BAHAN AJAR
AKSARA JAWA
https://www.suara.com/lifestyle/2021/09/07/020500/dukung-penggunaan-aksara-jawa-lebih-luas-
pandi-dukunga-yogyakarta-jadi-kota-hanacaraka
KANGGE KELAS VIII SEMESTER GASAL
Dening:
BUDI ERNAWATI, S.Pd.
SMP NEGERI 1 NOGOSARI
BAHAN AJAR
AKSARA JAWA
A. Identitas : VIII/Gasal
: Bahasa Jawa
Kelas : Mengalihaksarakan Serat Wulangreh pupuh Gambuh 1
Mata Pelajaran (satu) pada dari huruf Latin ke huruf Jawa
Materi
B. Capaian Pembelajaran:
Peserta didik mampu memahami gagasan, pikiran, pandangan, arahan atau
pesan tertulis untuk berbagai tujuan secara logis, kritis, dan kreatif.
Peserta didik juga menuliskan hasil penelitian menggunakan metodologi
sederhana dengan mengutip sumber rujukan secara etis. Menyampaikan
ungkapan rasa simpati, empati, peduli, dan pendapat pro/kontra secara etis
dalam memberikan penghargaan secara tertulis dalam teks multimodal.
Peserta didik mampu menggunakan dan mengembangkan kosakata baru yang
memiliki makna denotatif, konotatif, dan kiasan untuk menulis. Peserta didik
menyampaikan tulisan berdasarkan fakta, pengalaman, dan imajinasi secara
indah dan menarik dalam bentuk prosa dengan penggunaan kosakata secara
kreatif.
C. Kompetensi Dasar
➢ Mengalihaksarakan Serat Wulangreh pupuh Gambuh 1 (satu) pada dari huruf
Latin ke huruf Jawa
D. Indikator
➢ Menelaah pada tembang macapat Gambuh huruf Jawa (C4)
➢ Membuat pada tembang macapat Gambuh dari huruf Latin ke huruf
Jawa (P5)
E. Tujuan Pembelajaran
a. Menelaah bait Serat Wulangreh pupuh Gambuh berhuruf Jawa (C4)
b. Mengalihaksarakan Serat Wulangreh pupuh Gambuh 1 pada dari huruf
Latin ke huruf Jawa (C6)
FASE 1
IDENTIFIKASI MASALAH
Materi Faktual
HA NA CA RA KA
DA TA SA WA LA
PA DHA JA YA NYA
MA GA BA THA NGA
FASE 2
MENGORGANISASIKAN PESERTA
DIDIK UNTUK BELAJAR
Materi Konseptual
Tembang macapat yaiku tembang macapat inggih menika puisi gagrag enggal
ingkang nggadhahi paugeran tartamtu.
Paugeranipun Tembang Macapat:
✓ Guru gatra : Cacahipun larik saben sapada
✓ Guru wilangan : Cacahipun wanda saben sagatra
✓ Guru lagu : Tibaning swara ing pungkasanipun gatra
Jinisipun Tembang macapat:
• Mijil - sinom
• Pangkur - gambuh
• Kiinanthi - megatruh
• Durma - Maskumambang
• Asmaradana - pocung
• Dhandhanggula
FASE 3
MEMBIMBING PENYELIDIKAN
Materi Prosedural
FASE 4
MENGEMBANGKAN DAN
MENYAJIKAN KARYA
Materi Metakognitif
Sumangga dipungatosaken cakepan tembang Gambuh ing ngandhap menika,
lajeng para siswa nyerat tembang kasebut ngginakaken Aksara Jawa!
Aja nganti kabanjur
Barang polah ingkang nora jujur
Yen kabanjur sayekti kojur tan becik
Becik ngupayaa iku
Pitutur ingkang sayektos
Tutur bener puniku
Sayektine apantes tiniru
Nadyan metu saking wong sudra papeki
Lamun becik nggone muruk
Iku pantes sira anggo
Ana pocapanipun
Adiguna adigang adigung
Pan adigang kidang adigung pan esthi
Adiguna ula iku
Telu pisan mati sampyoh
➢ Dwija kaliyan siswa sareng-sareng paring pamanggih ing pasinaon dinten
menika. Materi ingkang sampun diapunandharake menapa sampun
dipunmangertosi siswa.
➢ Menawi wonten ingkang dereng mangertos, siswa saged nyuwun pamrayogi
kaliyan dwija.
FASE 5
MENGANALISIS DAN MENGEVALUASI
Dudutan:
➢ Dwija saged paring dudutan saking pasinaon aksara Jawa ingkang sampun
dipunandharaken.
➢ Aksara Jawa ingkang sampun andharaken nggadhahi gayutanipun kaliyan
kawontenan samenika.
Sinten ingkang
dereng
mangertos
ngengingi
pasinaon aksara
Jawa menika?
Ingkang dereng
dipunmangertosi
ingkang menapa?
REFLEKSI DAN
UMPAN BALIK
➢ Pitakenan kangge siswa ngengingi aksara Jawa sabibaripun pasinaon.
(post test)
Gladhen Individu
1. Menapa ingkang dipunwastani Aksara Legena?
2. Cacahipun Aksara Legena wonten pinten? Jlentrehna!
3. Katulisna wujudipun Aksara Pasangan?
4. Katulisna wujudipun Aksara Sandhangan?
Cobi para siswa sami gladhen ngginakaken link ing ngandhap menika!
GLADHEN
https://wordwall.net/play/36303/864/688
➢ Dwija saged paring dudutan saking pasinaon mengalihaksarakan serat
wulangreh pupuh Gambuh 1 pada dari Aksara Latin ke Aksara Jawa ingkang
sampun dipunandharaken.
➢ Materi serat wulangreh pupuh Gambuh ngginakaken Aksara Jawa saged
dipunrelevansikan kaliyan kawontenan ing samenika. siswa ngengingi
➢ Dwija paring feedback dhateng garapanipun
mengalihaksarakan serat wulangreh pupuh Gambuh 1 pada dari Aksara Latin ke
Aksara Jawa ingkang sampun dipunlampahi.
DUDUTAN
➢ Dwija saged paring dudutan saking pasinaon Mengalihaksarakan serat
wulangreh pupuh Gambuh 1 pada dari Aksara Latin ke Aksara Jawa ingkang
sampun dipunandharaken.
➢ Materi serat wulangreh pupuh Gambuh ngginakaken Aksara Jawa saged
dipunrelevansikan kaliyan kawontenan ing samenika.
➢ Ingkang dereng KKM, saged remidi/gladhen ing dalem supados
mengalihaksarakan serat wulangreh pupuh Gambuh 1 pada dari Aksara Latin ke
Aksara Jawa. Kanthi cakepan ingkang sampun dipunrembag.
Sekar gambuh ping catur
Kang cinatur polah kang kalantur
Tanpa tutur katula-tula katali
Kadaluwarsa katutuh
Kapatuh pan dadi awon
➢ Ingkang sampun KKM dipunparingi pengayaan supados mengalihaksarakan
serat wulangreh pupuh Gambuh 1 pada dari Aksara Latin ke Aksara Jawa
ingkang cakepan sanes.
Si kidang ambegipun
Angandelaken kebat lumpatipun
Pan si gajah angandelken gung ainggil
Ula ngandelaken iku
Mandine kalamun nyakot
KAPUSTAKAN
• Priyantono, dkk. 2019. Mandiri Basa Jawa 1. Demak: Erlangga.
• Gladhen siswa https://wordwall.net/play/36303/864/688
• Materi Serat Wulangreh pupuh Gambuh
https://imassulfiani.wordpress.com/2015/12/02/serat-wulangreh-gambuh/
• Haryono, Soewardi. 2008. Buku Pepak Basa Jawa. Yogyakarta: Pustaka
Widyatama
• Mangunsuwito, S.A. 2002. Kamus Bahasa Jawa (Jawa- Jawa). Bandung: Yrama
Widya.
• Priyantono-Sawukir.2014.Marsudi Basa lan Sastra Jawa.Jakarta.Penerbit:
Erlangga.
• Tim Penyusun Buku Pedoman Penulisan Aksara Jawa .1996. Pedoman Penulisan
Aksara Jawa.Yogyakarta: Yayasan Pustaka Nusatama