e book ชีววิทยา บทที่12

E-book คำศพั ทบ์ ทท1่ี 2
กำรควบคุมกำรเจริญเติบโตและ

กำรตอบสนองของพชื

จัดทำโดย
นำย ศิวัช บุตรดี
ม.5/5 เลขที่ 15

กรดแอบไซซกิ
Abscisic acid

เป็ นฮอรโ์ มนทอ่ี อกฤทธ์ิยับยงั้ กำรเจรญิ เตบิ โตของพืช ทำใหพ้ ืชทนต่อสภำวะ
เครยี ดต่ำงๆไดด้ ี มีบทบำทในกำรเจรญิ พฒั นำของเอ็มบรโิ อ กำรพักตัวของ

เมล็ดและของตำพืช

กำรตอบสนองต่อกำรสัมผัส
Thigmotropism

กำรเคลอื่ นไหวหรอื กำรเตบิ โตของพชื ทต่ี อบสนองต่อสิง่ เรำ้ ทเี่ ป็ นกำรสัมผสั
(contact stimuli) ถ้ำกำรตอบสนองเป็ นไปในทศิ เข้ำหำส่ิงเรำ้ จะเรียกวำ่

positive thigmotropism

กำรตอบสนองตอ่ นำ้
Hydrotropism

เป็ นกำรเคลอ่ื นไหวของพชื โดยมีนำ้ เป็ นสง่ิ เร้ำ เชน่ รำกของพชื จะเจริญเขำ้ หำ
ควำมชนื้ หรอื นำ้ เสมอ ซ่งึ จะทำให้พชื เจริญเติบโตไดด้ เี พรำะนำ้ มคี วำมสำคญั

และจำเป็ นตอ่ กำรเจริญเตบิ โตของพืช

กำรตอบสนองต่อสำรเคมี
chemotropism

เป็ นกำรตอบสนองของพืชโดยกำรเจริญเข้ำหำหรอื หนี จำกสำรเคมบี ำงอยำ่ ง
ทเี่ ป็ นส่งิ เร้ำเชน่ กำรงอกของหลอดละอองเรณูไปยงั รงั ไข่ของพืชโดยมี
สำรเคมีบำงอยำ่ งเป็ นสง่ิ เรำ้

กำรเบนเน่ืองจำกแรงโน้มถว่ ง
ของโลก

Gravitropism

รำกของพืชจะเจริญไปในทศิ เดยี วกับแรงโน้มถว่ งของโลก เมื่อพืชมีลำต้นและ
รำกทอดนอนไปตำมพนื้ ออกซินจะลำเลยี งไปทำงดำ้ นลำ่ งมำกกว่ำทำง

ด้ำนบนในรำก ออกซินในปริมำณสงู ๆ จะยบั ยัง้ กำรแบง่ เซลล์ ทำใหด้ ้ำนลำ่ ง
แบ่งเซลลไ์ ดน้ ้อยกว่ำด้ำนบน รำกพชื จงึ โคง้ ลงตำมแรงโน้มถ่วงของโลกเสมอ

กำรเบนเนื่องจำกแสง
Phototropism

เป็ นกำรเบนของพืชโดยมแี สงซง่ึ เป็ นสงิ่ เร้ำภำยนอก มักพบได้กบั พืชทปี่ ลูกใน
รม่ ซงึ่ สำมำรถจำแนกได้สองประเภทคือ กำรเบนเขำ้ หำแสง (Positive
phototropism)

จบิ เบอเรลลนิ
Gibberellin

เป็ นฮอรโ์ มนพชื ทมี่ ีโครงสรำ้ งโมเลกุลขนำดใหญ่ ควบคุมกำรเจรญิ เตบิ โตและ
มีอทิ ธิพลต่อกระบวนกำรทำงพฒั นำกำรรวมทงั้ กำรยืดของขอ้ กำรงอก กำร
พักตวั กำรออกดอก กำรแสดงเพศ กำรชักนำกำรสรำ้ งเอนไซม์ รวมทัง้ กำร

ชรำของดอกและผล

ไซโทไคนิน
Cytokinin

เป็ นกลุม่ ของสำรควบคุมกำรเจริญเติบโตทม่ี บี ทบำทสำคัญในกำรควบคุม
กำรแบ่งเซลล์ กำรขยำยตัวและกำรเปลย่ี นแปลงของเซลลพ์ ืช มผี ลต่อกำรขม่
ของตำยอด กำรเจริญของตำข้ำง และกำรชรำของใบกำรออกฤทธ์ิของสำร

กลุม่ นีค้ น้ พบในน้ำมะพร้ำวเมือ่ พ.ศ. 2483

ทรอพซิ มึ
Tropism

เป็ นกำรเคลื่อนไหวแบบมีทศิ ทำงสัมพนั ธก์ บั สิ่งเรำ้

นูเทชัน
Nutation

เป็ นกำรเคลื่อนไหวของกำรหมุนแกวง่ ของยอดพืชขณะทมี่ กี ำรเจริญเตบิ โต
จะเกิดทปี่ ลำยยอดอันเนื่องมำจำกปลำยยอดมกี ำรแบ่งเซลลส์ องด้ำนของลำ

ต้นไม่เทำ่ กนั จะเหน็ ได้ชัดเจนเม่อื พืชพันหลกั

แนสตกิ มูฟเมนต์
Nastic movement

เป็ นกำรตอบสนองของพชื ที่ทศิ ทำงของกำรเคลื่อนไหวของพชื ไม่ถกู กำหนด
โดยทศิ ทำงของปัจจยั ภำยนอกทมี่ ำกระตุน้ เช่น กำรหุบและกำรบำนของดอก
เป็ นต้น ปัจจยั ภำยนอกทส่ี ำคัญ ได้แก่ แสงและ อุณหภูมิ และกลไกกำร
ตอบสนองของพืชอำจเกิดได้จำกกำรเจริญเติบโตทแ่ี ตกต่ำงกนั ของส่วนตำ่ งๆ

บรำสซโิ นสเตอรอยด์
Brassinosteroid

เป็ นสำรกลุม่ สเตยี รอยดท์ อี่ อกฤทธิ์ต่อกำรเจริญเติบโตของพชื ได้หลำกหลำย
พบครงั้ แรกในละอองเรณูของพชื ตระกูลผักกำด ในปัจจุบนั พบสำรกลุ่มนีแ้ ล้ว
มำกกวำ่ 60 ชนิด นอกจำกนัน้ BR ยังมโี ครงสร้ำงคลำ้ ยฮอรโ์ มนทค่ี วบคุม
กำรลอกครำบของแมลง และสำมำรถออกฤทธ์ิเป็ นสำรตอ่ ต้ำนกำรลอกครำบ

ได้

พลั ไวนัส
Pulvinus

กลุม่ เซลลท์ มี่ ีขนำดใหญ่ผนังเซลลบ์ ำง มคี วำมไวสงู ต่อสิ่งเรำ้ ทม่ี ำกระตุ้น อยู่
บรเิ วณโคนกำ้ นใบของพืชบำงชนิด เชน่ ตน้ ไมยรำบ

พชื ดนิ เคม็
Halophyte

พชื ทเ่ี จรญิ เติบโตในสภำพแวดล้อมทด่ี ินมคี วำมเค็มสูงมำก (ควำมเข้มขน้ ของ
เกลอื โซเดียมคลอไรดม์ ำกกวำ่ 1.5 เปอรเ์ ซน็ ต)์ และสำมำรถทนต่อสภำพทม่ี ี

ควำมเค็มสูงเพือ่ สำมำรถอยู่รอดได้

ภำวะเครียด
Stress

คอื ภำวะของอำรมณ์ ควำมรูส้ กึ ทถี่ ูกบีบคัน้ หรือกดดนั ซึ่งแตล่ ะบุคคลจะมี
วธิ ีกำรปรบั ตัวใหผ้ ำ่ นพน้ ไปได้ ควำมเครียดทหี่ ำทำงระบำยออกไมไ่ ด้ จน

ส่งผลกระทบตอ่ กำรใช้ชีวิตประจำวัน อำจเปล่ยี นเป็ นโรคซึมเศรำ้
(Depressive disorder) หรือโรควติ กกงั วล (Anxiety disorders)

แรงดนั เตง่
Turgor pressure

คือแรงดนั ทเี่ กดิ ขนึ้ ภำยในเซลล์ เกิดขนึ้ เนื่องมำจำกน้ำออสโมซสิ เขำ้ ไป
ภำยในเซลลแ์ ล้วดนั ใหเ้ ซลลแ์ ตง่ หรอื บวมขนึ้ มำ เมอ่ื นำ้ เข้ำไปภำยในเซลล์
มำกเกินไปในกรณีทเ่ี ป็ นเซลลส์ ัตวอ์ ำจเกดิ กำรแตกได้ แตห่ ำกเป็ นเซลลพ์ ืช

มกั จะไมม่ ีกำรแตกของเซลลเ์ น่ืองจำกมีผนังเซลลค์ งรูปรำ่ งไว้

สตริโกแลกโทน
Strigolactone

เกี่ยวข้องกบั กำรยับยัง้ กำรเจริญของตำข้ำง ในปัจจุบันมนุษยย์ งั สำมำรถ
สงั เครำะหส์ ำรท่ีมสี มบตั คิ ลำ้ ยฮอรโ์ มนพืช เพ่อื นำมำใช้ประโยชนท์ ำง
กำรเกษตรอีกดว้ ย

สภำพพกั ตัวของเมล็ด
Seed dormancy

กำรพกั ตวั ของเมลด็ (Dormancy) หมำยถงึ สภำพทเี่ อมบริโอในเมล็ด
สำมำรถคงสภำพและมีชวี ติ อยู่ไดโ้ ดยไมเ่ กดิ กำรงอก ระยะพักตัวของเมลด็

เนื่องมำจำกสำเหตุใดสำเหตุหน่ึงหรอื หลำยสำเหตุรวมกัน

สำรควบคุมกำรเจริญเตบิ โตของพชื
Plant growth regulator

สำรควบคุมกำรเจริญเตบิ โตของพืช (plant growth regulators;
PGRs)หมำยถงึ สำรเคมใี ดๆ ทพี่ ืชผลติ ขนึ้ เอง และไม่ได้ผลิตโดยพืช ซ่ึงมี
ผลในกำรควบคุมกำรเจริญเตบิ โตของพชื ทงั้ ในทำงส่งเสริมและยับยงั้ กำร

เจริญเตบิ โต และสำมำรถทำงำนไดท้ คี่ วำมเข้มขน้ ต่ำ แตจ่ ะตอ้ งไมใ่ ช่
สำรอำหำรพชื

ออกซนิ
Auxin

ออกซนิ เป็ นกลุม่ ของฮอรโ์ มนพืชท่กี ระตุ้นกำรเจริญเติบโต ทำใหม้ ีกำรแบ่ง
เซลลแ์ ละยดื ตวั ของเซลล์ กำรขนส่งออกซนิ ภำยในพชื เป็ นกำรขนส่งอยำ่ งมี

ทศิ ทำง