นิทานคำกลอนพระอภัยมณี

๔๘

สถานท่ีตา่ ง ๆ มีจริงหรอื ไม่ ถา้ มีเช่นสถานทีใ่ ด

มีหนังสือและบทความกลา่ วถึงสถานท่ตี า่ ง ๆ

ในนทิ านคากลอนเรื่องพระอภัยมณีว่ามีจริง

ทะเลในเร่อื งพระอภัยมณไี ม่ใชอ่ า่ วไทยหรอื “ทะเลหนา้ ใน” ซ่ึงอย่ทู างตะวนั ออกของ

ประเทศไทย แตเ่ ปน็ “ทะเลหนา้ นอก” ทางฟากตะวนั ตกของประเทศไทย

ซ่ึงประกอบด้วยทะเลอนั ดามัน อ่าวเบงกอล และมหาสมทุ รอนิ เดีย (มรี ายละเอยี ดอยู่ใน
หนังสือ ภมู ศิ าสตร์สนุ ทรภู่ ของ กาญจนาคพนั ธุ์)

๔๙

สถานท่ตี า่ ง ๆ มีจรงิ หรือไม่ ถา้ มีเช่นสถานท่ีใด(ตอ่ )

ทะเล “นาควารนิ ทรส์ นิ ธสุ์ มทุ ร” ท่ีเปน็ ศูนย์กลางของเรอื่ ง

พระอภยั มณกี ็คือ ทะเลอันดามนั และอา่ วเบงกอล อยู่บนเส้นทางคมนาคมการคา้

นานาชาติท่เี ชอ่ื มระหวา่ ง“ตะวันตก-ตะวนั ออก”

ฉะนนั้ จงึ มีกาปน่ั จากบา้ นเมืองตา่ งๆ ผ่านไป-มามากมาย
สุนทรภู่กาหนดใหเ้ กาะแก้วพสิ ดารเปน็ สถานชมุ นมุ พวกเรือแตกในทะเล
อนั ดามนั ด้วย

๕๐

สถานท่ตี า่ ง ๆ มจี ริงหรือไม่ ถ้ามีเช่นสถานท่ีใด (ต่อ)

สาหรบั ดินแดนในเรอ่ื งพระอภัยมณี อันเปน็ ผลงานประพนั ธ์ของสุนทรภนู่ ้นั มีความโดดเดน่ ท่นี ่าสนใจอย่างยิง่

เนื่องจากการวางตาแหนง่ เมอื งและสถานทตี่ ่าง ๆ ในท้องเรอื่ งอยา่ งมหี ลักการ ประหนึ่งวา่ ผ้ปู ระพันธม์ แี ผนที่

อยใู่ นมอื

เหตุการณ์สว่ นใหญใ่ นเรอื่ ง พระอภัยมณีเกิดขึน้ ในทอ้ งทะเล นักวิชาการหลายคนต่างวเิ คราะห์ขอ้ มูลและ
นาเสนอว่า ทะเลในเรอื่ งพระอภยั มณี คอื ทะเลอนั ดามนั มใิ ชอ่ ่าวไทย นอกจากน้ี ผูป้ ระพันธย์ งั จินตนาการถงึ เมอื ง
และสถานท่ขี องชนชาตติ ่างๆ มากมายนอกเหนือจากชาวไทย

เช่น - เมืองของชาวจนี (กงึ ต๋งั กงั จิ๋วจนุ ต๋ิวเซียง)
- แขก (อรุมเขตคงุ้ สุหรดั ปตั หนา ไปปะหงั ปังกะเราะเกาะชวา

มะละกากะเลหวงั ตรังกะนู)
- จาม (อดั แจจามขา้ มหนา้ มลายู)
- ฝรง่ั วลิ ันดา (ฝร่ังข้ามฟากเข้าอ่าวเยียระมนั ท่บี างเหล่าก็เข้า

อา่ ววิลาส)
- พราหมณ์ พมา่ มอญ และอื่น ๆ อีกมากมาย

๕๑

สถานท่ีตา่ ง ๆ มจี รงิ หรอื ไม่ ถ้ามีเช่นสถานที่ใด (ต่อ)

กรงุ รตั นา

เปน็ บ้านเกิดเมอื งนอนของพระอภยั มณแี ละศรสี ุวรรณ
เปน็ สถานทีเ่ ปดิ เร่ืองของกลอนนทิ านเรอ่ื งน้ี เจา้ เมอื งคอื ท้าวสุทศั น์
เป็นพระบิดาของพระอภัยมณแี ละศรสี ุวรรณ เชื่อวา่ เมืองรตั นาน้ี

น่าจะหมายถงึ กรุงรตั นโกสินทร์ เปน็ จดุ เริ่มตน้ การผจญภยั
ของพระอภยั มณีและศรีสุวรรณ

๕๒

สถานที่ต่าง ๆ มีจรงิ หรือไม่ ถา้ มเี ชน่ สถานที่ใด (ต่อ)

เมอื งรมจักร

เจ้าเมืองคอื ท้าวทศวงศ์ มีราชธดิ าคือนางเกษรา ตาแหนง่ ของเมอื ง
อยไู่ มไ่ กลจากบรเิ วณทีพ่ ระอภยั มณีถูกนางผเี สือ้ สมทุ รลกั ตวั ไป รวมถงึ
ประชาชนพลเมอื งกเ็ ป็นชาวไทย

จึงนา่ จะอยู่บนคาบสมทุ รเดยี วกนั กับเมอื งรตั นา

๕๓

สถานทตี่ ่าง ๆ มีจริงหรอื ไม่ ถา้ มีเช่นสถานท่ีใด (ตอ่ )

เกาะแก้วพิสดาร

เป็นเกาะเล็กๆ อยกู่ ลางมหาสมทุ รทห่ี า่ งไกล บนเกาะ
มีพระฤๅษอี าศัยอยู่ นกั เดนิ ทางท่เี รอื แตกเพราะพายหุ รอื ถกู โจรสลดั ปลน้
ชงิ จะมาขออาศัยอยู่ท่เี กาะน้ี

คอื เกาะทีอ่ ยู่บนทะเลอนั ดามัน

๕๔

สถานท่ตี ่าง ๆ มีจรงิ หรือไม่ ถา้ มีเชน่ สถานท่ีใด (ต่อ)

เมอื งลังกา เมืองนางวาริน

คาดวา่ อาจจะเปน็ ศรีลังกา คาดวา่ อาจจะเปน็ เกาะนโิ คบาร์

๕๕

เมยี คนไหนทีพ่ ระอภยั มณีรกั มากที่สดุ

จากล่มุ ผวู้ ิจัยมองว่า คนที่พระอภยั มณีรักนางสวุ รรณมาลมี ากที่สดุ เพราะ
นางสวุ รรณมาลเี ปน็ เมียทพ่ี ระอภัยมณีพยายามจีบอยา่ งมาก และเปน็ คนท่ี
พระอภยั มณีคิดคานงึ ถงึ เสมอ

สวุ รรณมาลี : กลุ สตรีผู้มีใจเดด็ เด่ยี ว

เปน็ ธดิ าของทา้ วสิลราชกษตั รยิ ์เมอื งผลกึ กบั นางมณฑา มีรูปโฉมงดงามมาก

อปุ นสิ ยั : มีนสิ ัยข้ีหึง มนั่ คง พูดคาไหนเปน็ คานน้ั ใจเด็ดเดยี่ ว

มีความร้คู วามสามารถในการรบ และตาราพิไชยสงคราม

พระสวามี : พระอภยั มณี

ธิดา : นางสรอ้ ยสุวรรณ และจนั ทร์สดุ า

๕๖

พระอภยั มณีสมสกู่ ับนางเงอื กอย่างไร
และคลอดลกู อย่างไร

โดยครูทอม คาไทย ได้กลา่ วถงึ รปู รา่ งหน้าตาของนางเงือกไว้อย่าง
นา่ สนใจว่า ตอนท่สี ินสมทุ รเจอนางเงือกคร้งั แรก สุนทรภู่บอกว่า

เห็นฝงู เงือกเกลือกกลิ้งมากลางชล คดิ ว่าคนมีหางเหมอื นอยา่ งปลา

แสดงว่ารูปรา่ งหนา้ ตาของเงอื กที่สินสมุทรเหน็ คือ “คนมหี าง”
ไม่ได้บอกว่าครงึ่ บนเปน็ คน คร่ึงล่างเปน็ ปลา

ดังน้นั การสมสู่และการคลอดลกู ของนางเงอื กจึงเป็นแบบมนุษย์ปกติ

๕๗

พระอภยั มณมี ีความเหมาะสมในการนามาใช้
ในบทเรียนวิชาภาษาไทยหรือไม่อยา่ งไร

เหมาะสมในการนามาใช้ในบทเรยี นวิชาภาษาไทยเพราะนิทานคากลอนเร่ือง
พระอภัยมณีเหมาะกับผู้อ่านทุกเพศทุกวัยและเหมาะสมกับนักเรียนมีการ
ส อ ด แ ท ร ก ภู มิ ปั ญ ญา ที่ มี คุ ณ ค่ า ข อ ง ไ ท ย แ ล ะ มี ค่ า นิ ย ม ข น บ ธ ร ร ม เ นี ย ม
ประเพณี รวมถึงเรอ่ื งราวของสังคมในอดีต เพ่อื ใหเ้ กิดความซาบซึ้งและภูมิใจใน
บรรพบุรุษท่ไี ดส้ ง่ั สมสืบทอดมาจนถึงปจั จุบนั ดงั จะเห็นได้จากคุณคา่ ดา้ น
อน่ื ๆ ของพระอภยั มณี

๕๘

นิทานคากลอนเรอ่ื งพระอภยั มณแี ต่งขน้ึ เพอ่ื นจุดประสงค์ใด

สุนทรภูแ่ ตง่ พระอภัยมณีเพ่ือขายเล้ยี งชพี ในยามท่ตี กยากอยใู่ นคกุ
เมอ่ื พ้นโทษแลว้ ก็แต่งเพ่ือถวายพระองคเ์ จา้ ลกั ขณานคุ ุณและกรมหมน่ื
อปั สรสุดาเทพ

๕๙

พระอภยั มณชี ่วยปลูกฝงั คุณธรรมจรยิ ธรรม
ตอ่ เดก็ ด้านใดบ้าง

คุณธรรมและจรยิ ธรรมทส่ี อดแทรกอยู่ในนิทานคากลอนเรอ่ื งพระอภยั มณมี ีมากมาย

คุณธรรมและจริยธรรมท่ีสอดแทรกอย่ใู นนิทานคากลอนเรื่องพระอภัยมณีมมี ากมาย
เช่น ปลกู ฝงั ให้มีความอ่อนนอ้ มถ่อมตน เคารพผู้อาวุโส ดังเช่นตอนสินสมุทรขอโทษ
เงอื กเฒา่ ที่จับตัวมาไดป้ ลกู ฝงั ความรัก คาวมกตเวที ดังเช่นตอนท่ีสุดสาครไปตามหา
พระอภัยมณี

๖๐

ในพระอภัยมณีมีตอนไหนบ้างทอ่ี ยใู่ นบทเรยี น
แล้วคดิ ว่าทาไมต้องเรยี นบทนน้ั

ตอนท่ีอยใู่ นบทเรยี น คือ ตอนพระอภยั หนีนางผเี สอ้ื และตอนกาเนิดสุดสาครตอนสดุ สาครเขา้ เมืองการะเวก

ท่ีได้เรียนเพราะเหมาะสมกับเดก็ ในแตล่ ะวัยเนอ้ื หาสนกุ สนาน และแฝงไปดว้ ยคณุ ธรรม เชน่
ตอนพระอภยั มณหี นนี างผีเสอ้ื ทีส่ อนเกย่ี วกับความซือ่ สัตยข์ องเงือกเฒา่ ทร่ี บั ปากว่าจะพาพระ
อภัยมณหี นี ตอนกาเนิดสุดสาครทสี่ อนเร่ืองความอดทนของนางเงอื กทท่ี รมานจากการคลอด
ลกู และตอนสุดสาครเข้าเมืองการะเวกสอนเรือ่ งการไวใ้ จคนแปลกหนา้

๖๑

ผู้วจิ ัยคดิ วา่ ในวรรณคดเี รอื่ งพระอภยั มณี ตอนพระอภยั มณหี นนี างผเี สอ้ื ตอ้ งการสื่ออะไรให้แก่ผ้อู ่าน

ในความคดิ ของผวู้ ิจัยตอนพระอภัยมณหี นีนางผีเสื้อสะท้อนใหเ้ หน็ ถงึ อานภุ าพของ
ความรักทอี่ าจทาลายหรือสร้างสรรค์ก็ได้ เช่นรักของนางยักษ์เป็นรักท่ีเกิดจากความ
หลง เป็นความรักทต่ี ้องการการครอบครองเป็นเจา้ ของ มใิ ชเ่ ป็นรกั ท่ีเสยี สละและแสดงให้
เห็นว่าบางคร้งั เม่อื รักไม่เป็นไปอย่างที่ต้องการ ความรักอาจแปรเปลี่ยนเป็นความแค้น
ได้ รักมากกแ็ ค้นมากดังเช่นนางยกั ษเ์ ป็นต้น ดังนัน้ หากนักเรียนจะมีความรักก็ควรจะ
รกั อยา่ งมีสติ

การมสี มั มาคารวะจากการทสี่ นิ สมทุ รขอโทษเงอื กเฒ่า การพงึ่ พาช่วยเหลอื กนั เป็น
สง่ิ ดี เช่นการทเี่ งอื กสามพ่อลูกช่วยเหลอื พระอภัยกับสินสมุทร การหลงใหลในรูปกาย
ภายนอกไม่ใช่เร่ืองดี เพราะเม่ือเวลาผ่านไปร่างกายย่อมเปลี่ยนตาม ไม่เที่ยงแท้ การที่
นางยักษ์หลงในรูปโฉมพระอภัยจึงไม่ใช่สิ่งที่ดี เพราะหากนิสัยที่แท้จริงไม่ดีดั่งรูป
ภายนอกที่ปรากฏก็ย่อมผิดหวังเกิดความทุกข์ ดังนั้นการเลือกคบคนจึงไม่ควรดูแต่
รูปกายภายนอกเท่านั้น

๖๒

เรอื่ งพระอภัยมณีสามารถนามาปรับใช้
ในการดาเนนิ ชีวิตอยา่ งไรบ้าง

สามารถนาข้อคิดคติสอนใจในเร่ืองมาเป็นสิ่งเตือนใจในการ
ดาเนินชีวิตได้ เช่น เร่ืองของการไว้ใจคนแปลกหน้า ดงั ตอนท่ีพระโยคี
สอนสุดสาครตอนไม้หมายเทา้ วิเศษหาย เรื่องการมีสัมมาคารวะคือ
เด็กต้องให้ความเคารพต่อผู้ใหญ่ เร่ืองความสามัคคีดังตอนที่โยคี
ตอนกษัตรยิ ์ทง้ั หลายใหส้ ามัคคีกันเพื่อให้อยู่ร่มกันอย่างมีความสุข
เปน็ ตน้

๖๓

ตวั ละครแต่ละตัวมคี วามหมายท้ังหมดอยากรวู้ ่า
ช่อื แต่ละตัวมีความหมายอยา่ งไร

นทิ านคากลอนเร่อื งพระอภัยมณมี ตี วั ละครในเรอื่ งจานวนมากในท่ีนี้ผู้วจิ ยั จะขอกลา่ วถงึ ความหมายของชื่อตวั ละครท่เี ดน่ ๆ เชน่

ละเวงวัณฬา

ละเวง แปลว่าความกงั วาน ฟุ้งเฟือ่ ง เพราะนางละเวงเป็นกษัตริย์และมี
ความสามารถด้านใช้กลศึกเช่นการทาเสน่ห์ใส่รูปเขียนแล้วกระจายไป
ตามตวั เมืองต่าง ๆ จนทากษัตริยแ์ ตล่ ะเมืองหลงใหลเพื่อมาชว่ ยการทาศกึ
สงครามของนาง

๖๔

สนิ สมทุ ร

สินสมทุ ร “สิน” แปลว่า ทรพั ย์สนิ เงิน
“สมทุ ร” แปลว่า ทะเลลกึ

ดงั นัน้ สินสมุทรในความคดิ ของผวู้ ิจยั คือ ทรพั ย์สินแหง่ ท้องทะเล
กลุ่มผู้วิจัยสันนิษฐานว่า จากชื่อสินสมุทร สุนทรภู่ต้ังจากชาติกาเนิด
ของตวั ละคร ดังเชน่ รน่ื ฤทัย สัจจพนั ธ์ กลา่ ววา่ ชื่อสินสมุทรเป็นเพราะ
แมเ่ ป็นผีเสอ้ื นา้

พระอภัยมณี

พระอภัยมณี “อภยั ” แปลวา่ ความไม่มีภัย
“มณี” แปลว่า รัตนชาติ แกว้ หินมีค่า

เมือ่ นามารวมกนั และแปลตามหลักคาสมาสของภาษาบาลีจะได้ว่ารัตนชาติ
อันไม่มภี ยั ซ่ึงกลุ่มผู้วิจัยสันนิษฐานว่าที่สุนทรภู่ให้ช่ือพระอภัยมณี เป็น
เพราะมลี กั ษณะนสิ ัยออ่ นโยน ออ่ นน้อมถอ่ มตน

๖๕

สุดสาคร

สุดสาคร แปลวา่ สดุ สายของแมน่ า้ หรอื สุดสายน้า
จากชอื่ ของตัวละคร ผูว้ จิ ยั สันนิษฐานวา่ สนุ ทรภูต่ ั้งจากชาติกาเนิดของ
ตัวละคร เช่นเดยี วกับสนิ สมุทร เพราะสดุ สาครเป็นบตุ รทเ่ี กิดจาก
พระอภยั มณีกับนางเงือก

ดังท่ี ร่ืนฤทัย สัจจพันธ์ (๒๕๕๓ : ๗๐) กล่าวว่า ชื่อสุดสาคร
เพราะ แม่พาพอ่ หนยี ักษ์มาในทะเล

ผเี สอ้ื สมุทร

ผีเส้ือสมทุ รทช่ี อื่ นี้เพราะมตี น้ กาเนิดมาจากหินในมหาสมุทร

๖๖

สุวรรณมาลี

เป็นธิดาของกษตั ริย์แหง่ เมืองผลกึ ที่ช่อื นแี้ สดงให้เห็นถงึ ความ
แข็งแกรง่ ของตวั ละครที่จติ ใจมคี วามแข็งแกรง่ ดังทองคาและมคี วาม
อ่อนหวานภายในตัวเช่นดอกไม้

วาลี

เป็นพราหมณท์ ม่ี วี าทศลิ ป์ในการพดู ท่ีชอื่ นี้เพราะสุนทรภตู่ ้องการให้
ตัวละครนีม้ ีความโดดเดน่ ดา้ นการพูดดงั จะเหน็ ไดจ้ ากการทนี่ างวาลยี ว่ั
โมโหอุศเรนดว้ ยคาพดู จนอกแตกตาย

๖๗

ในพระอภัยมณมี ีตอนไหนบ้างทีอ่ ยใู่ นบทเรยี น
แลว้ คิดว่าทาไมตอ้ งเรยี นบทนนั้

นอกเหนอื จากตอนในบทเรยี นผวู้ จิ ยั คิดวา่ เนอ้ื เรื่องตอนไดทเี่ หมาะสมกบั การนามาเป็นบทเรยี น

ผวู้ จิ ัยมีความคดิ เหน็ วา่ นอกเหนอื จากตอนที่ได้เรียนในบทเรียนแล้ว ตอนที่เหมาะสมท่ีจะ
นามาเป็นบทเรียนคือ ตอน กษัตริย์สามัคคี เพราะสอนในเรื่องของความสามัคคี การอยู่
รว่ มกันกบั คนอนื่ ๆ

๖๘

รวมที่มาเอกสารนา่ สรรหา

ครูทอม คาไทย. (๒๕๕๙). สุนทรภ่ไู มไ่ ด้เปา่ ปี่ พระอภยั มณไี มใ่ ชค่ นระยอง. กรุงเทพฯ : อะบคุ๊ ส์.
จฑุ ารัตน์ กติ ติก้องนภา. (๒๕๕๙). ชายในวรรณคดไี ทย. กรุงเทพฯ : สถาพรบุค๊ ส์.
จติ ภทั ร์ อุปราวทิ ยานนั ท์ และคณะ. (๒๕๔๒). สนุ ทรภู่ : มหากวีรัตนโกสนิ ทร์ ฉบับเฉลิมพระเกยี รติ.

โปรแกรมวิชาภาษาไทย คณะมนุษยศาสตร์และสงั คมศาสตร์ สถาบันราชภฏั พิบลู สงคราม.
ชญานิศ นาคีรกั ษ์. (๒๕๕๖). การดดั แปลงพระอภยั มณีของสุนทรภเู่ ป็นสอ่ื รว่ มสมยั . วิทยานพิ นธ์

ปรญิ ญานเิ ทศศาสตรมหาบณั ฑติ สาขาวิชานิเทศศาสตร์ คณะนเิ ทศศาสตร์ จฬุ าลงกรณ์
มหาวทิ ยาลัย.
ชลดา เรืองรักษล์ ขิ ติ . (๒๕๔๑). พระอภยั มณีแหง่ วรรณคดีไทย. วารสารราชบณั ฑติ ยสถาน, ๓๐(๓),
๗๖๔ – ๗๘๕.
ธาดาพร. (๒๕๕๑). นามานกุ รมนางในวรรณคดไี ทย. กรุงเทพฯ : พิมพ์คา.
นติ ยา ปิ่นชาญชัยยทุ ธ. (๒๕๒๙). การวิเคราะหค์ ณุ ธรรมของตวั ละครเอกในวรรณคดที ี่ปรากฏใน
หนงั สอื เรยี นวชิ าภาษาไทยระดับมธั ยมศึกษาตอนตน้ . วทิ ยานิพนธป์ ริญญาครุศาสตร
มหาบัณฑติ ภาควิชามัธยมศกึ ษา บณั ทิตวทิ ยาลัย จฬุ าลงกรณม์ หาวิทยาลยั .
นสิ รา เสนาน้อย. (๒๕๕๕). ลักษณะตวั ละครในเรื่องพระอภัยมณี. สบื ค้นเมอ่ื ๒๔ กุมภาพันธ์ ๒๕๖๒,
จาก https://pipakan1.blogspot.com/2012/02

๖๙

รวมทมี่ าเอกสารน่าสรรหา

เปรม สวนสมทุ ร. (๒๕๔๗). ผู้เสพกบั การดดั แปลงเนื้อหาและตัวละครเรอ่ื งพระอภัยมณใี น
วัฒนธรรมประชานิยม ในชว่ งปีพุทธศักราช ๒๕๔๕ - ๒๕๔๖. วิทยานิพนธป์ รญิ ญา
อกั ษรศาสตรมหาบัณฑติ ภาควชิ า ภาษาไทย คณะอกั ษรศาสตร์ จฬุ าลงกรณ
มหาวิทยาลยั .

ร่ืนฤทยั สจั จพันธ์. (๒๕๕๓). สืบสานสร้างสรรคว์ รรณศลิ ป์. กรุงเทพฯ : สถาพรบุ๊คส์.
วัชรี รมยะนนั ทน์. “สุนทรภไู่ ด้เคา้ เรอื่ งผเี สอื้ สมุทรในพระอภยั มณมี าจากไหน”. อกั ษรศาสตร์. ๒(๑),

๕๘.
วรรณวมิ ล แกว้ ดวง. (๒๕๓๘). สื่อรกั ในวรรณคดไี ทย. วทิ ยานิพนธ์ปริญญาการศึกษามหาบัณฑติ

สาขาวิชาภาษาไทย มหาวิทยาลัยมหาสารคราม.
ศรีสุรางค์ พูลทรัพย์. (๒๕๕๐). ชาวต่างประเทศในเร่ืองพระอภัยมณขี องสุนทรภ.ู่ วารสาร

ราชบณั ฑติ ยสถาน, ๓๗(๒), ๓๘๑ – ๓๙๓.
สมรรัตน์ พนั ธุ์เจริญ. (๒๕๔๒). พ้นื ฐานวรรณคดไี ทย. ภาควชิ าภาษาไทย คณะมนุษย์ศาสตร์และ

สังคมศาสตร์ สถาบนั ราชภฏั พระนคร.

๗๐

รวมท่มี าเอกสารน่าสรรหา

สงั คีต กาจัด. (๒๕๕๖). ปไ่ี ทยกับการตคี วามผ่านงานประพนั ธ์เพลงร่วมสมยั . วิทยานพิ นธ์ปรญิ ญา
ดรุ ิยางคศาสตรมหาบัณฑติ สาขาวิชาสงั คีตวจิ ยั และพัฒนา บัณทิตวทิ ยาลยั มหาวิทยาลัย
ศลิ ปากร.

สุนทรภู่. (๒๕๔๔). พระอภยั มณี. พมิ พ์ครั้งท่ี ๑๖. กรุงเทพฯ : ศลิ ปาบรรณาคาร.
สวุ รรณา เกรียงไกรเพช็ ร์. (๒๕๑๔). พระอภยั มณี : การศึกษาในเชิงวรรณคดีวิจารณ์. แผนกวชิ า

ภาษาไทย ปริญญามหาบณั ฑิต จุฬาลงกรณ์มหาวทิ ยาลยั .
สวุ ดี ภู่ประดษิ ฐ์ และสุมาลี ภปู่ ระวงศ์. นามานกุ รมวรรณคดไี ทย. สืบค้นเมื่อ ๒๕ กุมภาพนั ธ์ ๒๕๖๒.

จาก http://www.sac.or.th/databases/thailitdir/detail.php?meta_id=170
อัญชลี ภผู่ ะกา. (๒๕๔๗). พระอภัยมณี : การผสมผสานระหวา่ งขนบเดมิ กบั จินตนาการใหม.่

วารสารปารชิ าต, ๑๗(๑), ๒๐ – ๓๐.
อาภาพร รนิ ปญั โญ. (๒๕๖๑). วัจนภาษาคากลอนในวรรณคดีไทย เร่อื ง พระอภัยมณี. วทิ ยานิพนธ์

ปริญญา ศิลปศาสตรมหาบัณฑติ สาขาวิชาภาษาไทย บัณทติ วทิ ยาลัย มหาวิทยาลัยเชยี งใหม่.

นางสาวชชั ดารนิ ทร์ ทานาลาด ๗๑
รหัสนกั ศกึ ษา
นางสาวอนิ ทอุ ร สุภตู งั
๖๐๑๐๑๒๐๑๑๐๓ รหสั นกั ศกึ ษา

๖๐๑๐๑๒๐๑๑๐๗

นางสาวปรณิ ดา ทองไสย นางสาวเพญ็ นภา ไชยเพช็ ร์
รหสั นกั ศกึ ษา รหสั นกั ศกึ ษา

๖๐๑๐๑๒๐๑๑๑๐ ๖๐๑๐๑๒๐๑๑๑๓

น่ีแหละหนาหนา้ ตาผ้จู ดั ทา

นางสาววภิ ารตั น์ คนหม่นั ๗๒
รหัสนกั ศกึ ษา
๖๐๑๐๑๒๐๑๑๔ นางสาวกลั ยาทพิ ย์ วีระศกั ดิ์
รหัสนกั ศกึ ษา

๖๐๑๐๑๒๐๑๑๑๖

นางสาวจริ ชั ญา ผลาจนั ทร์ นางสาวมุนินทรา สาทาวงค์
รหัสนกั ศกึ ษา รหสั นกั ศกึ ษา

๖๐๑๐๑๒๐๑๑๓๔ ๖๐๑๐๑๒๐๑๑๔๐

นแี่ หละหนาหน้าตาผู้จัดทา