บทที่ 9 การจัดการดินเพื่อการเกษตร

50

ให้เรียบร้อย จากน้ันนำมาปลูกลงในกระถางท่ีมีลวดข้ึนโครงเป็นรูปต่างๆ ท่ีเตรียมไว้ ดูแลรดน้ำ
ประมาณ 5 เดอื น ไม้ท่ีนำมาปลกู ก็จะโตเต็มโครงเหล็กดดั จากนั้นดูแลตดั แต่งก่งิ ทีไ่ มต่ อ้ งการและหม่ัน
ดูแลให้เขา้ กบั รปู ทรง เพื่อให้ไมท้ ่ีนำมาดดั ออกมาเปน็ ทรงทดี่ ดั ให้มากท่ีสดุ ดแู ลเปล่ียนดนิ ปลูกบางครงั้
ดูแลอีก 3-5 เดือน ไม้ดัดจะเริ่มมีความสมบูรณ์พร้อมจำหน่ายได้ทันที นอกจากนี้ Kaset today
(มปป.) ไดแ้ นะนำว่า ต้นตะโกจะเติบโตได้ดีถา้ สภาพดินในชว่ งลงกล้ามีความเหมาะสม ทัง้ เรื่องธาตุ
อาหารและระดับความชน้ื ใหข้ ุดหลมุ ทรงสเี่ หลี่ยมจตรุ สั ยาวด้านละประมาณ 40 เซนตเิ มตร พรมนำ้ ท่ี
กน้ หลุมเลก็ นอ้ ย แลว้ นำดนิ ทีข่ ุดขนึ้ มาไปผสมกบั ปุ๋ยคอกในอตั ราส่วน 1:1 คลกุ เคลา้ ให้เขา้ กนั เป็นเนื้อ
เดียว กอ่ นนำตน้ กล้าตะโกลงและกลบดินใหเ้ รยี บรอ้ ย ที่เหลือกแ็ คร่ ดนำ้ จนช่มุ แตต่ ้องระวงั อย่าใหน้ ้ำ
ขังเด็ดขาด ไมอ่ ย่างนั้นตะโกจะเนา่ ตายในไม่ช้า ปัจจัยทส่ี ำคัญทีค่ วรคำนงึ มดี งั น้ี

1) น้ำ ปรมิ าณน้ำปานกลาง ในสปั ดาหห์ นึ่งควรรดน้ำอย่างนอ้ ย 5-6 ครง้ั
2) ดนิ ลักษณะดินทเ่ี หมาะสมคอื ดนิ รว่ นซุยท่อี ุม้ นำ้ ไดด้ ี
3) ปุ๋ย ใช้ปุ๋ยบำรงุ ดนิ ทั่วไปประมาณปลี ะ 3-4 ครงั้

7. แนวทางการจัดการดนิ เพ่ือทำไร่นาสวนผสมในที่ราบตำ่
กรมพัฒนาที่ดิน (2541) กล่าวว่า การทำไร่นาสวนผสม หมายถึง ระบบการเกษตรที่

เกษตรกรสามารถปลูกพืชได้หลายชนิด โดยแบง่ พนื้ ที่เพาะปลูกพชื ตา่ ง ๆตามความตอ้ งการของตลาด
รวมทง้ั ดำเนินการกิจการเกษตร อย่างอ่ืนควบคู่ไปด้วย เช่น การปศุสัตว์และการประมง จุดมุ่งหมาย
ของการทำไร่นาสวนผสมก็เพ่ือเป็นการกระจายการผลิตในระดับไร่นาและลดความเสี่ยงในด้านการ
ผลิตและการตลาดของเกษตรกร โดยเน้นการใช้ทรัพยากรที่ดินและดินให้มีประสิทธิภาพและเกิด
ประสิทธิผลสูงสุด ดังนั้นการทำไรน่ าสวนผสมจะต้องมกี ารวางรปู แบบการผลติ และให้ความสำคัญต่อ
กิจกรรมการผลิตแตล่ ะชนิดอยา่ งเหมาะสมกับสภาพทางกายภาพของดินและท่ีดิน สภาพเศรษฐกิจ
และสงั คม การใช้แรงงาน การใช้ทรัพยากรอ่นื รวมถึงเงินทุนอย่างมีประสทิ ธภิ าพ โดยเฉพาะอยา่ งยิ่ง
การนำวสั ดเุ หลือใชจ้ ากกิจกรรมการผลิตอย่างหนึ่งไปเอื้อประโยชน์ต่อกิจกรรมอีกอย่างหนึ่งในไร่นา
แบบครบวงจร พน้ื ทที่ เี่ หมาะสมจะดำเนินกิจกรรมไรน่ าสวนผสมจะตอ้ งมแี หลง่ นำ้ ธรรมชาติหรือแหล่ง
นำ้ พฒั นาเพื่อกจิ กรรมการผลิตตา่ ง ๆ พอกล่าวสรปุ ได้ดังน้ี

1) การจัดการดินสำหรบั การปลูกข้าว – เล้ียงปลา – พืชลม้ ลกุ
พ้ืนท่ีที่จะใช้การปลูกข้าวร่วมกับการเล้ียงปลาในนาข้าวและทำการปลูกพืชล้มลุกหลัง

ฤดูกาลทำนา ควรเป็นพื้นท่ีบริเวณราบเรียบและต่ำสุดของพื้นที่ที่เกษตรกรถือครองและควรมีเนอื้ ที่
10 – 15 ไร่ อย่างไรกต็ ามขนึ้ อยู่กบั ขนาดการถอื ครองท่ดี นิ การเตรียมพ้นื ที่สำหรบั การเลี้ยงปลาในนา
ข้าวน้ัน ให้ขุดดินในพ้ืนที่นารอบแปลงที่จะเลี้ยงปลาและทำคันดินที่แข็งแรงรอบแปลงและภายใน
แปลงจะมคี ูล้อมรอบสามารถเก็บกักนำ้ ให้ขงั อยู่ในแปลงนา สำหรับคูท่กี ล่าวควรมีขนาดกว้าง 50 ซม.
ลึกระหว่าง 30 – 50 ซม. และคันดินล้อมรอบควรสูง 75-100 ซม. เหลือคันดินให้สูงกว่าระดับน้ำ

51

สูงสุดประมาณ 60 ซม. คันดนิ ควรมีขนาดกว้าง 50-100 ซม. และที่มุมแปลงนาต่ำที่สุดควรขดุ หลุม
กว้าง 1 เมตร ยาว 1 เมตร และลึก 60-70 ซม. เพื่อสะดวกในการจับปลา โดยปลาจะมารวมกันใน
หลุมเมื่อเวลาน้ำลดในฤดูเก็บเก่ียวข้าว และพ้ืนที่ส่วนน้ีจะเป็นทางระบายน้ำออกจากแปลงนาด้วย
สำหรับปลาที่แนะนำให้เล้ียงในแปลงนาได้แก่ ปลานิล ปลาไน ปลาตะเพียน ปลาดุก และปลาสลิด
เปน็ ต้น ปลาท่ีจะปล่อยลงเลี้ยงในนาข้าวควรมีขนาดความยาว 3-5 ซม. ปล่อยอตั รา 400-600 ตัวต่อ
ไร่ และให้ปล่อยปลาหลังจากปักดำข้าวประมาณ 7 วัน ปล่อยน้ำเข้าใส่ให้สูงประมาณ 30 ซม. ใช้
ระยะเวลาในการเลีย้ งระหว่าง 3-4 เดอื น ซึง่ จะพอดีกบั ข้าวสุกเกบ็ เกย่ี วไดแ้ ละปลามีขนาดโตพอท่ีจะ
จับไปบริโภคหรือจำหน่ายได้ การให้อาหารปลาให้วันละหนึ่งคร้ังก็จะเป็นการเพียงพอ ประโยชน์ท่ี
ได้รับจากการเล้ียงปลาบนนาข้าวคือ มูลของปลานิลจะเป็นปุ๋ยให้แก่ข้าว ทำให้ผลผลิตข้าวเพ่ิมข้ึน
ปลายังช่วยกินวัชพืชหรือแมลงท่ีเป็นศัตรูข้าวและช่วยพรวนดินในนาข้าว นอกจากที่กล่าวแล้วการ
เลีย้ งปลาในนาข้าวยงั มผี ลในทางท่ีดีต่อการปลูกพืชล้มลกุ หลังการเก็บเกี่ยวอกี ดว้ ย กล่าวคือดินและ
โคลนท่ีอยู่ในแปลงนาข้าวจะมีมูลปลาตกค้างอยู่ซึ่งจะเป็นปุ๋ยอย่างดี สำหรับการปลูกพืชล้มลุกที่
ตามมา ส่วนการจัดการดินสำหรับปลูกพืชล้มลุกได้แก่พืชไร่ หรือพืชผักต่างๆ หลังการเก็บเกี่ยวข้าง
แล้วน้ัน ให้ไถดินและยกแปลงปลูกให้สูงกว่าพ้ืนประมาณ 20 ซม. ขนาดกวา้ งประมาณ 4 เมตร และ
ยาวตามขนาดของกระทงนา และระหวา่ งแปลงปลกู ควรมที างเดินกว้าง 30-50 ซม. เพื่อสะดวกในการ
เข้าไปดูพืชทีป่ ลกู และยงั เป็นทางระบายน้ำในกรณที ่ีฝนตกอีกดว้ ย การปลูกพชื ไรห่ รอื พืชผักควรปลูก
สลับกัน สำหรับพืชไร่ที่ปลูกควรปลูกพืชบำรุงดินสลับไปด้วย เพ่ือช่วยรักษาและเพิ่มความอุดม
สมบรู ณใ์ หแ้ ก่ดนิ

1) การจัดการดินสำหรบั การเลย้ี งปลา โดยจะต้องเตรียมบอ่ เพาะพันธ์ุปลา ซึ่งควรจะอยู่
ใกล้บ้านของผ้เู ลย้ี งที่สดุ และมีขนาดเลก็ กวา่ บ่อเลย้ี ง สำหรบั บ่อเล้ยี งปลาควรมีพ้ืนทข่ี นาดตัง้ แต่ 500
ตารางเมตรข้นึ ไป โดยทวั่ ไปจะขดุ บ่อเลย้ี งปลาขนาด 2,500-3,000 ตารางเมตร สามารถปล่อยปลาได้
ประมาณ 4,000 ตัว (เฉล่ีย 1.6 ตัวต่อตารางเมตร) การสรา้ งบ่อปลาทำได้โดยกรุยทางสำหรบั ยกคัน
บ่อตามแนวทางทีว่ างไวใ้ นแผนผัง เกบ็ เศษไม้กง่ิ ไมอ้ อก แล้วยกคนั บ่อใหส้ ูงกว่าระดับนำ้ สูงสดุ ในรอบปี
ประมาณ 30 ซม. คันบ่อควรมีฐานเชิงลาดกว้างเท่ากับส่วนสูงของคันดิน จากนั้นเว้นช่องและสร้าง
ประตูระบายน้ำตรงที่ใกล้หรือติดตอกับแหล่งในพ้ืนประตูของทางน้ำเข้าสูงกว่าทางน้ำออก ซ่ึง
ประกอบด้วยตะแกรงตาถ่ี 2 ชนั้ และไม้อดั ตรงกลางยกข้ึนลงได้ รูปบอ่ ควรจะเป็นรปู สีเ่ หล่ียมผนื ผ้า
และมีน้ำขังได้ตลอดปีไม่ต่ำกว่า 1 เมตร ในการเล้ียงปลาน้ันการใส่ปุ๋ยอินทรีย์มีความสำคัญต่อการ
เจริญเติบโตของปลา เนื่องจากปุ๋ยอินทรีย์จะเป็นแหล่งอาหารของจุลินทรีย์ พืชและไรน้ำ ซ่ึงเป็น
อาหารธรรมชาติท่ีดขี องปลาและลูกปลาท่ีเลย้ี งดว้ ย ปุ๋ยอินทรีย์ดังกลา่ ว ได้แก่ ปยุ๋ คอกท่ีได้จากมลู โค
กระบือ เป็ด ไก่ สุกร โดยใช้ปุ๋ยคอก 1 กก. ต่อพื้นที่ 3 ตารางเมตร ปุ๋ยหมักจะใช้ 6 กก. ต่อพ้ืนท่ี 10
ตารางเมตร และใสป่ ูนขาว 1 กก. ตอ่ พนื้ ที่ 50 ตารางเมตร เพือ่ ลดความเป็นกรดของดินและน้ำในบ่อ
เลย้ี งปลา ชนิดของปลาท่เี ล้ียง ควรเป็นพันธุป์ ลาที่เลยี้ งงา่ ย โตเร็ว มีลูกมาก อดทน มีรสดี และเปน็ ที่

52

นิยมรับประทาน ปลาในลักษณะดังกล่าวมักจะเป็นพวกที่กินพืชเป็นอาหาร ซ่ึงกรมประมง ได้แนะ
ส่งเสรมิ ชนิดของปลาที่ควรเล้ียง ได้แก่ ปลาไน ปลาสลดิ ปลาดุก ปลาสวาย ปลาเทโพ ปลาจีน และ
ปลาตะเพยี น

2) การจัดการสถานทส่ี ำหรบั การเลย้ี งสัตว์ สัตวท์ ค่ี วรนำมาเลี้ยงไดแ้ ก่ สกุ ร เป็ด ไก่ และ
หา่ น เป็นต้น โดยการสรา้ งโรงเรอื นติดกบั บอ่ เล้ยี งปลา ใช้พน้ื ทใี่ นการสรา้ งประมาณ 200 ตารางเมตร
สามารถดำเนนิ การสร้างได้ 2 แบบ คือ

แบบท่ีหนงึ่ เปน็ โรงเรือนหลงั คามงุ จาก ชั้นบนเป็นที่พักผดู้ ูแล มี 2 ดา้ น มีหมขู า้ งละ
10 ตวั ไก่ ขา้ งละ 18 ตัว และมที อ่ ระบายน้ำ

แบบที่สอง เปน็ โรงเรือนเพงิ หมาแหงน หลงั คามงุ จากประกอบด้วยหมู 3 คอกๆ ละ
15 ตวั และไก่ 60 ตัว ทำท่อระบายนำ้ ดว้ ยเชน่ กนั

3) ประโยชน์ที่ได้จากการเล้ยี ง สุกร และพวกสัตว์ปกี คอื มลู สกุ ร และมูลเป็ดหรอื ไก่
จะเป็นอาหารที่ดีของปลา และมีคุณคา่ ทางธาตอุ าหารที่เปน็ ประโยชน์ต่อพืช น้ำล้างมลู สุกรหรือมูล
เปด็ และไก่ที่ระบายออกจากท่อจะเป็นประโยชน์ต่อพืช โดยจะให้ธาตุอาหารแก่ปลา และแปลงปลูก
พืชไร่หรือแปลงผัก นอกจากน้ีน้ำจากบ่อเลี้ยงปลาสามารถใช้รดแปลงปลูกพืชได้ การจัดการดิน
สำหรับการปลูกไม้ผล การปลูกไม้ผลในระบบการทำไร่นาสวนผสมในบริเวณท่ีราบต่ำจำเป็นต้องมี
การดัดแปลงพน้ื ท่ี จากนาขา้ วเปน็ รอ่ งปลูกไม้ผล ซงึ่ มีขน้ั ตอนการดำเนนิ งาน มดี ังนี้

(1) วางแนวร่องให้ขนาดสนั ร่องปลูกกว้างระหวา่ ง 6-8 เมตร และท้องร่องกว้าง
ระหวา่ ง 1-1.5 เมตร และใชแ้ ทรกเตอรป์ าดหนา้ ดนิ มาวางบนกลางสนั รอ่ ง

(2) ขดุ ดนิ จากคูท่ีวางแนวไว้มากลบบรเิ วณขอบสันร่อง การทำเช่นนี้จะทำให้เกิด
สันรอ่ งสูงอย่างนอ้ ย 50 ซม. เหมาะในการปลูกไม้ผลหรือไมย้ ืนต้นอ่ืนๆ

(3) ทำคนั ดนิ ล้อมรอบสวน เป็นคนั ดินอดั แน่นและมีระดับความสูงมากพอปอ้ งกัน
น้ำทว่ มในชว่ งฤดูฝน ควรจะมกี ารตดิ ตั้งเครอ่ื งสูบนำ้ เพอ่ื สูบนำ้ ออกหรอื เขา้ ตามความตอ้ งการ

(4) ทำการปรับสภาพดินโดยการใส่ปนู ขาวหรือปูนชนดิ อน่ื เพ่ือลดความเปน็ กรด
ของดนิ แลในรอ่ งนำ้ ด้วย ในกรณีดินมสี ภาพเปน็ กรดแกถ่ งึ เปน็ จดั มาก

(5) การปลกู ไมผ้ ล ขุดหลุมปลูกขนาดกวา้ ง ยาว และลึก ขนาด 50-100 ซม. แยก
ดนิ ชั้นบนและชัน้ ล่าง นำดินขัน้ บนผสมกับปุ๋ยคอกหรือปุ๋ยหมัก อัตรา 20-50 กก./ตัน และอาจจะใส่
ปูนขาว 3-5 กก./ต้น (ในกรณที ่ีดนิ เปน็ กรดแกถ่ งึ กรดจัดทย่ี งั ไมไ่ ด้ปรบั สภาพดินดว้ ยการใสป่ ูนขาวช่วง
ระหว่างการเตรียมดนิ ) แล้วนำดินผสมส่วนนี้ไวข้ า้ งลา่ ง สว่ นดินล่างซึ่งขุดข้ึนใหน้ ำลงกลบสว่ นบนอกี ครัง้

(6) การปลูกพืชคลุมดินเมื่อปลูกไม้ผลเสรจ็ แลว้ ใหท้ ำการปลูกพชื คลมุ ดนิ หรือพืช
ตระกูลถวั่ คลมุ ผิวหน้าดนิ ที่ว่างเปล่าพืชคลมุ ดินได้แก่ พืชตระกูลถ่วั หลายชนิด เชน่ ถ่ัวลาย (เซนโตรซีมา)
ถั่วเซอราโตร ถ่ัวฮามาต้า (เวอราโน) และถั่วคุดซู โดยใช้เมล็ดในอัตราการปลูก 1.5 กก./ไร่ หรือ
อาจจะใช้ประโยชน์ของวัสดุเศษพืชได้แก่ ฟางคลุมดิน เพ่ือรักษาความช้ืนในดิน ลดการชะล้าง

53

พังทลายของดิน เพ่ิมปริมาณอินทรียวัตถุและธาตุอาหารพืชได้แก่ดินซึ่งจะเป็นประโยชน์ต่อ
การเจริญเตบิ โตของไมผ้ ลต่อไป

การจัดการระบบปลกู พชื ร่วมกับไมผ้ ล ในชว่ งระหวา่ งทที่ ำการปลกู ไม้ 4-5 ปีแรก
นัน้ ควรปลกู พชื แซมระหว่างแถวของไมผ้ ลซงึ่ เป็นประเภทพชื ท่ีมีอายสุ ้นั ไดแ้ ก่ พชื ตระกลู ถัว่ พชื ผกั
และพืชไรช่ นดิ อืน่ เชน่ ขา้ วโพดหวาน หรือขา้ วโพดฝักอ่อน เป็นตน้ การปฏบิ ัตเิ ชน่ นจ้ี ะมสี ว่ นชว่ ยเพิม่
รายไดใ้ หก้ ับเกษตรกรในระหว่างทไี่ ม้ผลยงั ไมส่ ามารถเกบ็ ผลผลิต และหลังจากไม้ผลมอี ายไุ ด้ประมาณ
4-5 ปี จึงหยดุ การปลกู พชื แซม เน่อื งจากการปลกู พชื แซมจะถกู คลุมหรือบังแสงแดดจากทรงพ่มุ ของ
ไมผ้ ล และจะมผี ลกระทบตอ่ การแกง่ แยง่ ธาตุอาหารระหวา่ งพืชแซมกบั ไมผ้ ลดว้ ย

4) การจัดการดนิ สำหรบั การปลูกพชื อาหารสัตว์
การปลกู พืชอาหารสตั ว์ในระบบไร่นาสวนผสมทน่ี ิยมปลูกกนั ไดแ้ กก่ ารปลูกพืชอาหาร

สตั ว์แบบสวนครวั โดยการปลูกพชื ตระกูลหญ้าผสมพืชตระกูลถัว่ บริเวณพ้ืนทีส่ ว่ นหนง่ึ ของหลงั บ้าน
ตามบริเวณคันนาหรือในเขตพ้ืนท่ีปลูกไม้ผล เหมาะสมสำหรบั การเลี้ยงโค หรอื กระบือครอบครวั ละ
2-3 ตัว พชื ตระกลู ถั่วที่แนะนำให้ปลูกได้แก่ หญ้าขน หญ้ากนิ นี หญ้าเนเปยี หรอื เนเปียลกู ผสม และ
หญ้าไร้ด เป็นต้น ส่วนพืชตระกูลถ่ัวซ่ึงเป็นพืชบำรุงดินและเพ่ิมคุณค่าอาหารสัตว์นั้นมีทั้งประเภท
ไม้ล้มลกุ และไมย้ ืนตน้ ได้แก่ ถั่วลาย คุดซู ฮามาตา้ ทาวสวิลสไตโล กระถนิ แค และทองหลาง เป็น
ตน้ สำหรบั พืชตระกูลถ่ัวยนื ต้นควรปลูกบริเวณริมร้ัว การปลูกพืชตระกูลถั่วยืนต้นจะเป็นประโยชน์
อย่างมากตอ่ การเลย้ี งสัตว์ เนื่องจากจะเป็นแหล่งอาหารเสรมิ โปรตีนของสตั ว์เล้ียงในชว่ งฤดแู ล้ง โดย
การตัดใบของพืชตระกูลถั่วยืนต้นผสมกับหญ้าแห้งหรือฟางข้าวให้สัตว์กินจะทำให้ได้รบั อาหารท่ีมี
คุณค่าตลอดปี สำหรับการจัดการดินเพื่อปลูกพืชอาหารสัตว์ คือหญ้าผสมถั่วมีวิธีการดำเนินการ
เชน่ เดียวกบั การปลูกขา้ ว พืชไร่ พืชผกั ไม้ผล มที ัง้ การเตรยี มดินปลูก การปรับความเป็นกรดเป็นดา่ ง
ของดิน การปรับปรุงความอุดมสมบูรณ์และโครงสร้างของดินให้ร่วนซุยด้วยการใช้ปุ๋ยเคมีและ
ปุ๋ยอินทรีย์ การทำไร่นาสวนผสม เกษตรกรจะเลือกกิจกรรมใดมาผสมผสานกันนั้นขึ้นอยู่กับความ
พร้อมของเกษตรกรและปัจจัยการผลิตท่ีมีอยู่รวมท้ังสภาวการณ์ของตลาดด้วย โดยท่ัวไปแล้วจะ
ประกอบด้วยกิจกรรมการปลูกพืชควบคู่ไปกับการเล้ียงสัตว์ ซึ่งกิจกรรมแต่ละอย่างจะต้องเอ้ือ
ประโยชน์ซ่งึ กันและกัน การจดั สัดสว่ นของพนื้ ท่ีทีเ่ กษตรกรถอื ครองสำหรบั แต่ละกิจกรรมนน้ั ควรยึด
ตามแนวพระราชดำริทฤษฎีใหม่เก่ียวกับการใช้ประโยชนท์ ี่ดินและการใช้น้ำ มีอัตราส่วนการจัดแบ่ง
พนื้ ที่โดยท่ัวไป คอื 30:10:30:30 โดยประมาณ คือ ร้อยละ 30 ขดุ สระน้ำ รอ้ ยละ 10 สรา้ งทอี่ ยู่อาศัย
และสิ่งอำนวยความสะดวก ร้อยละ 30 สำหรับนาขา้ ว และอีกร้อยละ 30 สำหรับพืชไร่และพืชสวน
ซึ่งอาจจะปรับสดั ส่วนไปตามประเภทของพชื สภาพภูมิอากาศและสภาพภมู ปิ ระเทศ

54

สรุป

การจัดการดินเพ่ือการเกษตรเป็นการปรับปรุงบำรุงดินเพื่อปลูกพืช ในหน่วยการ
เรียนที่ 9 น้ีเน้นแนวทางการจัดการดินเพื่อปลูกพืชที่เกษตรกรนิยมปลูกกันทั่วไป โดยเฉพาะในเขต
จังหวัดสุโขทัยและใกล้เคียง ประกอบด้วย 1) แนวทางการจัดการดินเพื่อปลูกข้าว การเตรียมดิน
ปฏิบัติเช่นเดียวกบั แปลงปกั ดำ แต่เพิ่มความพิถีพิถันมากข้ัน ในการเก็บกำจัดวัชพชื และปรับระดับ
เทือกให้ราบเรยี บ สม่ำเสมอ 2) แนวทางการจัดการดินเพื่อปลูกพืชไร่ ได้แก่ (1) ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์
ควรไถพรวนดิน 1-2 คร้ัง ในขณะที่ดินยังมีความช้ืนเหมาะสม ไม่แห้งหรือช้ืนมาก จนเกินไป เพื่อ
สะดวกแก่การไถ หรือใช้จอบหมุนพรวนดินให้ร่วนซุย และยกร่องสูง 20-25 เซนติเมตร เพ่ือ
หลีกเลี่ยงน้ำท่วมขงั และช่วยระบายน้ำได้ดียิ่งขึ้น (2) อ้อยโรงงาน เม่ือตัดออ้ ยแล้วไม่เผาเศษซากใบ
ออ้ ย ให้ไถร้ือตออ้อยเก่าด้วยไถร้ือตอสับใบ หรือชุดพรวน 60-22 ให้เศษใบอ้อยกลบลงไปในดินจน
หมด พักดินทิ้งไว้ประมาณ 1-2 เดือน เพื่อรอให้จุลินทรีย์ทำการย่อยสลายเศษซากใบอ้อยให้หมด
เสียก่อน เมือ่ พักดินจนมีการย่อยสลายเศษซากใบอ้อยหมดแล้ว ให้ทำการเตรียมดินเพ่ือปลูกออ้ ยคร้ัง
ใหม่ตอ่ ไปไดต้ ามปกติ ทำทุกครัง้ เมื่อมีการไถร้อื ตอเพื่อปลูกอ้อย ฉะน้ัน แปลงหนึ่งจะมีการไถพรวน
คลุกเศษซากใบอ้อยทุกๆ 3-4 ปี และ(3) มันสำปะหลัง ควรไถกอ่ นปลูก 2-3 ครั้ง และให้ลึกไม่น้อย
กว่า 8-10 นิ้ว เพอ่ื ให้ดนิ ร่วนซุย และปราศจากวัชพืช ไมจ่ ำเป็นตอ้ งยกร่อง 3) แนวทางการจดั การดิน
เพอื่ ปลูกผัก ในการเตรียมดินปลูกผักควรสังเกตสีของดิน หากขุดลงไปแล้วเป็นดินเหนียวสีเหลือง
ส้ม หรือแดง แสดงว่าเป็นดินเปรี้ยวจดั สำหรับดินที่มีค่า pH 3-4 คือ ควรเติมวัสดุปูน เช่น ปูนขาว
ปูนมาร์ล โดโลไมท์ แกลบดิบ และปุ๋ยคอก คลุกเคล้าให้เข้ากัน รดด้วยน้ำหมักจุลินทรีย์หน่อกล้วย
หรือจุลินทรียส์ งั เคราะห์แสง หรือรดด้วยปุ๋ยอินทรียเ์ ข้มข้นที่มีฮิวมิค อัตรา หมักดินทิ้งไว้ 2-3 เดือน
ระหว่างหมักให้คลุมดินด้วยฟางหรือตาข่ายพรางแสง รดน้ำ 2 วันครั้ง รดน้ำหมักทุก 7 วัน และ
พรวนดินทุก 15 วัน ใช้เวลาประมาณ 30 วัน ดินจะเริ่มฟูและมีสีคล้ำออกดำข้ึนเหมาะต่อการปลูก
ผัก 4) แนวทางการจัดการดินเพ่ือปลูกผลไม้ ได้แก่ (1) ส้ม สำหรับพื้นท่ีลุ่มนิยมเกษตรกรปลูก
สม้ เขียวหวานแบบยกร่อง แนวแปลงควรอยู่ในแนวเหนือ-ใต้ เมื่อปรับพ้ืนทเี่ สร็จแล้ว ควรตากดินไว้
ประมาณ 1-2 เดือน เพื่อให้ดินแห้ง ส่วนพ้ืนที่ดอนไม่จำเป็นต้องยกร่อง ก่อนปลูกควรปรับพื้นท่ีให้
เรยี บและไถกลบดินให้ลึก 2 ครั้ง เพ่ือให้ดินรว่ นซยุ เหมาะต่อการปลกู ส้ม (2) ทุเรียน เตรียมดินก่อน
ปลูก ตรวจวเิ คราะห์ดิน และธาตุอาหารในดนิ เพ่ือให้ดินมี pH หากดินเปน็ กรดมากเกิน ใหป้ รับปรุง
ดนิ ด้วยปูนข้าวหรือโดโลไมท์ แล้วท้ิงพื้นทีไ่ ว้ ผสมน้ำและใช้รดตามร่องปลูก ปรับดินโดยรดน้ำให้ดิน
อาทิตย์ละคร้ัง บำรุงดนิ โดยใช้ปุ๋ยหมัก ปุ๋ยคอกคลุกเคล้าไปกบั ดนิ ปรับพน้ื ทใ่ี ห้โดยยกเปน็ ร่อง โดยใช้
แมคโครขุดหรือไถผ่าน หลังจากขดุ หลุมปลูกทุเรียน ให้ผสมปุ๋ยคอก และปุ๋ยหิน ดินที่ขุดขนึ้ มา กลบ
กลับคืนไปในหลุมสูงประมาณ 2 ใน 3 ของหลุม (3) มะมว่ ง ในที่ลุ่มน้ำท่วมถึง ตอ้ งยกรอ่ ง ปรับปรุง

55

ดนิ ใหร้ ว่ นซยุ โดยการขดุ ตากดิน ใสป่ ุย๋ คอกปยุ๋ หมัก หรอื ถา้ ดนิ เหนียวมากให้โรยปนู ขาวเสยี กอ่ นจึงลง
มือขุด การปรับปรุงดินให้ร่วนชุยใหป้ ลูกพืชผกั อยา่ งอ่ืน1-2 ปี จนดินร่วนซุยดีก่อน (4) สำไย เตรียม
พื้นที่ปลูกลำไยในท่ีลุ่ม ลักษณะพื้นที่นั้นมักมีน้ำท่วมขังในช่วงฤดฝน สภาพดินเป็นดินเหนยี ว มีระดับ
นำ้ ใต้ดินสูง จึงต้องขุดร่องแล้วขุดข้ึนมาถมให้เป็นแปลงสูงพอให้พ้ืนนาท่วมขัง หลังจากขุดเสร็จควร
ปล่อยให้ดิน ยบุ ตวั สักระยะหนึ่งจงึ ทำการวางระยะปลกู และ (5) แตงโม เตรียมดนิ สำหรับปลูกแตงโม
ซงึ่ เปนพืชท่หี ยัง่ รากลกึ มากกวา 120 เซนติเมตร และตองการดินท่ีอุดมสมบูรณ มคี วามชุมชน้ื มากพอ
การไถพรวนหรอื ขุดยอยดนิ ใหมีหนาดนิ รวนโปรงและลึกจะชวยปองกันการขาดน้ําไดเปนอยางดี 5)
แนวทางการจดั การดนิ เพื่อปลูกไมด้ อก ไดแ้ ก่ (1) กุหลาบ ดินท่ีเหมาะสมทส่ี ุดในการปลูกกหุ ลาบ คือ
ดินร่วน หรือดินปนทรายที่มีอนิ ทรียวัตถุ มีสภาพความเป็นกรดเป็นด่าง มีค่า pH ประมาณ 5.5-6.5
กุหลาบต้องการความช้ืนในดินมาก และดินมีการระบายอากาศที่ดี (2) มะลิ ชอบดินร่วนซุยมีการ
ระบายน้ำดี มีอินทรียวัตถุและธาตุอาหารสมบูรณ์ หากจะปลูกมะลิให้มีอายุยืนยาว ควรขุดหลุมลึก
กวา้ ง และยาว ด้านละ 50 เซนติเมตร ใส่ปุ๋ยคอก ใบไม้ผหุ รือป๋ยุ หมัก และวัสดอุ น่ื ๆ พรอ้ มกับเตมิ ปุ๋ย
ซุปเปอรฟ์ อสเฟต (0-46-0) และปยุ๋ ผสมสูตร 15-15-15 คลกุ เคล้าให้เข้ากนั แล้วใส่กลบั ลงไปในหลุม
ใหม่ ทิง้ ไว้ประมาณ 7-10 วนั จงึ นำเอาตน้ มะลลิ งปลกู และ (3) ดาวเรือง เตรยี มแปลงปลกู ควรใส่ปุ๋ย
คอกหรือป๋ยุ หมกั ในขณะเตรยี มดนิ ไปดว้ ย ดินปลูกทเ่ี หมาะสมควรเป็นดนิ ที่ระบายนำ้ ไดด้ เี กบ็ ความชื้น
ไดส้ งู มคี า่ ความเปน็ กรดเปน็ ดา่ งประมาณ 6.5 - 7.5 ก่อนยา้ ยต้นกลา้ ลงแปลงปลูก ควรรดน้ำแปลงไว้
ล่วงหนา้ 1 วัน 6) แนวทางการจัดการดนิ เพอื่ ปลกู ไมป้ ระดบั ได้แก่ (1) บอนสี เตรียมดินปลูก ควรใช้
ดินร่วนผสมกับใบกา้ มปหู รอื ใบทองหลาง และใสป่ ุ๋ยขี้วัว จะทำให้บอนสีสวยงาม ก้านใบแขง็ ใบใหญ่
(2) ปาล์มประดับ หากปลูกปาล์มลงในดินท่ีมีค่า pH ต่ำกว่า 7 แก้ไขโดยใช้ปูนขาว ไดโลไมท์ เปลือก
หอย ขเ้ี ถา้ เพ่ือชว่ ยลดความเป็นกรดในดิน ควรปลูกในพื้นทโ่ี ล่งแจ้ง เพราะปาล์มตอ้ งการแสงแดดอย่าง
เพียงพอในการเจริญเติบโต และ (3) ตะโกดัด ต้นตะโกท่ีขดุ มาจะมดี ินติดอยู่ ในดินต้มุ นั้นมีปุ๋ยแรธ่ าตุ
ตดิ อยดู่ ้วย เม่ือนำมาปลูกใหมค่ วรจะทำให้ดินใกล้เคียงธรรมชาติมากที่สุด ใชส้ ูตร ดนิ 7 ส่วน ใบไมผ้ ุ
3 สว่ น ตากให้แห้ง หรืออาจจะใชด้ ินลูกรงั ผสมกับปุ๋ยคอก ในอัตราส่วนเทา่ กัน และ 7) แนวทางการ
จดั การดินเพ่อื ทำไรน่ าสวนผสมในทรี่ าบตำ่ ควรมีเนื้อที่ 10 – 15 ไร่ การเตรยี มพื้นทีส่ ำหรบั การเลยี้ ง
ปลาในนาข้าวนั้น ให้ขดุ ดินในพ้ืนท่ีนารอบแปลงท่ีจะเลย้ี งปลาและทำคันดินที่แข็งแรงรอบแปลงและ
ภายในแปลงจะมีคลู ้อมรอบสามารถเก็บกักน้ำใหข้ ังอยู่ในแปลงนา โดยปลาจะมารวมกันในหลุมเม่ือ
เวลาน้ำลดในฤดูเก็บเกี่ยวข้าว และพ้ืนท่ีส่วนนี้จะเป็นทางระบายน้ำออกจากแปลงนาด้วย ดินและ
โคลนที่อยู่ในแปลงนาข้าวจะมีมูลปลาตกค้างอยู่ซ่ึงจะเป็นปุ๋ยอย่างดี สำหรับการปลูกพืชล้มลุกท่ี
ตามมา ส่วนการจัดการดินสำหรบั ปลูกพืชล้มลุกได้แก่พืชไร่ หรอื พืชผกั ตา่ งๆ การปลูกพชื ไร่หรือพชื ผกั
ควรปลูกสลับกัน สำหรบั พืชไร่ที่ปลูกควรปลูกพืชบำรุงดินสลับไปด้วย เพ่ือช่วยรักษาและเพิ่มความ
อุดมสมบูรณใ์ ห้แก่ดิน

56

เอกสารอา้ งอิง

กรมพฒั นาท่ีดิน. 2541. รายงานการจดั การทรพั ยากรดนิ เพอ่ื การปลกู พืชเศรษฐกจิ ตามกลุ่มชดุ
ดนิ เล่ม 2 ดินบนทดี่ อน. กรงุ เทพมหานคร : กระทรวงเกษตรและสหกรณ์.
. 2561. การใชเ้ ทคโนโลยกี รมพัฒนาทดี่ ินเพื่อสนับสนุนการจดั การข้าวโพดหลงั นา.
กรุงเทพมหานคร: กรมพัฒนาทีด่ ิน.

กรมวชิ าการเกษตร. 2553. การใช้ปุย๋ กับพชื เศรฐกิจ. กรงุ เทพมหานคร: กรมวชิ าการเกษตร.
กลมุ่ วิเคราะหส์ ภาพการใช้ที่ดนิ . 2565. รายงานสภาพการใช้ทดี่ นิ ปี พ.ศ. 2564.

กรุงเทพมหานคร: กองนโยบายและแผนการใช้ทีด่ นิ กรมพฒั นาที่ดิน กระทรวงเกษตรและ
สหกรณ.์
กรมส่งเสริมการเกษตร. 2559. การจดั การดนิ และปยุ๋ อย่างมปี ระสทิ ธภิ าพ. กรงุ เทพมหานคร:
ชมุ นมุ สหกรณ์การเกษตรแหง่ ประเทศไทย จำกดั .
กลมุ่ บริษทั สขุ สมบรู ณ์. 2560. การเตรียมพน้ื ท่ีสำหรับปลูกปาลม์ . [ออนไลน์] เขา้ ถึงไดจ้ าก
http://www.suksomboon.com/การเตรียมพน้ื ทีส่ ำหรบั / [18 พฤษภาคม 2562].
กองวิจัยพฒั นาปจั จัยการผลิตทางการเกษตร. 2564. คำแนะนำการใชป้ ุย๋ ตามคา่ วิเคราะห์ดิน
สำหรบั พืชไรเ่ ศรษฐกิจ. [ออนไลน์] เข้าถึงไดจ้ าก file:///C:/Users/LENOVO/Down
loads/ คำแนะนำการใชป้ ยุ๋ ตามคา่ วิเคราะห์ดนิ สำหรบั พชื ไร่เศรษฐกจิ .pdf [18 พฤษภาคม
2562].
คนชอบสวน. 2553. ต้นตะโกในสวน. [ออนไลน]์ เขา้ ถึงได้จาก http://doogarden.blogspot.
com/2010/05/blog-post_5290.html [18 พฤษภาคม 2562].
เฉลมิ เกียรติ โภคาวฒั นา และเกตอุ ร ราชบตุ ร. มปป. การปลูกแตงโม. [ออนไลน์] เข้าถงึ ได้จาก
chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/http://eto.ku.ac.th
/neweto/e-book/plant/tree_fruit/w_melon.pdf [18 พฤษภาคม 2562].
ทะนุพงศ์ กุสมุ า ณ อยุธยา. 2562. ปลูกมะลิ ทกี่ ำแพงเพชร สง่ ปากคลองตลาด ไดเ้ งินลา้ น.
[ออนไลน]์ เขา้ ถึงได้จาก https://www.technologychaoban.com/news-slide/
article/ _78220#:~:text=การปลูกมะลโิ ดยท่วั ไป,เตมิ ปย๋ ซุปเปอรฟ์ อสเฟต%20(0
[18 พฤษภาคม 2562].
ไทยรฐั ออนไลน.์ 2561. ปลกู กุหลาบอยา่ งไร ใหอ้ อกดอกสวยทง้ั ปี. [ออนไลน]์ เขา้ ถงึ ไดจ้ าก
https://www.thairath.co.th/lifestyle/home/garden/1340233 [19 พฤษภาคม
2562].

57

ธวัช ณ นคร. มปป. แนวทางการจดั การดินในระบบการเกษตรย่งั ยนื . [18 พฤษภาคม 2562].
[ออนไลน]์ เขา้ ถงึ ได้จาก http://www.mcc.cmu.ac.th/Seminar/pdf/506.pdf [].
[19 พฤษภาคม 2562].

มหาวิทยาลัยเทคโนโลยสี ุรนารี. 2551. การเพาะปลูกมนั สำปะหลัง. [ออนไลน]์ เขา้ ถึงได้จาก
http://web.sut.ac.th/cassava/?name=14cas_plant&file=readknowledge&id=62
[19 พฤษภาคม 2562].

บ้านเมอื ง. 2559. ลดตน้ ทุนเตรียมดินปลูกออ้ ยดว้ ยเทคนคิ ลดการไถพรวน. [ออนไลน์] เข้าถึงได้
จาก: http://www.banmuang.co.th/news/bangkok/44152 [18 พฤษภาคม 2562].
[20 พฤษภาคม 2562].

บ้านและสวน. 2563. สูตรเตรียมดินสำหรับปลูกผักอินทรีย์ ปลอดภัยไร้สารเคมี.
[ออนไลน]์ เข้าถงึ ได้จาก https://www.baanlaesuan.com/134218/plant-
scoop/organicways [18 พฤษภาคม 2562].

บา้ นและสวน. 2564. เทคนิคปรุงดินให้อร่อย ธาตุอาหารครบ ถูกใจพืชผักในสวน.
[ออนไลน]์ เขา้ ถึงไดจ้ าก https://www.baanlaesuan.com/240888/garden-
farm/farm-guru/tpi_guru [18 พฤษภาคม 2562].

บรษิ ทั เจยี ไต๋ จำกัด. มปป. การจัดการดินและธาตอุ าหารสำหรบั นาขา้ ว. [ออนไลน์] เข้าถงึ ได้
จาก https://www.chiataigroup.com/en/article-detail/fertilizerforrice []
[18 พฤษภาคม 2562].

พลังเกษตร. 2559. การปลกู อ้อย ขายโรงงาน สร้างรายได้ม่ันคง. [ออนไลน]์ เขา้ ถึงไดจ้ าก
https://www.palangkaset.com/พชื พลงั งาน/การปลูกออ้ ย-ปลกู ออ้ ย-1/ [18 พฤษภาคม
2562].

พัฒนา นรมาศ. มปป. การปลกู มะม่วง. [ออนไลน์] เขา้ ถงึ ได้จาก[ออนไลน]์ เข้าถงึ ได้จาก
https://www.baanjomyut.com/library_5/agricultural_knowledge/perennial_cro
ps/17_2.html [18 พฤษภาคม 2562].
. 2560. ปลกู “มะล”ิ พืชเศรษฐกิจรายได้มนั่ คง สรา้ งเงนิ แสนไดไ้ ม่ยาก. [ออนไลน์]
เขา้ ถึงไดจ้ าก https://www.sentangsedtee.com/farming-trendy/article_2099
[28 พฤษภาคม 2562].

มนตรี กล้าขาย. 2562. เลีย้ งบอนสี ใหม้ ีสีตลอดป.ี [ออนไลน]์ เขา้ ถึงได้จาก https://www.
technologychaoban.com/bullet-news-today/article_ 96072#:~:text=การเตรยี ม
ดนิ ปลูก%20แนะนำ,ๆ%20ต้อู บ%20และโรงเรอื น [20 พฤษภาคม 2562].

58

มูลนธิ โิ ครงการสารานกุ รมไทยสำหรบั เยาวชน โดยพระราชประสงคใ์ นพระบาทสมเดจ็ พระบรมชนกา
ธิเบศร มหาภมู พิ ลอดลุ ยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร. มปป. การปลูกมนั สำปะหลงั .
[ออนไลน]์ เขา้ ถึงไดจ้ าก https://www.saranukromthai.or.th/sub/book/book.
php?book=5&chap=4&page=t5-4-infodetail08.html [20 พฤษภาคม 2562].

มูลนธิ สิ ถาบันพัฒนามนั สำปะหลงั แห่งประเทศไทย. 2559. ดนิ สำหรับปลูกมนั สำปะหลัง.
[ออนไลน]์ เข้าถงึ ไดจ้ าก https://www.kubotasolutions.com/knowledge
/cassava/detail/209 [20 พฤษภาคม 2562].

รักบา้ นเกดิ . 2562. เทคนคิ การปลกู มะลิ. [ออนไลน์] เขา้ ถงึ ไดจ้ าก https://today.line.me/th/
v2/article/DZ9X8V [20 พฤษภาคม 2562].

รัชฎาภรณ์ เทพอินทร.์ 2560. การทำนาข้าว (การทำนาดำ). [ออนไลน]์ เข้าถึงได้จาก chrome-
extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/http://www.yanglor.go.th/
fileupload/713757504.pdf [18 พฤษภาคม 2562].

ศูนยพ์ ัฒนาพันธพุ์ ชื จักรพันธเ์ พญ็ ศริ ิ. 2559. วิธกี ารปลกู สม้ เขยี วหวาน. [ออนไลน์] เข้าถงึ ได้จาก
http://www.princechak.com/fruits-detail/วิธกี ารปลกู สม้ เขียวหวาน/ [19 พฤษภาคม
2562].

ศูนยร์ วมบทความ สาระนา่ รู้ ขา่ วสาร เกีย่ วกบั การเกษตร และเร่อื งราวอ่ืนๆ ท่นี า่ สนใจ. 2560. การ
ปลูกมะม่วง. [ออนไลน]์ เขา้ ถงึ ไดจ้ าก http://www.m-group.in.th/article/บทความ/
การปลกู มะมว่ ง.html [19 พฤษภาคม 2562].

สยามคโู บตา คอรเ์ ปอเรชน่ั . 2559. การเตรยี มแปลงปลูกข้าว. [ออนไลน์] เข้าถงึ ไดจ้ าก https://
www.kubotasolutions.com/knowledge/rice/detail/80 [18 พฤษภาคม 2562].

สรุ เดช สดคมขำ. 2563. ชายวยั เกษยี ณปลูกไม้ประดับ ต่อยอดเพม่ิ มูลคา่ เปน็ ไมด้ ดั มรี าคา. [ออนไลน์]
เข้าถงึ ไดจ้ าก https://www.technologychaoban.com/flower-and-decorating-plants/
article_134344 [20 พฤษภาคม 2562].

สำนกั งานคณะกรรมการอ้อยและน้ำตาลทราย. มปป. คูม่ อื การจดั การไร่อ้อยอยา่ งย่ังยนื . [ออนไลน]์
เขา้ ถงึ ได้จาก chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/http://www.
ocsb.go.th/upload/journal/fileupload/144-4003.pdf [18 พฤษภาคม 2562].

สำนักงานพฒั นาทีด่ นิ เขต 2 กรมพัฒนาทด่ี นิ . มปป. การจดั การพน้ื ท่เี พือ่ ปลกู ทเุ รยี น. [ออนไลน์]
เข้าถึงไดจ้ าก chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/http://ldd
mordin.ldd.go.th/web/data/Tank_Mordin/Mordin_1.pdf [20 พฤษภาคม 2562].

Allkaset. มปป. การปลูกดาวเรอื ง. [ออนไลน]์ เขา้ ถงึ ไดจ้ าก https://www.allkaset.com/
contents/การปลกู ดาวเรือง-60.php#:~:text=การเตรยี มแปลงปลกู %20ควร,100%20
ตารางวา%20สามารถปลูก [20 พฤษภาคม 2562].

59

Baania. 2563. ต้นปาลม์ ประดบั พันธไ์ุ หนเหมาะกบั บ้านของคุณ. [ออนไลน]์ เข้าถงึ ไดจ้ าก
https://www.baania.com/article/ตน้ ปาล์มประดับ-5f326619fdc961d1a3b8f75b
[24 พฤษภาคม 2562].

Drupal. มปป. ดนิ ปลูก. [ออนไลน]์ เข้าถงึ ไดจ้ าก http://www.allaboutrose.com/rose-
care/soil [24 พฤษภาคม 2562].

Goldmarigold group. มปป. คู่มอื การปลูกดาวเรือง. [ออนไลน์] เข้าถึงได้จาก https://www.
goldmarigold.com/คมู่ อื การปลูกดาวเรอื ง/58b53067527f60000168c6cd
[28 พฤษภาคม 2562].

Kaset today. มปป. ตะโก ไม้มงคลแหง่ ความเดด็ เดี่ยวและอดทน. [ออนไลน์] เข้าถึงไดจ้ าก
https://kaset.today/พันธุ์ไม้/ตะโก/ [28 พฤษภาคม 2562].

Leafymonster. มปป. ดนิ ปลกู บอนสี 4 แบบ อย่างละเอียด !. [ออนไลน]์ เขา้ ถงึ ไดจ้ าก https://
www.leafymonster.com/plantcaretrick/caladium/caladium-soil/บอนสี Caladium
– ดินปลูกบอนสี 4 แบบ [25 พฤษภาคม 2562].