ประวัติศาสตร์เมืองสองแคว

08:00

โครงการ : การสรา้ งหนงั สืออเิ ล็กทรอนกิ สส์ าหรบั การเรยี นรู้
ทางประวตั ศิ าสตรเ์ มอื งสองแคว

ปปรระะววตั ัตศิ ิศาาสสตตรรเ์ ์เมมอื อื งงสสอองงแแคควว

08:00

เมืองพษิ ณุโลก ในทางประวตั ศิ าสตร์มีชื่อเรียกอยา่ งอ่ืนอีก
สองชื่อ คือเมืองสองแควกบั เมืองชัยนาท

Home person image Map

08.00

“สองแคว” เป็นช่ือที่รู้จกั กนั ดีโดยทวั่ ไปว่าเป็นชื่อดงั้ เดมิ ของ
เมืองพษิ ณโุ ลก เพราะมีแมน่ า้ สองสายไหลผ่านเมือง คือแมน่ า้ นา่ น

กบั แมน่ า้ แควน้อย แม่นา้ น่านที่ไหลผ่านตวั เมืองนนั้ เป็นที่รู้จกั กนั ใน
ปัจจบุ นั แม่นา้ แควน้อยนนั้ ไหลจากเทือกเขาทางทศิ ตะวนั ออกลง
แมน่ า้ นา่ นเหนือตวั เมืองขนึ ้ ไปประมาณ 20 กิโลเมตร

Home person image Map

08.00

แต่ในอดีตแม่นา้ แควน้อยก่อนท่ีจะไหลลงแมน่ า้ นา่ นนนั้ ได้
ไหลวกลงใต้ขนานกบั แม่นา้ นา่ นโดยผา่ นเมืองสองแคว มีวดั พระ
ศรีรัตนมหาธาตหุ รือวดั พระพทุ ธชินราชเป็นศนู ย์กลางเมือง ตงั้ อู่
ระหว่างกลางขนาบโดยแม่นา้ ทงั้ สองสาย แม่นา้ แควน้อยไหลลง
แม่นา้ นา่ น ใต้ลงไปทา่ ฬอ จงั หวดั พจิ ติ ร เมืองจงึ ได้รับการขนาน
นามวา่ ‘สองแคว’ เพราะมีแมน่ า้ สองสายไหลผา่ นเมือง

Home person image Map

08.00

ชื่อสองแคว เป็นชื่อเก่าที่ปรากฏในศิลาจารึกของสโุ ขทยั
ท่ีเลา่ เร่ืองราวตงั้ แต่สมยั สโุ ขทยั ยคุ ต้นๆ ประมาณ พ.ศ. 1800 เป็น
อยา่ งต่า

Home person image Map

08.00

ดงั นนั้ ช่ือสองแคว จงึ เป็นช่ือท่ีเก่าท่ีสดุ ตงั้ แตเ่ ริ่มก่อตงั้
บ้านเมืองขนึ ้ ในแคว้นสโุ ขทยั และเป็นที่รู้จกั โดยคนต่างถ่ินทงั้ เหนือ
และใต้ เป็นช่ือท่ีใช้เรียกกนั สืบตอ่ มา แม้จะมีชื่ออ่ืนตงั้ ให้ใหม่แล้วก็
ตามศลิ าจารึกของสโุ ขทยั บางหลกั เรียกช่ือเต็มของเมืองว่า “สรลวง
สองแคว”

Home person image Map

08.00

ชัยนาทเป็นช่ือท่ีไมค่ ่อยมีคนรู้จกั ว่าเคยถกู นามาเรียกช่ือ
เมืองนี ้หนงั สือชนิ กาลมาลีปกรณ์แต่งโดยพระรัตนปัญญาเถระ
แหง่ ล้านนา เมื่อ พ.ศ. 2060 ตอนหนงึ่ กลา่ ววา่ ในสมยั พระมหา

ธรรมราชาลไิ ทยแห่งกรุงสโุ ขทยั ได้เสียเมืองชัยนาทให้แก่สมเด็จ
พระรามาธิบดีท่ี 1 (พระเจ้าอ่ทู อง) แต่ตอ่ มาขอเมืองคืนได้ พระ

มหาธรรมราชาลิไทยต้องเสด็จไปประทบั อยทู่ เ่ี มืองชัยนาท

Home person image Map

หนงั สืออีกเลม่ หนง่ึ คือลิลติ ยวนพ่าย แตง่ ขนึ ้ พ.ศ. 2031
ตอนหนงึ่ กล่าวถึงพระเจ้าติโลกราชแห่งล้านนาว่าได้ยกทพั ลงมา
เอาเมืองชยั นาท

Home person image Map

08.00

ช่ือเมืองชัยนาทท่ีระบใุ นหนงั สือโบราณทงั้ สองฉบบั นี ้ศาสตราจารย์
ดร.ประเสริฐ ณ นคร ได้แสดงหลกั ฐานชีใ้ ห้เหน็ จนเป็นที่ยอมรับกนั
ในวงการประวตั ิศาตร์โดยทวั่ ไป ว่าเป็นอีกชื่อหนงึ่ ของเมืองสองแคว
หาใช่เมืองชยั นาทที่จงั หวดั ชยั นาท

Home person image Map

08.00

พระราชพงศาวดารกรุงศรีอยธุ ยาทกุ ฉบบั กลา่ วถึงสมเด็จ
พระนครินทราชาธิราช ผ้เู สวยราชสมบตั กิ รุงศรีอยธุ ยาระหว่าง

พ.ศ. 1952 – 1967 วา่ ได้ตงั้ โอรส 3 พระองค์ คือเจ้าอา้ ยพระยาให้
ครองเมืองสพุ รรณบรุ ี เจ้ายี่พระยาครองเมืองสรรค์ และเจ้าสาม
พระยาให้ครองเมืองชยั นาท ตอ่ มาเม่ือพระองค์ได้สวรรคตลง เจ้า
อ้ายพระยากบั เจ้ายี่พระยาได้แย่งราชสมบตั ิตอ่ ส้กู นั จนถงึ กบั
สิน้ พระชนม์ลงทงั้ คู่ ราชสมบตั จิ งึ ตกแก่เจ้าสามพระยาขนึ ้ ครองกรุง
ศรีอยธุ ยา ทรงพระนามว่าสมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ 2

Home person image Map

08.00

ศาสตราจารย์ ดร. ประเสริฐ ณ นคร ได้ค้นคว้าไว้เหน็ ว่า
เมืองชยั นาทท่ีเจ้าสามพระยาทรงได้รับมองหมายให้มาครองนนั้
อยทู่ ่ีเมืองสองแควที่ต่อมาภายหลงั ได้ชื่อวา่ เมืองพษิ ณโุ ลกนนั่ เอง
แตเ่ น่ืองจากพงศาวดารกรุงศรีอยธุ ยาฉบบั ต่างๆ ท่ีเขียนเก่าท่ีสดุ
คือพระราชพงศาวดารกรุงศรีอยธุ ยาฉบบั หลวงประเสริฐฯ ก็เขียน
ในสมยั สมเด็จพระนารายณ์มหาราช หา่ งจากเหตกุ ารณ์จริง
ประมาณกว่า 200 ปีกว่า เม่ือรวบรวมเอกสารเก่าๆ ที่บนั ทกึ ช่ือ
เมืองท่ีพษิ ณุโลกวา่ ชัยนาท ก็ลอกลงมาโดยไม่ได้ทาความเข้าใจ
และเปล่ียนช่ือใหม่ตามท่ีรู้จกั กนั ในสมยั ท่ีเขียนพงศาวดารให้เป็น
เมืองพษิ ณุโลกเสีย พอมาถงึ ปัจจบุ นั เม่ือมีเมืองชยั นาทขนึ ้ มา
ใหม่ที่จงั หวดั ชยั นาท และเมืองชยั นาทแตด่ งั้ เดิมท่ีจงั หวดั
พษิ ณโุ ลกไมม่ ีใครรู้จกั กนั แล้วจงึ เข้าใจกนั ไปว่าเจ้าสามพระยาไป
ครองเมืองชยั นาทที่จงั หวดั ชยั นาทจริงๆ

Home person image Map

08.00

มีหลกั ฐานเพมิ่ ขนึ ้ คือ ศลิ าจารึกวัดสรศักด์ิ สุโขทยั
กลา่ วว่าเจ้าสามพระยานนั้ มีพระมารดาเป็นเชือ้ พระวงศ์ของ
สโุ ขทยั สมยั ที่พระองค์ยงั ทรงเยาว์วยั อยู่ เคยเสดจ็ มาทาบญุ ท่ี
เมืองสโุ ขทยั พร้อมกบั พระมารดาและน้า เวลาที่เสด็จมาทาบญุ ที่
สโุ ขทยั นนั้ เป็นเวลาท่ีพงศาวดารกรุงศรีอยธุ ากลา่ วว่าทรงครอง
อย่ทู ี่เมืองชยั นาทในฐานะลกู หลวง

Home person image Map

08.00

การท่ีเจ้าสามพระยาทรงมีเชือ้ สายทางราชวงศ์สโุ ขทยั
ด้วยจงึ สมเหตผุ ลว่าทรงได้ครองเมืองชยั นาท ซงึ่ คือเมืองที่
พษิ ณโุ ลกหรือสองแควเดมิ นนั่ เอง

Home person image Map

08.00

แตช่ ื่อเมืองชัยนาท คงเป็นที่ถกู นามาเรียกเมืองนีใ้ นระยะ
สนั้ ๆ คือเร่ิมเรียกเม่ือเจ้าสามพระยาได้มาครองในฐานะเมือง
ลกู หลวงเป็นต้นมาเทา่ นนั้ พอถึงสมยั รัชกาลตอ่ มาคือสมเดจ็ พระ
บรมไตรโลกนาถ ก็มีชื่อใหม่มาให้เรียกอีก ช่ือเมืองชยั นาทจงึ ไม่
คอ่ ยมีใครรู้จกั วา่ เคยใช้เป็นชื่อเรียกเมืองนี ้

Home person image Map

08.00

พษิ ณุโลก พระราช
พงศาวดารกรุงศรีอยธุ ยาฉบบั
หลวงประเสริญฯ ใช้ชื่อเมือง
พษิ ณุโลกครัง้ แรกเล่า
เหตกุ ารณ์เมื่อ พ.ศ. 1981 เมื่อ
ครัง้ ท่ีสมเด็จพระบรมไตร
โลกนาถขนึ ้ ไปครองในฐานะ
พระมหาอปุ ราช ซง่ึ ขณะนนั้
น่าจะยงั คงใช้ช่ือว่า เมือง
ชยั นาทอยู่ เพราะเป็น
เหตกุ ารณ์สมยั สมเดจ็ พระบรม
ราชาธิราชท่ี 2 เจ้าสามพระยา
และไม่มีสาเหตอุ ะไรที่บง่ บอก
ว่าควรมีการเปลี่ยนช่ือเมือง
ใหม่

Home person image Map

08:00

08.00

สมเดจ็ พระนเรศวรมหาราช หรือ สมเดจ็ พระสรรเพชญ์ที่ 2 มพี ระนาม
เดิมวา่ พระนเรศ หรือ "พระองค์ดา" เป็นพระราชโอรสในสมเดจ็ พระมหาธรรม
ราชาธิราชและพระวิสทุ ธิกษัตรีย์ เสดจ็ พระราชสมภพเมื่อ พ.ศ. 2098 ทพี่ ระราชวงั
จนั ทน์ เมอื งพษิ ณโุ ลก มีพระเชษฐภคนิ ีคอื พระสพุ รรณกลั ยา มีพระอนชุ าคือ
สมเด็จพระเอกาทศรถ (องค์ขาว) เสดจ็ ขนึ ้ ครองราชย์เม่ือวนั ท่ี 29 กรกฎาคม พ.ศ.
2133 ครองราชสมบตั ิ 15 ปี เสดจ็ สวรรคตเมื่อวนั ที่ 25 เมษายน พ.ศ. 2148 สริ ิ
พระชนมพรรษา 49 พรรษา

Home person image Map

08.00

Home person image Map

08.00

Home person image Map