทแี่ปลงตวัอย่าง เนื้อทเี่กบ็เกยี่วไดจ้ริง (ไร-่งาน-ตร.ว.) (ไร-่งาน-ตร.ว.) 6. แผนทโี่ดยสงัเขป : แสดงสถานทตี่ั งแปลง รูปร่าง และต าแหน่งทตี่ั งของจดุสา รวจ 2 จดุ 6.1 แสดงสถานที่ตั้งแปลงตัวอยา่งในหมู่บา้น 6.2 รูปร่างแปลงตัวอยา่งและต าแหนง่ที่ตั้งจดุส ารวจ2 จดุ ส านักงานเศรษฐกิจการเกษตร จะจ่ายคา่ตอบแทน 200 บาท ทที่่านไดเ้สียสละเวลา พร้อมทงั้ให้ความร่วมมอื และช่วยเหลือกับทางราชการเป็นอย่างดยีิ่ง ลงชื่อ …......นายธงชัย ศรีสวัสด....ิ์….… (ลายเซ็น) (……..…นายธงชัย ศรีสวัสด…………ิ์ ) (ตวับรรจง) วันท…ี่ 20…. เดอืน……กุมภาพนัธ์…..…พ.ศ. …2566..… แปลงที่ แปลงที่ แปลงที่ ธกส .การไ า หน้า 14
15 หลักวิธีการค านวณผลผลิตต่อไร่หลังการส ารวจ Crop Cutting “ผลผลิตต่อไร่สุทธิ” สภาพพื้นที่จริง การเพาะปลูกมันส าปะหลังโรงงานไม่ได้ปลูกเต็มพื้นที่ทั้งแปลง เนื่องจาก มีบางพื้นที่ที่ไม่สามารถปลูกได้ เช่น ขอบแปลง ต้นไม้ โขดหิน บ่อน้ า เพิงพัก อีกทั้งการเก็บเกี่ยวผลผลิตย่อมมีการ ตกค้างหรือตกหล่นคาไร่ การค านวณผลผลิตต่อไร่จึงจ าเป็นต้องน าพื้นที่ไม่ได้ปลูก และผลผลิตตกหล่นมาค านวณหาผลผลิตต่อไร่สุทธิ เพื่อให้ข้อมูลมีความถูกต้อง แม่นย า และน่าเชื่อถือ การปรับค่าเนื้อที่ไม่ได้ปลูก และผลผลิตตกหล่นใช้ข้อมูลจากผลการส ารวจ ปี 2555 (จัดท าครั้งล่าสุด) ผลผลิตต่อไร่สุทธิ = (ผลผลิตต่อไร่เบื้องต้น – ผลผลิตตกหล่น) x ร้อยละเนื้อที่ปลูกจริง โดยที่ ผลผลิตตกหล่น = 161.09 กิโลกรัมต่อไร่ ร้อยละเนื้อที่ปลูกจริง = 95.63% หน้า 15
16 Crop Cutting : Pretest-Cassava 2022 สศท. 2 พิษณุโลก ในวันจันทร์ที่ 9 มกราคม 2566 ณ ต าบลท่างาม อ าเภอวัดโบสถ์ จังหวัดพิษณุโลก
17 แนะน าตัว ชี้แจงวัตถุประสงค์ กระบวนการด าเนินงาน ให้เกษตรกรรับทราบ และเข้าใจ
18 • นับจดรายชื่อครัวเรือนเกษตรกรที่สามารถเก็บเกี่ยวได้ในช่วงที่ก าหนด • สุ่มครัวเรือนตัวอย่าง • สุ่มแปลงตัวอย่าง • สอบถามภาวะการผลิตปีนี้ เทียบกับปีที่ผ่านมา • วาดผังแปลงตัวอย่าง ที่จะท า cutting และ cleaning
19 • น าแปลงตัวอย่างที่สุ่มได้ สุ่มจุดส ารวจ 2 จุด ได้แก่ จุดส ารวจที่ 1 : เริ่มจากมุมล่างซ้ายมือ ให้เดินตามขอบแปลงขวางแถวปลูก 30 ก้าว จากนั้น เลี้ยวขวาหรือเลี้ยวซ้ายเข้าไปในแปลงอีก 30 ก้าว จุดส ารวจที่ 2 : เริ่มจากมุมบนขวามือให้เดินตามขอบแปลงขวางแถวปลูก30 ก้าว จากนั้น เลี้ยวขวาหรือเลี้ยวซ้ายเข้าไปในแปลงอีก 30 ก้าว
20 • เมื่อได้จุดส ารวจแล้ว ให้ด าเนินการตามหลักวิธีการสุ่มจุดส ารวจทั้ง 2 จุด • ชั่งน้ าหนักภาชนะ และน้ าหนักผลผลิต เพื่อให้ได้ข้อมูลผลผลิตที่ถูกต้อง • จดบันทึกข้อมูลลงในแบบ 3 /ค านวณผล และตรวจสอบความถูกต้อง
21 Thank You