การบัญชีชั้นสูง 1

การขายผอ่ นชาระ

โดย ...ผศ.นงลักษณ์ จิ๋วจู

สาระสาคญั

 การขายสนิ ค้าโดยปกติ กรรมสิทธใิ์ นตัวสนิ ค้าจะเปน็ ของลูกค้า(ผู้ซอ้ื )ทนั ทที ่ีมกี ารสง่ มอบ ซ่งึ การ
ขายน้จี ะมีผลทาให้ลกู ค้าจะต้องนาเงินมาชาระทนั ที หรอื ชาระเงนิ ตามระยะเวลาในการใหเ้ ครดติ
เชน่ 30 วัน หรอื 60 วนั ลูกค้าบางรายอาจจะหาเงนิ มาไม่ทันเครดติ ชาระหน้ีก็ได้ ผู้ขายจงึ หา
วิธีการทจี่ ะผอ่ นปรนการชาระหนใี้ หก้ บั ลูกคา้ ให้นานขน้ึ และยงั ทาให้กจิ การขายสินคา้ ได้มากขนึ้
ปจั จุบันการขายสินค้าโดยผ่อนชาระได้ขยายตัวไปยงั สนิ คา้ ประเภทตา่ ง ๆ โดยใหม้ กี ารชาระเงินได้
หลาย ๆ งวด และชาระทุกเดือน ๆ ละงวด ซง่ึ ปกติแล้วนยิ มให้ลกู ค้าผอ่ นชาระเงินคา่ งวดได้
ตั้งแต่ 6 เดอื นขน้ึ ไป ธุรกิจในการขายสินค้าโดยผ่อนชาระและการขายโดยการเช่าซือ้ ได้เข้ามามี
บทบาทตอ่ การขายสนิ ค้าเป็นอยา่ งมาก ซึง่ บางคร้ังแยกไมอ่ อกว่าการขายสินค้านั้นเปน็ การขาย
โดยผอ่ นชาระ หรือโดยการเชา่ ซ้อื

การขายผ่อนชาระ

การทผี่ ้ขู ายสง่ มอบสนิ คา้ หรอื บริการให้แก่ผูซ้ อื้ โดยยนิ ยอมให้ผ้ซู ้อื
จา่ ยชาระคา่ สินคา้ หรอื บริการบางส่วน เรียกวา่ เงนิ ดาวน์ สว่ นท่ี
เหลอื จา่ ยชาระเปน็ งวด ๆ ภายในระยะเวลากาหนด

การเชา่ ซื้อ

การท่ีเจ้าของเอาทรพั ย์สินออกใหเ้ ชา่ และใหค้ ามน่ั วา่ จะขายทรพั ยส์ ิน
นั้น หรือวา่ จะใหท้ รัพยส์ นิ น้นั ตกเป็นสทิ ธแิ กผ่ ู้เชา่ โดยมเี งื่อนไขท่ีผู้
เชา่ ได้ใช้เงนิ เปน็ จานวนเท่านน้ั เทา่ นี้คราว และทส่ี าคัญ การเช่าซ้อื
จะต้องทาสญั ญาเป็นหนังสอื ถ้าไม่ทาถอื วา่ เปน็ โมฆะ

ขอ้ แตกตา่ งระหวา่ งการขายผ่อนชาระกบั การเช่าซื้อ

การขายผ่อนชาระ การเช่าซอื้

กรรมสิทธ์จิ ะตกเป็นของผ้ซู ้ือทนั ทีท่ีมีการตกลงซ้ือ กรรมสิทธ์ิยังคงเป็นของผ้ใู หเ้ ช่าจนกวา่ ผ้เู ชา่ จะ
ขายกนั จา่ ยเงินครบถ้วน

การขายโดยผอ่ นชาระกฏหมายไม่ไดบ้ งั คบั ว่าตอ้ งทา ตามประมวลกฏหมายแพ่งและพาณิชยไ์ ดก้ าหนดให้
สัญญาเป็นหนงั สอื ซ่ึงจะทาหรอื ไม่ทาก็ได้ เว้นแต่ การขายแบบเช่าซอ้ื ตอ้ งทาสญั ญาเปน็ หนังสอื
การซื้อขายอสังหารมิ ทรพั ย์ จะตอ้ งทาเป็นหนังสอื มิฉะน้นั จะถือเปน็ โมฆะ

การขายโดยผ่อนชาระกรรมสิทธิ์ไดต้ กเปน็ ของผู้ซ้ือ การขายโดยเช่าซ้ือกฎหมายกาหนดไวว้ ่า ในกรณผี ิด

แล้ว การฟอ้ งรอ้ งจะบงั คับให้ลกู หนีช้ าระเงินท่ยี ัง นดั ไม่ชาระเงนิ สามคราวตดิ ๆกนั หรือกระทาผดิ

ขาดอย่เู ท่านนั้ ผขู้ ายไมม่ สี ทิ ธใิ นตวั สนิ ค้าเลย เว้นแต่ สัญญาในขอ้ ทเี่ ปน็ สว่ นสาคัญ เจา้ ของทรพั ย์สินจะ

วา่ ไดม้ ขี อ้ ตกลงทาเปน็ หนงั สอื สญั ญาเอาไว้ บอกเลิกสญั ญาเสยี กไ็ ด้

หลักการบนั ทึกบัญชีสาหรบั การเชา่ ซือ้ และการขายผ่อนชาระ

มี 2 วธิ ี ด้วยกนั ดังน้ี
 1. กาไรขั้นตน้ เกิดขน้ึ ในงวดทข่ี าย วธิ ีนี้จะรบั รู้รายไดจ้ ากกาไรขน้ั ตน้ เต็มจานวนท่ีเกิดขนึ้ ทงั้ หมดจากการขาย

เช่าซ้ือและผอ่ นชาระในงวดบัญชีนัน้ โดยการประมาณการค่าใช้จา่ ยทค่ี าดวา่ จะเกดิ ขึน้ จากการขายสนิ คา้ ใน
งวดนัน้ แล้วนาไปหกั ออกจากรายได้และต้นทนุ ขายเพอ่ื คานวณหากาไรสทุ ธิของงวดบัญชนี ั้น
 2. กาไรขั้นต้นเกดิ ข้นึ จริงตามคา่ งวดที่ถงึ กาหนดชาระ วิธีนจี้ ะรับรรู้ ายได้จากการขายผ่อนชาระและการเชา่
ซอ้ื ตามจานวนเงินทีไ่ ด้รบั ในแต่ละงวดโดยถอื เปน็ ตน้ ทุนของสนิ ค้าและกาไรตามอัตราส่วนของกาไรขนั้ ต้น
ตอ่ ยอดขาย เมอื่ มีการขายเกดิ ขนึ้ ถงึ แม้วา่ กรรมสทิ ธ์ใิ นตัวสนิ คา้ ยงั ไมโ่ อนใหแ้ ก่ผ้ซู ื้อก็ตาม แต่หาก
ระยะเวลาในการผอ่ นชาระเงนิ คา่ งวดเกนิ กวา่ หนึ่งรอบระยะเวลาบัญชกี จิ การจะรับรู้กาไรจากการขายเปน็
รายไดต้ ามอตั ราสว่ นของเงนิ คา่ งวดทีถ่ งึ กาหนดชาระในแตะ่ งวดบัญชี

การบัญชีสาหรบั การขายผอ่ นชาระ

 สูตรการคานวณหาอัตรากาไรขน้ั ต้นจากการขายผ่อนชาระ

กาไรขั้นตน้ x 100

ยอดขาย

ตัวอยา่ ง

บริษัท ก จากดั ไดด้ าเนนิ กจิ การโดยขายเครือ่ งใชไ้ ฟฟ้าผอ่ นชาระ ในปี 2562 กิจการมรี ายละเอียดการดาเนินงานดงั ต่อไปน้ี

1. ยอดขาย 4,000,000

2. ตน้ ทุนสินค้าทข่ี าย 2,400,000

3. กาไรขั้นต้น 1,600,000

1,600,000 x 100

4,000,000

= 40 %

สูตรการคานวณกาไรจากการขายผอ่ นชาระ ทีถ่ ือเป็นรายได้

กิจการขายสนิ คา้ โดยวิธีผ่อนชาระ ตอ้ งคานวณกาไรจากการขายผอ่ นชาระในแต่
ละงวดบัญชที ี่ถงึ กาหนดชาระว่าเป็นจานวนเงนิ เทา่ ไหร่ จะคานวณดังนี้
จานวนเงนิ ท่ีได้รบั แต่ละงวด x อตั รากาไรขน้ั ตน้

ตัวอย่าง
บรษิ ัท ก จากัด ไดร้ บั ชาระจากลกู หนีเ้ ป็นจานวนเงิน 800,000 บาท กาไรขน้ั ต้น
สาหรับปี 2562 คานวณได้ดังน้ี

800,000 x 40 % = 320,000 บาท

การบันทกึ บญั ชี

Perpetual Inventory Periodic Inventory

1. เมอื่ มีการขายสนิ คา้ ผอ่ นชาระ 1. เม่อื มกี ารขายสินคา้ ผอ่ นชาระ

เดบิต ลูกหน้ขี ายผ่อนชาระ 4,000,000 เดบติ ลกู หน้ขี ายผอ่ นชาระ 4,000,000

เครดิต ขายผ่อนชาระ 4,000,000 เครดติ ขายผ่อนชาระ 4,000,000

เดบติ ตน้ ทนุ ขายผ่อนชาระ 2,400,000 - ไมบ่ ันทกึ บัญชี-

เครดติ สินคา้ ผอ่ นชาระ 2,400,000

2. เม่อื ได้รับชาระหนจ้ี ากลกู หนี้ 2. เมอ่ื ได้รบั ชาระหน้จี ากลูกหนี้

เดบติ เงนิ สด/เงนิ ฝากธนาคาร ธ....800,000 เดบิต เงนิ สด/เงินฝากธนาคาร ธ....800,000

เครดิต ลกู หนข้ี ายผ่อนชาระ 800,000 เครดิต ลกู หนี้ขายผอ่ นชาระ 800,000

3. ณ วันสนิ้ งวดบัญชีบนั ทึกต้นทนุ ขายผ่อนชาระ 3. ณ วันสิน้ งวดบัญชีบนั ทกึ ตน้ ทนุ ขายผอ่ นชาระ
-ไม่บันทึกบัญช-ี
เดบิต ตน้ ทุนขายผอ่ นชาระ 2,400,000

เครดติ สินค้าผอ่ นชาระ 2,400,000

การบนั ทกึ บัญชี

Perpetual Inventory Periodic Inventory

3.1 การปิดบัญชีเพื่อคานวณหากาไรขนั้ ตน้ จากการขายผอ่ นชาระรอตดั 3.1 การปดิ บญั ชีเพ่ือคานวณหากาไรขน้ั ตน้ จากการขายผอ่ นชาระรอตดั

บญั ชี บัญชี

เดบติ ขายผอ่ นชาระ 4,000,000 เดบิต ขายผ่อนชาระ 4,000,000

เครดติ ต้นทุนขายผ่อนชาระ 2,400,000 เครดิต ต้นทุนขายผ่อนชาระ 2,400,000

กาไรขน้ั ตน้ ขายผ่อนชาระรอตดั บัญชี 1,600,000 กาไรข้นั ตน้ ขายผอ่ นชาระรอตดั บัญชี 1,600,000

3.2 บนั ทกึ กาไรขน้ั ตน้ จากการขายผ่อนชาระ 3.2 บันทึกกาไรขน้ั ต้นจากการขายผอ่ นชาระ

เดบติ กาไรขั้นต้นจากการขายผ่อนชาระรอตัดบัญชี 320,000 เดบติ กาไรข้ันต้นจากการขายผ่อนชาระรอตัดบญั ชี 320,000

เครดติ กาไรข้นั ต้นขายผ่อนชาระ 320,000 เครดิต กาไรขัน้ ตน้ ขายผ่อนชาระ 320,000

4. โอนกาไรขั้นตน้ ขายผอ่ นชาระเขา้ บัญชกี าไรขาดทนุ 4. โอนกาไรขนั้ ต้นขายผอ่ นชาระเขา้ บญั ชกี าไรขาดทนุ

เดบติ กาไรข้ันตน้ ขายผอ่ นชาระ 320,000 เดบติ กาไรขน้ั ต้นขายผอ่ นชาระ 320,000

เครดติ กาไรขาดทนุ 320,000 เครดิต กาไรขาดทุน 320,000

สนิ ทรพั ย์ บรษิ ัทกาแพงเพชรธรุ กิจ จากัด 1,600,000
งบแสดงฐานะการเงิน 988,000
เงินสดและเงินฝากธนาคาร ณ วันที่ 1 มกราคม 25x6 262,500
สินคา้ คงเหลอื
ลูกหนี้การค้า-ขายปกติ หนี้สนิ และสว่ นของผถู้ อื หนุ้ 4,000,000
2,699,500
ลกู หนี้ขายผอ่ นชาระ – 25x5 1,600,000 เจา้ หน้ี 9,550,000
ลูกหน้ีขายผอ่ นชาระ – 25x4
รวมสินทรพั ย์ 4,000,000 กาไรขน้ั ตน้ จากการขายผ่อนชาระรอตัดบัญชี -25x5

600,000 กาไรข้นั ต้นจากการขายผ่อนชาระรอตดั บัญชี – 25x4

2,600,000 ทนุ หนุ้ สามญั

750,000 กาไรสะสม

9,550,000 รวมหนส้ี ินและส่วนของผูถ้ อื ห้นุ

จากงบแสดงฐานะการเงิน ณ วนั ที่ 1 มกราคม 25x6

คานวณหาอัตรากาไรขั้นต้นได้ดงั นี้

ปี 25x4 =262,500 x100 = 35 % ปี 25x5 = 988,000 x100 = 38 %

750,000 2,600,000

การบันทกึ บญั ชี

1. เมือ่ กจิ การได้ซอื้ สนิ คา้ เปน็ เงินเช่อื จานวนเงิน 13,000,000 บาท

เดบติ ซอื้ สินคา้ 13,000,000
เครดิต เจา้ หนีก้ ารคา้
13,000,000
2. ในปี 25x6 กจิ การได้ขายสนิ คา้ ดงั นี้
12,000,000
1) ขายสินค้าเปน็ เงินสด 8,500,000 6,000,000

2) ขายสนิ คา้ เป็นเงนิ เช่อื 3,500,000

3) ขายผอ่ นชาระ 6,000,000

ต้นทนุ ขาย 60%

เดบติ เงินสด/เงินฝากธนาคาร 8,500,000
ลกู หนกี้ ารค้า 3,500,000
ลกู หนข้ี ายผอ่ นชาระ – 25x6 6,000,000
เครดติ ขาย
ขายผ่อนชาระ – 25x6

การบันทกึ บัญชี (ตอ่ )

3. ในระหวา่ งปี 25x6 กจิ การไดร้ บั เงินจากลูกหนี้ ดังน้ี

1) ลูกหนก้ี ารค้า 3,000,000

2) ลูกหนข้ี ายผ่อนชาระ – 25x4 600,000

3) ลูกหนข้ี ายผ่อนชาระ – 25x5 1,600,000

4) ลกู หนข้ี ายผ่อนชาระ – 25x6 3,200,000

รวม 8,400,000

เดบติ เงินสด/ธนาคาร 8,400,000

เครดิต ลกู หนีก้ ารค้า 3,000,000
600,000
ลูกหน้ขี ายผ่อนชาระ – 25x4
1,600,000
ลกู หนี้ขายผอ่ นชาระ – 25x5 3,200,000

ลูกหนี้ขายผ่อนชาระ – 25x6

4. ในระหวา่ งปี 25x6 กจิ การมคี า่ ใชจ้ ่ายในการขายและการบรหิ าร ดังน้ี

1) ค่าใช้จา่ ยในการขาย 2,400,000

2) ค่าใช้จ่ายในการบริหาร 1,600,000

รวม 4,000,000

เดบิต ค่าใชจ้ ่ายในการขาย 2,400,000
ค่าใช้จ่ายในการบรหิ าร 1,600,000
เครดติ เงินสด/ธนาคาร
4,000,000

การบนั ทกึ บัญชี (ตอ่ )

5. ในระหวา่ งปี 25x6 กิจการชาระหนีใ้ ห้แกเ่ จา้ หน้กี ารค้าเปน็ เงนิ สด 13,200,000 บาท และได้รบั ส่วนลด 200,000 บาท

เดบิต เจา้ หน้กี ารค้า 13,400,000

เครดิต เงินสด 13,200,000

สว่ นลดรับ 200,000

6. ณ วันสนิ้ งวดบัญชี วนั ที่ 31 ธนั วาคม 25x6 กจิ การปดิ บัญชี ดงั นี้ 3,600,000
6.1 บันทึกตน้ ทุนขายผ่อนชาระ (ต้นทุนขาย 60 %)
เดบติ ต้นทนุ ขายผ่อนชาระ 3,600,000 3,600,000
เครดิต สินค้าผ่อนชาระ 2,400,000

6.2 คานวณหากาไรข้นั ต้นจากการขายผ่อนชาระรอตัดบัญชี

เดบติ ขายผ่อนชาระ 6,000,000

เครดติ ต้นทุนขายผอ่ นชาระ

กาไรข้นั ตน้ ขายผอ่ นชาระรอตดั บัญชี

อัตรากาไรขนั้ ตน้ 25x6 = 2,400,000 x100 = 40%

6,000,000

การบันทึกบัญชี (ตอ่ )

6.3 โอนปดิ บัญชกี าไรขายผอ่ นชาระเปน็ รายได้
การคานวณหากาไรขายผอ่ นชาระสาหรบั ปี 25x6
1) จากการเกบ็ เงนิ ลกู หนี้ปี 25x4 600,000 x 35% = 210,000
2) จากการเก็บเงินลกู หนปี้ ี 25x5 1,600,000 x 38% = 608,000
3) จากการเก็บเงนิ ลกู หนปี้ ี 25x6 3,200,000 x 40% = 1,280,000
2,098,000

เดบติ กาไรขน้ั ต้นจากการขายผอ่ นชาระรอตัดบัญชี ปี 25x4 210,000
กาไรขัน้ ตน้ จากการขายผอ่ นชาระรอตดั บัญชี ปี 25x5 608,000
กาไรข้ันตน้ จากการขายผ่อนชาระรอตดั บญั ชี ปี 25x6 1,280,000
เครดติ กาไรขัน้ ตน้ ขายผ่อนชาระ
2,098,000

6.4 ถ้าหากกจิ การมสี ินค้าคงเหลอื ปลายงวดเทา่ กับ 4,800,000 บาท บนั ทกึ บัญชสี ินค้าคงเหลอื ปลายงวดและปดิ บญั ชเี พอ่ื คานวณตน้ ทนุ

สนิ คา้ ทขี่ ายปกติ

เดบิต สินคา้ คงเหลอื ปลายงวด 4,800,000

สินคา้ ผอ่ นชาระ 3,600,000

สว่ นลดรับ 200,000

ตน้ ทนุ สนิ คา้ ที่ขาย 8,400,000

เครดิต สินคา้ คงเหลอื ตน้ งวด 4,000,000

ซื้อ 13,000,000

การบันทกึ บัญชี (ตอ่ )

6.5 โอนกาไรจากการขายผอ่ นชาระ รายได้จากการขาย และค่าใช้จ่ายเขา้ บัญชกี าไรขาดทนุ

เดบิต กาไรขั้นต้นขายผอ่ นชาระ 2,098,000

ขาย 12,000,000

เครดิต คา่ ใช้จา่ ยขาย 2,400,000
1,600,000
ค่าใชจ้ า่ ยบรหิ าร 8,400,000
1,698,000
ตน้ ทนุ สนิ คา้ ที่ขาย
509,400
กาไรขาดทุน
509,400
6.6 บนั ทกึ ภาษเี งินไดน้ ติ บิ ุคคลที่คานวณจากกาไรสทุ ธิ 509,400 1,188,600
เดบติ ภาษีเงนิ ได้นติ ิบุคคล

เครดิต ภาษีเงินได้นิตบิ ุคคลค้างจ่าย

6.7 ปิดบัญชกี าไรสุทธิเขา้ บญั ชกี าไรสะสม 1,698,000
เดบติ กาไรขาดทุน

เครดิต ภาษเี งินได้นติ ิบคุ คล
กาไรสะสม

บรษิ ทั กาแพงเพชรธรุ กจิ จากัด
งบกาไรขาดทนุ

สาหรับปี ส้นิ สุดวันที่ 31 ธันวาคม25x6

รายไดจ้ ากการขาย 12,000,000
หัก ตน้ ทุนสนิ คา้ ขาย 8,400,000
กาไรขัน้ ต้นจากการขายปกติ 3,600,000
2,098,000
บวก กาไรขนั้ ตน้ จากการขายผ่นอชาระ 5,698,000
กาไรข้นั ต้นท้งสน้ิ
หัก คา่ ใชจ้ า่ ยในการขาย 2,400,000 4,000,000
1,698,000
คา่ ใชจ้ า่ ยบรหิ าร 1,600,000 509,000
กาไรสทุ ธกิ อ่ นหักภาษเี งนิ ได้ 1,188,600
หัก ภาษเี งินได้นติ บิ คุ คล 2,699,500
กาไรสุทธิ 3,888,100
บวก กาไรสะสมต้นงวด
กาไรสะสมปลายงวด

สนิ ทรพั ย์ บรษิ ทั กาแพงเพชรธุรกิจ จากดั

งบแสดงฐานะการเงิน

ณ วันที่ 31 ธันวาคม 25x6

หนี้สินและสว่ นของผถู้ อื หนุ้

เงินสดและเงินฝากธนาคาร 1,300,000 เจ้าหน้ี 1,200,000
509,400
สนิ ค้าคงเหลอื 4,800,000 ภาษเี งินไดน้ ติ บิ คุ คลคา้ งจ่าย
1,552,500
ลูกหนกี้ ารคา้ -ขายปกติ 1,100,000 กาไรข้ันต้นจากการขายผอ่ นชาระรอตัดบญั ชี 4,000,000
3,888,100
ลกู หนี้ขายผอ่ นชาระ – 25x4 150,000 ปี 25x4 52,500 11,150,000

ลูกหนี้ขายผ่อนชาระ – 25x5 1,000,000 ปี 25x5 380,000

ลกู หนขี้ ายผ่อนชาระ – 25x6 2,800,000 3,950,000 ปี 25x6 1,120,000

รวมสนิ ทรพั ย์ 11,150,000 ทนุ หนุ้ สามญั

กาไรสะสม

รวมหนีส้ ินและสว่ นของผู้ถือหนุ้

แบบฝึกหดั ทา้ ยบท

ใหท้ ำแบบฝึกหดั ขอ้ ท่ี 1 หนำ้ 26 เฉพำะ
 1. คำนวณอตั รำกำไรขน้ั ตน้ จำกกำรขำยผ่อนชำระ ปี 2555 และปี 2556
 2. บนั ทกึ รำยกำรในสมดุ รำยวนั ท่วั ไป