ปกิณกธรรม สุปัณฑิโต

พระอาจารยบ์ ัณฑิต สุปณฺฑโิ ต
(ทา่ นพระอาจารย์หมอ)

อดตี เจ้าอาวาส วัดปา่ ตอสีเสยี ด อ.เมอื ง จ.อดุ รธานี

คาํ นํา

ทานพระอาจารยหมอบัณฑิต สุปณฺฑิโต
เปนพระสุปฏิปนโนท่ีสามารถอัญเชิญธรรมะของ
องคสมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจามาถายทอด
สูผูสนใจและปฏิบัติธรรมไดอยางคมชัด ลึกซึ้ง
สุขุมคัมภีรภาพ ดิฉันไดเคยนอมนําธรรมะ
คําสอนบางสวนของทานมาพิมพเผยแพรใน
“ปกิณกธรรม สุปณฺฑิโต เลมแรก” เมื่อ
เดือนธันวาคม ป ๒๕๕๘ แตเน่ืองจากทาน
พระอาจารยหมอไดละสังขารไปแลว จึงยาก
ในการที่จะไดมีธรรมะคําสอนใหม ๆ ของทานมา
เผยแพรอีก

อยางไรก็ดี ถือเปนเร่ืองอัศจรรยและเปน
มงคลยงิ่ ทเ่ี มอ่ื ป ๒๕๖๒ ไดม กี ารคนพบบนั ทกึ ธรรม
ของทานพระอาจารยหมอในกุฏิท่ีวัดปาตอสีเสียด

โดยบังเอิญ จึงเปนเหตุใหลูกศิษยสามารถ
นําธรรมะคําสอนของทานมาเผยแพรเพ่ิมเติมไดอีก
โดยสวนหน่ึงไดไปลงใน เพจรอยธรรม สุปณฺฑิโต
(https://www.facebook.com/roidharma/) และ
ถอื เปน โอกาสอนั ดที ไี่ ดพ มิ พเ ผยแพร “ปกณิ กธรรม
สุปณฺฑิโต (๒)” นี้ข้ึนมา เพื่อเปนประโยชนตอ
สาธุชนและผูปฏิบัติธรรมตอไป

ทั้งน้ี ดิฉันขออนุโมทนาบุญกับทุก ๆ ทานที่มี
สวนรวมในการจัดทําใหหนังสือเลมนี้เกิดขึ้นมา

ทานผูหญิงสุธาวลั ย เสถียรไทย
๑ ตลุ าคม ๒๕๖๔

ปกิณกธรรม �ุปณฺฑิโต
(๒)

ปกณิ กธรรม บทท่ี ๑
svs การฝกหดั อบรมทรมานตนเอง ชอื่ วา การฝกหดั

อันเลิศ
svs ผูใดฉลาดในการรักษาจิตของตน ผูน้ันจะพน

จากภัยทั้งปวง
svs การเรียนรูธรรมชาติ การเขาใจธรรมชาติ

การเขาถึงธรรมชาติ การอยูอยางธรรมชาติ
การคืนสูธรรมชาติ การเปนธรรมชาติ
svs ธดุ งควตั ร เปน ยาขนานเอก ในการปราบปราม
กิเลสทุกประเภท เปนอาวุธอันทรงอานุภาพ
ทําลายขาศึก คือกิเลส เปนทางสายเอก มุงสู
แดนพนทุกข เปนธรรมอันแฝงไวดวยเหตุผล
ลุมลึก สุขุมคัมภีรภาพ

ปกิณกธรรม สุปณฺฑิโต (๒) ๑

ปกณิ กธรรม บทท่ี ๒
svs ธรรมะเปนส่ิงที่รูยาก เห็นไดยาก เพราะกิเลส

ตัณหาปดบังไว ครอบงําหัวใจสัตว ฉุดลาก
ไปตามอํานาจราคะ โทสะ โมหะ หมุนวนไป
ในภพท้ังหลายไมมีที่ส้ินสุด ความทุกข
ในการทองเที่ยวในวัฎสงสารนับประมาณ
ไมได เปนสิ่งนาสะพรึงกลัว ภัยใด ๆ เทากิเลส
ตัณหาเปนไมมี แมเล็กนอยก็ยังพาใหไป
เกิดตาย จึงไมควรประมาทนอนใจ ข้ึนชื่อวา
กิเลสแลวควรเบื่อหนาย เกลียดชัง หลีกหนี
และหาอุบายวิธีกําจัดเสียใหสิ้นซาก จะได
สบายหายหวงไรทุกขกังวล

๒

svs การจะดําเนินหนทางใหเขาสูอริยมรรคไดนั้น
ตองมีรากฐานคือ ศีลท่ีบริสุทธ์ิ มีจิตต้ังมั่นไม
หว่ันไหวตออารมณท้ังหลาย มีสติปญญา
แยกแยะ คลี่คลายในขันธ ๕ จนรูเทาปลอย
วางรูปนาม แลวชําระจิตดวยอนัตตาธรรม จึง
จะหมดปญหาอยางส้ินเชิง

svs การดําเนินตามคําสั่งสอนท่ีพระพุทธเจาได
ประทานไวดีแลวชอบแลว ยอมนําความผาสุก
รมเย็น ความเจริญรุงเรืองมาสูตนและผูท่ี
เกย่ี วของไมมีประมาณ เพราะธรรมที่พระองค
ทรงคนพบเปนเครื่องมือชําระกิเลสท้ังปวง
ไดอยางยอดเย่ียม เปนโอสถขนานเอกท่ีจะ
บําบัดโรคกิเลส ผูใดหวังความสุขความเจริญ
แลว ควรนอมนําธรรมคําสอนมาปฎิบัติตาม
อยางจรงิ จงั ยอมปรากฎผลประจกั ษใจตนเอง
แนนอน

ปกิณกธรรม สุปณฺฑิโต (๒) ๓

ปกณิ กธรรม บทท่ี ๓

svs อริยสัจ ๔ เปนเคร่ืองกลั่นกรองปุถุชน ใหเปน
อริยชน

svs บุคคลใดมีสติปญญา พิจารณาสังขารธรรม
ท้ังปวงใหแจงประจักษในไตรลักษณทุกเม่ือ
ยอมเปนผูใกลตอพระนิพพาน

svs ความรูความฉลาดทั้งหลายในโลกเปนโลกีย
ปญญา ไมมีวันสิ้นสุด เหมือนวังนํ้าวน แก
ปญหาไมสิ้นสุด ดับทุกขไมไดสิ้นเชิง ศาสตร
ท้ังหลายในโลก ยังไมคมเฉียบแหลมลึกซึ้ง
พุทธศาสตรสามารถยุติปญหาทั้งมวล นํา
ศานติสุขมาสูมนุษยชาติและสรรพสัตวทั้ง
หลายอยางแทจริง

svs หากยงั ไมชดั เจนในคุณและโทษ ประโยชนและ
มิใชประโยชน กุศลหรืออกุศลชัดเจนในสิ่งใด
แลว อยาพึงกระทําส่ิงนั้น

๔

svs ใจเปนใหญ ใจเปนประธาน ใจเปนมหาเหตุ
ทุกสิ่งสําเร็จดวยใจ จิตน้ีเท่ียวไปไดไกล อาศัย
กายเปนคูหา จิตท่ีฝกดีแลวนําสุขมาให

svs จงเสียสละความสุขอันเล็กนอยในโลก เพื่อ
ความสุขอันแทจริงในปจจุบันและภายหนา

svs ชีวิตน้ีนอยนัก ไมนานรางกายก็จะทับถม
แผนดิน จงทําประโยชนตนและผูอื่นใหถึง
พรอมดวยความไมประมาท

svs ปญ ญา สวาง ย่ิงกวา แสงสวา งใดๆในโลก
คมกลา ยิ่งกวา อาวุธใด ๆ ในโลก
รวดเรว็ ยงิ่ กวา พาหนะใด ๆ ในโลก
ทรัพย ยิ่งกวา ทรัพยใด ๆ ในโลก
กวา งขวาง ย่ิงกวา ทองฟามหาสมุทร

ปกิณกธรรม สุปณฺฑิโต (๒) ๕

กฏุ พิ ระอาจารยบ์ ัณฑิต สุปณฑฺ โิ ต
ณ วดั ป่าตอสเี สียด อ. เมอื ง จ. อุดรธานี

๖

“ ถึงเวลาใครเวลาเราท่ีมันจะเดินออกจากวัฏฏะ
ไปนี้ มันสมบรู ณพ์ รอ้ มในตัวมันเองเสรจ็ น่นั คือ

บุญกศุ ลท่มี ันหลอ่ หลอมมนั มาเพียงพอแลว้
ศรัทธาแบบวนั ละเล็กละนอ้ ย

อย่างทีพ่ วกเราทําอย่นู ่ี ถึงท้ายทส่ี ดุ
เขากจ็ ะจากโลกนไี้ ป ไมอ่ าลัยอาวรณ์

และจะเหน็ ว่าน่โี ลกนก้ี เ็ ท่าน้แี หละ
ไมไ่ ดม้ ีอะไรยิง่ ใหญห่ รอก เราจะเดินหนั หลงั ให้มัน

แล้วก็จะออกไปจากวัฏฏะอันนี้ได้
เพราะเชือ่ แน่แลว้ ความดีงามในจติ ในใจ

เพราะบญุ กุศลทมี่ ันมาตกั เตือน
มนั ก็จะเป็นไปของมนั ”

พระอาจารย์บัณฑิต สุปณฺฑโิ ต

ปกิณกธรรม สุปณฺฑิโต (๒) ๗





ปกณิ กธรรม บทที่ ๕

svs เรามีความเจ็บไขเปนธรรมดา จึงไมควร
ประมาท รีบเรงสรางความดี

svs ประโยชนตน และประโยชนทาน แทจริงแลว
คือส่ิงเดียวกัน ไมไดแตกตางกัน แตการจะทํา
ประโยชนใหผูอ่ืนได ผูนั้นตองมีกําลังแหง
ความดี หรือบารมีมาก เปรียบเหมือนบุรุษ
ขวนขวายหาทรัพยมา จึงนําทรัพยนั้นไปใช
จายใหเกิดประโยชนในดานตาง ๆ

svs พระพุทธเจาเม่ือคร้ังยังเปนพระโพธิสัตวก็
ขวนขวาย บําเพ็ญประโยชนเพ่ือความสุขแก
สรรพสัตวทั้งหลาย บําเพ็ญทศบารมีจนเต็ม
บริบูรณ แตบารมีที่เดนประจักษชัด คือ
เมตตาบารมีและปญญาบารมี เปนรากฐาน
อันสําคัญ อยาเห็นวาเปนความดีเล็กนอย
แลว ไมก ระทาํ อยา เหน็ วา เปน ความชว่ั เลก็ นอ ย
แลวจึงกระทํา

๑๐

svs พระพุทธเจา ทรงประสูติในปา ตรัสรูในปา
ปรินิพพานในปา ปาไม ถ้ําเงื้อมผา ฯลฯ จึงมี
คุณคากับพุทธศาสนามาก คูเคียงกันมาโดย
ตลอด ปาจึงเปนสถานที่สําคัญอยางย่ิงในการ
ฝกหัดอบรมขัดเกลาจิตใจ เพ่ือความรูยิ่งเห็น
จริง เพ่ือดําเนินตามรอยพระพุทธเจาและพระ
อริยเจาทั้งหลาย ฉะนั้น ผูหวังความเจริญใน
ธรรมทั้งหลาย พึงทําความอุตสาหะพยายาม
พึงทําความยินดีในสถานที่เหลาน้ีจนตลอด
ชีวิต

ปกิณกธรรม สุปณฺฑิโต (๒) ๑๑

ปกิณกธรรม บทท่ี ๖
svs ปญญาคืออะไร è ความฉลาด รอบรู

มีลักษณะอยางไร è รยู ง่ิ รพู เิ ศษ รแู ยบคาย
มาจากไหน è ธาตุรู
เกิดจากอะไร è ชางสังเกต ใครครวญ

พิจารณา
โตข้ึนจากอะไร è ทําไม เพราะอะไร
อาหารคืออะไร è สติ สมาธิ วิริยะ

ศรัทธา
ของเลนคืออะไร è ธาตุ ขันธ อายตนะ

อินทรีย อริยสัจ
ปฏิจจสมุปบาท
รสชาตเิ ปน อยา งไร è แจงชัด หายสงสัย
อาวุธคืออะไร è ไตรลักษณ
แกนคืออะไร è วิมุตติ

๑๒

svs ผูมีดวงตาเห็นธรรม ยอมรูชัดวา ขันธหา
ไมใชเรา เราไมใชขันธหา ขันธหาไมมีในเรา
เราไมมีในขันธหา แตยังปลอยวางไมไดเด็ด
ขาด อุปมาดังดินเหนียวมาติดที่เทา ยอมรูชัด
วา ดินเหนียวไมใชเรา แตยังลางออกไมหมด
เปลือกผลไมกับเน้ือผลไม นํ้ามันกับน้ํา

ปกิณกธรรม สุปณฺฑิโต (๒) ๑๓

“ พระอาจารยส์ อนข้าพเจา้ เสมอว่า
งานทางโลกนั้น เราตายเขากห็ าคนอ่นื

มาทําแทนได้ แต่งานทางธรรม
ใครทําแทนไม่ได้

เกิดมาแล้ว อยา่ มาเกดิ เลน่ ๆ ตายเลน่ ๆ
มนั เสียชาติเกดิ ”

พระอาจารย์บัณฑติ สุปณฺฑโิ ต

๑๔



















ปกณิ กธรรม บทท่ี ๑๑
svs ธาตุ - ขันธ - อายตนะ เปนสมมุติบัญญัติทาง

ธรรม เปนธรรมชาติที่ประกาศความจริงอยู
ตลอดเวลา ตางทําหนาท่ีของตน เปนอิสระ
ไมข้ึนกับผูใด แปรปรวน เปลี่ยนแปลง เส่ือม
ไป สิ้นไปอยูตลอด เปนส่ิงท่ีทนไดยาก เปน
ภาระอันหนักที่ตองรับผิดชอบดูแล ผูไมรู
ความเปนจริง ไปยึดม่ันถือมั่น ความทุกขท้ัง
หลายก็จะไมมีวันสิ้นสุด ผูมาดําเนินตาม
ศาสนาของพระพุทธเจา ฝกหัดอบรมจน
เขาใจชัดเจนถึงความจริงท้ังหลายเหลาน้ี
ยอมปลงวางภาระเสียได เขาถึงความสุขอัน
แทจริง
svs พิจารณาธรรมทั้งหลาย ใหชัดเจนในเหตุ
และผล เปนผูฉลาดในเหตุผล ทุกแงมุม
ฉลาดในอุบายวิธี ตกแตงเหตุเพ่ือดําเนินไป
สูทางพนทุกข

๒๔

svs ขอวัตรทั้งสวนตนและสวนรวมก็เปนอุบายฝก
สติปญญาที่แยบคายอยางหนึ่ง

svs ตรวจตรา พิจารณา กาย วาจา ใจ ใหตรง
ธรรมวินัยอยูเสมอ เคารพเทิดทูน ปฏิบัติบูชา
พระพุทธเจา พระธรรม พระสงฆ ทุกลม
หายใจ

svs พ ร ะ วิ นั ย เ ป  น พุ ท ธ วิ สั ย เ ป  น พ ร ะ ม ห า
กรุณาธิคุณของพระพุทธเจาโดยแท สอแสดง
ถึงพระปญญาอันรูแจงแทงตลอด เปน
จอมปราชญ ไมมีผูใดเสมอ สุขุม ลึกซ้ึง มีนัย
แยบคายพิสดาร เปนรากฐานอันแข็งแกรง
เปนทางตรงสูพระนิพพาน เปนหนทาง
อันปลอดภัย เปนอาวุธอันทรงพลานุภาพ
เปนอํานาจอันลึกลํ้าอัศจรรย

ปกิณกธรรม สุปณฺฑิโต (๒) ๒๕

ต้นสีเสียด
พบมากภายในบรเิ วณวดั ปา่ ตอสีเสียด

อ. เมอื ง จ. อุดรธานี

๒๖

“ รูจ้ ักปล่อยวางภาระต่างๆทั้งหลาย
เพ่อื ทาํ จติ ทาํ ใจใหส้ งบ ให้ใจปลอ่ ยวาง
ถา้ ยังตอ้ งทาํ หน้าที่อะไร ๆ ตา่ ง ๆ กท็ ําไป
แตท่ ําด้วยใจปล่อยวาง แต่ไมใ่ ช่ปลอ่ ยทง้ิ

การทาํ หน้าที่ กใ็ หใ้ จอยู่ท่กี ารทาํ งาน
ทําอะไรให้ต้ังใจทํา

ไม่เหลาะแหละ ให้สติอยู่ท่กี าย
ใหพ้ ยายามหาใหไ้ ด้วา่

อะไรท่จี ะทําให้สติอยู่ท่ีกายได้ ”

พระอาจารย์บณั ฑิต สุปณฺฑโิ ต

ปกิณกธรรม สุปณฺฑิโต (๒) ๒๗