สิ่งมีชีวิตและไม่มีชีวิต

ณัฐจริยา ตลาดธานี วิทวิ ยาศาสตร์ และเทคโนโลยี

คำ นำ E-BOOK เรื่อง สิ่งมีชีวิตและไม่มีชีวิต จัดทำ ขึ้นโดยยึดตามมาตรฐานการ เรียนรู้และตัวชี้วัดกลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีฉบับปรับปรุง พ.ศ 2560 ตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐานพุทธศักราช 2551 โดยมุ่ง หวังให้ผู้เรียนได้เรียนรู้วิทยาศาสตร์ที่เน้นการเชื่อมโยงความรู้กับมีทักษะและ กระบวนการทางวิทยาศาสตร์และทักษะในศตวรรษที่ 21 ในการค้นคว้าและสร้าง องค์ความรู้ด้วยกระบวนการสืบเสาะหาความรู้สามารถแก้ปัญหาอย่างเป็นระบบมี ความคิดเป็นเหตุเป็นผลคิดสร้างสรรค์คิดวิเคราะห์วิจารณ์มีการทำ กิจกรรมด้วยการ ลงมือปฏิบัติจริงช่วยให้ผู้เรียนได้ค้นพบความรู้ด้วยตนเองมากที่สุด การศึกษาหาความรู้โดยใช้กระบวนการทักษะทางวิทยาศาสตร์ขั้นพื้นฐานทั้ง 8 ทักษะได้แก่ทักษะการสังเกตทักษะการวัดทักษะการจำ แนกประเภททักษะการ คำ นวณทักษะการหาความสัมพันธ์ระหว่างสเปคกับสเปคและสเปซกับเวลาทักษะ การจัดกระทำ และสื่อความหมายข้อมูลทักษะการลงความคิดเห็นข้อมูลและทักษะ การพยากรณ์ดังนั้นการศึกษาวิทยาศาสตร์จึงจำ เป็นต้องมีการพัฒนาอย่างต่อเนื่องรู้ เท่าทันเทคโนโลยีการสื่อสารที่เจริญก้าวหน้าของวิทยาการต่างๆอย่างรวดเร็วในโลก ยุคโลกาภิวัตน์ ผู้จัดทำ หวังเป็นอย่างยิ่งว่า E-Book ฉบับนี้มีการนำ เสนอเนื้อหาที่ สอดคล้องกับกิจกรรมบูรณาการที่หลากหลายจะเป็นเครื่องมือช่วยสอนให้ครูและผู้ เรียนเกิดผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนการสอนตามกลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ และเทคโนโลยีฉบับปรับปรุงพ.ศ 2560 ตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้น ฐานพุทธศักราช 2551 บรรลุเป้าหมายด้านการเรียนวิทยาศาสตร์และนำ ไป ประยุกต์ใช้ในชีวิตประจำ วันได้อย่างมีประสิทธิภาพ ครูบี๋ - ณัฐจริยา ตลาดธานี มิถุนายน 2566

สารบัญ สิ่งมีชีวิตและไม่มีชีวิต 1 สิ่งมีชีวิต 2 สิ่งไม่มีชีวิต 7 ความแตกต่างของสิ่งมีชีวิตและไม่มีชีวิต 8 สรุป 9 แบบฝึกหัดหลังเรียน 10 บรรณานุกรม 12 ประวัติผู้จัดทำ 13

สิ่งต่าง ๆ รอบตัวมีหลายชนิด แต่ละชนิดมีรูปร่างลักษณะที่ แตกต่างกัน ซึ่งมีทั้งสิ่งมีชีวิตและสิ่งไม่มีชีวิต สิ่งมีชีวิต ได้แก่ มนุษย์ สัตว์ และพืช มีความสามารถในการกินอาหาร หายใจ เจริญเติบโต ขับถ่าย เคลื่อนไหว ตอบสนองต่อสิ่ง เร้า และสามารถสืบพันธุ์ได้ แต่สิ่งไม่มีชีวิตจะไม่มี ความ สามารถดังที่กล่าวมา สิ่ 1 สิ่ งมีชีวิตและสิ่งไม่มีชีวิต มนุษย์ เต่า ต้นไม้ รูปที่ 1.1 สิ่งมีชีวิต เก้าอี้ เสื้อผ้า รถยนต์ รูปที่ 1.2 สิ่งไม่มีชีวิต รอบตัวเพื่อน ๆ มีสิ่งต่าง ๆ อยู่มากมาย มาสำ รวจกันเถอะครับว่า แต่ละสิ่งมีลักษณะอย่างไรบ้าง

S S S สิ่งมีชีวิต สิ่งมีชีวิต เป็นสิ่งที่ต้องการอาหาร มีการหายใจ เจริญเติบโต ขับถ่าย เคลื่อนไหว ตอบสนอง ต่อสิ่งเร้า และสืบพันธ์ุได้ สิ่งมีชีวิตที่อยู่รอบตัวเรา มีหลายชนิด ได้แก่ มนุษย์ สัตว์ และพืช มีลักษณะของการดำ รงชีวิตที่ แตกต่างกัน ดังนี 2 มนุษย์ กินอาหารโดยใช้ปาก หายใจทางจมูก มี การเจริญเติบโต ขับถ่าย เคลื่อนไหวและ เคลื่อนที่ได้ด้วย ตนเอง มีการตอบสนอง ต่อสิ่งเร้า และ สืบพันธ์ุมีลูกหลานได้ มนุษย์กินอาหารโดยใช้ปาก รูปที่ 1.3 การดำ รงชีวิตของมนุษย์ สัตว์ กินอาหาร หายใจ มีการ เจริญ เติบโต ขับถ่าย เคลื่อนไหวและ เคลื่อนที่ได้ด้วยตนเอง มีการตอบ สนอง ต่อสิ่งเร้า และสืบพันธ์ุได้ เต่าหายใจด้วยปอด รูปที่ 1.4 การดำ รงชีวิตของสัตว์ พืช เป็นสิ่งมีชีวิตที่ดูดนํ้าและ แร่ธาตุ ทางราก เคลื่อนไหว หายใจและ สร้างอาหารทางใบ มีการเจริญ เติบโต และขยายพันธ์ุได้ กล้วยไม้เบนเข้าหาแสง รูปที่ 1.5 การดำ รงชีวิตของพืช

3 1 S S สิ่งมีชีวิตเป็นสิ่งที่ต้องการอาหาร มีการหายใจ มีการเจริญเติบโต ขับถ่าย เคลื่อนไหว ตอบสนองต่อสิ่งเร้า และสืบพันธุ์ได้ สิ่งมีชีวิตมีมากมาย รอบตัวเรา เช่น สัตว์และพืชชนิดต่างๆ ซึ่งมีลักษณะการดำ รงชีวิต ดังนี้ 3 1.1 การกินอาหาร สิ่งมีชีวิตต้องการอาหารเพื่อสร้างพลังงานและเจริญเติบโตที่แตกต่าง กัน มนุษย์และ สัตว์ ไม่สามารถสร้างอาหารเองได้ ต้องกินพืช ผัก ผลไม้ และเนื้อสัตว์เป็นอาหาร เพื่อการดำ รงชีวิต พืช สามารถสร้างอาหารเองได้ ด้วยกระบวนการสังเคราะห์ด้วยแสง โดยใช้พลังงานจากแสงอาทิตย์ น้ำ และแก๊สคาร์บอนไดออกไซด์ การจำ แนกสิ่งมี ชีวิตตามลักษณะการกินอาหารได้เป็น 3 ประเภท คือ สิ่งมีชีวิตที่กินพืชเป็นอาหาร สิ่งมีชีวิตที่กินสัตว์เป็นอาหาร และสิ่งมีชีวิต ที่กินทั้งพืชและสัตว์เป็นอาหาร ม้ากินหญ้า เสือกินเนื้อ แฮมสเตอร์กินทั้งพืชและสัตว์ รูปที่ 1.6 การกินอาหารของสิ่งมีชีวิต

1.การตอบสนอง ต่อแสง 2.การตอบสนอง ต่ออุณหภูมิ 3.การตอบสนอง ต่อการสัมผัส 4 1.2 การตอบสนองต่อสิ่งเร้า การตอบสนองต่อสิ่งเร้าของสิ่งมีชีวิต คือ การแสดงออกของสิ่งมีชีวิต เพื่อตอบ สนองต่อการสัมผัส อุณหภูมิ แสง เสียง ความชื้น เพื่อการปรับตัว ของสิ่งมี ชีวิต การหลบหลีกภัยจากศัตรู และการอยู่รอดของสิ่งมีชีวิตใน สภาพ แวดล้อมนั้น ดอกทานตะวันหันเข้า รับแสงแดด ค้างคาวนอนในเวลากลางวัน และออกหากินในเวลากลางคืน ต้นเมเปิลจะเปลี่ยนสีจากสี เขียวเป็นสีแดงหรือสีเหลือง เมื่อ อุณหภูมิลดตํ่าลง ควายจะแช่ในแอ่งน้ำ เมื่ออากาศมีอุณหภูมิสูง ใบไมยราบจะหุบลง เมื่อถูกนิ้วสัมผัส กิ้งกือจะม้วนตัว เมื่อถูกสัมผัส

4.การตอบ สนอง ต่อเสียง 3 1 5 ต้นช้อยนางรำ สามารถขยับโคน ของ ยอดใบอ่อนได้ เมื่อมีเสียงเกิดขึ้น แม่ไก่จะส่งเสียงร้องเรียกให้ลูก เข้า มาหลบใต้ปีก เมื่อศัตรูเข้ามาใกล้ รูปที่ 1.7 การตอบสนองต่อสิ่งเร้าของพืชและสัตว์ มนุษย์มีการตอบสนองต่อสิ่งเร้า โดยการแสดงออกเพื่อโต้ตอบ ต่อสิ่งเร้านั้น เช่น เมื่อดวงตาของมนุษย์ได้รับแสงจ้า จะมี พฤติกรรมการ หรี่ตาเพื่อลดปริมาณแสงที่ตาได้รับ เมื่ออากาศ เย็นกล้ามเนื้อของมนุษย์ จะเกิดอาการหดเกร็ง ทำ ให้ขนลุก รูปที่ 1.8 เมื่ออากาศเย็นจะทำ ให้ขนลุก

1.3 การสืบพันธุ์ 6 เมื่อสิ่งมีชีวิตเจริญเติบโตเต็มที่จนสามารถสืบพันธุ์ได้ โดยการ สืบพันธุ์นั้นต้องมีการผสมพันธุ์ระหว่างเพศผู้และเพศเมีย จนเกิดเป็น ตัวอ่อนที่มีลักษณะเหมือนพ่อแม่ พบได้ในมนุษย์และสัตว์ ส่วนในพืช มีการสืบพันธุ์โดยมีแมลงเป็นตัวช่วยผสมเกสรเพศผู้และเพศเมีย ทําให้เกิด เป็นตัวอ่อน และเจริญเติบโตเป็นต้นพืชที่สมบูรณ์ รูปที่ 1.9 การสืบพันธุ์ของพืช รูปที่ 1.10 การสืบพันธุ์ของสัตว์ รูปที่ 1.11 การสืบพันธุ์ของมนุษย์

7 สิ่งสิ่ไม่มี ม่ ชี มี วิ ชี ตวิ สิ่งไม่มีชีวิต คือ สิ่งที่ไม่กินอาหาร ไม่หายใจ ไม่ขับถ่าย ไม่เคลื่อนไหว ไม่ตอบสนองต่อสิ่งเร้า ไม่มีการเจริญเติบโต และไม่สืบพันธ์ุ สิ่งไม่มีชีวิต แบ่งได้ 2 ประเภท คือ สิ่งที่เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ เช่น ดิน ดวงอาทิตย์ ก้อนหิน และสิ่งไม่มีชีวิตที่มนุษย์สร้างขึ้น เช่น บ้าน รถยนต์ โทรศัพท์เคลื่อนที่ นาฬิกา แว่นตา ภาชนะเครื่องใช้ต่างๆ ดิน ดวงอาทิตย์ ก้อนหิน รูปที่ 1.12 สิ่งไม่มีชีวิตที่เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ บ้าน รถยนต์ หุ่นยนต์ รูปที่ 1.13 สิ่งไม่มีชีวิตที่มนุษย์สร้างขึ้น สิ่งไม่มีชีวิตมีลักษณะตรงข้าม กับสิ่งมีชีวิต ดังนั้น เมื่อนักเรียนทราบ ลักษณะของสิ่งไม่มีชีวิตแล้ว นักเรียน สามารถบอกได้หรือไม่ว่า สิ่งไม่มีชีวิต มีอะไรบ้าง

ลักษณะของสิ่งมีชีวิต เคลื่อนที่ได้ ตอบสนองต่อสิ่งเร้าได้ เจริญเติบโตได้ กินอาหารได้ หายใจได้ สืบพันธ์ุและมีลูกได้ ขับถ่ายได้ ลักษณะของสิ่งไม่มีชีวิต ไม่สามารถเคลื่อนไหวได้ด้วยตนเอง ไม่กินอาหาร ไม่ขับถ่าย ไม่หายใจ ไม่เจริญเติบโต ไม่สืบพันธุ์ ไม่ตอบสนองต่อสิ่งเร้า ความแตกต่างของสิ่งสิ่มีชี มี วิ ชี ตวิและสิ่งสิ่ไม่มี ม่ ชี มี วิ ชี ตวิ 8 สิ่งต่างๆที่อยู่รอบตัวมีทั้งสิ่งมีชีวิตและไม่มีชีวิตซึ่งมีลักษณะที่แตกต่าง กันสิ่งเหล่านี้ล้วนมีความเกี่ยวข้องกับชีวิตประจำ วันทั้งสิ้นสิ่งมีชีวิตมี การกินอาหารหายใจขับถ่ายเคลื่อนไหวตอบสนองต่อสิ่งเร้าเจริญ เติบโตและมีการสืบพันธุ์แต่สิ่งไม่มีชีวิตจะไม่มีลักษณะดังกล่าว ตารางแสดงการเปรียบเทียบลักษณะของสิ่งมีชีวิตและสิ่งไม่มีชีวิต

สิ่งมีชีวิตมีลักษณะ สำ คัญ ดังนี เจริญเติบโต ขับถ่าย เคลื่อนไหว สืบพันธุ์ สิ่งมีชีวิตและสิ่งไม่มีชีวิต สรุป สิ่งมีชีวิต สิ่งมีชีวิตมีลักษณะสำ คัญ ได้แก่ เคลื่อนไหว กินอาหาร หายใจ ขับถ่าย สืบพันธุ์ เจริญเติบโต และตอบสนองต่อสิ่งเร้า กินอาหาร หายใจ ตอบสนอง ต่อสิ่งเร้า สิ่งไม่มีชีวิต สิ่งไม่มีชีวิตมี ลักษณะตรงข้ามกับสิ่งมีชีวิต คือ ไม่เคลื่อนไหว ไม่กินอาหาร ไม่หายใจ ไม่ขับถ่าย ไม่สืบพันธุ์ ไม่เจริญเติบโต และไม่ตอบสนองต่อสิ่งเร้า สิ่งไม่มีชีวิตที่เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ สิ่งไม่มีชีวิตที่มนุษย์สร้างขึ้น ความแตกต่างของสิ่งมีชีวิต และสิ่งไม่มีชีวิต มีลักษณะสำ คัญ แบบตรงข้าม ดังนั้น สิ่งมีชีวิต -เคลื่อนไหวได้ -กินอาหารได้ -ขับถ่ายได้ -หายใจได้ -เจริญเติบโตได้ -สืบพันธุ์และมีลูกได้ -ตอบสนองต่อสิ่งเร้า สิ่งไม่มีชีวิต -ไม่สามารถเคลื่อนไหวได้ ด้วยตนเอง -ไม่กินอาหาร -ไม่ขับถ่าย -ไม่หายใจ -ไม่เจริญเติบโต -ไม่สืบพันธุ์ -ไม่ตอบสนองต่อสิ่งเร้า 9

แบบฝึกหัด หลังเรียน 10

1. ในท้องถิ่นของนักเรียนมีสิ่งมีชีวิตและสิ่งไม่มีชีวิตใดบ้าง ยกตัวอย่าง มา 5 ชนิด ............................................................................................................. ............................................................................................................. ............................................................................................................. ............................................................................................................. 2. สิ่งไม่มีชีวิตใดบ้างที่มีอันตรายต่อสิ่งมีชีวิตในสิ่งแวดล้อม ............................................................................................................. ............................................................................................................. ............................................................................................................. 3. สิ่งมีชีวิตใดบ้างที่เคลื่อนที่ด้วยการคลาน การเลื้อย การกระโดด กาiบินการเดิน การว่ายนํ้า ............................................................................................................. ............................................................................................................. ............................................................................................................. ............................................................................................................. 4. ถ้าสิ่งมีชีวิตไม่กินอาหารจะมีผลอย่างไร ............................................................................................................. ............................................................................................................. ............................................................................................................. 5. นักเรียนใช้เกณฑ์อะไรในการจําแนกสิ่งมีชีวิตกับสิ่งไม่มีชีวิต ............................................................................................................. ............................................................................................................. ............................................................................................................. 11 ชื่อ..............................................ชั้น.................เลขที่.................

อ้างอิง 12 สถาบันพัฒนาคุณภาพวิชาการว (พว.)(2555), หนังสือเรียนรายวิชาพื้นพื้ฐานวิทยาศาสตร์ ชั้นชั้ประถม ศึกษา ปีที่2 ตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษา ขั้นขั้พื้นพื้ฐาน พุทธศักราช 2551.กรุงเทพฯ: สำ นักพิมพ์บริษัทพัฒนาคุณภาพวิชาการ(พว.)จำ กัด

ประวัติผู้จัดทำ ชื่อ : นางสาวณัฐจริยา ตลาดธานี ชื่อเล่น : ครูบี๋ ตำ แหน่ง : ครูประจำ ชั้น ชั้นประถมศึกษาปีที่ 2 และ 3 สถานที่ทำ งาน : โรงเรียนบ้านโคกล่าม 13