ก า ร ป ร ะ เ มิ น ผ ล ก ร ะ ท บ จ า ก ง า น วิ จั ย แ ล ะ พั ฒ น า 182 Davis, J. S. 1981. The Relationship between the Economic Surplus and Production Function Approaches for Estimating Ex-post Returns to Agricultural Research. Review of Marketing and Agricultural Economics, 49, 95 - 105. Drucker, Peter F. 1954. Practice of management. HarperCollinsPublishers Inc. New York. Evenson, R. E. 2001. Economic Impacts of Agricultural Research and Extension. in Gardner, B. L. and Rausser, G. C. (Eds.). Handbook of Agricultural Economics. edition 1, volume 1, chapter 11, pages 573 - 628, Elsevier. Horton, D., Galleno,V. and R. Mackay. 2003. Evaluation, Learning and Change in Research and Development Organizations: Concepts, Experiences, and Implications for the CGIAR. ISNAR Discussion Paper 03- 2, February 2003. ISNAR, Hague. Khandker, S.R., G.B. Koolwal and H.A. Samad. 2010. Handbook on Impact Evaluation Quantitative Methods and Practices. World Bank, USA. Kilpatrick, H. E. 1998. Some Useful Methods for Measuring the Benefits of Social Science Research. Impact Assessment DiscussionPaper No.5, IFPRI. Napasintuwong, O. and Traxler, G. 2009. Ex-ante Impact Assessment of GMPapaya Adoption in Thailand. AgBio Forum, 12, 209 - 217. OECD. 1992. Development Assistance Manual: DAC Principles for Effective Aid. Paris, Organization for Economic Cooperation and Development. Purdon, S., Lessof, C., Woodfield, K. and Bryson, C. 2001. Research Methods for Policy Evaluation. National CentreforSocialResearch,The Department for Work and Pensions, London, UK. Reed, Mark S. 2018. The Research Impact Handbook. 2nd Edition, Fast Track Impact. Suwanna,P.and Kampanat,V.2017Impact Evaluation of Sugarcane Research in Thailand. International Conferenceon CurrentResearchinthe field of Social Sciences. Strategic Management and Applied Sciences (CRSMA), 23 - 24 November 2017. Tokyo, Japan.
ก า ร ป ร ะ เ มิ น ผ ล ก ร ะ ท บ จ า ก ง า น วิ จั ย แ ล ะ พั ฒ น า 183 Templeton, D.2005. Outcomes: Evaluating Agricultural Research Projects to Achieve and to Measure Impact. Australian Center for International Agricultural Research (ACIAR), Australia. Templeton, D. 2006. Research Evaluation to Increase Impact. Australian Centre for Agricultural Research (ACIAR). Australia. Varian, HalR.1993. Intermediate Microeconomics: A Modern Approach.W.W. Norton. New York. Vogel, Isabel. 2012.Review of the Use of ‘Theory of Change’ in International Development. Review Report for the UK Department for International Development. Waibel, H.2004.Principles of Impact Assessment of Research and Development in Agriculture and Natural Resource Management. University of Hannover. Germany. พิมพ์ใน การประเมินผลกระทบจากงานวิจัยทางวิทยาศาสตร์ บรรณาธิการโดยสมพรอิศวิลานนท์และสุวรรณา ประณีตวตกุล.ศูนย์วิจัยเศรษฐศาสตร์ ประยุกต์มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์.
ก า ร ป ร ะ เ มิ น ผ ล ก ร ะ ท บ จ า ก ง า น วิ จั ย แ ล ะ พั ฒ น า 184 ดั ช นี หั ว เ รื่ อ ง ก กลุ่มโครงการ 5 กลุ่มเป้าหมาย 43 กรณีศึกษา 56 กระบวนการผลิต 31 กําไร 27 ข ขอบเขตการประเมิน 42 ขอบเขตเวลา 38 ค ความล้มเหลว 2 ความสอดคล้อง 7 ความสําเร็จ 3 ค่าเสียโอกาส 10 เครื่องจักรต้นแบบ 67 เครื่องมือทางเศรษฐศาสตร์ 46 โครงการเด่น 57 โครงการเดี่ยว 55 คู่เทียบ 10, 23, 64, 82 ง งบประมาณวิจัยและพัฒนา 70 งานวิจัยเชิงนโยบาย 33, 106 งานวิจัยเชิงพาณิชย์ 40, 151 งานวิจัยเชิงสังคม 61 งานวิจัยเชิงสาธารณะ 11, 40 งานวิจัยพื้นฐาน 156 เงินตรา 48, 62, 87 ช ชื่อโครงการ 72 เชิงคุณภาพ 37, 73 เชิงปริมาณ 6, 37, 73, 84 ฐ ฐานข้อมูล 20, 73, 106 ด ดัชนี 6, 47, 73, 112 ต ต้นทุน 6, 47, 75, 112 ท ทฤษฎีเศรษฐศาสตร์ 48, 80 ทฤษฎีแห่งการเปลี่ยนแปลง 46, 80 น นักวิจัย 4, 22, 55, 88 แนวปฏิบัติ 51, 80 บ บริหารจัดการงานวิจัย 14, 42, 55 ป ประมาณการทางเศรษฐกิจ 61 ประเมินผลกระทบ 14, 42, 62, 117 ประเมินผลประโยชน์ 24 ประเมินผลสําเร็จ 19 ประสิทธิผล 4, 36, 66 ประสิทธิภาพ 4, 36, 122 ปัจจัยนําเข้า 20 เปลี่ยนแปลง 6, 37, 54, 138 เปลี่ยนแปลงส่วนเกินทางเศรษฐกิจ 7 เปลี่ยนแปลงสุทธิ 18
ก า ร ป ร ะ เ มิ น ผ ล ก ร ะ ท บ จ า ก ง า น วิ จั ย แ ล ะ พั ฒ น า 185 ผ ผลกระทบ 7, 18, 54, 138 ผลกระทบด้านเศรษฐกิจ 7, 60, 145 ผลกระทบด้านสังคม 60 ผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อม 60 ผลกระทบทางเศรษฐกิจ 29, 69, 146 ผลประโยชน์ 25, 29, 73, 147 ผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจ 37, 147 ผลประโยชน์สุทธิ 6, 48, 75, 150 ผลผลิต 16, 96, 151 ผลลัพธ์ 19, 58, 151 ผลสําเร็จ 19 ผลิตภัณฑ์ต้นแบบ 67, 89 แผนงาน 66 ผู้ใช้ประโยชน์ 8, 20, 73, 93 ม มีส่วนร่วม 10, 68, 106 มูลค่าขั้นต�่ำ 13 มูลค่าทางเศรษฐศาสตร์ 41, 64 มูลค่าปัจจุบัน 6, 48, 70, 92 มูลค่าปัจจุบันระหว่าง ผลประโยชน์และต้นทุน 6 มูลค่าส่วนเพิ่ม 10 มูลค่ารวม 10 ย ยั่งยืนของงานวิจัยและพัฒนา 5 ยอมรับเทคโนโลยี 5, 56 ยารักษาโรค 67 ร รายได้สุทธิ 60, 110 รูปแบบการประเมินผลกระทบ 56 ล ลักษณะการประเมิน 39 ว วัคซีน 20, 67 วัตถุดิบขั้นกลาง 67 วิเคราะห์โครงการ 6 วิจัยและพัฒนา 6, 20, 68, 128 ส สถานะงานวิจัย 39 ส่วนเกินของผู้บริโภค 46 ส่วนเกินของผู้ผลิต 46 สาขางานวิจัย 72 เส้นทางสู่ผลกระทบ 51, 80, 128 สูตรสารสกัด 67 ห หลักการทางเศรษฐศาสตร์ 8 เหตุการณ์ที่ไม่คาดคิด 13, 41 อ อคติ 14 องค์ความรู้ 43, 67, 138 อนุกรมเวลา 47, 56, 138 อภิปรายผลการวิเคราะห์ 56 อายุโครงการ 10 อัตราคิดลด 10, 49, 70, 144 อัตราผลตอบแทนภายใน 6, 50, 77 อุปทาน 6, 25 อุปสงค์ 6, 25
ก า ร ป ร ะ เ มิ น ผ ล ก ร ะ ท บ จ า ก ง า น วิ จั ย แ ล ะ พั ฒ น า 186 A adoption 5, 38, 80 adoption lag 44 B before and after project 7 benchmark 10 Benefit-cost ratio (BCR) 76 biased 14 C citation index 73 changes in economic 7, 34 contribution 10, 63, 148 counterfactual 10, 34, 64, 151 D delphi technique 57 demand 6, 25 development lag 45 discount rate 10, 70 E economic proxy 61 economic valuation 64 effectiveness 4, 36 efficiency 4, 36 end users 66 evaluation scope 42 ex-ante evaluation 5, 50, 69, 151 ex-post evaluation 5, 50, 69, 151 F feasibility 35 G gross benefits 8 gross revenue 10 gross value 9 I in-cash 62 in-kind 62, 101 impact 13, 19, 66, 107 impact assessment XVIII impact evaluation 4, 42 impact pathway 43, 66 input 59, 68, 108 internal Rateof Return(IRR) 50, 77 M marginal cost (MC) 6 marginal value 9 minimum claim 13, 81 mixed evaluation 38 N Net change 23 net present value (NPV) 6, 48, 75 O OECD 36 opportunity cost 70 outcome 19, 73, 108 output 19, 80, 108 overclaim 13, 34, 81
ก า ร ป ร ะ เ มิ น ผ ล ก ร ะ ท บ จ า ก ง า น วิ จั ย แ ล ะ พั ฒ น า 187 S shock awareness 13 spread sheet 72 status quo 10 supply 6, 26 sustainability 36 T technology adoption 5, 43 testability 19 theory of change 7, 19, 54 timeframe 69 U users 20, 59, 108 W with and without Project 7 P pathway 41, 52 primary users 66 producer’s surplus (PS) 48 project analysis 6 R relevance 36 research and development (R&D) 6 research lag 45 research-to-impact pathway20,51,66
ก า ร ป ร ะ เ มิ น ผ ล ก ร ะ ท บ จ า ก ง า น วิ จั ย แ ล ะ พั ฒ น า 188 ผู้ เ ขี ย น ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร. กัมปนาท วิจิตรศรีกมล ภาควิชาเศรษฐศาสตร์เกษตรและทรัพยากร คณะเศรษฐศาสตร์มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ e-mail: [email protected] ก า ร ป ร ะ เ มิน ผ ล ก ร ะ ท บ จ า ก ง า น วิจัย แ ล ะ พัฒ น า 188
ก า ร ป ร ะ เ มิ น ผ ล ก ร ะ ท บ จ า ก ง า น วิ จั ย แ ล ะ พั ฒ น า 189 ก า ร ศึ ก ษ า • ปริญญาตรี วิทยาศาสตรบัณฑิต (เศรษฐศาสตร์เกษตร) มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ • ปริญญาโท วิทยาศาสตรมหาบัณฑิต (เศรษฐศาสตร์เกษตร) มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ • ปริญญาเอก Pre- Ph.D. (Applied Economics) University of Minnesota, Twin Cities, U.S.A. Ph.D. (Agricultural and Environmental Economics) University of Giessen, Germany ก า ร ทํ า ง า น • ธนาคารไทยพาณิชย์ จ�ำกัด (มหาชน): เจ้าหน้าที่วิเคราะห์สินเชื่อ ฝ่ายเกษตรและอุตสาหกรรมเกษตร • สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (TDRI): นักวิจัย ฝ่ายนโยบายทรัพยากรมนุษย์ • มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์: + อาจารย์ประจ�ำ และ หัวหน้าภาควิชาเศรษฐศาสตร์เกษตรและ ทรัพยากรคณะเศรษฐศาสตร์ + รองหัวหน้าภาควิชาเศรษฐศาสตร์เกษตรและทรัพยากร ฝ่ายวิจัยและบริการวิชาการ + ประธานโครงการสหวิทยาการระดับบัณฑิตศึกษา สาขาการจัดการทรัพยากร + ประธานโครงการเศรษฐศาสตร์การประกอบการนานาชาติ(EEBA) ก า ร ป ร ะ เ มิน ผ ล ก ร ะ ท บ จ า ก ง า น วิจัย แ ล ะ พัฒ น า 189
ก า ร ป ร ะ เ มิ น ผ ล ก ร ะ ท บ จ า ก ง า น วิ จั ย แ ล ะ พั ฒ น า 190 การประเมินผลกระทบ จากงานวิจัยและพัฒนา ถือเป็นกุญแจส�ำคัญประการหนึ่ง ที่สามารถน�ำพาสังคมไปสู่เป้าหมายที่ก�ำหนดไว้ ภายใต้ทรัพยากรวิจัยที่มีจ�ำกัด ทั้งในลักษณะของบุคลากรและงบประมาณวิจัย ท่ามกลางกระแสการเปลี่ยนแปลง ที่ฉับพลันของบริบทโลก ด้านเทคโนโลยีและพฤติกรรมสังคม. . . .
ผู้เขียน กัมปนาท วิจิตรศรีกมล บรรณาธิการ ปิยะทัศน์ พาฬอนุรักษ์ วรภัทร จิตรไพศาลศรี หลักการเบื้องต้นและแนวปฏิบัติ งานวิจัย และพัฒนา การประเมินผลกระทบ จาก Evaluating Research and Development Impacts: Basic Principles and Practices