ทัศนศิลป์ เรื่องทัศนศิลป์และหลักการออกแบบ

คํานํา ชุดการเรียน เรื่อง ทัศนศลิป์กลมุ่สาระการเรียนรู้ศลิปะ สําหรับนักเรียนชั้น มัธยมศึกษาปีที่3 ชุดนี้ได้จัดทําขนึ้เพื่อใช้เป็นส่วนหนึ่งในการจัดการเรียนรู้ของผู้เรียนใน รายวิชาศิลปะ ระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่3 โดยมีเนื้อหาสาระสอดคล้องตามหลักสูตร แกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551 ที่เน้นผู้เรียนเปน็สําคัญให้สามารถพัฒนา ความรู้ความเขา้ใจเกี่ยวกับศิลปะ ซึ่งผู้เรียนสามารถนําไปประยุกตใ์ช้ในชีวิตประจําวันได้ชุด การเรียน เรื่อง ทัศนศิลป์ชุดนี้มีทั้งหมด 7 ชุด ประกอบไปด้วย ชุดที่1 ทัศนธาตุและหลักการออกแบบ ชุดที่2 เทคนิควิธีการในการสร้างงานทัศนศิลป์ของศิลปิน ชุดที่3 การสร้างสรรค์ผลงานทัศนศิลป์ชุดที่4 การวิเคราะห์งานทัศนศิลป์ชุดที่5 ทัศนศิลป์กับการประกอบอาชีพ ชุดที่6 การจัดนิทรรศการทางทัศนศิลป์ชุดที่7 ทัศนศิลป์กับวัฒนธรรม ผู้จัดทําขอขอบคุณ ผู้อํานวยการโรงเรียนน้ํารอบวิทยาและคณะครูอาจารย์และ ผู้เชี่ยวชาญทุกท่านที่ให้การสนับสนุนและแนะนําการสร้างชุดการเรียน เรื่อง ทัศนศิลป์เพื่อพัฒนาทักษะ การสร้างผลงานทัศนศิลป์และได้นําไปใช้ให้เกิดผลเพื่อบรรลุตาม วัตถุประสงค์อย่างดีที่สุด จนกระทั้งส่งผลเอื้อประโยชน์แก่นกัเรยีน ครูผู้สอน และผู้ที่สนใจได้ เป็นอย่างดีอุษา มากอินทร์

คําชี้แจงในการใช้ชุดการเรียน 1. ชุดการเรียนชุดนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อสร้างความรู้ความเข้าใจในเรื่อง ทัศนธาตุและหลักการออกแบบ ในลักษณะเน้นผู้เรียนเป็นสําคัญ ซึ่งผู้เรียนสามารถใช้ศึกษาด้วย ตนเองทั้งในเวลาเรียนและนอกเวลาเรียน 2. ผู้เรียนศึกษาเนื้อหา และคําอธิบายในชุดการเรียนในเล่ม อย่าละเอียด จนเกิด ความเข้าใจ กรณีที่เกิดข้อสงสัยผู้เรียนสามารถสืบค้น หรือถามครูผู้สอนได้3. ทํากิจกรรมเพื่อประเมินผลการเรียนรู้ว่า ผู้เรียนมีความรู้ความสามารถตาม มาตรฐานการเรียนรู้และตัวชี้วัด ทั้งนี้ผู้เรียนต้องยึดถือความซื่อสัตย์ต่อตนเองเป็นสําคัญ ไม่ดูคําเฉลยของกิจกรรมก่อนตอบและเมื่อตรวจสอบคําตอบของผู้เรียนกับคําเฉลย จน ครบทุกกิจกรรมของแต่ละเล่มจึงส่งผลคะแนนของกิจกรรมให้แก่ครูผู้สอนตรวจบันทึก 4. ผู้เรียนทําแบบทดสอบ เมื่อผ่านการทําแบบทดสอบ และกิจกรรมครบ ทุกแบบทดสอบ และส่งผลให้ครูผู้สอนตรวจ 5. ให้ผู้เรียนปฏิบัติตามคําแนะนําข้างต้นทุกครั้ง ที่เริ่มได้รับเอกสารประกอบ การเรียนทุกชุดจนครบชุดทั้ง 7 ชุด

คําแนะนําสําหรับครู1. ศึกษาเนื้อหาของชุดการเรียนอย่างละเอียด 2. คํานึงถึงวัสดุอุปกรณ์ที่จะใช้ให้ถูกต้อง 3. ใช้ชุดการเรียนคู่กับแผนการจัดการเรียนรู้สอน 4. แบ่งกลุ่มนักเรียน 5.แจกชุดการเรียนให้แต่ละกลุ่มศกึษาขั้นตอนตามลําดบัไม่ควรข้ามขนั้ตอน 6.แนะนําหรือสาธิตวิธีการศึกษาชุดการเรียนให้นกัเรียนดเูปน็ตวัอย่างจนเขา้ใจ 7. ดูแลและสังเกตการปฏิบัติงานของนักเรียน 8. ประเมินผลการปฏิบัติงานของนักเรียน

คําแนะนําสําหรับนักเรียน 1. บทเรียนนี้เป็นชุดการเรียนสําหรับให้นักเรียนศึกษาด้วยตนเอง 2. ศึกษาขั้นตอนการปฏิบัติงานในใบความรู้ให้เข้าใจ 3. อ่านผลการเรียนรู้ที่คาดหวัง 4. ทําแบบทดสอบก่อนเรียน จํานวน 10 ข้อ นักเรียนต้องมีความซื่อสัตย์ต่อตัวเอง ห้ามเปิดดูเฉลยคําตอบล่วงหน้า 5. ตรวจคําตอบแบบทดสอบก่อนเรียน 6. อ่านศึกษาเนื้อหา เรื่อง ทัศนธาตุและหลักการออกแบบ 7. ทํากิจกรรมท้ายบทเรียน 8. ตรวจกิจกรรม 9. ทําแบบทดสอบหลังเรียน 10. ตรวจแบบทดสอบก่อนเรียน – หลังเรียน 11.สรุปผลคะแนนที่ไดร้ับในกระดาษคําตอบเพื่อทราบผลการเรียนและการพัฒนา 12. เมื่อเลิกใช้ชุดการเรียน เรื่อง ทัศนธาตุและหลักการออกแบบแต่ละครั้งต้อง เก็บคืนให้เรียบร้อยและอยู่ในสภาพสมบูรณ์ครบถ้วน

เกณฑ์การให้คะแนนกิจกรรมที่1 (10 คะแนน) ระดับ 4 9-10 คะแนน ข้อมูลหรือเนื้อหาสมบูรณ์ชัดเจน ระดับ 3 7-8 คะแนน ข้อมูลหรือเนื้อหมีข้อบกพร่องบางส่วน ระดับ 2 5-6 คะแนน ข้อมูลหรือเนื้อหามีข้อบกพร่องเป็นส่วนใหญ่ระดับ 1 1-4 คะแนน ข้อมูลหรือเนื้อหามีข้อบกพร่องมาก เกณฑ์การให้คะแนนกิจกรรมที่2 (10 คะแนน) ระดับ 4 9-10 คะแนน ผลงานมีความสวยงาม ประณีตและสามารถอธิบายเหตุผลได้สมบูรณช์ ัดเจน ระดับ 3 7-8 คะแนน ผลงานมีความสวยงาม ประณีตและสามารถอธิบายเหตุผลได้บางส่วน ระดับ 2 5-6 คะแนน ผลงานมีความสวยงาม ขาดความประณีตและอธิบายเหตุผลได้บางส่วน ระดับ 1 1-4 คะแนน ผลงานไม่มีความสวยงาม และไม่สามารถอธิบายเหตุผลได้

สารบัญหน้าคํานําคําชี้แจงในการใช้ชุดการเรียนคําแนะนําสําหรับครูคําแนะนําสําหรับนักเรียนเกณฑ์การให้คะแนนแต่ละกิจกรรมแบบทดสอบก่อนเรียน 1กระดาษคําตอบแบบทดสอบก่อนเรียน 4ทัศนธาตุและหลักการออกแบบ 5กิจกรรมที่1 28กิจกรรมที่2 29แบบทดสอบหลังเรียน 30กระดาษคําตอบแบบทดสอบหลังเรียน 33ภาคผนวก 34 - เฉลยกิจกรรมที่1 35 - เฉลยแบบทดสอบก่อนเรียน 37 - เฉลยแบบทดสอบหลังเรียน 38บรรณานุกรม 39

สารบัญภาพ ภาพที่หน้า 1/1 ภาพประกอบนิทานภาพ เจ้าจุดเพื่อนรัก 5 1/2 การสร้างภาพด้วยการจุด 6 1/3 การสร้างภาพด้วยการจุด “นกยูง” 6 1/4 การไล่เฉดสี(ขาว-ดํา) 8 1/5 การไล่เฉดสี(7 สี) 9 1/6 การไล่เฉดสีวรรณะสีร้อน-เย็น 9 1/7 งานจิตรกรรมผ้าบาติก เขียนเทียนระบายสีสวนป่าในจินตนาการ 10 1/8 งานจิตรกรรมผ้าบาติก เขียนเทียนระบายสีสวนป่าในจินตนาการ 2 10 1/9 ภาพถ่ายแสดงลักษณะพื้นผิว 11 1/10 ภาพประกอบนิทานภาพ เจ้าป่าน้อย 12 1/11 ภาพประกอบนิทานภาพ เจ้าป่าน้อย 12 1/12 ภาพวาดแสดง น้ําหนัก รูปร่างและรูปทรง 13 1/13 งานจิตรกรรมผ้าบาติก เขียนเทียนระบายสีเกษียรสมุทร 13 1/14 ภาพแสดงวัตถุด้วยการสัมผัสด้านต่อด้านภาพริมน้ํา 14 1/15 ภาพแสดงวัตถุด้วยการสัมผัสมุมต่อมุม 14 1/16 ภาพแสดงวัตถุด้วยการสัมผัสมุมต่อด้าน 15 1/17 ภาพแสดงวัตถุด้วยการทับซ้อนแบบบางส่วน 15 1/18 ภาพแสดงวัตถุด้วยการทับซ้อนแบบเต็มรูป 16 1/19 ภาพแสดงวัตถุด้วยทับซ้อนแบบคาบเกี่ยว 16 1/20 ภาพแสดงวัตถุด้วยการสัมผัสทับซ้อนแบบลูกโซ่17 1/21 ภาพแสดงวัตถุด้วยการสัมผัสทับซ้อนแบบสาน 17 1/22 ภาพแสดงวัตถุด้วยการสัมผัสทับซ้อนแบบหลายชั้น 17 1/23 ภาพแสดงวัตถุด้วยการสัมผัสทับซ้อนโดยวิธีจัดกลุ่ม 18 1/24 ผ้าบาติก เขียนเทียนระบายสีลายดอกเฟื่องฟ้า 18 1/25 ผ้าบาติก เขียนเทียนระบายสีลายปลาทะเล 19 1/26 งานจิตรกรรมผ้าบาติก เขียนเทียนระบายสีภาพโชว์19 1/27 งานจิตรกรรมสีน้ํามัน ต้นไม้2 20 1/28 ภาพถ่ายแสดงลักษณะการกลมกลืนด้วยขนาดและสัดส่วน 20 1/29 งานจิตรกรรมสีน้ํามัน ต้นไม้2 21 1/30 ภาพถ่ายแสดงลักษณะการกลมกลืนด้วยขนาดและสัดส่วน 21 1/31 งานจิตรกรรมวาดเส้น น้ําตก 21

1/32 ผ้าบาติก เขียนเทียนระบายสีลายดอกไม้22 1/33 เขียนเทียนระบายสีลายปลาพะยูน หอนาฬิกา และ ดอกศรีตรัง 22 1/34 ภาพการจัดองค์ประกอบ เส้น 23 สารบัญภาพ (ต่อ) ภาพที่หน้า 1/35 ภาพถ่ายแสดงลักษณะการขัดแย้งด้วยขนาดและสัดส่วน 24 1/36 ภาพถ่ายแสดงลักษณะการขัดแย้งด้วยรูปทรงละรูปร่าง 24 1/37 ภาพถ่ายแสดงลักษณะการขัดแย้งด้วยวัสดุและพื้นผิว 24 1/38 ผ้าบาติก เขียนเทียนระบายสีลายทะเล 25 1/39 ผ้าบาติก เขียนเทียนระบายสีลายดอกไม้25 1/40 ผ้าบาติก เขียนเทียนระบายสีลายไก่ชน 26 1/41 http://dc405.4shared.com/doc/sZVIJVD0/preview.html 26 1/42 http://dc405.4shared.com/doc/sZVIJVD0/preview.html 27 1/43 http://dc405.4shared.com/doc/sZVIJVD0/preview.html 27

ชุดการเรียน ชั้นมัธยมศึกษาปีที่๓ เรื่อง ทัศนธาตุและการออกแบบ ๑ ชุดการเรียนชุดที่๑ ทัศนธาตุและการออกแบบ อุษา มากอินทร์ แบบฝึกหัดก่อนเรียน คําชี้แจง ให้นักเรียนเลือกคําตอบที่ถูกที่สุดเพียงคําตอบเดียวและทําเครื่องหมาย () ลงใน กระดาษคําตอบ (10 คะแนน) 1. ทัศนธาตุ ( Visual Elements) ในทางทัศนศิลป์หมายถึงอะไร ก. ส่วนประกอบของศิลปะที่มองเห็นได้ข. ส่วนประกอบของศิลปะที่สามารถรู้สึกได้ค. ถูกทั้งข้อ ก และ ข ง. ส่วนประกอบของศิลปะที่ไม่มีอยู่ในทัศนธาตุ2. ข้อใดเป็นองค์ประกอบโดยทั่วไปของผลงานทัศนศิลป์ก. จุด เส้น รูปร่าง ข. น้ําหนักอ่อน-แก่ค. ดุลยภาพ เอกภาพ ง. ลักษณะผิว แสง-เงา และสี3. จุด ( Dot ) หมายถึงอะไร ก. สิ่งที่ปรากฏบนพื้นระนาบที่มีขนาดเล็กที่สุด ข. สิ่งที่เกิดจากเคลื่อนที่ของจุด หรือรอยต่อของจุด ค. การนําเส้นมาประกอบกันให้เกิดความกว้างและความยาว ง. จุดเล็ก ๆที่ต่อกันเป็นเส้น 4. รูปร่างและรูปทรง ( Shape & Form ) หมายถึงอะไร ก. สิ่งที่ปรากฏบนพื้นระนาบที่มีขนาดเล็กที่สุด ข. สิ่งที่เกิดจากเคลื่อนที่ของจุด หรือรอยต่อของจุด ค. การนําเส้นมาประกอบกันให้เกิดความกว้างและความยาว ง. สิ่งที่เป็นรูปปรากฏบนพื้นผิว

ชุดการเรียน ชั้นมัธยมศึกษาปีที่๓ เรื่อง ทัศนธาตุและการออกแบบ ๒ ชุดการเรียนชุดที่๑ ทัศนธาตุและการออกแบบ อุษา มากอินทร์ 5.เส้น ( Line ) หมายถึงอะไร ก. สิ่งที่ปรากฏบนพื้นระนาบที่มีขนาดเล็กที่สุด ข. สิ่งที่เกิดจากเคลื่อนที่ของจุด หรือรอยต่อของจุด ค. การนําเส้นมาประกอบกันให้เกิดความกว้างและความยาว ง. การนําจุดมาประกอบกันให้เกิดความกว้างและความยาว 6. รูปทรงในทางศิลปะสามารถแบ่งออกได้กี่ประเภท ก. 2 ประเภท ข. 3 ประเภท ค. 4 ประเภท ง. 5 ประเภท 7. ข้อใด ไม่ใช่สีที่อยู่ในกลุ่มวรรณะสีโทนร้อน ก. สีส้มและสีแดง ข. สีแดงและสีม่วง ค. สีเหลืองและสีส้ม ง. สีเขียวและสีน้ําเงิน 8. ข้อใด ไม่ใช่หลักการออกแบบทางทัศนศิลป์ก. เอกภาพ (Unity) ข. รูปแบบ (Model) ค. จังหวะ (Rhythm) ง. ดุลยภาพหรือความสมดุล(Balance) 9. จังหวะสามารถแบ่งออกได้เป็นกี่แบบ ก. 2 แบบ ข. 3 แบบ ค. 4 แบบ ง. 5 แบบ

ชุดการเรียน ชั้นมัธยมศึกษาปีที่๓ เรื่อง ทัศนธาตุและการออกแบบ ๓ ชุดการเรียนชุดที่๑ ทัศนธาตุและการออกแบบ อุษา มากอินทร์ 10. ภาพนี้เป็นการสร้างงานแบบเอกภาพวิธีใด ก. การสัมผัสมุมต่อด้าน ข. การสัมผัสด้านต่อด้าน ค. การสัมผัสด้านต่อด้าน ง. การทับซ้อนแบบบางส่วน

ชุดการเรียน ชั้นมัธยมศึกษาปีที่๓ เรื่อง ทัศนธาตุและการออกแบบ ๔ ชุดการเรียนชุดที่๑ ทัศนธาตุและการออกแบบ อุษา มากอินทร์ กระดาษคําตอบแบบทดสอบก่อนเรียน ชื่อ..........................................เลขที่..........ชั้น........................................คําชี้แจง ให้นักเรียนเลือกคําตอบที่ถูกที่สุดเพียงคําตอบเดียวและทําเครื่องหมาย () ลงใน กระดาษคําตอบ (10 คะแนน) ข้อ ก ข ค ง 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 รวมคะแนน

ชุดการเรียน ชั้นมัธยมศึกษาปีที่๓ เรื่อง ทัศนธาตุและการออกแบบ ๕ ชุดการเรียนชุดที่๑ ทัศนธาตุและการออกแบบ อุษา มากอินทร์ ทัศนธาตุและหลักการออกแบบ ความหมายของทัศนธาตุทัศนธาตุ ( Visual Elements ) ในทางทัศนศิลป์หมายถึง ส่วนประกอบของศิลปะที่มองเห็น ได้ผลงานทางทัศนศิลป์สามารถทําให้ผู้สัมผัสเกิดอารมณ์และความรู้สึกประทับใจได้นั้นแสดงถึงการ สร้างสรรค์อย่างถูกต้องตามเกณฑ์ของการจัด อันเป็นพื้นฐานของความงามทางด้านศิลปะ ซึ่งจะเกิดขึ้น ได้ต้องประกอบด้วยองค์ประกอบย่อย ๆ หรือที่นิยมเรียกว่า “ทัศนธาตุของศิลปะ” (Element of Arts) หรือหลักการจัดองค์ประกอบ สีและการใช้สีการจะนําเอาสิ่งดังกล่าวมาจัดรวมกัน ให้เกิด คุณค่า ทางศิลปะได้นั้น จะต้องมีความรู้ความเข้าใจให้ถ่องแท้ถึงคุณลักษณะ ความสําคัญ ความหมาย และการนําไปใช้ซึ่งทัศนธาตุแต่ละอย่างก็จะให้คุณสมบัติและความรู้สึกแตกต่างกันไป ทัศนธาตุหรือองค์ประกอบศิลป์ที่เป็นพื้นฐานในการนําไปใช้เพื่อการสร้างสรรค์ผลงาน ทัศนศิลป์จะประกอบไปด้วย จุด เส้น รูปร่าง ลักษณะผิว น้ําหนักอ่อน-แก่แสง-เงา และสีซึ่งมีรายละเอียดดังนี้1. จุด ( Dot ) หมายถึง สิ่งที่ปรากฏบนพื้นระนาบที่มีขนาดเล็กที่สุด มีความ กว้าง ความยาวและความหนา น้อยที่สุดเมื่อเทียบกับ บรรดาส่วนประกอบมูลฐานหรือทัศนธาตุอื่น จุดถือ เป็นทัศนธาตุหรือพื้นฐานเบื้องต้นที่สุดในการสร้างงานทัศนศิลป์จุดเป็นต้นกําเนิดของทัศนธาตุอื่นๆ เช่น เส้น รูปร่าง รูปทรงและพื้นผิว ค่าความอ่อนแก่แสงเงา เป็นต้น การเกิดของจุด จุดสามารถเกิดขึ้นได้2 ลักษณะ คือ 1. เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติเช่น จุดในลายของสัตว์เปลือกหอย ผีเสื้อ แมลง พืช เปลือกไม้ฯลฯ ภาพที่1/1 ภาพประกอบนิทานภาพ เจ้าจุดเพื่อนรัก เทคนิคปากกาลูกลื่น 21 x 29.7 ซ.ม.ที่มา : อุษา มากอินทร์, 2559

ชุดการเรียน ชั้นมัธยมศึกษาปีที่๓ เรื่อง ทัศนธาตุและการออกแบบ ๖ ชุดการเรียนชุดที่๑ ทัศนธาตุและการออกแบบ อุษา มากอินทร์ 2. เกิดจากมนุษย์สร้างขึ้น ได้แก่การจิ้ม กระแทก กด ด้วยวัสดุอุปกรณ์ต่างๆ เช่น ปากกา ดินสอ พู่กัน กิ่งไม้และ ของปลาย แหลมทุกชนิด ฯลฯ ภาพที่1/2 การสร้างภาพด้วยการจุด ที่มา : อุษา มากอินทร์, 2559 ภาพที่1/3 การสร้างภาพด้วยการจุด “นกยูง”ปากกาลูกลื่น 21 x 29.7 ซ.ม.ที่มา : อุษา มากอินทร์, 2559 2. เส้น ( Line ) หมายถึง ร่องรอยที่เกิดจากเคลื่อนที่ของจุด หรือถ้าเรานําจุดมา วางเรียงต่อ ๆ กันไป ก็จะเกิดเป็นเส้นขึ้น เส้นมีมิติเดียว คือ ความยาว ไม่มีความกว้าง ทําหน้าที่เป็น ขอบเขต ของที่ว่าง รูปร่าง รูปทรง น้ําหนัก สีตลอดจนกลุ่มรูปทรงต่าง ๆ รวมทั้งเป็นแกนหรือ โครงสร้างของรูปร่างรูปทรง เส้นเป็นพื้นฐานที่สําคัญของงานศิลปะทุกชนิด เส้นสามารถให้ความหมาย แสดง ความรู้สึก และอารมณ์ได้ด้วยตัวเอง และด้วยการสร้างเป็นรูปทรงต่าง ๆ ขึ้น เส้นมี2 ลักษณะคือ เส้นตรง (Straight Line) และ เส้นโค้ง(Curve Line) เส้นทั้งสองชนิดนี้เมื่อนํามาจัด วางในลักษณะต่าง ๆ กันจะมีชื่อเรียกต่าง ๆ และให้ความหมาย ความรู้สึก ที่แตกต่างกันอีกด้วย ลักษณะของเส้น 1. เส้นตั้ง หรือ เส้นดิ่ง ให้ความรู้สึกทางความสูง สง่า มั่นคง แข็งแรง หนักแน่น เป็นสัญลักษณ์ของความซื่อตรง 2. เส้นนอน ให้ความรู้สึกทางความกว้าง สงบ ราบเรียบ นิ่ง ผ่อนคลาย 3. เส้นเฉียง หรือ เส้นทแยงมุม ให้ความรู้สึก เคลื่อนไหว รวดเร็ว ไม่มั่นคง 4. เส้นหยัก หรือ เส้นซิกแซก แบบฟันปลา ให้ความรู้สึก เคลื่อนไหว อย่างเป็น จังหวะ มีระเบียบ ไม่ราบเรียบ น่ากลัว อันตราย ขัดแย้ง ความรุนแรง 5. เส้นโค้ง แบบคลื่น ให้ความรู้สึก เคลื่อนไหวอย่างช้า ๆ ลื่นไหล ต่อเนื่อง สุภาพ อ่อนโยน นุ่มนวล 6. เส้นโค้งแบบก้นหอย ให้ความรู้สึกเคลื่อนไหว คลี่คลาย หรือเติบโตในทิศทาง ที่หมุนวน ออกมา ถ้ามองเข้าไปจะเห็นพลังความเคลื่อนไหวที่ไม่สิ้นสุด

ชุดการเรียน ชั้นมัธยมศึกษาปีที่๓ เรื่อง ทัศนธาตุและการออกแบบ ๗ ชุดการเรียนชุดที่๑ ทัศนธาตุและการออกแบบ อุษา มากอินทร์ 7. เส้นโค้งวงแคบ ให้ความรู้สึกถึงพลังความเคลื่อนไหวที่รุนแรง การเปลี่ยนทิศทาง ที่รวดเร็ว ไม่หยุดนิ่ง 8. เส้นประ ให้ความรู้สึกที่ไม่ต่อเนื่อง ขาด หาย ไม่ชัดเจน ทําให้เกิดความเครียด ความสําคัญของเส้น 1. ใช้ในการแบ่งที่ว่างออกเป็นส่วน ๆ 2. กําหนดขอบเขตของที่ว่าง หมายถึง ทําให้เกิดเป็นรูปร่าง (Shape) ขึ้นมา 3. กําหนดเส้นรอบนอกของรูปทรง ทําให้มองเห็นรูปทรง (Form) ชัดขึ้น 4. ทําหน้าที่เป็นน้ําหนักอ่อนแก่ของแสดงและเงา หมายถึง การแรเงาด้วยเส้น 5. ให้ความรู้สึกด้วยการเป็นแกนหรือโครงสร้างของรูป และโครงสร้างของภาพ 3 .รูปร่างและรูปทรง ( Shape & Form ) หมายถึง เป็นผลที่เกิดจากการนําเอา เส้น ลักษณะต่างๆ มาประกอบกัน รูปร่างและรูปทรงจะมีลักษณะใกล้เคียงกัน เพื่อมิให้เกิดความสับสนใน การนําไปใช้และให้เข้าใจถูกต้อง จึงจะขอกล่าวแยกให้เห็นดังนี้3.1. รูปร่าง ( Shape ) หมายถึง การนําเส้นมาประกอบกันให้เกิดความกว้างและความยาว ไม่มีความหนาหรือความลึก มีลักษณะ 2 มิติซึ่งมีลักษณะแบนราบ ไม่แสดงน้ําหนักแสงเงา รูปร่าง ในทางศิลปะอาจแบ่งได้3 ประเภท คือ 3.1.1 รูปร่างธรรมชาติได้แก่สิ่งที่เกิดขึ้นโดยธรรมชาติพบเห็นอยู่ทั่วไป เช่น รูปร่างคน สัตว์แมลง ต้นไม้ใบไม้ดอกไม้เป็นต้น 3.1.2 รูปร่างเรขาคณิต ได้แก่รูปร่างที่แสดงออกมาเป็นแบบเรขาคณิตเช่นรูปร่าง สี่เหลี่ยมด้านเท่า รูปร่างสี่เหลี่ยมผืนผ้า รูปร่างสามเหลี่ยม รูปร่างวงกลม เป็นต้น 3.1.3 รูปร่างอิสระหรือรูปร่างดัดแปลง ได้แก่รูปร่างที่เกิดจากการดัดแปลง ตัดทอนจาก รูปร่างธรรมชาติหรือรูปร่างเรขาคณิต ที่แสดงถึงความเป็นอิสระตามอารมณ์ในการสร้างสรรค์ของแต่ละคน 3.2. รูปทรง ( Form ) หมายถึง การนําเส้นมาประกอบกันให้เกิดความกว้าง ความยาว และความหนาหรือความลึก มีลักษณะ 3 มิติมีลักษณะแน่นทึบแบบ 3 มิติเช่น งาน ประติมากรรม สถาปัตยกรรม หรือลักษณะที่มองเห็นเป็น 3 มิติในงานจิตกรรมรูปทรงในทางศิลปะ อาจแบ่งได้3 ประเภทคือ 3.2.1 รูปทรงธรรมชาติคือ สิ่งที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติมีกฎเกณฑ์แน่นอน และมี โครงสร้างเป็นไปตามธรรมชาติเช่น รูปทรงของสิ่งมีชีวิต คน สัตว์แมลง เป็นต้น ในการ สร้างสรรค์ทางทัศนศิลป์ได้นําเอารูปทรงธรรมชาติมาใช้มาก เพราะชีวิตประจําวันของคนเรามีความ เกี่ยวข้องกับธรรมชาติอยู่ตลอดเวลา 3.2.2 รูปทรงเรขาคณิต คือ รูปทรงที่เกิดจากการสร้างสรรค์ของมนุษย์มีลักษณะเป็น เหลี่ยม เป็นมุม มีความโค้งวงกลม รูปก้นหอย เป็นเส้นตรง หยัก ฟันปลา กากบาท รูปทรงดังกล่าว ได้ถูกนํามาใช้เป็นองค์ประกอบ พื้นฐานทางทัศนศิลป์เช่น สิ่งก่อสร้าง อาคาร บ้านเรือน โต๊ะ เก้าอี้เป็นต้น

ชุดการเรียน ชั้นมัธยมศึกษาปีที่๓ เรื่อง ทัศนธาตุและการออกแบบ ๘ ชุดการเรียนชุดที่๑ ทัศนธาตุและการออกแบบ อุษา มากอินทร์ 3.2.3 รูปทรงอิสระหรือดัดแปลง ตัดทอน คือ รูปทรงที่มีความเป็นอิสระ ไม่มีกฎเกณฑ์ตายตัว ไม่มีโครงสร้างแน่นอน สามารถเปลี่ยนแปลงไปได้ตามสภาพแวดล้อมและความ เหมาะสม เช่น สิ่งอํานวยความสะดวกในชีวิตประจําวัน ปากกา รองเท้า เครื่องโทรศัพท์โซฟา เป็น ต้น 4. น้ําหนักอ่อน-แก่ (Value) หมายถึง จํานวนความเข้ม ความอ่อนของสีต่าง ๆ และแสง เงาตามที่ประสาทตารับรู้เมื่อเทียบกับน้ําหนักของสีขาว-ดํา ความอ่อนแก่ของแสงเงาทําให้เกิดมิติ เกดิระยะใกล้ไกลและสัมพันธก์ ับเรอื่งสีโดยตรง ทั้งนี้การสร้างสรรค์งานทัศนศิลป์ถ้าหากออกแบบให้ภาพ อยู่บนพื้นผิวระนาบเดียวกันเมื่อใช้น้ําหนักที่ต่างกันของสีและ แสงเงา จะทําให้เกิดเป็นรูปลักษณะ ต่าง ๆ บนระนาบนั้น ทําให้มองเห็นมิติต่างๆกันได้เช่น เห็นเป็นภาพระยะใกล้ไกลซ้อนทับกัน หรือมีความกลมกลนืหรือตัดกันก็ได้ ภาพที่1/4 การไล่เฉดสี(ขาว-ดํา) เทคนิคดิจิทัล Photoshop ที่มา : อุษา มากอินทร์, 2559 5. สี( Color ) หมายถึง สีเป็นปรากฏการณ์ของแสงที่ส่องกระทบวัตถุสะท้อนเข้าสู่ตา มนุษย์ถ้าไม่มีแสงจะมองไม่เห็นสีสีแต่ละสีที่มีอยู่ในวัตถุต่าง ๆ มีผลต่อความรู้สึก นึกคิด ของมนุษย์เช่น สีแดง กล้าหาญ อันตราย เร้าใจ สะดุดตา สีเหลือง สว่างที่สุด บริสุทธิ์แจ่มใส เลื่อมใส สีน้ําเงิน สงบ สุขุม สันติภาพ ภูมิฐาน สีเขียว ความหวัง สดชื่น ชุ่มชื่น ร่มเย็น สีม่วง ร่ํารวย โอ่อ่า งอกงาม สีส้ม ร้อนแรง สนุกสนาน รื่นเริง เปรี้ยว สีขาว สะอาด บริสุทธิ์กระจ่างแจ้ง มั่นคง เบา สีดํา เศร้า ความตาย หนัก

ชุดการเรียน ชั้นมัธยมศึกษาปีที่๓ เรื่อง ทัศนธาตุและการออกแบบ ๙ ชุดการเรียนชุดที่๑ ทัศนธาตุและการออกแบบ อุษา มากอินทร์ ภาพที่1/5 การไล่เฉดสี(7 ส)ี ปากกาลูกลื่น ที่มา : อุษา มากอินทร์, 2559 วรรณะของสี( Tone ) หรือ ช่องไฟ คือ ระดับความเข้มที่แตกต่างกันของสีหรือค่าความอ่อนแก่ของสีไล่ระดับกันไป เช่น ดํา – เทา เข้ม – เทากลาง – เทาอ่อน – ขาว โทนก็มีผลต่อความรู้สึกคล้ายกับสีนั่นเอง เพยีงแต่จะละเอียดออ่น มากขึ้น มคี่าความแตกต่างกันเลก็นอ้ยแต่มีผลต่อความรู้สกึนึกคิด ของมนุษย์เช่น 5.1. วรรณะสีร้อน ( Warm Tone ) ประกอบด้วยสีเหลือง สีส้มเหลือง สีส้ม สีส้มแดง สีม่วงแดง และสีม่วง สีในวรรณะร้อนนี้จะเป็นสีที่ค่อนข้างไปทางสีแดงหรือสีส้มถ้าสีใดสีหนึ่งค่อนข้างไป ทางสีแดงหรือสีส้ม เช่นสีน้ําตาล สีเทาอมแดง ก็ให้ถือว่าเป็น สีวรรณะร้อน ให้ความรู้สึกร้อนแรง 5.2. วรรณะสีเย็น ( Cold Tone ) ประกอบด้วย สีเหลือง สีเขียวเหลือง สีเขียว สีเขียว น้ําเงิน สีน้ําเงิน สีม่วงน้ําเงิน และสีม่วง ส่วนสีอื่นๆ ถ้าหนักไปทางสีน้ําเงินและ สีเขียวก็เป็นสีวรรณะ เย็นดังเช่น สเีทาสีดําสเีขียวแก่เหลา่นเี้ป็นต้น ให้ความรสู้กึเย็นสบาย ภาพที่1/6 การไล่เฉดสีวรรณะสีร้อน-เย็น เทคนิคดิจิทัล Photoshop ที่มา : อุษา มากอินทร์, 2559

ชุดการเรียน ชั้นมัธยมศึกษาปีที่๓ เรื่อง ทัศนธาตุและการออกแบบ ๑๐ ชุดการเรียนชุดที่๑ ทัศนธาตุและการออกแบบ อุษา มากอินทร์ 6. บริเวณว่าง (Space) หรือ ช่องไฟ หมายถึง บริเวณที่เป็นความว่างไม่ใช่ส่วน ที่เป็น รูปทรง หรือเนื้อหา ในการจัดองค์ประกอบใดก็ตามถ้าปล่อยให้มีพื้นที่ว่างมาก และให้มีรูปทรง น้อย การจัดนั้นจะให้ความรู้สึกอ้างว้าง โดดเดี่ยว ในทางตรงกันข้าม ถ้าให้มีรูปทรงมากหรือเนื้อหา มาก โดยไม่ปล่อยให้มีพื้นที่ว่างเลยก็จะให้ความรู้สึกอึดอัด คับแคบ ดังนั้นการจัดวางในอัตราส่วนที่พอเหมาะก็จะให้ความรู้สึกที่พอดีทําให้ได้ภาพที่ได้สัดส่วนงดงาม ภาพที่1/7 งานจิตรกรรมผ้าบาติก เขียนเทียนระบายสีสวนป่าในจินตนาการ ผ้าบาติก เขียนเทียนระบายสี118 x 200 ซ.ม.ที่มา : อุษา มากอินทร์, 2559 ภาพที่1/8 งานจิตรกรรมผ้าบาติก เขียนเทียนระบายสีสวนป่าในจินตนาการ 2 ผ้าบาติก เขียนเทียนระบายสี118 x 200 ซ.ม.ที่มา : อุษา มากอินทร์, 2559

ชุดการเรียน ชั้นมัธยมศึกษาปีที่๓ เรื่อง ทัศนธาตุและการออกแบบ ๑๑ ชุดการเรียนชุดที่๑ ทัศนธาตุและการออกแบบ อุษา มากอินทร์ 7.พื้นผิว ( texture) หมายถึงลักษณะภายนอกของวัตถุที่เรามองเห็นและสัมผัสได้ภาพที่มีลักษณะพื้นผิว ที่แตกต่างกันจะให้ความรู้สึกสนุกสนานตื่นเต้นและมีชีวิตชีวา พื้นผิวสามารถก่อให้เกิด ความรู้สึกในลักษณะต่าง ๆ กันเช่น หยาบ ละเอียด มันวาว ด้าน และขรุขระ เป็นต้น ภาพที่1/9 ภาพถ่ายแสดงลักษณะพื้นผิว ที่มา : อุษา มากอินทร์, 2559 หลักการออกแบบประกอบด้วย 1. ดุลยภาพ หรือความสมดุล (Balance) 2. เอกภาพ (Unity) 3. จังหวะ (Rhythm) 4. ความกลมกลืน (Harmony) 5. ความขัดแย้ง (Contrast) 6. จุดเด่น (Interesting Point) 1. ดุลยภาพหรือความสมดุล (Balance) ความสมดุลเป็นหลักแรกที่มนุษย์รู้จัก เพราะตั้งแต่เกิด ก็พบว่าตัวเรามีด้านซ้ายและด้านขวา เหมือนกัน ดังนั้นมนุษย์จึงนิยามว่าอะไรที่มีเหมือนกัน 2 ข้าง นั้นเป็นสิ่งที่สวยงาม ดุลยภาพ หรือ ความสมดุล แบ่งออกเป็น 1.1 สมดุลแบ่งออกเป็น เหมือนกันทั้ง 2 ข้าง (Symmetrical Balance) คือ ทั้งซ้ายและขวา เท่ากัน การสมดุลแบบนี้จะทําให้ดูมั่นคง หนักแน่น ยุติธรรม เป็นการเป็นงาน เช่น เสื้อของสตรีที่มีแขนเสื้อทั้ง 2 ข้างมีความยาวและขนาดใหญ่เท่ากัน 1.2 สมดุลแบบ 2 ข้างไม่เหมือนกัน (Asymmetrical Balance) ทั้งซ้ายและขวาจะไม่เหมือนกัน แต่ดูแล้วเกิดสมดุลหรือความถ่วงสมดุล (ดูแลเท่ากันด้วยน้ําหนักทางสายตา) เช่น

ชุดการเรียน ชั้นมัธยมศึกษาปีที่๓ เรื่อง ทัศนธาตุและการออกแบบ ๑๒ ชุดการเรียนชุดที่๑ ทัศนธาตุและการออกแบบ อุษา มากอินทร์ สมดุลแบ่งออกเป็น เหมือนกันทั้ง 2 ข้าง (Symmetrical Balance) ภาพที่1/10 ภาพประกอบนิทานภาพ เจ้าป่าน้อย ปากกาลูกลื่น 21 x 29.7 ซ.ม.ที่มา : อุษา มากอินทร์, 2559 สมดุลแบบ 2 ข้างไม่เหมือนกัน (Asymmetrical Balance ภาพที่1/11 ภาพประกอบนิทานภาพ เจ้าป่าน้อย ปากกาลูกลื่น 21 x 29.7 ซ.ม.ที่มา : อุษา มากอินทร์, 2559

ชุดการเรียน ชั้นมัธยมศึกษาปีที่๓ เรื่อง ทัศนธาตุและการออกแบบ ๑๓ ชุดการเรียนชุดที่๑ ทัศนธาตุและการออกแบบ อุษา มากอินทร์ ภาพที่1/12 ภาพวาดแสดง น้ําหนัก รูปร่างและรูปทรง ปากกาลูกลื่น ที่มา : อุษา มากอินทร์, 2559 3. สมดุลด้วยค่าน้ําหนักความแก่อ่อนของสี ภาพที่1/13 งานจิตรกรรมผ้าบาติก เขียนเทียนระบายสีเกษียรสมุทร ผ้าบาติก เขียนเทียนระบายสี118 x 200 ซ.ม.ที่มา : อุษา มากอินทร์, 2559

ชุดการเรียน ชั้นมัธยมศึกษาปีที่๓ เรื่อง ทัศนธาตุและการออกแบบ ๑๔ ชุดการเรียนชุดที่๑ ทัศนธาตุและการออกแบบ อุษา มากอินทร์ 2. เอกภาพ (Unity) เอกภาพ คือการจักวางองค์ประกอบทั้งหมดเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน เป็นกลุ่มก้อน กลมกลืน กัน อาจจะกระจัดกระจายบ้างแต่ก็ยังดูให้ความรู้สึกว่า ยังเชื่อมโยงสัมพันธ์กันเป็นเรื่องราวเดียวกัน การสร้างเอกภาพ สามารถสร้างได้หลายวิธีดังนี้2.1 วิธีสัมผัส คือการนํารูปร่างรูปทรง มาสัมผัสกันในลักษณะต่างๆ เช่น - การสัมผัสด้านต่อด้าน ภาพที่1/14 ภาพแสดงวัตถุด้วยการสัมผัสด้านต่อด้าน( เทคนิคดิจิทัล Photoshop ) ที่มา : อุษา มากอินทร์, 2559 - การสัมผัสมุมต่อมุม ภาพที่1/15 ภาพแสดงวัตถุด้วยการสัมผัสมุมต่อมุม( เทคนิคดิจิทัล Photoshop ) ที่มา : อุษา มากอินทร์, 2559

ชุดการเรียน ชั้นมัธยมศึกษาปีที่๓ เรื่อง ทัศนธาตุและการออกแบบ ๑๕ ชุดการเรียนชุดที่๑ ทัศนธาตุและการออกแบบ อุษา มากอินทร์ - การสัมผัสมุมต่อด้าน ภาพที่1/16 ภาพแสดงวัตถุด้วยการสัมผัสมุมต่อด้าน( เทคนิคดิจิทัล Photoshop ) ที่มา : อุษา มากอินทร์, 2559 3.2 วิธีทับซ้อน คือการนํารูปร่างรูปทรง มาทับซ้อนกันในลักษณะต่างๆ เช่น - การทับซ้อนแบบบางส่วน ภาพที่1/17 ภาพแสดงวัตถุด้วยการทับซ้อนแบบบางส่วน ( เทคนิคดิจิทัล Photoshop ) ที่มา : อุษา มากอินทร์, 2559

ชุดการเรียน ชั้นมัธยมศึกษาปีที่๓ เรื่อง ทัศนธาตุและการออกแบบ ๑๖ ชุดการเรียนชุดที่๑ ทัศนธาตุและการออกแบบ อุษา มากอินทร์ - การทับซ้อนแบบเต็มรูป ภาพที่1/18 ภาพแสดงวัตถุด้วยการทับซ้อนแบบเต็มรูป ( เทคนิคดิจิทัล Photoshop ) ที่มา : อุษา มากอินทร์, 2559 - การทับซ้อนแบบคาบเกี่ยว ภาพที่1/19 ภาพแสดงวัตถุด้วยทับซ้อนแบบคาบเกี่ยว ( เทคนิคดิจิทัล Photoshop ) ที่มา : อุษา มากอินทร์, 2559

ชุดการเรียน ชั้นมัธยมศึกษาปีที่๓ เรื่อง ทัศนธาตุและการออกแบบ ๑๗ ชุดการเรียนชุดที่๑ ทัศนธาตุและการออกแบบ อุษา มากอินทร์ - การทับซ้อนแบบลูกโซ่ ภาพที่20/1 ภาพแสดงวัตถุด้วยการสัมผัสทับซ้อนแบบลูกโซ่ภาพถ่าย ,( เทคนิคดิจิทัล Photoshop ) ที่มา : อุษา มากอินทร์, 2559 - การทับซ้อนแบบสาน ภาพที่1/21 ภาพแสดงวัตถุด้วยการสัมผัสทับซ้อนแบบสาน ภาพถ่าย ( เทคนิคดิจิทัล Photoshop ) ที่มา : อุษา มากอินทร์, 2559 - การทับซ้อนแบบหลายชั้น ภาพที่1/22 ภาพแสดงวัตถุด้วยการสัมผัสทับซ้อนแบบหลายชั้นภาพถ่าย(เทคนิคดิจิทัล Photoshop ) ที่มา : อุษา มากอินทร์, 2559

ชุดการเรียน ชั้นมัธยมศึกษาปีที่๓ เรื่อง ทัศนธาตุและการออกแบบ ๑๘ ชุดการเรียนชุดที่๑ ทัศนธาตุและการออกแบบ อุษา มากอินทร์ 2.3 วิธีการจัดกลุ่ม คือการทับซ้อนที่นํารูปร่างรูปทรง มาจัดวางให้ทับซ้อน ซึ่งกันและกัน อย่าง อิสระ เมื่อมองในภาพรวมๆ แล้วจะเห็นภาพของรูปร่างรูปทรงนั้น อยู่ในกรอบรูปทรงเรขาคณิต หรือรูปทรงอิสระในลักษณะต่างๆ ภาพที่1/23 ภาพแสดงวัตถุด้วยการสัมผัสทับซ้อนโดยวิธีจัดกลุ่ม ภาพถ่าย,( เทคนิคดิจิทัล Photoshop ) ที่มา : อุษา มากอินทร์, 2559 3. จังหวะ (Rhythm) จังหวะเกิดจากการต่อเนื่องหรือซ้ําซ้อนกัน จังหวะที่ดีจะทําให้ภาพดูสนุกสนานเปรียบได้กับเพลง ในด้านการออกแบบแบ่งจังหวะออกเป็น 3 แบบคือ 3.1 จังหวะแบบเหมือนซ้ํากัน (Repetition) เป็นการนําเอาองค์ประกอบ หรือรูปที่เหมอืน ๆกันมาจัดวางเรียงต่อกัน ทําให้ดูมีระเบียบ (Order)แต่ถ้ามากไปก็นา่เบื่อ ภาพที่1/24 ผ้าบาติก เขียนเทียนระบายสีลายดอกเฟื่องฟ้า ผ้าบาติก เขียนเทียนระบายสี118 x 200 ซ.ม.ที่มา : อุษา มากอินทร์, 2559

ชุดการเรียน ชั้นมัธยมศึกษาปีที่๓ เรื่อง ทัศนธาตุและการออกแบบ ๑๙ ชุดการเรียนชุดที่๑ ทัศนธาตุและการออกแบบ อุษา มากอินทร์ 3.2 จังหวะแบบสลับกันไป (Alternation) เป็นการนําเอาองค์ประกอบ ที่ต่างกันมาสลับกันอย่าง ต่อเนื่อง ทําให้สนุก มีรสชาติกว่าแบบแรก ภาพที่1/25 ผ้าบาติก เขียนเทียนระบายสีลายปลาทะเล ผ้าบาติก เขียนเทียนระบายสี118 x 200 ซ.ม.ที่มา : อุษา มากอินทร์, 2559 3.3 จังหวะซ้ําจากเล็กไปใหญ่หรือใหญ่ไปเล็ก (Gradation) เป็นการนําเอาองค์ประกอบหรือรูปที่เหมือนกันมาเรียงต่อกัน อาจเรียงจากใหญ่มาเล็ก หรือจากเล็ก ไปหาใหญ่ทําให้ภาพดูมีมิติขึ้น ภาพที่1/26 งานจิตรกรรมผ้าบาติก เขียนเทียนระบายสีภาพโชว์ผ้าบาติก เขียนเทียนระบายสี118 x 200 ซ.ม.ที่มา : อุษา มากอินทร์, 2559

ชุดการเรียน ชั้นมัธยมศึกษาปีที่๓ เรื่อง ทัศนธาตุและการออกแบบ ๒๐ ชุดการเรียนชุดที่๑ ทัศนธาตุและการออกแบบ อุษา มากอินทร์ 4. ความกลมกลืน (Harmony) คือนําองค์ประกอบต่างๆ มาจัดให้ประสานกลมกลืน สอดคล้องกัน ไม่ขัดแย้ง แตกแยก เกิดความนุ่มนวล เชื่อมโยงสัมพันธ์กัน ความกลมกลืนกันเกิดขึ้นได้จากหลายลักษณะได้แก่1. กลมกลืนด้วยทิศทางของเส้น ภาพที่1/27 งานจิตรกรรมสีน้ํามัน ต้นไม้2 118 x 200 ซ.ม.ที่มา : อุษา มากอินทร์, 2559 2. กลมกลืนด้วยขนาดและสัดส่วน ภาพที่1/28 ภาพถ่ายแสดงลักษณะการกลมกลืนด้วยขนาดและสัดส่วน ที่มา : อุษา มากอินทร์, 2559

ชุดการเรียน ชั้นมัธยมศึกษาปีที่๓ เรื่อง ทัศนธาตุและการออกแบบ ๒๑ ชุดการเรียนชุดที่๑ ทัศนธาตุและการออกแบบ อุษา มากอินทร์ 3. กลมกลืนด้วยรูปทรง และรูปร่าง ภาพที่1/29 งานจิตรกรรมสีน้ํามัน ต้นไม้2 118 x 200 ซ.ม.ที่มา : อุษา มากอินทร์, 2559 4. กลมกลืนด้วยวัสดุและพื้นผิว ภาพที่1/30 ภาพถ่ายแสดงลักษณะการกลมกลืนด้วยขนาดและสัดส่วน ที่มา : อุษา มากอินทร์, 2559 5. กลมกลืนด้วยน้ําหนักอ่อนแก่ ภาพที่1/31 งานจิตรกรรมวาดเส้น น้ําตก 29.7 x 42 ซ.ม.ที่มา : อุษา มากอินทร์, 2559

ชุดการเรียน ชั้นมัธยมศึกษาปีที่๓ เรื่อง ทัศนธาตุและการออกแบบ ๒๒ ชุดการเรียนชุดที่๑ ทัศนธาตุและการออกแบบ อุษา มากอินทร์ 6. กลมกลืนด้วยสี ภาพที่1/32 ผ้าบาติก เขียนเทียนระบายสีลายดอกไม้ผ้าบาติก เขียนเทียนระบายสี118 x 200 ซ.ม.ที่มา : อุษา มากอินทร์, 2559 7. กลมกลืนด้วยเนื้อหา ภาพที่1/33 เขียนเทียนระบายสีลายปลาพะยูน หอนาฬิกา และ ดอกศรีตรัง ผ้าบาติก เขียนเทียนระบายสี118 x 200 ซ.ม.ที่มา : อุษา มากอินทร์, 2559

ชุดการเรียน ชั้นมัธยมศึกษาปีที่๓ เรื่อง ทัศนธาตุและการออกแบบ ๒๓ ชุดการเรียนชุดที่๑ ทัศนธาตุและการออกแบบ อุษา มากอินทร์ 5. การขัดแย้ง (Contrast) ความขดัแย้งคอืการจัดองค์ประกอบที่ทําให้เกดิความแตกต่างเพื่อดึงดูดความสนใจ หรือเพื่อให้ เกิดความสนุกตื่นเต้น ลดความเรียบ น่าเบื่อ แต่ทั้งนี้ต้องคํานึงถึงความเป็นเอกภาพ คือต้องไปได้ทั้ง ภาพ ดูแลไม่ขัดตา ความขัดแย้ง แบ่งไว้ดังนี้1. ขัดแย้งกันด้วยทิศทางของเส้น ภาพที่1/34 ภาพการจัดองค์ประกอบ เส้น การจัดองค์ประกอบ 118 x 200 ซ.ม.ที่มา : อุษา มากอินทร์, 2559

ชุดการเรียน ชั้นมัธยมศึกษาปีที่๓ เรื่อง ทัศนธาตุและการออกแบบ ๒๔ ชุดการเรียนชุดที่๑ ทัศนธาตุและการออกแบบ อุษา มากอินทร์ 2. ขัดแย้งด้วยขนาดและสัดส่วน ภาพที่1/35 ภาพถ่ายแสดงลักษณะการขัดแย้งด้วยขนาดและสัดส่วน ที่มา : อุษา มากอินทร์, 2559 3.ขัดแย้งกันด้วยรูปทรงและรูปร่าง ภาพที่1/36 ภาพถ่ายแสดงลักษณะการขัดแย้งด้วยรูปทรงละรูปร่าง เทคนิคดิจิทัล (PhotoShop) ที่มา : อุษา มากอินทร์, 2559 4. ขัดแย้งกันด้วยวัสดุและพื้นผิว ภาพที่1/37 ภาพถ่ายแสดงลักษณะการขัดแย้งด้วยวัสดุและพื้นผิว ที่มา : อุษา มากอินทร์, 2559

ชุดการเรียน ชั้นมัธยมศึกษาปีที่๓ เรื่อง ทัศนธาตุและการออกแบบ ๒๕ ชุดการเรียนชุดที่๑ ทัศนธาตุและการออกแบบ อุษา มากอินทร์ 5. ขัดแย้งกันด้วยน้ําหนัก อ่อนแก่ ภาพที่1/38 ผ้าบาติก เขียนเทียนระบายสีลายทะเล ผ้าบาติก เขียนเทียนระบายสี118 x 200 ซ.ม.ที่มา : อุษา มากอินทร์, 2559 6. ขัดแย้งด้วยสี ภาพที่1/39 ผ้าบาติก เขียนเทียนระบายสีลายดอกไม้ผ้าบาติก เขียนเทียนระบายสี118 x 200 ซ.ม.ที่มา : อุษา มากอินทร์, 2559

ชุดการเรียน ชั้นมัธยมศึกษาปีที่๓ เรื่อง ทัศนธาตุและการออกแบบ ๒๖ ชุดการเรียนชุดที่๑ ทัศนธาตุและการออกแบบ อุษา มากอินทร์ 7. ขัดแย้งด้วยเนื้อหา ภาพที่1/40 ผ้าบาติก เขียนเทียนระบายสีลายไก่ชน ผ้าบาติก เขียนเทียนระบายสี60 x 200 ซ.ม.ที่มา : อุษา มากอินทร์, 2559 6. จุดเด่น (Interesting Point) จุดเด่นหรือจุดสนใจ เป็นการจัดวางองค์ประกอบหลักของภาพ เน้นให้ภาพ น่าสนใจ สะดุดตามากขึ้น ประกอบด้วย 6.1 ส่วนประธานของภาพ (Dominance) จุดสําคัญที่สุด ภาพที่1/41 ที่มา : http://dc405.4shared.com/doc/sZVIJVD0/preview.html

ชุดการเรียน ชั้นมัธยมศึกษาปีที่๓ เรื่อง ทัศนธาตุและการออกแบบ ๒๗ ชุดการเรียนชุดที่๑ ทัศนธาตุและการออกแบบ อุษา มากอินทร์ 6.2 ส่วนรองประธาน (Subordination) จุดสําคัญรองลงมา ภาพที่1/42 ที่มา : http://dc405.4shared.com/doc/sZVIJVD0/preview.html 6.3 ส่วนประกอบหรือพวกรายละเอียดย่อย (Detail) ภาพที่1/43 ที่มา : http://dc405.4shared.com/doc/sZVIJVD0/preview.html การเน้นให้เกิดจุดเด่นในการออกแบบมีหลักและวิธีการเน้นดังนี้1. เน้นเรื่องความขัดแย้งด้วยหลักการ 2. เน้นด้วยการจัดกลุ่มในส่วนที่ต้องการเน้น 3. เน้นด้วยการประดับตกแต่งหรือช่วยในการตกต่าง 4. เน้นด้วยการใช้สีเช่น สีสด สีเข้ม สีอ่อน สีจาง 5. เน้นด้วยความแตกต่างของเนื้อหา 6. เน้นด้วยขนาดรูปทรง รูปร่าง สัดส่วน น้ําหนัก วัสดุพื้นผิว และองค์ประกอบอื่น ๆ ที่แตกต่างกัน

ชุดการเรียน ชั้นมัธยมศึกษาปีที่๓ เรื่อง ทัศนธาตุและการออกแบบ ๒๘ ชุดการเรียนชุดที่๑ ทัศนธาตุและการออกแบบ อุษา มากอินทร์ กิจกรรมที่1 คําชี้แจง ให้นักเรียนตอบถามลงในช่องว่างให้ถูกต้องมาพอสังเขป (10 คะแนน) ทัศนธาตุ (Visual Elements) หมายถึง ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ทัศนธาตุประกอบไปด้วยอะไรบ้าง จงอธิบายมาพอสังเขป ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................หลักการออกแบบประกอบไปด้วยอะไรบ้าง จงอธิบายมาพอสังเขป ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................

ชุดการเรียน ชั้นมัธยมศึกษาปีที่๓ เรื่อง ทัศนธาตุและการออกแบบ ๒๙ ชุดการเรียนชุดที่๑ ทัศนธาตุและการออกแบบ อุษา มากอินทร์ กิจกรรมที่2 คําชี้แจง ให้นักเรียนวาดภาพในเชิงศิลปะโดยใช้องค์ประกอบอย่างใดอย่างหนึ่งมาสร้างสรรค์ผลงาน (พร้อมลงสี) และอธิบายเหตุผลถึงการวาดรูปนี้ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................

ชุดการเรียน ชั้นมัธยมศึกษาปีที่๓ เรื่อง ทัศนธาตุและการออกแบบ ๓๐ ชุดการเรียนชุดที่๑ ทัศนธาตุและการออกแบบ อุษา มากอินทร์ แบบทดสอบหลังเรียน คําชี้แจง ให้นักเรียนเลือกคําตอบที่ถูกที่สุดเพียงคําตอบเดียวและทําเครื่องหมาย () ลงใน กระดาษคําตอบ (10 คะแนน) 1. ข้อใดเป็นองค์ประกอบโดยทั่วไปของผลงานทัศนศิลป์ก. จุด เส้น รูปร่าง ข. น้ําหนักอ่อน-แก่ค. ดุลยภาพ เอกภาพ ง. ลักษณะผิว แสง-เงา และสี2. ทัศนธาตุ ( Visual Elements) ในทางทัศนศิลป์หมายถึงอะไร ก. ส่วนประกอบของศิลปะที่มองเห็นได้ข. ส่วนประกอบของศิลปะที่สามารถรู้สึกได้ค. ถูกทั้งข้อ ก และ ข ง. ส่วนประกอบของศิลปะที่ไม่มีอยู่ในทัศนธาตุ3. จุด ( Dot ) หมายถึงอะไร ก. สิ่งที่ปรากฏบนพื้นระนาบที่มีขนาดเล็กที่สุด ข. สิ่งที่เกิดจากเคลื่อนที่ของจุด หรือรอยต่อของจุด ค. การนําเส้นมาประกอบกันให้เกิดความกว้างและความยาว ง. จุดเล็กๆที่ต่อกันเป็นเส้น 4. รูปทรงในทางศิลปะสามารถแบ่งออกได้กี่ประเภท ก. 2 ประเภท ข. 3 ประเภท ค. 4 ประเภท ง. 5 ประเภท

ชุดการเรียน ชั้นมัธยมศึกษาปีที่๓ เรื่อง ทัศนธาตุและการออกแบบ ๓๑ ชุดการเรียนชุดที่๑ ทัศนธาตุและการออกแบบ อุษา มากอินทร์ 5. เส้น ( Line ) หมายถึงอะไร ก. สิ่งที่ปรากฏบนพื้นระนาบที่มีขนาดเล็กที่สุด ข. สิ่งที่เกิดจากเคลื่อนที่ของจุด หรือรอยต่อของจุด ค. การนําเส้นมาประกอบกันให้เกิดความกว้างและความยาว ง. การนําจุดมาประกอบกันให้เกิดความกว้างและความยาว 6. รูปร่างและรูปทรง ( Shape & Form ) หมายถึงอะไร ก. สิ่งที่ปรากฏบนพื้นระนาบที่มีขนาดเล็กที่สุด ข. สิ่งที่เกิดจากเคลื่อนที่ของจุด หรือรอยต่อของจุด ค. การนําเส้นมาประกอบกันให้เกิดความกว้างและความยาว ง. สิ่งที่เป็นรูปปรากฏบนพื้นผิว 7. จังหวะสามารถแบ่งออกได้เป็นกี่แบบ ก. 2 แบบ ข. 3 แบบ ค. 4 แบบ ง. 5 แบบ 8. ข้อใด ไม่ใช่สีที่อยู่ในกลุ่มวรรณะสี( Tone ) ร้อน ก. สีส้มและสีแดง ข. สีแดงและสีม่วง ค. สีเหลืองและสีส้ม ง. สีเขียวและสีน้ําเงิน 9. ภาพนี้เป็นการสร้างงานแบบเอกภาพวิธีใด ก. การสัมผัสมุมต่อด้าน ข. การสัมผัสด้านต่อด้าน ค. การสัมผัสด้านต่อมุม ง. การทับซ้อนแบบบางส่วน

ชุดการเรียน ชั้นมัธยมศึกษาปีที่๓ เรื่อง ทัศนธาตุและการออกแบบ ๓๒ ชุดการเรียนชุดที่๑ ทัศนธาตุและการออกแบบ อุษา มากอินทร์ 10. ข้อใด ไม่ใช่หลักการออกแบบทางทัศนศิลป์ก. เอกภาพ (Unity) ข. รูปแบบ (Model) ค. จังหวะ (Rhythm) ง. ดุลยภาพหรือความสมดุล(Balance)

ชุดการเรียน ชั้นมัธยมศึกษาปีที่๓ เรื่อง ทัศนธาตุและการออกแบบ ๓๓ ชุดการเรียนชุดที่๑ ทัศนธาตุและการออกแบบ อุษา มากอินทร์ กระดาษคําตอบแบบทดสอบหลังเรียน ชื่อ..........................................เลขที่..........ชั้น........................................คําชี้แจง ให้นักเรียนเลือกคําตอบที่ถูกที่สุดเพียงคําตอบเดียวและทําเครื่องหมาย () ลงในกระดาษคําตอบ (10 คะแนน) ข้อ ก ข ค ง 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 รวมคะแนน

ชุดการเรียน ชั้นมัธยมศึกษาปีที่๓ เรื่อง ทัศนธาตุและการออกแบบ ๓๔ ชุดการเรียนชุดที่๑ ทัศนธาตุและการออกแบบ อุษา มากอินทร์ ภาคผนวก

ชุดการเรียน ชั้นมัธยมศึกษาปีที่๓ เรื่อง ทัศนธาตุและการออกแบบ ๓๕ ชุดการเรียนชุดที่๑ ทัศนธาตุและการออกแบบ อุษา มากอินทร์ เฉลย กิจกรรมที่1 คําชี้แจง ให้นักเรียนตอบถามลงในช่องว่างให้ถูกต้องมาพอสังเขป (10 คะแนน) ทัศนธาตุ(Visual Elements) หมายถึงอะไร ทัศนธาตุ ( Visual Elements ) ในทางทัศนศิลป์หมายถึง ส่วนประกอบของศิลปะที่มองเห็น ได้ผลงานทางทัศนศิลป์สามารถทําให้ผู้สัมผัสเกิดอารมณ์และความรู้สึกประทับใจได้นั้นแสดงถึงการ สร้างสรรค์อย่างถูกต้องตามเกณฑ์ของการจัด อันเป็นพื้นฐานของความงามทางด้านศิลปะ ซึ่งจะ เกิดขึ้นได้ต้องประกอบด้วยองค์ประกอบย่อย ๆ หรือที่นิยมเรียกว่า “ทัศนธาตุของศิลปะ” (Element of Arts) หรือหลักการจัดองค์ประกอบ สีและการใช้สีการจะนําเอาสิ่งดังกล่าวมาจัด รวมกัน ให้เกิดคุณค่าทางศิลปะได้นั้น จะต้องมีความรู้ความเข้าใจให้ถ่องแท้ถึงคุณลักษณะ ความสําคัญ ความหมาย และการนําไปใช้ซึ่งทัศนธาตุแต่ละอย่างก็จะให้คุณสมบัติและความรู้สึก แตกต่างกันไป ทัศนธาตุประกอบไปด้วยอะไรบ้าง จงอธิบายมาพอสังเขป ทัศนธาตุประกอบไปด้วย จุด สิ่งที่ปรากฏบนพื้นระนาบที่มีขนาดเล็กที่สุด เส้น ร่องรอยที่เกิดจากเคลื่อนที่ของจดุหรือถ้าเรานําจุดมาวางเรียงต่อๆกันไป รูปร่าง การนําเส้นมาประกอบกันให้เกิดความกว้างและความยาว ไม่มีความหนาหรือ ความลึก มีลักษณะ 2 มิติรูปทรง การนําเส้นมาประกอบกันให้เกิดความกว้าง ความยาว และความหนาหรือ ความลึก มีลักษณะ 3 มิติน้ําหนักอ่อน-แก่จํานวนความเข้ม ความอ่อนของสีต่าง ๆ และแสงเงาตามที่ประสาท ตารับรู้สีเป็นปรากฏการณ์ของแสงที่ส่องกระทบวัตถุสะท้อนเข้าสู่ตามนุษย์บริเวณว่าง บริเวณที่เป็นความว่างไม่ใช่ส่วนที่เป็นรูปทรง หรือเนื้อหา พื้นผิว ลักษณะภายนอกของวัตถุที่เรามองเห็นและสัมผัสได้

ชุดการเรียน ชั้นมัธยมศึกษาปีที่๓ เรื่อง ทัศนธาตุและการออกแบบ ๓๖ ชุดการเรียนชุดที่๑ ทัศนธาตุและการออกแบบ อุษา มากอินทร์ หลักการออกแบบประกอบไปด้วยอะไรบ้าง จงอธิบายมาพอสังเขป หลักการออกแบบประกอบด้วย 1. ดุลยภาพ หรือความสมดุล (Balance) ที่มีองค์ประกอบเหมือนกันทั้ง 2 ข้าง 2. เอกภาพ (Unity) การจักวางองค์ประกอบทั้งหมด เป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน 3. จังหวะ (Rhythm) จังหวะเกิดจากการต่อเนื่องหรือซ้ําซ้อนกัน จังหวะที่ดีจะทําให้ภาพดูสนุกสนานเปรียบได้กับเพลง 4. ความกลมกลืน (Harmony) การนําองค์ประกอบต่างๆ มาจัดให้ประสานกลมกลืน สอดคล้องกัน 5. ความขัดแย้ง (Contrast) จัดองค์ประกอบที่ทําให้เกิดความแตกต่างเพื่อดึงดูดความ สนใจ 6. จุดเด่น (Interesting Point) เป็นการจัดวางองค์ประกอบหลักของภาพ เน้นให้ภาพ น่าสนใจ

ชุดการเรียน ชั้นมัธยมศึกษาปีที่๓ เรื่อง ทัศนธาตุและการออกแบบ ๓๗ ชุดการเรียนชุดที่๑ ทัศนธาตุและการออกแบบ อุษา มากอินทร์ เฉลย แบบทดสอบก่อนเรียน คําชี้แจง ให้นักเรียนเลือกคําตอบที่ถูกที่สุดเพียงคําตอบเดียวและทําเครื่องหมาย () ลง ในกระดาษคําตอบ (10 คะแนน) ข้อ ก ข ค ง 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

ชุดการเรียน ชั้นมัธยมศึกษาปีที่๓ เรื่อง ทัศนธาตุและการออกแบบ ๓๘ ชุดการเรียนชุดที่๑ ทัศนธาตุและการออกแบบ อุษา มากอินทร์ เฉลย แบบทดสอบหลังเรียน คําชี้แจง ให้นักเรียนเลือกคําตอบที่ถูกที่สุดเพียงคําตอบเดียวและทําเครื่องหมาย () ลงใน กระดาษคําตอบ (10 คะแนน) ข้อ ก ข ค ง 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

ชุดการเรียน ชั้นมัธยมศึกษาปีที่๓ เรื่อง ทัศนธาตุและการออกแบบ ๓๙ ชุดการเรียนชุดที่๑ ทัศนธาตุและการออกแบบ อุษา มากอินทร์ บรรณานุกรม กุลนิดา เหลือบจําเริญ. (2556). องค์ประกอบศิลป์.ปทุมธานี: สกายบุ๊กส์ฉลอง สุนทรนนท์. (2558). สุนทรียศาสตร์และทัศนศิลป์. กรุงเทพฯ : วาตศิลป์ฉัตรชัย อรรถปักษ์.(2553).องค์ประกอบศิลปะ. กรุงเทพฯ : วิทยพัฒน์.ชะวัชชัย ภาติณธุและฐิติพันธ์จันทร์หอม.(2558). ประวัติและแบบอย่างศิลปะ. กรุงเทพฯ : ปัญญาชน.เทียนชัย ตั้งพรประเสริฐ.(2555).องค์ประกอบศิลป์1. กรุงเทพฯ : สามลดา.เฟย เล่อ เหนี่นยว.(2558). วาดเพลินด้วยปากกาลูกลื่น 1 ด้าม. กรุงเทพฯ : อินส์พัล.วนิดา ขําเขียว. (2550). ประวัติศาสตร์ศิลป์. กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์พีเอสพริ้นท์.วิโชค มุกดามณี. (2550). การแสดงงานจิตรกรรมโดย วิโชค มุกดามณี. กรุงเทพ : อมรินทร์พริ้นติ้งแอนพับลิชชิ่ง. . (2550). สื่อประสมและแนวจัดวางในประเทศไทย. กรุงเทพ : อมรินทร์พ ริ้น ติ้งแอนพับลิชชิ่ง. . (2552). สมุดภาพจิตรกรรมกรุงรัตนโกสินทร์. กรุงเทพ : อมรินทร์พริ้น ติ้งแอนพับลิชชิ่ง.วิโชค มุกดามณี. (2558). ทัศนศิลป์ม.3. กรุงเทพ : พัฒนาคุณภาพวิชาการ(พ.ว.)จํากัด.สถาพร ดีบุญมีณ ชุมแพ. (2557). สัมมนา บันทึก : ศึกษาการออกแบบ.กรุงเทพฯ : โอเดียน สโตร์.สมภพ จงจิตต์โพธา. (2556).ทฤษฎีสี. กรุงเทพฯ : วาดศิลป์.สมภพ จงจิตต์โพธา. (2554).องค์ประกอบศิลป์. กรุงเทพฯ : วาดศิลป์.สืบศิริแซ่ลี้และสุชาติแสนพิช. (2552). การออกแบบสื่อนฤมตเบื้องต้น. มหาสารคาม : สํานักพิมพ์มหาวิทยาลัยมหาสารคาม.อนันต์ ประภาโส. (2557). คู่มือสอบเข้าเรียนต่อศิลปะ- ออกแบบ. ปทุมธานี: สิปประภา.อนันต์ ประภาโส. (2555). สอบติดองค์ประกอบศิลป์. ปทุมธานี: สิปประภา.อนันต์ ประภาโส. (2558). ทฤษฎีสี. ปทุมธานี: สิปประภา.อรัญ วานิชกร. (2559). การออกแบบผลิตภัณฑ์ท้องถิ่น.กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย อิทธิพล ตั้งโฉลก.(2550). แนวทางการสอนและสร้างสรรค์จิตรกรรมชั้นสูง.กรุงเทพฯ : อมรินทร์พริ้นติ้งแอนพับลิชชิ่ง.

ชุดการเรียน ชั้นมัธยมศึกษาปีที่๓ เรื่อง ทัศนธาตุและการออกแบบ ๔๐ ชุดการเรียนชุดที่๑ ทัศนธาตุและการออกแบบ อุษา มากอินทร์